Document · PDF

02 Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

Raadsvergadering 1 juni 2023, gemeente TilburgBij agendapunt: Raadsvoorstel Beschermd stadsgezicht Hasseltplein10.450 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

HASSELTPLEIN in TILBURG Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

College: Ontwerpbesluit op 6 december 2023 Raadsvoorstel (planning) op 16 mei 2023: aan de raad voorstellen om het Hasseltplein op grond van de Monumentenverordening Tilburg 2010, artikel 17, lid 1, aan te wijzen als beschermd gemeentelijk stadsgezicht conform het bijgevoegde rapport “Hasseltplein in Tilburg, redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein”. Raadsbesluit (planning): 6 juli 2023

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

INHOUD pag. 1. Het Hasseltplein, samenvatting 3 2. Ontstaan en ontwikkeling 4 3. Huidig ruimtelijk karakter 5 4. Beschrijving van waarden 6 5. Begrenzing 7 6. Kaart met begrenzing 8 7. Waardering 8 8. Afbeeldingen 9 9. Bronnen 12 10. Lijst met panden 13 11. Beschrijvingen van panden 14 12. Stedenbouw en toekomst 38 13. Overwegingen en gevolgen 40

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Het Hasseltplein, samenvatting

Het Hasseltplein in Tilburg is een uniek, maar wat verscholen en van de stad afgesneden plein waarin belangrijke episodes van de ontwikkeling van Tilburg herkenbaar aanwezig zijn. Bovendien staat er een klein, maar voor diezelfde geschiedenis iconisch gebouw, de Hasseltse kapel, een rijksmonument. In 1418 wordt de Hasselt al genoemd. Hasselt komt van het Oud-Nederlandse woord ‘hasel ‘en betekent ‘hazelbosje’ of ‘hazelaar’. Op de kaart van D. Zijnen uit 1760 staat bij het plein de naam ‘Hasselt’. De toevoeging -plein aan Hasselt dateert pas van 1941. Daarvoor heette het plein gewoon Hasselt. Het Hasseltplein bevindt zich ten noordwesten van het huidige centrum van Tilburg, net buiten de ringbanen. Het ligt in een inmiddels verstedelijkt gebied op een oudere agrarische structuur (zie afbeelding 6). Die oude structuur is nog goed herkenbaar, terwijl de gebouwen verwijzen naar de Tilburgse thuisnijverheid en de kapel natuurlijk naar het Katholieke verleden en heden verwijst. Het huidige plein is door de aanleg van het Ringbanenstelsel en de Hasseltrotonde als het ware losgeknipt van de originele lintstructuur waarvan het onderdeel was. Ondanks dat is het plein al meer dan vijfhonderd jaar een plek voor devotie en heeft het zich ontwikkeld van een agrarische omgeving naar een gebied met woonfunctie waarbij kleinschaligheid de kenmerkende kracht is.

Het Hasseltplein is van oorsprong een driehoekig plein met een agrarische functie, vaak aangeduid met de term ‘herdgang’. Vanuit de hoeken liepen verbindingspaden die ‘de Hasselt’ verbonden met andere herdgangen in de buurt. Aan zo’n plein en langs de aangrenzende verbindingswegen, de voor Tilburg zo kenmerkende, oude lintenstructuur, stonden veelal vrijstaande boerderijen en panden met daarachter diepe, smalle tuinpercelen. Het gebied er omheen was vooral een open landschap van akkers. De Hasselt als herdgang is al bekend uit historische bronnen vanaf de vijftiende eeuw. In de eerste helft van de zestiende eeuw is op de Hasselt de Hasseltse kapel gebouwd. Dit is het oudste, nog bestaande monument van het huidige Tilburg en al eeuwenlang, met enkele onderbrekingen, een belangrijk pelgrimsoord voor Mariaverering. Waterloopjes en een ‘spuul’ (een brandkuil) vormden samen met de kapel en omliggende boerderijen honderden jaren de omgeving van het Hasseltplein. Naast boerderijen ontstonden wevershuisjes die meer geschikt waren voor de wolnijverheid in huis. Deze wevers gebruikten de brandkuil tevens als plek om hun wol te wassen, vandaar de naam ‘spuul’ (van ‘spoelen’). Pas sinds het begin van de twintigste eeuw traden er grote veranderingen op en rondom het Hasseltplein. Zo liep er van 1904 tot 1937 een tramlijn naar Dongen aan weerszijde van de kapel.

Na een grondruil tussen de gemeente en het kerkbestuur in 1932 is de vorm van het plein veranderd en verkleind. Kort hierna werd een rij woonhuizen gebouwd aan de zuidkant van het plein. Door deze grondruil en nieuwe bebouwing vormde de Hasseltse kapel voortaan het meest centrale punt van het plein. In de jaren zestig vonden grootschalige ontwikkelingen plaats rondom het Hasseltplein die grote invloed hadden op het plein. Zo werd de Hasseltrotonde aangelegd die het Hasseltplein afsneed van de Hasseltstraat met welke het plein daarvoor een lintstructuur had gevormd. Ook werden voor de bouw van het Mariaziekenhuis, later ETZ Tweesteden, boerderijen aan de noordwestelijke kant van het Hasseltplein afgebroken. Hier is tevens de Dr. Deelenlaan aangelegd over een gedeelte van het oorspronkelijke Hasseltplein. Het Hasseltplein is een goed voorbeeld van een voormalig agrarische structuur gevormd door bebouwing aan een plein en een religieus bouwwerk. Er is in de 21e eeuw nog altijd ruimte voor devotie terwijl de historisch gegroeide structuur grotendeels herkenbaar is gebleven. Herdgangen en de lintbebouwing ertussen zijn kenmerkend voor Tilburg. Het Hasseltplein is hier nog een duidelijk voorbeeld van, met name door de negentiende-eeuwse bebouwing aan de noordkant en de kapel midden op het plein. Deze kapel is beeldbepalend en heeft veel invloed op het gebruik van het plein.

Bezoekers komen naar de kapel voor rust, bezinning, devotie. Ook het plein heeft daarin een rol en een uitstraling op de omgeving.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Ontstaan en ontwikkeling

2.1. Herdgang en plaatse Tot ver in de negentiende eeuw was in feite geen sprake van een 'stad' Tilburg. Tilburg was een voormalige 'heerlijkheid', die bestond uit een verzameling verspreid liggende, agrarische buurtschappen of 'herdgangen'. Kenmerkend voor deze herdgangen zijn de driehoekige weiden of 'plaatsen' met omringende agrarische bebouwing. Achter deze bebouwing lagen kleine akkercomplexen, verder weg lagen de gemeenschappelijke weidegronden, meest heidevelden waar schapen graasden. De herdgangen waren onderling verbonden door een netwerk van paden en stegen. De oude plaatse fungeerde als verzamelplaats voor het vee (‘herdgang’ = veedrift). De plaatse was gewoonlijk voorzien van één of meerdere waterpoelen, die dienden al drinkplaats voor het vee, als 'brandkuil' en 'wolspuule', voor het wassen van de ruwe schapenwol. Uit de hoeken van de plaatse leidden uitgaande wegen naar de weidegronden van het vee. Deze paden groeiden uit tot belangrijke verbindingswegen tussen de herdgangen, waarlangs zich lintbebouwing ontwikkelde. In de vijftiende eeuw werden acht Tilburgse woonkernen als herdgangen aangeduid: Oerle, de Reit, de Hasselt, de Hoeven, Loven, de Veldhoven, Heuvel en Korvel. Een eeuw later waren het er elf. Deze herdgangstructuur vormde de basis waarop zich later het proces van verstedelijking zou voltrekken.

De gehele Oude Stad van Tilburg is daardoor in de loop van de twintigste eeuw een verstedelijkt landschap geworden. 2.2. De Hasselt en de kapel Al sinds de vijftiende eeuw wordt er gesproken van herdgang de Hasselt, een driehoekig, agrarisch plein met kleinschalige bebouwing omringd door weilanden. Hoogstwaarschijnlijk is rond het begin van de zestiende eeuw de Hasseltse kapel gebouwd. Deze kapel werd opgericht voor de verering van Maria. Het eerste geschreven bewijs voor het bestaan van deze kapel dateert uit 1540 en de gegoten torenklok is dankzij een inscriptie te dateren tot 1536. Dat zou betekenen dat de kapel voor dat jaartal is gebouwd. Archeologisch onderzoek in 1971 heeft in de fundering van de kapel bakstenen blootgelegd die aan de hand van het formaat vermoedelijk te koppelen zijn aan de bouw van het kasteel van Tilburg, wat te dateren is tot halverwege de vijftiende eeuw. Tijdens en na de bouw werd de Hasseltse kapel omringd door enkele boerderijen en een ‘spuul’ (afb. 2). Ook liep er een waterweg langs het plein, de ‘Bovenste Brug’ of ‘Sloprijt’. Op wat afbraak en opbouw van huizen en boerderijen na is de ruimtelijke situatie van het Hasseltplein eeuwenlang onveranderd gebleven. Tussen 1648 en 1796 mocht de Hasseltse kapel niet gebruikt worden voor haar oorspronkelijke Katholieke functie.

Hierdoor heeft het gebouw in deze periode lang leeggestaan, maar ook gefunctioneerd als wevershuis en café. Toen vanaf 1796 het Katholicisme weer openlijk mocht worden beleden werd een nieuw Mariabeeld in de kapel geplaatst. Hiermee kwam de Mariadevotie op het Hasseltplein opnieuw op gang. Gedurende de negentiende eeuw zijn meerdere huisjes voor thuisnijverheid en een leerlooierij aan de noordoostelijke zijde van het plein gebouwd. Deze zijn bewaard gebleven en hebben, net als de kapel, de status van rijksmonument. Ook is er een brandhuisje aan de zuidzijde van het plein aangelegd in 1870. Deze is in 1931 herbouwd (huisnr. 15). In 1904 is de tramlijn van Tilburg naar Dongen over het Hasseltplein aangelegd, vlak langs de kapel. De rails lagen eerst ten noorden van de kapel maar is in 1932 verlegd naar de zuidzijde (afb. 3). De lijn is in 1937 buiten gebruik gesteld en ontmanteld omdat deze niet rendabel bleek. Kort daarvoor werd het plein kleiner door een grondruil tussen de gemeente en het kerkbestuur in 1932. Dit is tevens het jaar waarin de ‘spuul’ (brandkuil) is gedempt nadat deze vervuild is geraakt. In de jaren dertig veranderde het plein dus wezenlijk, ook omdat op de voormalige kapelhof in 1936 vier woningen naar ontwerp van Firma W. Kocken & Zoon zijn gebouwd en er in 1940 twee bijpassende woonhuizen naar ontwerp van C.P.A. van Herk zijn toegevoegd.

De Hasseltse kapel lag eerst aan de rand van het kapelhof, maar door de grondruil en nieuwbouw aan de zuidzijde vormt zij vanaf nu het 4

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

centrum van het plein. Aan de noordzijde van het plein is in 1930 een vrijstaand woonhuis gebouwd en in 1937 zijn er twee-onder-een-kap eengezinswoningen toegevoegd naar ontwerp van architect Arn. C. van Poppel. In 1957 werd ten zuiden van het Hasseltplein de Rueckertbaan aangelegd, gevolgd door de Hasseltrotonde in 1959. Hiervoor zijn meerdere huizen afgebroken en verdween de verbinding tussen het Hasseltplein en de Hasseltstraat (afb. 4). In 1962 startte ten westen van het plein de grootschalige bouw van het Mariaziekenhuis. Ook werd de Dr. Deelenlaan aangelegd over de westelijke zijde van het Hasseltplein en ten zuiden werd hotel-restaurant de Postelse Hoeve gebouwd in 1963. Voor al deze ontwikkelingen zijn meerdere monumentale boerderijen aan het Hasseltplein afgebroken waaronder het café van Fouchier, een boerderij met muurankers daterend uit 1608. Met de afbraak van deze boerderijen gingen de laatste directe verwijzingen naar het agrarisch gebruik van de plek verloren (afb. 5). In 1970 is grenzend aan het noorden van het Hasseltplein een brandweerpost gebouwd. Aan de noord- en oostzijde van het plein zijn in de jaren negentig nog enkele woonhuizen toegevoegd. Twee daarvan (nr. 16 en 17) zijn naar ontwerp van architect F. van Hest. Na de jaren dertig van de vorige eeuw is het plein dus ook in de jaren zestig nog sterk gewijzigd.

Huidig ruimtelijk karakter

Hoewel er in de twintigste eeuw veel is veranderd, op en zeker rondom het Hasseltplein, is de driehoekige structuur nog goed zichtbaar. Hiervan zijn ook enkele andere voorbeelden in Tilburg bewaard gebleven, al laat het Hasseltplein nog de duidelijke kenmerken van vóór halverwege de negentiende-eeuw zien. Het plein was tot eind jaren vijftig verbonden met de herdgang Veldhoven (nu Wilhelminapark en tevens beschermd stadsgezicht) via de lintstructuur van de Hasseltstraat. Centraal op het Hasseltplein staat de Hasseltse kapel, het oudste monument van Tilburg dat, na een restauratie uit 1972, in gave staat verkeerd. Dit is al eeuwenlang een religieus icoon voor inwoners van Tilburg en pelgrims daarbuiten. De overige bebouwing bestaat uit een- en tweelaagse bebouwing met kap en stamt grotendeels uit de negentiende eeuw en het tweede kwart van de twintigste eeuw. De weverswoningen en leerlooierij zijn zichtbare herinneringen aan de bloeiende thuisnijverheid in het verleden van Tilburg. Het brandhuisje, de brandweerpost en de verdwenen brandkuil zijn voorbeelden van meerdere fasen in de ontwikkeling van brandbestrijding. De Hasseltse kapel heeft een religieuze functie en wordt gebruikt voor devotie. Dit creëert een rustige, serene sfeer zowel in de kapel als op het omliggende plein. Uitzondering hierop is de maand mei waarin Mariaverering juist veel bezoekers trekt.

De overige bebouwing bestaat uit woonhuizen, vrijwel allen eengezinswoningen. Ook hierdoor ontstaat een leefbare en rustige sfeer op het Hasseltplein. Op het Hasseltplein staan 8 monumentale bomen. Aan de westzijde staan onder meer een oude Plataan, een Hollandse (Zwarte) Linde en 2 Rode Beuken. Achter de Hasseltse kapel staat aan de oostzijde een monumentale, Hollandse (Zwarte) Linde. Deze bomen zijn meer dan 100 jaar oud. De inrichting en groenstructuren bestaat onder meer uit meerdere solitaire (monumentale) bomen, gazon, leilindes, bloemperken en bestrating (inclusief parkeerplaatsen) en is in 1992 aangelegd. Op het plein staat verder een beeld van St. Anna te Drieën gemaakt door Bart van Hoek in 1990 en een Mariabeeld van Charles Vergouwen uit 1998. In zekere zin is het Hasseltplein ook een park, een groen, verstild plein van rust in een dynamische stad. Want ondanks de drukke wegen rondom het plein is er door de positionering van de gebouwen en het groen een intieme openbare ruimte overgebleven. De rust en sereniteit wordt versterkt door

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

devotie en Mariaverering, wat bezoekers van buitenaf aantrekt. In de Mariamaand mei worden het plein, de kapel en de kraampjes op het plein bezocht door duizenden mensen. De bebouwing op het plein laat nog duidelijke voorbeelden zien van architectuur uit verschillende periodes. Zo is de zestiende-eeuwse kapel in gave staat net als de negentiende-eeuwse weverswoningen en leerlooierij. Ook vrijwel alle vooroorlogse bebouwing op het plein uit de jaren dertig verkeert nog in gave staat. Dit is onder andere zichtbaar in de glas-in-lood ramen en ingangsportalen met siermetselwerk. Aan de noordoostzijde van het plein staat de oudste bebouwing, bestaande uit enkele thuisnijverheid-woningen. Zowel deze panden als de latere invullingen hebben nog de smalle, langwerpige tuinpercelen aan de achterzijde die men ook ziet in de Reitse Hoevenstraat en die veelal werden benut voor kleinschalig agrarisch gebruik. Voor wat betreft de structuur zijn er nog verwijzingen zichtbaar van de verschillende wegen die van en naar het Hasseltplein hebben gelopen. De best zichtbare hiervan is de zuidoostelijke punt van het plein, vanwaar de Hasseltstraat met welke het oorspronkelijk verbonden was nog te zien is. Ook de Kraaivensestraat (nu gedeeltelijk Dr. Deelenlaan) en de Reitse Hoevenstraat zijn nog verbonden met het Hasseltplein, allen deel van de oude lintenstructuur.

In hoofdstuk 10 en 11 is een overzicht opgenomen van ieder pand aan het Hasseltplein inclusief een korte beschrijving, een foto en een globale waardering.

Beschrijving waarden

4.1. Cultuurhistorische waarden Het gebied is van belang omdat hier de culturele, religieuze en sociaaleconomische geschiedenis van Tilburg zichtbaar is. De Hasseltse kapel wordt al eeuwen gebruikt voor Mariaverbeelding en is daarin een begrip voor de inwoners van Tilburg en ver daarbuiten. Er is daarom ook sprake van immateriële waarden die verder reiken dan alleen het fysieke aspect. Het plein is namelijk ook een pelgrimsoord en daardoor een plek van devotie en intimiteit met ruimte voor contemplatie. De kapel is de fysieke en spirituele kern van het plein. Kapel en plein zijn daarmee van iconische waarde voor de stad als geheel. De omliggende bebouwing aan de noordzijde van het plein, inclusief de diepe percelen, toont zichtbare overblijfsels van de Tilburgse thuisnijverheid en de daarbij passende economie. De kleinschaligheid en typologie zijn kenmerkend voor de vroege ontwikkeling van de oorspronkelijke herdgangen in Tilburg. 4.2. Historisch-ruimtelijk en stedenbouwkundige waarden Het gebied is van belang omdat het Hasseltplein elementen bevat van vijf eeuwen aan Tilburgse ontwikkelingsgeschiedenis: van herdgang met een organische gegroeide historische structuur tot een niet-dynamische plek in een inmiddels sterk verstedelijkt gebied. Ondanks de aanleg van het Mariaziekenhuis, de Midden-Brabantweg, de Rueckertbaan, de Dr.

Deelenlaan en de Hasseltronde, die veel van de historische herdgang en de verbinding met de Hasseltstraat hebben doorsneden, vertoont het Hasseltplein zelf nog vele historische verwijzingen naar haar verleden. Door de oude, kleinschalige bebouwing van het einde van de 19e eeuw, maar ook door de vooroorlogse bebouwing aan de zuidzijde van het plein is de driehoekige herdgang-vorm van het plein herkenbaar gebleven. De kleinschalige, nog gave ensembles met 1- of maximaal 2-laagse, veelal in baksteen opgetrokken panden onder schuine kap maken dat beeld compleet. Op een wat hoger schaalniveau zijn hier de wezenlijke onderdelen van de Tilburgse lintenstructuur herkenbaar en is het daarom belangrijk binnen het stedelijke weefsel van een groeiende stad. De huidige groenstructuur, met een aantal zeer oude bomen, is essentieel voor de sfeer van het plein, hoewel deze uit een meer recente periode stammen. Het plein is in dat opzicht een historische, groene, verstilde plek in een verstedelijkte context. 6

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

4.3. Situationele waarden Het Hasseltplein vertelt met de bestaande structuur en de aanwezige bebouwing een belangrijk hoofdstuk van de Tilburgse geschiedenis. Het is een kleinschalig woongebied. Een cultuurhistorisch waardevol, verstild plein in een wat rommelig en grootschalig gebied met een aantal stedelijke functies. Het omliggende gebied is het resultaat van de meer recente, ook essentiële ontwikkeling van Tilburg als moderne stad. Dit is in het bijzonder zichtbaar in de meerbaanse autowegen van de Rueckertbaan en de Hasseltrotonde en in de ontwikkeling van verzorgings/medisch cluster van het ETZ Tweesteden ziekenhuis en de Wever. In de komende decennia zal de stad zich verder ontwikkelen en zal dit gebied transformeren. 4.4. Gaafheid/herkenbaarheid Het gebied is van belang wegens de herkenbaarheid van de oorspronkelijke historisch-ruimtelijke structuur van een herdgang, ondanks dat de grootte en inrichting hiervan door de eeuwen heen is gewijzigd. Centraal hierin staat de Hasseltse Kapel, het oudste monument van Tilburg wat nog grotendeels in oorspronkelijke staat verkeerd. De bebouwing aan de noordzijde van het plein bestaat uit historische bebouwing uit de negentiende eeuw met zichtbare overblijfselen van thuisnijverheid.

De woonbebouwing omzoomt het plein en vormt een ensemble waardoor de driehoekige herdgangstructuur van het plein en daarmee het oude karakter behouden is gebleven.

Begrenzing

Het beschermde gebied omvat de ruimte tussen de Midden-Brabantweg in het oosten, de Rueckertbaan in het zuiden en tot over de Dr. Deelenlaan in het westen. Aan de noordzijde wordt het stadsgezicht beëindigd met de kenmerkend diepe percelen van het Hasseltplein. De formele begrenzing van het beschermde stadsgezicht is gebaseerd op cultuurhistorische en juridische gronden. In hoofdzaak zijn de bebouwing én alle percelen die direct aan het plein zijn gelegen opgenomen in het stadsgezicht. Aan de buitenzijde levert dat soms een bijzondere grens op. Deze is deels gevormd door de diepe tuinen, maar deels ook een gevolg van latere ingrepen. De grenzen van het stadsgezicht zijn weergegeven op bijgaande kaart (afb. 1). Dit omvat allereerst alle percelen op en grenzend aan het Hasseltplein. De omranding bestaat daarbij uit de achterste grens van de percelen van de verschillende panden aan het plein. Daarnaast wordt er aan de westkant een gedeelte van de Dr. Deelenlaan meegenomen in de begrenzing, net als een gedeelte van de straat richting de Hasseltrotonde aan de oostkant, de voormalige Hasseltstraat. Deze delen zijn opgenomen om het plein op de juiste en zorgvuldige manier te kunnen verbinden met de andere delen van de omgeving en stad. Aan de westkant komt deze begrenzing overeen met de bestaande perceelgrens van het Hasseltplein.

De westelijke grens van het beschermd stadsgezicht omvat niet het gehele grondgebied waarop ooit agrarische bebouwing heeft gestaan (afb. 5). Die stukken grond zijn in de huidige situatie namelijk onderdeel van de percelen van het ziekenhuis. De westgrens is deels symbolisch: het geeft aan dat het oorspronkelijke plein groter was, voor de komst van de Dr. Deelenlaan en het ziekenhuis. Vanuit cultuurhistorisch perspectief beperkt de begrenzing zich dus tot het deel dat refereert aan het huidige plein. Ook de lijn naar de Hasseltstaat verdient aandacht omdat het daar aanhaakte op de oude lintenstructuur. De grens aan de oostzijde laat zien dat er ooit een verbinding is geweest met de Hasseltstraat, voor de komst van de Hasseltrotonde. Aan de zuidzijde is met de bebouwing uit de twintigste eeuw de driehoekige vorm van het plein in aangepaste vorm nog heel goed herkenbaar. De meest zuidelijke zijde biedt ook een zekere afscherming van de drukke infrastructuur. Met de begrenzingen wordt niet alleen het huidige plein beschermd, maar wordt verwezen naar de samenhang met de lintenstructuur en de oorspronkelijke grotere omvang van het plein.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Kaart met begrenzing

De begrenzing van het beschermde stadsgezicht Hasseltplein:

Afb. 1. De begrenzing van het beschermd stadsgezicht; de rijksmonumenten zijn rood gearceerd.

Waardering (samenvatting)

Het beschermde stadsgezicht Hasseltplein is van grote cultuurhistorische en historischstedenbouwkundige waarde als voorbeeld van een herkenbare, kleinschalige agrarische structuur met latere invullingen. Zowel de historisch-geografische structuur, als de in het gebied staande bebouwing (beschermde monumenten en cultuurhistorische waardevolle panden) is van belang. Hierin is zowel de bijzondere herdgangen-structuur als de thuisnijverheid van Tilburg te herkennen. Bijzonder belangrijk is de Hasseltse kapel, in meerdere opzichten is dit de kern van het plein: als oudste gebouw en als pelgrimsoord, plek voor devotie; dus functioneel, ruimtelijk en immaterieel. Daarin speelt ook de openbare ruimte een belangrijke rol, en zorgt met de kapel, de omliggende, omsluitende bebouwing en groenelementen voor specifieke identiteit, historische herkenbaarheid en sereniteit. De oorspronkelijke functie van de herdgang komt nog tot uitdrukking in de open, als park ingerichte centrale ruimte van het Hasseltplein. De bebouwing bestaat uit meerdere rijksmonumenten en veel originele elementen zijn aanwezig uit verschillende tijdsperioden. Hierdoor zijn ook voorbeelden van gave architectuur uit de zestiende, negentiende en twintigste eeuw op het kleine terrein vertegenwoordigd.

Samen vormen zij een ensemble wat de driehoekige structuur van de voormalige herdgang herkenbaar, leesbaar en waardevol maakt. De herkenbaarheid van de oude herdgangstructuur, de voor Tilburg kenmerkende en hier zichtbare ontwikkelingsgeschiedenis, de gave kleinschalige ensembles en bebouwing met enkele diepe tuinen, de kapel (als gebouw, maar ook als spirituele kern) en de besloten sfeer van een verstilde, groene plek vormen samengevat de kernwaarden.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Afbeeldingen

Afb. 2. De ‘spuul’ met op de achtergrond de Hasseltse kapel in 1927 (regionaal archief Tilburg, nr. 20255).

Afb. 3. Omlegging van de tramlijn in 1932, op de achtergrond de Hasseltse kapel (regionaal archief Tilburg, nr. 41474).

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Afb. 4. Bebouwing aan de westzijde van het plein in 1915, gesloopt in 1964 (regionaal archief Tilburg, nr. 10291).

Afb. 5. Historische gelaagdheid met aanwezige en verdwenen bebouwing en infrastructuur op het Hasseltplein. Gebaseerd op de plattegrond van Zuynen uit 1759 en de Tilburgse stadsplattegrond uit 1932.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Afb. 6. Situatie stadsgezicht Hasseltplein op luchtfoto inclusief aanduiding potentiële ontwikkellocaties omliggend gebied

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Bronnen

www.regionaalarchieftilburg.nl www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl Henk van Doremalen en Ronald Peters. Groene Long. Tilburg: tijdschrift voor geschiedenis, monumenten en cultuur 5(2/3)1987. Ronald Peeters en Ed Schilders, De Kapel op de Hasselt: Een bloemlezing uit het werk van 40 Tilburgse auteurs, Tilburg, Drukkerij Gianotten, 2013. Ronald Peeters, De straten van Tilburg (1987). Rob van Putten, Petra Robben en Pieter Siebers, Historische atlas van Tilburg: De transformatie van een textielstad, Bussum, Uitgeverij Thot, 2019. F.J.M. van Puijenbroek (red.). Eeuwen en Uren in de Hasseltse Kapel. Tilburg: Stichting tot restauratie van de Hasseltse kapel, 1972. Rianne Willems en Arjen Roos, Zand, Reit, Wandelbos: de dingen die voorbijgaan. Tilburg: Uitgeverij Blad en Boek, 2006. Krelis Zwaans, In en rondom de Hasseltse kapel. 2021. Stichting tot Beheer van de Hasseltse Kapel te Tilburg, De Hasseltse Kapel te Tilburg: troost en toeverlaat voor velen, Tilburg: Stovers bv., 1987.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

10. Lijst met panden (in hoofdstuk 11 worden de panden beschreven) Adres

Omschrijving

Status/waardering juli 2023

Hasseltplein 7 Hasseltplein 8

Eenbeukige kapel, begin zestiende-eeuw Woonhuis, 1940, door C.P.A. van Herk

Hasseltplein 9

Hasseltplein 34

Woonhuis, 1940, door C.P.A. van Herk, glas in lood, houten deur en kozijnen origineel Woonhuis, 1936, door Firma W. Kocken & Zoon, intact Woonhuis. 1936, door Firma W. Kocken & Zoon, intact Woonhuis, 1936, door Firma W. Kocken & Zoon, intact Woonhuis door Firma W. Kocken & Zoon, 1936, intact Winkelwoonhuis, 1938, door C.P.A. van Herk, verbouwd in 1982 Brandhuisje, 1931 (oorspronkelijke versie uit 1870) Woonhuis, 1988 naar ontwerp van F. van Hest Woonhuis, 1988 naar ontwerp van F. van Hest, 1988 Eengezinswoning, 1937 naar ontwerp van Arn. C. Van Poppel Eengezinswoning. 1937 naar ontwerp van Arn. C. Van Poppel Boerderij, 1905

Rijksmonument Cultuurhistorisch waardevol pand in stadsgezicht Cultuurhistorisch waardevol pand in stadsgezicht Cultuurhistorisch waardevol pand in stadsgezicht Cultuurhistorisch waardevol pand in stadsgezicht Cultuurhistorisch waardevol pand in stadsgezicht Cultuurhistorisch waardevol pand in stadsgezicht Cultuurhistorisch waardevol pand in stadsgezicht Cultuurhistorisch waardevol pand in stadsgezicht Indifferent

Hasseltplein 35

Woonhuis, 1890

Hasseltplein 36

Woonhuis, 1930

Hasseltplein 37 Hasseltplein 38 Hasseltplein 39/40

Dr. Deelenlaan 8-8b

Wevershuisje, 1883 Bepleisterd wevershuisje, 1883 Wevershuisjes, eerste helft negentiendeeeuw, samengevoegd in 1975 Woonhuis, 1990 Acht appartementen (A t/m H), 1982 Woonhuis met leerlooierij, eerste helft negentiende-eeuw Voormalige brandweerpost, 1970

Dr. Deelenlaan 10

Voormalig hotel/restaurant, 1964

Hasseltplein 10 Hasseltplein 11 Hasseltplein 12 Hasseltplein 13 Hasseltplein 14 Hasseltplein 15 Hasseltplein 16 Hasseltplein 17 Hasseltplein 32 Hasseltplein 33

Hasseltplein 41 Hasseltplein 42 Hasseltplein 44

Indifferent Cultuurhistorisch waardevol pand in stadsgezicht Cultuurhistorisch waardevol pand in stadsgezicht Cultuurhistorisch waardevol pand in stadsgezicht Cultuurhistorisch waardevol pand in stadsgezicht Cultuurhistorisch waardevol pand in stadsgezicht Rijksmonument Rijksmonument Rijksmonument Indifferent Indifferent Rijksmonument Toren: cultuurhistorisch waardevol in stadsgezicht Indifferent

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

11. Beschrijvingen en afbeeldingen van de panden Hasseltplein 7

Status: Rijksmonument (35700). Zie: 35700 Hasseltplein 7 5042 AB te Tilburg | Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed www.hasseltsekapel.nl/kapel/ (incl. historie over de Hasseltse kapel) Omschrijving: Eenbeukige kapel met smaller koor en klokkentoren. Deze laatste is gedecoreerd met rondbogen en half cirkelbogen. Bouwjaar: Gebouwd tussen eind vijftiende en begin zestiende eeuw. De klok in de klokkentoren is gegoten in 1536 door Jasper Moer. Stijl: Romaanse stijlelementen. Architect: Onbekend. Functie: Kapel, gebedshuis voor Mariaverering. Cultuurhistorische waarde: Dit rijksmonument is het oudste monument van Tilburg en middelpunt van het Hasseltplein. De overige bebouwing heeft zich ontwikkeld rondom de kapel. Gaaf voorbeeld van de (religieuze) geschiedenis van Tilburg.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 8

Status: Onbeschermd; opgenomen in Monumenten Inventarisatie Project (MIP). Omschrijving: Hoekwoning. Twee bouwlagen met zadelvormige kap. Bovenlicht met ruitvormig glas in lood boven de voordeuren. Bouwjaar: 1940. Architect: C.P.H. van Herk. Functie: Eengezinswoning. Cultuurhistorische waarde: Cultuurhistorisch waardevol pand met architectuurhistorische waarde als vooroorlogse architectuur. Onderdeel van de zuidelijke wand van het Hasseltplein. Het gave architectonische en stedenbouwkundig samenhangende ensemble waarborgt de beslotenheid en rust op het plein en houdt de oorspronkelijke, driehoekige vorm van de herdgang intact. De bouwhoogte en het bouwvolume waarborgen de kleinschaligheid van de bebouwing op het plein. In het kader van het beschermde stadsgezicht benoemen als cultuurhistorisch waardevol pand.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 9

Status: Onbeschermd; opgenomen in Monumenten Inventarisatie Project (MIP). Omschrijving: Rijtjeswoning. Twee bouwlagen met zadelvormige kap en een uitbouw van een bouwlaag aan de achterzijde. Bovenlicht met ruitvormig glas in lood boven de voordeur en ramen op de begane grond. Houten deur en kozijnen nog in originele staat. Bouwjaar: 1940. Architect: C.P.H. van Herk. Functie: Eengezinswoning. Cultuurhistorische waarde: Cultuurhistorisch waardevol pand met architectuurhistorische waarde als vooroorlogse architectuur. Onderdeel van de zuidelijke wand van het Hasseltplein. Het gave architectonische en stedenbouwkundig samenhangende ensemble waarborgt de beslotenheid en rust op het plein en houdt de oorspronkelijke, driehoekige vorm van de herdgang intact. De bouwhoogte en het bouwvolume waarborgen de kleinschaligheid van de bebouwing op het plein. In het kader van het beschermde stadsgezicht benoemen als cultuurhistorisch waardevol pand.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 10

Status: Onbeschermd; opgenomen in Monumenten Inventarisatie Project (MIP). Omschrijving: Rijtjeswoning. Twee bouwlagen met zadelvormige kap. Ingangspartij met halfcirkelvormige rollaag en bovenlichten met glas in lood in beide bouwlagen. In originele staat. Bouwjaar: 1936. Architect: Firma W. Kocken & Zoon. Functie: Eengezinswoning. Cultuurhistorische waarde: Cultuurhistorisch waardevol pand met architectuurhistorische waarde als vooroorlogse architectuur. Onderdeel van de zuidelijke wand van het Hasseltplein. Het gave architectonische en stedenbouwkundig samenhangende ensemble waarborgt de beslotenheid en rust op het plein en houdt de oorspronkelijke, driehoekige vorm van de herdgang intact. De bouwhoogte en het bouwvolume waarborgen de kleinschaligheid van de bebouwing op het plein. In het kader van het beschermde stadsgezicht benoemen als cultuurhistorisch waardevol pand.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 11

Status: Onbeschermd; opgenomen in Monumenten Inventarisatie Project (MIP). Omschrijving: Rijtjeswoning. Twee bouwlagen met zadelvormige kap en een uitbouw van een bouwlaag aan de achterzijde. Ingangspartij met halfcirkelvormige rollaag en bovenlichten met glas in lood in beide bouwlagen. In originele staat. Bouwjaar: 1936. Architect: Firma W. Kocken & Zoon. Functie: Eengezinswoning. Cultuurhistorische waarde: Cultuurhistorisch waardevol pand met architectuurhistorische waarde als vooroorlogse architectuur. Onderdeel van de zuidelijke wand van het Hasseltplein. Het gave architectonische en stedenbouwkundig samenhangende ensemble waarborgt de beslotenheid en rust op het plein en houdt de oorspronkelijke, driehoekige vorm van de herdgang intact. De bouwhoogte en het bouwvolume waarborgen de kleinschaligheid van de bebouwing op het plein. In het kader van het beschermde stadsgezicht benoemen als cultuurhistorisch waardevol pand.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 12

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 13

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 14

Status: Onbeschermd; opgenomen in Monumenten Inventarisatie Project (MIP). Omschrijving: Rijtjeswoning. Twee bouwlagen met zadelvormige kap en een uitbouw van twee bouwlagen aan de achterzijde. Voormalig winkelwoonhuis (in gebruik als bakkerij) met garage gecentreerde ingang. In 1982 grootschalig verbouwd waarbij de garage en winkelpui zijn vervangen door vensters. Bouwjaar: 1938. Architect: C.P.A. van Herk. Functie: Woonhuis (was winkelwoonhuis). Cultuurhistorische waarde: Cultuurhistorisch waardevol pand met architectuurhistorische waarde als vooroorlogse architectuur. Onderdeel van de zuidelijke wand van het Hasseltplein. Het gave architectonische en stedenbouwkundig samenhangende ensemble waarborgt de beslotenheid en rust op het plein en houdt de oorspronkelijke, driehoekige vorm van de herdgang intact. De bouwhoogte en het bouwvolume waarborgen de kleinschaligheid van de bebouwing op het plein. In het kader van het beschermde stadsgezicht benoemen als cultuurhistorisch waardevol pand.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 15

Status: Onbeschermd. Omschrijving: Enkele bouwlaag met zadelvormige kap. Voormalig brandspuithuisje met rollaag boven de klapdeuren en ruitvormig raam in de kap. Herbouw van een ouder brandspuithuisje uit 1870. Bouwjaar: 1931. Architect: Onbekend. Functie: voormalig brandspuithuisje. Cultuurhistorische waarde: Cultuurhistorisch waardevol pand met architectuurhistorische en typologische waarde; vooroorlogse vormgeving. Onderdeel van de zuidelijke wand van het Hasseltplein. Het gave architectonische en stedenbouwkundig samenhangende ensemble waarborgt de beslotenheid en rust op het plein en houdt de oorspronkelijke, driehoekige vorm van de herdgang intact. Waardevol voorbeeld van brandbestrijdingsmiddelen uit eind negentiende – begin twintigste eeuw. Het toont samen met de voormalige brandweerkazerne (Dr. Deelenlaan 8) en de verdwenen brandkuil op het plein meerdere eeuwen aan de geschiedenis van brandbestrijding in Tilburg. In het kader van het beschermde stadsgezicht benoemen als cultuurhistorisch waardevol pand.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 16

Status: Onbeschermd. Omschrijving: twee-onder-een-kapwoning. Enkele bouwlaag met zadelvormige kap en aangebouwde garage. Bouwjaar: 1988. Architect: F. van Hest. Functie: Eengezinswoning. Cultuurhistorische waarde: Indifferent. De bouwhoogte en het bouwvolume waarborgen de kleinschaligheid van de bebouwing op het plein.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 17

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 32

Status: Onbeschermd; opgenomen in Monumenten Inventarisatie Project (MIP). Omschrijving: Twee-onder-een-kapwoning met aangebouwde garage. Twee bouwlagen met geknikte zadelvormige kap en een uitbouw van een bouwlaag aan de achterzijde. Ingangspartij met halfcirkelvormige rollaag en origineel glas in lood rondom de voordeur en in de aanwezige bovenlichten. Bouwjaar: 1937. Architect: Ar. C. van Poppel. Functie: Eengezinswoning. Cultuurhistorische waarde: Cultuurhistorisch waardevol pand met architectuurhistorische waarde als vooroorlogse architectuur. Onderdeel van de noordoostelijke wand van het Hasseltplein. Het gave architectonische en stedenbouwkundig samenhangende ensemble waarborgt de beslotenheid en rust op het plein en houdt de oorspronkelijke, driehoekige vorm van de herdgang intact. De bouwhoogte en het bouwvolume waarborgen de kleinschaligheid van de bebouwing op het plein. In het kader van het beschermde stadsgezicht benoemen als cultuurhistorisch waardevol pand.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 33

Status: Onbeschermd. Omschrijving: Twee-onder-een-kapwoning met aangebouwde garage. Twee bouwlagen met geknikte zadelvormige kap en een uitbouw van een bouwlaag aan de achterzijde. Ingangspartij met halfcirkelvormige rollaag. Bouwjaar: 1937. Architect: Ar. C. van Poppel. Functie: Eengezinswoning. Cultuurhistorische waarde: Cultuurhistorisch waardevol pand met architectuurhistorische waarde als vooroorlogse architectuur. Onderdeel van de noordoostelijke wand van het Hasseltplein. Het gave architectonische en stedenbouwkundig samenhangende ensemble waarborgt de beslotenheid en rust op het plein en houdt de oorspronkelijke, driehoekige vorm van de herdgang intact. De bouwhoogte en het bouwvolume waarborgen de kleinschaligheid van de bebouwing op het plein. In het kader van het beschermde stadsgezicht benoemen als cultuurhistorisch waardevol pand.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 34

Status: Onbeschermd; opgenomen in Monumenten Inventarisatie Project (MIP). Omschrijving: Voormalige boerderij. Enkele bouwlaag met zadelvormige kap en een uitbouw van een bouwlaag met kap aan de achterzijde. Raam-deur-raam indeling met bovenlichten van glas in lood en houten luiken voor de vensters. Bouwjaar: omstreeks 1890-1905 Architect: Onbekend. Functie: Woonhuis (voormalige boerderij). Cultuurhistorische waarde: Cultuurhistorisch waardevol pand met architectuurhistorische en typologische waarde; waardevol overblijfsel van het agrarische verleden van het Hasseltplein. In zowel volume als bouwstijl gelijk aan eerdere agrarische bebouwing. Onderdeel van de noordelijke wand van het Hasseltplein. Het gave architectonische en stedenbouwkundig samenhangende ensemble waarborgt de beslotenheid en rust op het plein en houdt de oorspronkelijke, driehoekige vorm van de herdgang intact. De bouwhoogte en het bouwvolume waarborgen de kleinschaligheid van de bebouwing op het plein. In het kader van het beschermde stadsgezicht benoemen als cultuurhistorisch waardevol pand.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 35

Status: Onbeschermd. Omschrijving: Woonhuis. Enkele bouwlaag met zadelvormige kap en een uitbouw van een bouwlaag met kap aan de achterzijde. Raam-deur indeling met houten luiken voor de vensters. Bouwjaar: omstreeks 1890. Architect: Onbekend. Functie: Woonhuis. Cultuurhistorische waarde: Cultuurhistorisch waardevol pand met architectuurhistorische en typologische waarde; waardevol overblijfsel van het agrarische verleden van het Hasseltplein. In zowel volume als bouwstijl gelijk aan eerdere agrarische bebouwing. Onderdeel van de noordelijke wand van het Hasseltplein. Het gave architectonische en stedenbouwkundig samenhangende ensemble waarborgt de beslotenheid en rust op het plein en houdt de oorspronkelijke, driehoekige vorm van de herdgang intact. De bouwhoogte en het bouwvolume waarborgen de kleinschaligheid van de bebouwing op het plein. In het kader van het beschermde stadsgezicht benoemen als cultuurhistorisch waardevol pand.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 36

Status: Onbeschermd; opgenomen in Monumenten Inventarisatie Project (MIP). Omschrijving: Vrijstaand woonhuis. Twee bouwlagen met zadelvormige kap en een uitbouw van een bouwlaag met kap aan de achterzijde. Ingangspartij met glas in lood rondom de deur en glas in lood in alle bovenlichten. Bouwjaar: 1930. Architect: Adriaan de Kok. Functie: Woonhuis Cultuurhistorische waarde: Cultuurhistorisch waardevol pand met architectuurhistorische waarde als vooroorlogse architectuur. Onderdeel van de noordelijke wand van het Hasseltplein. Het gave architectonische en stedenbouwkundig samenhangende ensemble waarborgt de beslotenheid en rust op het plein en houdt de oorspronkelijke, driehoekige vorm van de herdgang intact. De bouwhoogte en het bouwvolume waarborgen de kleinschaligheid van de bebouwing op het plein. In het kader van het beschermde stadsgezicht benoemen als cultuurhistorisch waardevol pand.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 37

Status: Rijksmonument (35701). Zie: 35701 Hasseltplein 37 5042 AC te Tilburg | Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Omschrijving: Vrijstaand wevershuisje. Enkele bouwlaag met zadelvormige kap en een uitbouw van een bouwlaag met kap aan de achterzijde. Raam-deur-raam-raam indeling. T-ramen met houten luiken ervoor. Het dak is bedekt met Hollandse pannen. Bouwjaar: Omstreeks 1883. Architect: Onbekend. Functie: Woonhuis. Cultuurhistorische waarde: Rijksmonument. Typische laatnegentiende-eeuwse bebouwing, hoogstwaarschijnlijk gebruikt voor thuisnijverheid. Het pand past in zowel volume als bouwstijl binnen het historische karakter van het Hasseltplein en geeft een belangrijk onderdeel van de geschiedenis weer, de thuisnijverheid. Onderdeel van de noordelijke wand van het Hasseltplein. Het vormt samen met de andere panden een gaaf architectonisch en stedenbouwkundig samenhangend ensemble dat de beslotenheid en rust op het plein waarborgt en de oorspronkelijke, driehoekige vorm van de herdgang intact houdt. De bouwhoogte en het bouwvolume waarborgen de kleinschaligheid van de bebouwing op het plein.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 38

Status: Rijksmonument (35703). Zie: 35703 Hasseltplein 38 5042 AC te Tilburg | Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Omschrijving: Wevershuisje. Enkele bouwlaag met zadelvormige kap en een uitbouw van een bouwlaag met kap aan de achterzijde. Raam-deur-raam-raam indeling. T-ramen met houten luiken ervoor en bovenlichten van glas in lood. De wanden zijn bepleisterd. Bouwjaar: 1883. Architect: Onbekend. Functie: Woonhuis. Cultuurhistorische waarde: Rijksmonument; typische laatnegentiende-eeuwse bebouwing, hoogstwaarschijnlijk gebruikt voor thuisnijverheid. Het pand past in zowel volume als bouwstijl binnen het historische karakter van het Hasseltplein en geeft een belangrijk onderdeel van de geschiedenis weer, de thuisnijverheid. Onderdeel van de noordelijke wand van het Hasseltplein. Het vormt samen met de andere panden een gaaf architectonisch en stedenbouwkundig samenhangend ensemble dat de beslotenheid en rust op het plein waarborgt en de oorspronkelijke, driehoekige vorm van de herdgang intact houdt. De bouwhoogte en het bouwvolume waarborgen de kleinschaligheid van de bebouwing op het plein.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 40 (en 39)

Status: Rijksmonumenten (35702 en 35704). Zie: 35702 Bij Hasseltplein 40 5042 AC te Tilburg | Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 35704 Hasseltplein 40 5042 AC te Tilburg | Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Omschrijving: Samengevoegde wevershuisjes. Enkele bouwlaag met zadelvormige kap. Oorspronkelijk deur-raam indeling. Schuiframen met zesruitige roedeverdeling en houten luiken ervoor. De twee huisjes zijn in 1972 samengevoegd en in 1995 is de deur van nummer 39 verwijderd en vervangen door een venster. Tijdens de restauratie van de Hasseltse kapel in 1972 vervulde het pand de functie van noodkapel. Sindsdien is het tevens de kosterwoning van de kapel. Bouwjaar: Eerste helft negentiende-eeuw. Architect: Onbekend. Functie: Woonhuis. Cultuurhistorische waarde: Rijksmonument; typische vroeg negentiende-eeuwse bebouwing, hoogstwaarschijnlijk gebruikt voor thuisnijverheid. Het pand past in zowel volume als bouwstijl binnen het historische karakter van het Hasseltplein en geeft een belangrijk onderdeel van de geschiedenis weer, de thuisnijverheid. Daarnaast is de directe verbintenis tussen de woning en de Hasseltse kapel van belang. Onderdeel van de noordelijke wand van het Hasseltplein.

Het vormt samen met de andere panden een gaaf architectonisch en stedenbouwkundig samenhangend ensemble dat de beslotenheid en rust op het plein waarborgt en de oorspronkelijke, driehoekige vorm van de herdgang intact houdt. De bouwhoogte en het bouwvolume waarborgen de kleinschaligheid van de bebouwing op het plein.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 41

Status: Onbeschermd. Omschrijving: Hoekwoning. Twee bouwlagen met zadelvormige kap die halverwege de tweede bouwlaag begint en een uitbouw van een bouwlaag aan de achterzijde. Bouwjaar: 1990. Architect: Onbekend. Functie: Eengezinswoning. Cultuurhistorische waarde: Indifferent. De bouwhoogte en het bouwvolume waarborgen de kleinschaligheid van de bebouwing op het plein.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 42 (A t/m H)

Status: Onbeschermd. Omschrijving: Acht wooneenheden. Twee bouwlagen met zadelvormige kap die halverwege de tweede bouwlaag begint en een uitbouw van een bouwlaag met kap aan de achterzijde. Bouwjaar: 1982 (gedeeltelijk op oudere constructies). Architect: J.H. Gribling. Functie: Appartementencomplex. Cultuurhistorische waarde: Indifferent. De bouwhoogte en het bouwvolume waarborgen de kleinschaligheid van de bebouwing op het plein.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Hasseltplein 44

Status: Rijksmonument (35705). Zie: 35705 Hasseltplein 44 5042 AC te Tilburg | Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Omschrijving: Woonhuis met leerlooierij. Enkele bouwlaag met zadelvormige kap en een uitbouw van een bouwlaag met kap aan de achterzijde. Het woonhuisgedeelte heeft een raam-deur-raam indeling met schijframen bestaande uit een 25-ruitige roedeverdeling en houten luiken ervoor. Het leerlooierij gedeelte heeft hoge ramen met dichte, hoge luiken ervoor. Bouwjaar: Eerste helft negentiende eeuw. Architect: Onbekend. Functie: Woonhuis (voormalige leerlooierij). Cultuurhistorische waarde: Typische vroeg negentiende-eeuwse bebouwing gebruikt voor thuisnijverheid en wonen. Het pand past in zowel volume als bouwstijl binnen het historische karakter van het Hasseltplein en geeft een belangrijk onderdeel van de geschiedenis weer, de thuisnijverheid. Onderdeel van de noordelijke wand van het Hasseltplein. Het vormt samen met de andere panden een gaaf architectonisch en stedenbouwkundig samenhangend ensemble dat de beslotenheid en rust op het plein waarborgt en de oorspronkelijke, driehoekige vorm van de herdgang intact houdt. De bouwhoogte en het bouwvolume waarborgen de kleinschaligheid van de bebouwing op het plein.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Dr. Deelenlaan 8, 8a, 8b

Status: Onbeschermd. Omschrijving: Voormalige brandweerpost. Twee bouwlagen met aangrenzende toren van acht bouwlagen. De gevel aan de kant van het Hasseltplein bestaat uit een bouwlaag. In het midden van de voorgevel bevinden zich drie winkelpuinen, de voormalige garages voor brandweerwagens. In de gevel aan het Hasseltplein zijn twee voormalige garagedeuren dichtgetimmerd. Bouwjaar: 1970. Architect: Onbekend. Functie: Diverse functies (voormalige brandweerpost). Cultuurhistorische waarde: hoofdgebouw is indifferent; de bijbehorende toren heeft cultuur- en architectuurhistorische en typologische waarde. Het draagt ook zichtbaar bij aan het verhaal. Samen met Hasseltplein 15 en de verdwenen brandkuil op het plein is de toren deel van meerdere eeuwen aan de geschiedenis van brandbestrijding in Tilburg. De brandslangentoren in het kader van het beschermde stadsgezicht benoemen als cultuurhistorisch waardevol pand.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

Dr. Deelenlaan 10

Status: Onbeschermd. Omschrijving: Voormalige hotel-restaurant. Gebouw bestaande uit verschillende onderdelen. De vleugel aan het Hasseltplein heeft een bouwlaag met daarop een schilddak. Op de begane grond bevinden zich klapdeuren en schuiframen met zesruitige roedeverdeling en houten luiken ervoor. Bouwjaar: 1964. Architect: J.A.M. van Keulen. Functie: Hotel/restaurant. Cultuurhistorische waarde: Indifferent; hoewel het geen bijzondere architectuurhistorische waarde heeft, refereert dit gebouw aan bepaalde kenmerken van het Hasseltplein. Door vorm en 1 bouwlaag verwijst het. De vorm, bouwhoogte, 1 laag met pak en het bouwvolume verwijzen naar de naar de vroegere boerderijen die aan het plein hebben gestaan en daarmee naar kleinschaligheid van het plein. De twee bouwlagen van de overige gedeelten van het pand creëren een barrière tussen de Rueckertbaan en het Hasseltplein en waarborgen daarmee de beslotenheid van het plein.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

12. Stedenbouw en de toekomst De aanwijzing als beschermd stadsgezicht betekent een waardering voor het gebied en zorgt daarmee voor een andere beoordelingsruimte bij planvorming waarbij nadrukkelijk gelet wordt op de omschreven waarden van het plein. Bij transformatie gaat het om zorgvuldige ruimtelijk ordening. 12.1 Plein Om de historische sfeer en fysieke uitstraling en vooral de waardevolle rust en sereniteit op het Hasseltplein te bewaken is het belangrijk dat bij toekomstige ontwikkelingen op het plein, maar ook rondom het plein en in de directe omgeving van het beschermd stadsgezicht rekening wordt gehouden met de kernwaarden en kenmerken. Dat gebeurt in eerste instantie door aan het plein de bestaande bouwmassa’s, bebouwingsvlakken en bouwhoogtes te handhaven. Zo zal er bij renovatie, sloop en/of nieuwbouw altijd aandacht moeten zijn voor de cultuurhistorische waarden op het plein en daarmee met de kleinschaligheid en het aanzicht van het plein. Dat kan gelden voor schaal, maar ook voor materiaalgebruik of kleur. Deze materialen bestaan op dit moment vooral uit baksteen en dakpannen. Soms zijn ook ornamenten of bouwkundige details zoals glas-in-lood aanwezig. Op het plein zelf is voor het gebruik, de sfeer en de waarden van belang dat de groenstructuur en inrichting behouden blijft en wellicht nog verbeterd wordt.

Omdat de huidige groenstructuur en bestrating niet historisch zijn, kan bij nieuwe plannen ook een eigentijdse invulling worden gezocht die dan wel moet aansluiten bij de bestaande karakteristieke structuur en kernwaarden. Bij (vervangende) nieuwbouw zal een passende omgevingskwaliteit nadrukkelijk een belangrijke afwegingsfactor zijn. De huidige rooilijnen moeten niet verder opschuiven in de richting van het plein. Omdat de herdgang in het verleden al is verkleind, is het van belang dat dit niet verder doorgezet wordt. Zo kan het open, groene karakter en de menselijke maat van het verder omsloten plein behouden blijven. Verwijzingen naar verdwenen structuren op het plein, bijvoorbeeld de ‘spuul’, waterloop of tramlijn zijn welkome toevoegingen bij eventuele herinrichtingen. 12.2 Omgeving De specifieke kenmerken van het plein moeten in het kader van zorgvuldige ruimtelijke ordening ook input zijn voor de ontwikkeling van de gebieden eromheen. Bij ontwikkelingen moet rekening gehouden worden met waarden in en kenmerken van de bestaande omgeving. Dit komt tot uiting in meerdere schaalniveaus, in eerste instantie is dat de juridische status van het beschermd stadsgezicht zelf, maar ook een schaalniveau dat appelleert aan en steunt op zorgvuldige stedenbouwkundig en landschappelijke ontwerpen, goede ruimtelijke ordening en een passende architectuur.

Ook hier zal bij (vervangende) nieuwbouw een passende omgevingskwaliteit nadrukkelijk een belangrijke afwegingsfactor zijn. Die ontwikkelingen rondom het Hasseltplein, die zichtbaar zijn vanaf het plein, moeten niet alleen worden afgestemd op het beschermd stadsgezicht maar kunnen daar ook iets aan bijdragen. Het heeft daarmee meerwaarde voor de omgevingskwaliteit van dit stadsdeel. Transformaties worden dan het contrasterende of juist harmonieuze decor voor dit kleinschalige, groene plein. En zij kunnen delen van de historische structuur buiten het stadsgezicht versterken of herstellen. Zo wordt de positie van het Hasseltplein in de stad verbeterd. Het gebied wordt als het ware op een podium gezet en weer verbonden met de stad. Door op die manier bewust en zorgvuldig om te gaan met deze decorwerking wordt de waarde versterkt en worden de afgesneden relaties met de stad weer hersteld. 12.3 Zorgvuldige planvorming Deze zorgvuldige handelswijze komt tot uiting in onder meer zorgvuldige architectuur, het juiste materiaalgebruik van gebouwen, aandacht voor ritme, vormentaal en de contour/skyline van 38

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

gebouwen. Daarnaast zal een gedegen analyse van de plek in relatie tot de opgave en een goede dialoog moeten leiden tot zorgvuldige en passende ontwerpen. Zo kan het gebied op een nieuwe en moderne wijze weer zijn plek krijgen in de stad. Het verhaal van de plek wordt verteld en gepositioneerd in de morfologie van dit deel van de stad. Zo kan het zelfs nog een centrale rol gaan spelen als plek van ruimtelijke kwaliteit en rust in de toekomstige ontwikkeling en transformatie van het hele gebied rond het ziekenhuis. In de toekomst zal er meer gekeken worden naar de zichtlijnen op en vanaf het plein. Deze kunnen bijvoorbeeld deels geïnspireerd zijn op verdwenen verbindingswegen die van en naar het plein hebben gelopen. Voor de uitstraling van het Hasseltplein is het van belang dat ontwikkelingen direct aan de westzijde van het plein geïnspireerd zijn op en in harmonie zijn met de bebouwing binnen het beschermd stadsgezicht. Naast behoud van de bomen en versterking van het groen zal bij bebouwing aan die zijde van het plein ook de rooilijn, de afstand en diepte van het kavel, de goot- en nokhoogte en het materiaalgebruik afgestemd moeten zijn op het karakter van het plein. Verder weg van de westgrens zou het bouwvolume oplopend of trapsgewijs hoger kunnen mits ook hier rekening wordt gehouden met de invloed die dit heeft op het uitzicht vanaf het plein.

Voor de directe omgeving van het plein in de andere richtingen is het eveneens van belang dat nieuwe ontwikkelingen een passend decor vormen wanneer zij vanaf het Hasseltplein zichtbaar zijn. Daarbij kan gedacht worden aan harmonieuze bouwhoogtes en materialen en aan bouwvolumes die het belangrijkste monument op het plein, de kapel, niet kleiner doen ogen, maar juist belangrijker maken. Het is belangrijk dat in een ontwerp al duidelijk wordt welke invloed de ontwikkeling gaat hebben op het Hasseltplein. Dat kan bijvoorbeeld visueel worden weergegeven met een maquette of 3D-model en door middel van ontwerpschetsen de aanzichten vanaf het plein tonen op de nieuwe ontwerpen. Zo kunnen burgers, betrokkenen en deskundigen beter inschatten welke positieve of negatieve invloed een project heeft op de waarden van het Hasseltplein. 12.4 Toekomst en transformatie Het stadsgezicht Hasseltplein geeft aanleiding om in de toekomst het verhaal van deze plek meer voor het voetlicht te brengen. In samenwerking met partners in de stad kan hieraan vorm worden gegeven. Het Hasseltplein met de kapel en als deel van de oude lintenstructuur is een waardevol onderdeel van het verhaal van Tilburg dat verteld en gedeeld mag worden. De bestaande kwaliteiten en het verhaal bevatten voldoende ingrediënten en kaders om ook in de toekomst nog op een kwalitatieve en passende wijze te transformeren.

Op een respectvolle wijze omgaan met de beschreven kernwaarden is daar bij een uitgangspunt. De waarden van het beschermd stadsgezicht en het unieke karakter van het Hasseltplein worden door deze aanwijzing behoedt voor ingrijpende veranderingen. Tegelijkertijd krijgen plein en omgeving een richting voor toekomstige transformaties die in de dynamische en zich verder ontwikkelende stad Tilburg passend en nodig zijn. Transformatie blijft dus mogelijk als het een beschermd stadsgezicht is. Het uitgangspunt is dan wel dat recht wordt gedaan aan de waarden van het stadsgezicht, zoals in voorgaande hoofdstukken is beschreven. De herkenbaarheid van de oude herdgangstructuur, de voor Tilburg kenmerkende en hier zichtbare ontwikkelingsgeschiedenis, de gave kleinschalige ensembles en bebouwing met enkele diepe tuinen, de kapel (als gebouw, maar ook als spirituele kern) en de besloten sfeer van een verstilde, groene plek vormen samengevat de kernwaarden. De waarden dienen dan als inspiratiebronnen en ingrediënten voor een in deze historische context passende transformatie. Zoals bij beschermde monumenten geldt dan naast “behoud door ontwikkeling” het motto: “programma volgt monument/stadsgezicht”.

Redengevende omschrijving beschermd stadsgezicht Hasseltplein

versie 19 april 2023

13. Overwegingen en gevolgen 13.1 Inleiding juridisch kader De aanwijzing van een gemeentelijk beschermd stadgezicht is een raadsbevoegdheid zoals vastgelegd in de Monumentenverordening gemeente Tilburg (2010, artikel 17). Met de aanwijzing van het gemeentelijk beschermde stadsgezicht Hasseltplein wordt beoogd het unieke karakter van het plein te waarborgen en te behoeden voor ingrijpende veranderingen. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het juridische kader, de overwegingen en de gevolgen van een raadsbesluit tot aanwijzing van een gemeentelijk beschermd stadsgezicht, meer specifiek: het aan te wijzen gemeentelijk beschermd stadsgezicht Hasseltplein, op basis van de Monumentenverordening gemeente Tilburg 2010 (overheid.nl) . Dit is deel van de besluitvorming. De belangrijkste artikelen in de Monumentenverordening zijn: Artikel 1. Begripsbepalingen. Deze verordening verstaat onder: • i. stads- en dorpsgezichten: groepen van onroerende zaken, hieronder begrepen straten, wegen, pleinen, sloten en andere wateren, bruggen en bomen, die van algemeen belang zijn wegens hun schoonheid, hun onderlinge ruimtelijke of structurele samenhang dan wel hun wetenschappelijke of cultuurhistorische waarde en in welke groepen zich een of meer monumenten bevinden; • k.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12796121/1