02 Bijlage 1 - Kompas Tilburgs mediabeleid

Kompas voor Tilburgs mediabeleid

1

Inleiding De afgelopen drie jaar hebben raad en college aandacht gehad voor mediakwesties als de vorming van de streekomroep, de realisatie van een fonds voor de onderzoeksjournalistiek, de aanwijzing van een publieke media-instelling voor Tilburg en de mogelijkheden tot samenwerking tussen publieke en commerciële omroepen.1 Deze mediakwesties hebben geleid tot de behoefte van raad en college aan een samenhangend beeld van het lokale medialandschap, en aan meer inzicht in de verhouding tussen gemeente en de media. Centraal in al deze kwesties staat de betekenis van media en journalistiek voor de samenleving. Algemeen wordt erkend dat de (lokale) overheid onafhankelijke en betrouwbare media nodig heeft voor een goed functionerende lokale democratie. De journalistiek fungeert namelijk als waakhond van de democratie en als verbinder van groepen in de samenleving. Een overheid die zich sterk maakt voor een democratisch en inclusieve samenleving zal daarom zorgdragen voor een krachtig en vitaal medialandschap. Een zorg die In Nederland een wettelijke grondslag heeft. Verschillende ontwikkelingen hebben de lokale media en journalistiek in Nederland onder druk gezet. Als gevolg van technische, economische en maatschappelijke ontwikkelingen is de mediasector volop in beweging.

Afname van journalistieke menskracht, veranderde strategieën van adverteerders en kwetsbare verdienmodellen bedreigen het functioneren van media en journalistiek, met name op lokaal niveau. Ook de opkomst van sociale media en burgerjournalistiek drukken hun stempel op de sector. Dit beeld wordt bevestigd door het Rijk, provincies en gemeenten, door de media en hun brancheorganisaties, door adviesorganen en onderzoeksinstituten. Vanwege de urgentie van de situatie wordt van meerdere kanten een appel gedaan op de overheid om stappen te nemen in de richting van een sterke en duurzame journalistieke infrastructuur op lokaal niveau. Vitale journalistiek is immers onontbeerlijk voor een democratische samenleving. Vitale journalistiek sluit aan bij de ambities uit ons Bestuursakkoord om in Tilburg werk te maken van een vitale, leefbare en inclusieve stad met een goed functionerende democratie. Het medialandschap van onze stad is divers en kleurrijk. Ontwikkelingen in de mediasector bieden kansen, maar hebben ook tot gevolg dat de lokale journalistiek onder druk staat. Dit vergt dat wij ingrijpen en toewerken naar een toekomstbestendig lokaal mediabestel. Om onze koers te kunnen bepalen hebben wij het Kompas voor Tilburgs mediabeleid ontwikkeld.

Bij de totstandkoming ervan hebben wij ons laten leiden door deskresearch en gesprekken met vertegenwoordigers van de organisaties die hieronder aan de orde komen.2 Op 7 september 2021 vond in de LocHal een stedelijk debat plaats over mediabeleid. Daarin stonden de thema’s jongeren, samenwerking en innovatie centraal. Ook de uitkomsten van dat gesprek zijn verwerkt in het Kompas voor Tilburgs mediabeleid. Als gemeente beogen wij met dit Kompas voor Tilburgs mediabeleid: ▪ te beschrijven hoe een aantal ontwikkelingen het belang van media en journalistiek ook op lokaal niveau beïnvloedt; ▪ een samenhangend beeld te geven van het Tilburgse medialandschap en de relatie daarvan met ons vestigingsklimaat; ▪ te beschrijven hoe wij als gemeente kunnen bijdragen aan een toekomstbestendig mediabestel in de regio Tilburg. In deel 1 van dit kompas gaan we in op de betekenis van media en journalistiek voor onze samenleving, beschrijven we de gevolgen van technische en sociale ontwikkelingen op de mediasector en tonen we de rijkdom en veelsoortigheid van het media-aanbod. In het omvangrijke 2e deel geven we een samenhangend beeld van het Tilburgse medialandschap. Behalve op het Tilburgs Mediafonds zoomen we in op omroepen, geschreven pers, hyperlocals en burgerjournalistiek.

Na een bespreking van de opleiding journalistiek en Mindlabs gaan we in op de relatie tussen de mediasector en ons vestigingsklimaat. In het laatste en 3e deel laten we zien we hoe wij als gemeente kunnen bijdragen aan een toekomstbestendig mediabestel in de regio 1 Zie o.a. raadsbrieven d.d. 28 april 2020 en 7 juli 2020. 2 De belangrijkste gebruikte recente studies zijn: Publieke waarden en lokale media (Raad voor Openbaar Bestuur en Raad

voor Cultuur), Wachten kan niet meer – Handvatten voor een breed gemeentelijk mediabeleid (Expertiseteam vitalisering lokale journalistiek VNG) en Nieuwsmedia in Brabant – Pilotstudie lokale media Noord-Brabant (Fontys Hogeschool Journalistiek).

2

Tilburg. We beschrijven de grondslagen voor mediabeleid en op het verschil tussen mediabeleid en communicatiebeleid. We stellen de vraag wat een lokaal mediabestel in kwalitatieve en kwantitatieve zin nodig heeft. We presenteren mogelijk uitgangspunten en voorwaarden voor een Tilburgs mediabeleid, en schetsen mogelijke ontwikkelscenario’s voor een krachtig en duurzaam Tilburgs mediastel. We eindigen het 3e deel met enkele financiële overwegingen. Een verslag van het op 7 september 2021 gehouden stedelijke mediadebat is als bijlage te vinden aan het einde van het Kompas voor Tilburgs mediabeleid. We benadrukken dat het bij het Kompas voor Tilburgs Mediabeleid uitsluitend gaat om denkrichtingen. Om te komen tot een volwaardig Tilburgs mediabeleid moeten de mogelijke uitgangspunten en ontwikkelscenario’s die hier worden gepresenteerd verder worden uitgewerkt en vertaald naar concrete beleidsvoorstellen die passen bij de Tilburgse context. Het Tilburgse medialandschap is uniek voor Nederland. Onze ambitie om te komen tot Tilburgs mediabeleid als basis voor een toekomstbestendige journalistieke infrastructuur die past bij onze stad vergt maatwerk. Met het Kompas voor Tilburgs mediabeleid bieden wij hiervoor een gedegen navigatie-instrument.

3

Deel 1: De mediasector in beweging Algemeen Wij mensen hebben grote belangstelling voor nieuws. We willen weten wat zich afspeelt in binnen- en buitenland, maar ook en vooral wat er gebeurt op lokaal niveau en in onze eigen woonomgeving. De informatie die we lezen, horen en zien heeft invloed op ons beeld van de wereld. Op basis daarvan beslissen en handelen we. Media informeren de samenleving. Nieuws bereikt ons via een grote diversiteit aan profit en non-profit organisaties: omroepen, kranten, huis-aan-huisbladen en digitale (nieuws)platforms. Daarnaast zorgen sociale media en non-formele aanbieders als burgerjournalisten voor een steeds groter worden nieuwsaanbod. Maar hoe geloofwaardig is al dat nieuws? Zelfstandige meningsvorming vereist dat de aangeboden informatie betrouwbaar is, dat de nieuwsfeiten kloppen, dat we uitleg krijgen over wat er speelt en dat gebeurtenissen van meerdere kanten worden belicht. Recente gebeurtenissen, variërend van de verkiezingen in Amerika tot de coronacrisis in Nederland, maken duidelijk dat aard van de berichtgeving niet altijd duidelijk is. Fake nieuws is inmiddels een gevleugeld begrip geworden. Op welk nieuws kunnen en mogen we vertrouwen? Zie hier het belang van onafhankelijke en voor iedereen toegankelijk media die niet door overheid of commercie worden beïnvloed.

Onafhankelijkheid heeft alles te maken met persvrijheid die als onderdeel van de vrijheid van meningsuiting is vastgelegd in de Nederlandse grondwet. Onafhankelijk media die voor iedereen bereikbaar zijn zorgen in onze samenleving voor betrouwbare journalistiek. Journalistiek Van oudsher worden journalisten gezien als professionele en onafhankelijke brengers van nieuws. In het VNGrapport Wachten kan niet meer lezen we: ‘Journalistiek omvat het signaleren, verzamelen, rapporteren en controleren, onderzoeken en analyseren van nieuws. Naast weergeven en duiden van de feiten is er ook ruimte voor opinie en commentaar.’3 Hoewel journalist geen beschermd beroep is, komt de professionaliteit van het beroep tot uiting in het bestaan van opleidingen, gedragscodes en professionele richtlijnen. Die bieden garanties voor waarheidsgetrouwheid door faire verslaggeving door divers brongebruik en het toepassen van hoor en wederhoor. Het zijn professionele journalisten die ons voorzien van onafhankelijk nieuws. Onderzoek in binnen- en buitenland toont aan dat onafhankelijke journalistiek positieve gevolgen heeft voor de samenleving. Ook op lokaal niveau. Betrouwbare media zorgen ervoor dat gemeenschapsgevoel en participatie in het publieke leven worden bevorderd.

Ze vergroten de maatschappelijke betrokkenheid en bewerkstelligen dat burgers beter op de hoogte zijn van de lokale politiek, meer geneigd zijn zich hiermee bezig te houden en te gaan stemmen. Onafhankelijk journalistiek leidt bovendien tot responsievere en efficiëntere volksvertegenwoordigers en reduceert corruptie. De fundamentele betekenis van onafhankelijke en betrouwbare journalistiek voor de (lokale) democratie houdt verband met twee kernfuncties. 1. Waakhond van de lokale democratie. Onafhankelijke en betrouwbare informatie door lokale journalistiek is noodzakelijk voor democratie. Media met journalistieke ambities coveren relevante thema’s die lokaal spelen. Ze signaleren, onderzoeken en analyseren. Ze controleren en becommentariëren. 2. Verbinder van groepen in de samenleving. Doordat lokale journalistiek voorziet in betrouwbaar nieuws krijgen mensen het idee dat ze meer met elkaar gemeen hebben dan louter de plaats waar ze wonen. Gemeenschapszin en een gedeelde identiteit worden hierdoor gesterkt. Deze kernfuncties maken dat het belang van de journalistiek in democratische samenlevingen als Nederland niet ter discussie staat. Media onder druk Verschillende ontwikkelingen hebben de (lokale) media en journalistiek in Nederland onder druk gezet.

Bij omroepen (radio en televisie) en bij de geschreven pers (dagbladen en huis-aan-huisbladen) hebben bezuinigingen en saneringen geleid tot afname van journalistieke menskracht. Veranderde strategieën van 3 https://vng.nl/publicaties/wachten-kan-niet-meer-handvatten-voor-een-breed-gemeentelijk-mediabeleid

4

adverteerders hebben tot gevolg dat het oude ‘uitgeversverdienmodel’ niet meer voldoet. Dalende oplages hebben een concentratie van titels bij (inter)nationale mediaconcerns tot gevolg. Last but not least veroorzaak de groei van (lokale) online nieuwssites leidt tot verdere fragmentering van de markt, terwijl digitale verdienmodellen nog kwetsbaar en weinig stabiel zijn. Genoemde problemen zijn te wijten aan het falen van markt en overheid. Het falen van de markt komt onder meer tot uiting in de geringe bereidheid van burgers om te betalen voor digitaal nieuws en de marktdominantie van grote (inter)nationale mediaconcerns in de strijd om adverteerders en abonnees. Bij het falen van de overheid valt op dat veel gemeenten zich slechts richten op hun lokale publieke omroep, bij media vaker kiezen voor incidentele dan structurele financiering, en mediabeleid verwarren met communicatiebeleid. Dat de (lokale) journalistiek onder druk staat, heeft onmiskenbaar gevolgen voor onze samenleving. Het gebrek aan journalisten brengt de kwaliteit van het nieuwsaanbod in gevaar omdat het ontbreekt aan journalistieke menskracht om redelijkerwijs de lokale politieke agenda te volgen. Terwijl onze lokale democratie onafhankelijke journalistiek nodig heeft ter controle van gemeentebestuurders.

Ook krijgen wij als gebruikers van het nieuws doorgaans weinig verdieping en achtergronden voorgeschoteld. Bovendien worden jongeren maar moeilijk bereikt. Problemen in de mediasector bedreigen de functies van de journalistiek als waakhond van de democratie en verbinder van groepen in de samenleving. Invloed van sociale media en burgerjournalistiek Onafhankelijk media en betrouwbare journalistiek worden ook beïnvloed door de grote vlucht van sociale media als nieuwsvoorziening en door de opkomst van de burgerjournalistiek. Sociale media stellen iedereen in staat op eenvoudige wijze en real time informatie te delen. Ook (lokale) politici hebben hun weg gevonden naar Twitter, Facebook en Instagram. Of deze berichtgeving de toets van onafhankelijkheid en betrouwbaarheid kan doorstaan is echter zeer de vraag. Dat geldt ook voor burgerjournalistiek. Daarvan wordt gesproken als burgers zelf gebeurtenissen in hun omgeving verslaan door ze vast te leggen in beeld of tekst. De term is echter verwarrend; in het algemeen gaat het hier namelijk om mensen zonder journalistieke achtergrond, mensen die zich niet gehouden voelen aan de normen en waarden die gelden voor professionele journalisten (zoals hoor en wederhoor, fact checking etc.).

Kortom, sociale media en burgerjournalistiek kunnen van toegevoegde waarde zijn voor het media-aanbod, maar kunnen de noodzakelijke en structurele functies van de journalistiek niet vervangen. De rijkdom van het Medialandschap Nederland kent een rijk en veelsoortig media-aanbod. Om een beter zicht te krijgen op het Nederlandse medialandschap wordt in de literatuur gewoonlijk onderscheid gemaakt tussen de verschillende typen media, een onderverdeling die vaak is terug te voeren op gebruikte kanalen en frequentie van verschijnen. Voor de lokale situatie maakt het VNG-rapport Wachten kan niet meer gebruik van de volgende onderverdeling. • Regionale en lokale publieke omroepen (dagelijks) • Dagbladen (dagelijks) • Huis-aan-huisbladen (wekelijks) • Hyperlocals / digitale nieuwssites (24/7) De werkelijkheid is weerbarstiger. Als inwoners van gemeenten profiteren we ook van het nieuwsaanbod van de nationale omroepen en landelijk kranten. Gezien de focus op de lokale situatie blijven dergelijke media hieronder buiten beschouwing. Verder moeten worden bedacht dat digitaal nieuws inmiddels zo’n vlucht heeft genomen dat lokale omroepen en kranten voor de verspreiding van hun nieuws steeds nadrukkelijk gebruikmaken van websites en sociale media als Twitter en Facebook en Instagram.

Ook zijn er digitale nieuwsplatforms die in feite nationaal opereren, maar een lokaal uiterlijk hebben doordat ze gebruikmaken van beschikbare informatie en filters om plaatselijk nieuws te genereren, zoals indebuurt.nl van DPGMedia. Ook om een andere reden dekt genoemde onderverdeling niet het gehele medialandschap. We hebben al gewezen op de toegevoegde waarde van sociale media en burgerjournalistiek. Op lokaal niveau zien we die betekenis van burgerjournalistiek onder meer terug in regulier verschijnende wijkkranten. Meestal worden die

5

gerund door vrijwilligers met journalistieke aspiraties en de wil om hun medeburgers te informeren over zaken die in hun directe omgeving spelen. Ook zij zijn van belang voor het lokale nieuwsaanbod. Er is nog een laatste groep organisaties die kleur geeft aan het (lokale) medialandschap en geen deel uitmaakt van de genoemde onderverdeling. Voorbeelden daarvan zijn het Commissariaat voor de Media, dat onder meer toezicht houdt op de naleving van de Mediawet, brancheorganisaties als Nederlandse Vereniging van Journalisten, Het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek en de Stichting Nederlandse Lokale Publieke Omroepen, en de opleidingen journalistiek. Omdat enkele van dergelijke organisatie hun stempel drukken op de Tilburgse situatie nemen wij ze wel mee in onze beschrijving van het gemeentelijke medialandschap.

6

Deel 2: Het Tilburgse Medialandschap Hieronder geven we een uitgebreid beeld van het Tilburgse medialandschap. Om meer samenhang aan te brengen in het lokale media-aanbod benutten we daarbij de door de VNG gehanteerde onderverdeling. Voor een beter beeld van de sector verbinden we zo nu en dan met de Nederlandse context. We vullen het beeld aan met enkele organisaties die niet passen in de categorisering van de VNG, maar onmiskenbaar kleur geven aan het typisch Tilburgse medialandschap. We hebben niet de pretentie hieronder een volledig beeld te geven van het media-aanbod in Tilburg. We kijken uitsluitend naar media die zich expliciet ten doel stellen de Tilburger te informeren over het nieuws uit zijn eigen regio. Landelijke media laten we beschouwing. Dat geldt ook voor (inter)nationale digitale platforms die zonder veel redactionele inspanning en met technische hulpmiddelen lokaal nieuws genereren, zoals indebuurt.nl van DPGMedia. Vanuit technisch perspectief kan immers iedereen, overal en altijd Tilburgs nieuws aanbieden. Alleen al om die reden is een volledig beeld van het Tilburgse media-aanbod een illusie. We beschrijven het Tilburgse landschap zoals het zich liet zien in het voorjaar van 2021. Ook de hier opgenomen cijfers, zoals aangeleverd door de gepresenteerde organisaties, dateren van die tijd. Dat maakt de beschrijving van het landschap tot een momentopname.

De sector is volop in beweging: media verschijnen, fuseren en verdwijnen. We zijn ons ervan overtuigd dat het landschap voortdurend aan verandering onderhevig is. Desalniettemin menen wij dat het onderstaande een goed en stevig beeld geeft van het Tilburgse medialandschap. Dat doen we door in te zoomen op organisaties die beogen Tilburgers te informeren over wat er in hun leefomgeving speelt of anderszins van belang zijn voor het Tilburgse media-aanbod. Allereerst presenteren wij het Tilburgs Mediafonds. Het fonds neemt in het medialandschap een bijzondere plaats in, omdat het als financieel instrument ten dienste staat van alle andere actoren in het landschap. Daarna gaan we in op de omroepen, de geschreven pers en de zogeheten hyperlocals. We eindigen met Fontys Hogeschool Journalistiek, Mindlabs en de betekenis van de mediasector voor het Tilburgse vestigingsklimaat. Het Tilburgs Mediafonds We hebben gezien dat de onderzoeksjournalistiek in Nederland de afgelopen decennia gestaag is gemarginaliseerd. En dat terwijl steeds meer overheidsverantwoordelijkheden gedecentraliseerd worden en bij de lokale politiek zijn komen te liggen. Door gebrek aan menskracht worden gemeenten, instanties en bedrijven niet langer op de huid gezeten door journalisten en missen burgers kritische informatie over hun directe omgeving.

Die constatering was ook de aanleiding voor de totstandkoming van het Tilburgs Mediafonds. Met de oprichting van de Stichting Stimuleringsfonds Tilburgse Journalistiek op 29 mei 2019 kreeg Tilburg, na Leiden de tweede gemeente met een eigen en onafhankelijk mediafonds.4 Directe aanleiding voor de realisatie ervan was een door het college aanvaard amendement om een lokaal stimuleringsfonds voor de journalistiek op te richten.5 Expliciet vertrekpunt was het belang van de journalistiek als waakhond van de democratie: het belang van burgers om toegang te hebben tot betrouwbare en onafhankelijke informatie, en het belang dat partijen met ‘macht’ en verantwoordelijkheid (politici, instellingen en bedrijven) zich kritisch gevolgd weten. Het Tilburg Mediafonds wil de lokale kwaliteitsjournalistiek bevorderen om zo inwoners, instellingen en bedrijven in de Tilburgse regio beter te informeren over wat er speelt in de stad en directe omgeving. Hiervoor verstrekt het in beginsel twee keer per jaar een financiële bijdrage om de totstandkoming van producties te bevorderen die een journalistieke verdiepingsslag leveren op een nieuwswaardig onderwerp in de Tilburgse samenleving en directe omgeving. Na een proef van twee jaar blijkt het Tilburgs Mediafonds een succes.

Steeds meer organisaties en personen weten de weg naar het fonds te vinden, variërend van Fontys Hogeschool Journalistiek tot individuele journalisten en van Omroep Tilburg tot vertegenwoordigers van de wijkkranten. Niet elke aanvraag werd 4 Naast Tilburg en Leiden zijn of worden op meerdere plaatsen in Nederland vergelijkbare fondsen of regelingen voor

kwalitatief goede (onderzoeks)journalistiek opgericht, zoals in Amersfoort, Arnhem, Amstelveen, Haarlem en Hilversum. 5 Raadsbesluit d.d. 09-11-2017, amendement 13

7

gehonoreerd. De belangrijkste reden voor afwijzingen zijn dat een aanvraag niet voldoet aan de door het fonds gestelde criteria. Bijvoorbeeld vanwege gebrek aan journalistieke kwaliteit en diepgang of onvoldoende relatie met of (maatschappelijke) relevantie voor de regio Tilburg. Ook projecten die (financieel) onduidelijk of onvolledig zijn of zonder steun van het Tilburgs Mediafonds uitvoerbaar zijn, worden afgewezen. Tegelijkertijd heeft het fonds een grote variëteit aan projecten gesteund met een financiële impuls. 6 Facts & Figures Tilburgs Mediafonds (situatie eind 2020) • 5 aanvraagrondes gerealiseerd, incl. een speciale ‘COVID-19 aanvraagronde’ in het voorjaar van 2020. • 54 aanvragen ingediend voor een totaalbedrag van € 545.000,-. • 38 aanvragen afgewezen. • 16 aanvragen gehonoreerd voor een totaalbedrag van € 103.703,-. (11 projecten zijn afgerond, 5 projecten in een uitvoerende fase. • Laagste bijdrage: € 225,00 voor deelname van een Tilburgse journalist aan de conferentie over onderzoeksjournalistiek van de VVOJ. • Hoogste bijdragen: € 22.285,00 in 2019 en 2020 voor De Nieuwsverdieping, een serie van zeventien afleveringen van een nieuw tv-programma met achtergronden bij het nieuws van Omroep Tilburg.

• € 19.156,00 in 2020 en 2021 voor het net opgestarte project Factory Tilburg van studenten van Fontys Hogeschool voor Journalistiek, waar studenten burgers betrekken bij het proces van fact checken. Op grond van de belangstelling voor het fonds hebben de lokale media en journalisten behoefte aan een voorziening als het Tilburgs Mediafonds. Toch wordt het fonds in zijn voortbestaan bedreigd. Ten behoeve van het mediafonds had de raad totaal € 150.000 gereserveerd voor een pilotperiode van twee jaar. De pilotperiode eindigt op 1-07-2021. De pilot is een half jaar verlengd (collegebesluit 15 juni 2021). Zonder gemeentelijke subsidie is het Tilburgs Mediafonds genoodzaakt per 1 januari 2022 te stoppen. Omroepen Regionale omroep: Omroep Brabant Er zijn 13 regionale publieke omroepen in Nederland die dagelijks uitzendingen maken voor de inwoners van hun regio door actief te zijn op radio, televisie en internet. Daarnaast fungeren ze als calamiteitenzender bij rampen. Dit betekent dat de autoriteiten de zender kunnen opeisen om de burgers in de regio te informeren over een calamiteit door middel van boodschappen die de regionale omroep dan onverkort en integraal dient uit te zenden. Omroep Brabant is als regionale publieke omroep actief in onze provincie. In de programmering van Omroep Brabant staan nieuws en achtergronden bij het nieuws centraal.

Ook is er veel aandacht voor evenementen. Daarmee opereert de regionale publieke omroep in lijn met de voorschriften in de Mediawet. Die waarborgt niet alleen zijn onafhankelijkheid, maar regelt ook dat 50% procent van zijn programmering betrekking moet hebben op informatie, cultuur en educatie, de zogeheten ICE-norm. Bij Omroep Brabant werken zo’n 230 mensen, van wie ongeveer 130 in vaste dienst. Met zijn programmering bereikt de omroep dagelijks zo’n 450.000 tv-kijkers, bijna 250.000 radioluisteraars en ruim 525.000 online bezoekers.7 De omroep wordt grotendeels betaald uit publieke middelen; zo’n 20% van het totale budget wordt verkregen middels reclamegelden en bronnen als sponsoring. Voor Tilburg is Omroep Brabant de belangrijkste regionale zender. Enerzijds vanwege de dagelijkse aandacht heeft voor gebeurtenissen en evenementen in Tilburg en omgeving. Anderzijds vanwege de functie van Omroep Brabant als calamiteitenzender. Zoals hierna zal blijken werkt Omroep Brabant in toenemende mate samen met Omroep Tilburg, organisatorisch en inhoudelijk. Lokale omroep: Omroep Tilburg 6

Een overzicht van gehonoreerde projecten is te vinden op https://www.tilburgsmediafonds.nl.

7 Bron voor alle gegevens is https://www.omroepbrabant.nl/over-omroep-brabant

8

Anno 2021 telt Nederland circa 240 lokale omroepen die actief zijn in 352 gemeenten. Net als regionale omroepen hebben ze zich te houden aan de voorschriften in de Mediawet. Die stelt dat een gemeente maar één publieke omroep kan hebben. Uit onderzoek blijkt dat lokale omroepen heterogeen zijn, qua organisatie, kwaliteit en op het gebied van bereik.8 Wat de programmering betreft hebben ze zich alle te houden aan de ICE-norm. De professionaliteit van een lokale omroep is grotendeels afhankelijk van bekostiging door de gemeente. In praktijk wisselt die sterk. Omroepen ontvangen via het Gemeentefonds een basisbijdrage van het rijk. Het normbedrag per huishouden wordt in veel gevallen gehaald. Daarnaast krijgen sommige omroepen extra geld voor huisvesting en het verrichten van activiteiten of diensten (zoals het streamen van raadsvergaderingen). Recente onderzoeken tonen aan dat, als gevolg van eerdergenoemde ontwikkelingen, financiële gezondheid een van de grootste problemen van lokale publieke omroepen is.9 Omroep Tilburg (OT) is door het Commissariaat voor de Media voor de periode 15 februari 2020 t/m 15 februari 2025 aangewezen als de publieke media-instelling van Tilburg. De omroep is actief op alle mediakanalen, inclusief sociale media. OT profileert zich met de slogan ‘Lokale content van wereldbelang’. De omroep realiseert zijn media-aanbod door, met en voor de stad.

In samenwerking met allerlei stedelijke partners worden inwoners en organisaties uit Tilburg aan het woord gelaten. Op deze wijze wordt nabijheid en verbinding gecreëerd. Verbinding ontstaat ook door (inter)nationale thema’s als energietransitie en circulaire economie te vertalen naar de lokale context. De democratische functie van OT blijkt uit zijn ruime aandacht voor de Tilburgse politiek met programma’s als ‘Raad & Daad’. Vanuit financieel perspectief is OT gezond. Hij ontvangt de in het Gemeentefonds verwerkte basisbijdrage van het rijk in de vorm van een gemeentelijke subsidie. Daarnaast financieren wij OT voor bepaalde producten of diensten, zoals in het kader van de PACT-aanpak. In alle gevallen geldt dat wij ons als gemeente op grond van de wet niet mogen bemoeien met de inhoud van door OT gemaakte programma’s en producties. Facts & Figures Omroep Tilburg Organisatie: totaal 1 fte betaalde krachten (= 2 mediaprofessionals), ca. 15 vaste vrijwilligers, ca. 5 stagiaires (FHJ, ROC, Willem I) Naamsbekendheid OT in de stad: 98% Bereik televisie: Midden-Brabant Bereikradio: Tilburg Bereik Facebook: 12.500 volgers Bereik programma KermisTV op sociale media: ca. 2,5 miljoen mensen; 1,7 miljoen views; 14.000 volgers op Facebook.

Voorbeelden van samenwerking ▪ Omroep Brabant: redactiekracht ▪ ForwArt: ontwikkeling Noord als onderdeel PACT-aanpak ▪ Bibliotheek Midden-Brabant: doorontwikkeling MediaLab LocHal ▪ Fontys en ROC: stageplekken ▪ Dit Is Tilburg: verkenning mogelijkheden gezamenlijke producties ▪ Streekomroep Hart van Brabant (met publieke omroepen uit Gilze Rijen, Goirle, Hilvarenbeek, Moergestel en Oisterwijk Baten OT € 197.413,-, waarvan € 132.696,- basisfinanciering o.g.v.de Mediawet (cijfers 2019)

8 Bij de lokale omroepen werken zo’n 500 betaalde krachten en zijn ca. 20.000 vrijwilligers actief. Het bereik varieert van

bijna niets tot een weekbereik van 50% van de lokale bevolking. 9 De Raad voor Openbaar bestuur en de Raad voor Cultuur pleite er in dit verband voor de financieringssystematiek van de lokale omroepen niet meer vanuit het gemeentefonds, maar vanuit de (nationale) mediabegroting te laten komen. Zie https://www.raadopenbaarbestuur.nl/documenten/publicaties/2019/09/03/toekomstige-organisatie-en-financieringlokale-publieke-omroep.

9

Omroep Tilburg ziet en grijpt kansen om zich te ontwikkelen tot een volwaardig Community Media Centre. Daartoe werkt de omroep aan meerdere (tijdelijke) projecten. In 2019 is OT samen met Omroep Brabant gestart met het Mediacollege Hart van Brabant. In deze leeromgeving worden zogeheten T-Reporters opgeleid, jongeren die op hun eigen wijze verslag doen van gebeurtenissen in hun leefomgeving. Met T-reporters wil de omroep een grotere rol gaan spelen in de wijken. Met partners als Fontys en ROC Tilburg wil OT ‘trainingen’ ontwikkelen voor mensen met journalistieke aspiraties, zoals jongeren en vrijwilligers bij de wijkkranten. Het streven naar meer journalistieke kwaliteit en slagkracht heeft geleid tot een afspraak met Omroep Brabant dat de regionale omroep wekelijks twee van zijn redacteuren voor enkele dagen per week positioneert bij OT. Omroep Brabant profiteert van de nabijheid bij Tilburg; OT van journalistieke kennis en ervaring. Beide omroepen werken ook samen aan een (landelijk) experiment met als gevolg dat van medio 2021 tot medio 2022 twee journalisten van de NOS fulltime meedraaien bij OT. Vanwege de ambitie om bij te dragen aan innovatie van lokale media maakt OT sinds 2021 deel uit van de Klankbordgroep sectorontwikkeling lokale omroepen van de NLPO. Tegelijkertijd staat OT voor stevige uitdagingen.

Zowel kwantitatief als kwalitatief ligt de organisatorische capaciteit van OT onder de norm die NLPO stelt voor lokale publieke omroepen met een verzorgingsgebied van 225.000 inwoners. De NLPO stelt dat een publieke media-instellingen in een dergelijk werkgebied circa 5fte professionele journalisten behoeft op een staf van 9 fte. OT beschikt daarentegen over 1 fte aan professionals (op het gebied van media en creatieve industrie); er is geen professionele journalist in dienst. Hoewel OT vanuit financieel perspectief gezond is, zijn de structurele middelen waarover de omroep beschikt bescheiden. Dat de omroep het nodige voor elkaar krijgt, houdt verband met slimme vormen van samenwerking en tijdelijke bijdragen. Incidentele financiering leidt echter tot kortstondige en minder effectieve vormen van journalistiek. De huidige structurele financiering heeft tot gevolg dat OT beperkte mogelijkheden heeft vorm te geven aan zijn functies als publieke media-instelling en geremd wordt in ontwikkelingskansen. Geschreven pers Regionale dagbladen: Brabants Dagblad De markt van regionale dagbladen wordt beheerst door enkele (inter)nationale concerns. Het grootste mediabedrijf van Nederland is DPGMedia met een portfolio van 56 nationale, regionale en lokale merken. Dit varieert van AD en de Volkskrant tot Donald Duck, NU.nl en Qmusic. Hiermee bereikt DPG Media 92% van Nederland.

DPGMedia is ook eigenaar van een aantal regionale dagbladen, waaronder de drie grote regionale dagbladen van Noord-Brabant: De Stem, Eindhovens Dagblad en het Brabant Dagblad. Voor Tilburg is Het Brabant Dagblad dé regionale krant bij uitstek. De krant, met haar hoofdvestiging in ’sHertogenbosch, heeft een redactie in onze stad. Inhoudelijk brengt Het Brabants Dagblad een mix tussen nieuws en ontspanning. De Tilburger krijgt niet alleen nieuws uit binnen- en buitenland aangeboden, maar vooral informatie over wat er speelt in de eigen regio. Voor plaatselijke nieuws voorziet Het Brabants Dagblad de Tilburgse editie van een eigen katern. Het Brabants Dagblad bereikt in zijn totale verspreidingsgebied, inclusief Tilburg, dagelijks honderdduizenden mensen.10 Doordeweeks gaat het om 291.000 lezers via print en op zaterdag om bijna 327.000 lezers via krant en magazine. Daarnaast worden ook nog eens 1,68 miljoen unieke digitale lezers via web en app bereikt.11 Specifieke voor de stad Tilburg gaat het dan om circa 15% van de genoemde aantallen. Huis-aan-huisbladen: Het Stadsnieuws en City Bij de huis-aan-huisbladen is het aantal titels en uitgevers in Nederland de afgelopen jaren sterk geslonken en is er journalistiek fors gesaneerd.12 Het belang van huis-aan-huisbladen mag echter niet worden onderschat.

Van oudsher publiceren ze gemeentelijk nieuws als plannen, besluiten, en bekendmakingen. Hoewel veel gemeenten overstappen op elektronisch publicatievormen, blijft de publicatie in huis-aan-huisbladen van 10 Zie https://www.bd.nl. Het verspreidingsgebied van het Brabants Dagblad betreft de regio’s ’s-Hertogenbosch, Tilburg,

Oss, Uden-Veghel, de Langstraat en Boxtel-Schijndel. Het verschijnt tevens in de Tielerwaard en de Bommelerwaard, wat op Brabant georiënteerde gedeelten van de provincie Gelderland zijn. 11 Zie https://www.dpgmedia.nl/merken/brabants-dagblad. 12 De totale oplage van huis-aan-huisbladen nam af van ca 14 miljoen in 2010 tot ca 8 miljoen in 2019.

10

belang. Vanuit een perspectief van inclusieve dienstverlening moeten namelijk ook burgers die niet digitaal vaardig zijn, bereikt worden.13 Anno 2021 is Stadsnieuws hét huis-aan-huisblad van Tilburg. Stadsnieuws is een uitgave van DPGMedia die iedere week gratis wordt bezorgd bij Tilburgse huishoudens in een oplage van circa 95.000 exemplaren. Voor onze inwoners is Stadsnieuws van groot belang vanwege de rubriek Gemeentenieuws. De rubriek is een publicatie van het gemeentebestuur van Tilburg en informeert burgers over plannen, besluiten en bekendmakingen. Daarnaast bericht Stadsnieuws Tilburgers in brede zin over gebeurtenissen in (de wijken van) Tilburg, Berkel-Enschot, Udenhout en Biezenmortel. Door de wekelijkse verschijning gaat het daarbij vooral om terug- en vooruitblikken, en minder om de dagelijkse actualiteit. In omvang beschikt de redactie van het Stadsnieuws over 0,5 fte personeel. Met de rubriek Gemeentenieuws dragen wij als gemeente structureel bij in de bekostiging van Stadsnieuws. Een opmerkelijk huis-aan-huisblad dat sinds 2020 wekelijks in Tilburg wordt verspreid is City.14 City werd in 2018 gelanceerd door H-A-H Retail en uitgeverij Trusted Media. Het blad biedt redactionele content, maar vooral advertenties met aanbiedingen van landelijke en regionale retailers. Hierdoor oogt het als een reclamefolder.

Toch kan City zich profileren als een huis-aan-huisblad, omdat het voldoet aan het daarvoor vereiste percentage redactionele content. Kenners zien City daarom als een slim antwoord op het verbod op ongerichte verspreiding van folders. Het illustreert ook hoe in het media-aanbod nieuwe mixen ontstaan van journalistieke en commerciële content. Over de betekenis van City voor het Tilburgse medialandschap is dan ook discussie mogelijk. Wijkkranten Mensen met journalistieke aspiraties zijn van toegevoegde waarde zijn voor het lokale medialandschap. Een aantal van hen is actief voor een van de 14 Tilburgse wijkkranten. Kijkend we naar aspecten als organisatie, beschikbare budget, inhoudelijke aanpak, vormgeving en oplage dan zijn de onderlinge verschillen groot. Wat de wijkkranten gemeen hebben is dat ze worden gemaakt door gepassioneerde redacties die hun buurtgenoten zo professioneel mogelijk willen informeren wat er in hun wijk speelt. In beginsel zijn de wijkkranten financieel gezond. Ze zijn in hun voortbestaan grotendeels afhankelijk van adverteerders en andere vormen van financiering. De financiële situatie voor wijkkranten wordt minder rooskleurig nu adverteerders als gevolg van corona afhaken. Hoewel wij de wijkkranten niet structureel financieren, profiteren ze wel directe of indirect van gemeentelijk financiering.

Bijvoorbeeld doordat wij bij hen ‘informatiepagina’s’ inkopen of doordat ze bijdragen ontvangen van wijkraden. Daarnaast faciliteren we dat vertegenwoordigers van de wijkkranten 2 tot 3 keer per jaar bij elkaar komen voor uitwisseling van kennis en ervaring. Overzicht Tilburgse wijkkranten De Schakel, Wijkkrant Noord, Wijkkrant Tilburg Oud-Noord, De Koppel, Wijkkrant Koningshaven, Jeruzalemmer Courant, Buurtkrant Armhoefse Akkers, Wijkkrant De Blaak, Wijkkrant Tilburg 3 West, Wijkkrant Zorgvlied, Wijkkrant de Noordhoek, De Wegwijzer, Focus op Reeshof en Reeshof Journaal. De ambities van de wijkkranten verschillen. Dat heeft te maken met de onderlinge verschillen. Hun streven heeft vooral te maken met extra financiering en kwaliteitsverbetering. Zo zijn gezamenlijke afspraken met adverteerders lastig te maken, omdat de wijkkranten verschillen in het aantal keren en het moment waarop ze verschijnen. Op het gebied van kwaliteitsverbetering liggen er wel kansen. Zo overwegen het Tilburgs Mediafonds, Omroep Tilburg en Fontys Hogeschool Journalistiek hun expertise in te zetten om de wijkkranten te helpen. Hyperlocals

13 Zie https://vng.nl/sites/default/files/brieven/2018/20180807_brief-kabinet_consultatie-wet-elektronische-publicatie-

algemene-bekendmakingen-en-mededelingen.pdf 14 Zie: https://www.citynieuws.nl

11

Bij hyperlocals gaat het om uiteenlopende lokale titels die iedere op een eigen manier georganiseerd en gefinancierd worden.15 Ze verschillen onderling sterk in onderwerpkeuze, hoeveelheid nieuws en journalistiek kwaliteit, afhankelijk van het medium. Degelijk onderzoek naar hyperlocals in Nederland ontbreekt, wat vergelijking bemoeilijkt. In Tilburg zijn meerdere hyperlocals actief. Hieronder volgen enkele bekende. Tilburgers.nl Sinds 2007 profileert Tilburgers.nl zich als dé nieuwswebsite van Tilburg. Het digitale platform is een initiatief van de Stichting Onafhankelijke Media. De missie van Tilburgers.nl is om inwoners van Tilburg gratis te informeren over wat er in de stad gebeurt op gebied van cultuur, politiek, economie en samenleving. Wat Tilburgers.nl onderscheidt van andere hyperlocals is de ruime aandacht voor politiek en bestuur. Dit vloeit voort uit de visie van de redactie dat goed geïnformeerde mensen beter kunnen deelnemen aan de maatschappij en de democratie. Behalve redactionele stukken publiceert Tilburgers.nl ook bijdragen van gastschrijvers, alles met inachtneming van het redactiestatuut. De organisatie van Tilburgers.nl bestaat uit een redactie van twee onbezoldigde krachten, die wordt ondersteund door enkele vrijwilligers. Dagelijks heeft de website van Tilburgers.nl circa 2.000 bezoekers die ieder gemiddeld 5 artikelen lezen.

Bovendien stuurt de organisatie elke zondag het Tilburgers Weekoverzicht, waarop bijna 500 mensen zijn geabonneerd. In financieel opzicht is Tilburgser.nl afhankelijk van eigen bijdragen, donateurs en een enkele adverteerder. De gemeente draagt op geen enkele wijze, direct of indirect, bij aan de financiering van Tilburgers.nl. Tilburg.com Tilburg.com is een platform dat beoogt Tilburgers digitaal én fysiek met elkaar te verbinden door middel van digitale middelen. De organisatie streeft naar samenwerkingsverbanden om initiatieven van mensen en groepen beter op de kaart te zetten, en daarmee de levendigheid van de regio Tilburg. Dit resulteert in een platform dat nieuws brengt over sport, cultuur, uitgaan en evenementen, maar ook bijzondere aandacht heeft voor Tilburgse bedrijven en ondernemers. Tilburg.com ziet zichzelf als een redactie en database van de stad. Sites van winkelcentra, evenementen en organisaties als VVV en citymarketing worden hierdoor gevoed. Tilburg.com wordt gedragen door meer dan 1.100 lokale en regionale organisaties en mediapartner van onder meer evenementen, bedrijven, Station88, Trappers en Willem II. Inmiddels is Tilburg.com 18 jaar actief en telt de gelijknamige website tienduizenden bezoekers per week. Per jaar worden meer dan 5 miljoen pagina’s bekeken. Met speciale nieuwbrieven voor consumenten en bedrijven worden ruim 21.000 mensen bereikt.

Tilburg.com heeft bovendien 43.000 volgers op Facebook, 21.500 op Instagram, 11.000 op Twitter en 4.000 op LinkedIn. Organisatorische beschikt Tilburg.com over een team van 15 online professionals, onder wie afgestudeerde journalisten. Tilburg.com is een onderneming en ontvangt geen structurele financiering van de gemeente Tilburg. Incidenteel zorgen we wel voor (indirecte) gemeentelijke support. Bijvoorbeeld via samenwerking met Marketing Tilburg. Kermis FM Met de Tilburgse Kermis als podium is Kermis FM een omvangrijk mediavrijwilligersproject in Nederland. Kermis FM is in 2008 opgericht door mediaprofessionals en journalisten uit Hilversum met een hart voor Tilburg. Inmiddels bestaat de vrijwilligersorganisatie uit ervaren professionals, leergierige studenten van onder andere Fontys en ROC, enthousiaste media-amateurs en kermisliefhebbers uit heel Nederland. Door de focus op leren en ontwikkelen scouten landelijke media nieuw talent bij Kermis FM. Kermis FM doet jaarlijks met zo’n 250 vrijwilligers verslag van de Tilburgse kermis; in coronatijd van zomerse initiatieven in de regio. Hoewel ze een stichting zonder winstoogmerk is, opereert Kermis FM volgens de Mediawet als commerciële zender. De organisatie heeft een eigen zendvergunningen en levert content voor publieke en commerciële partijen, variërend van Tilburg.com en Lokale Omroep Goirle tot NPO 1 Extra en AD.nl.

Met die content bereikt ze via radio, televisie en online honderdduizenden mensen. Tijdens de Tilburgse Kermis van 2019 bezochten bijvoorbeeld 52.000 mensen www.kermisfm.nl, luisterden potentieel 300.000 Noorrd-Brabanders naar Kermis FM-programma’s via FM en DAB+, en keken op Roze Maandag 220.000 mensen naar een Kermis FM-productie via NPO 1 extra. Kermis FM is partner van de gemeente Tilburg en Citymarketing Tilburg op het gebied van communicatie en content. In de periode 2017-2020 steunden de gemeente en Tilburg Kermis FM met een jaarlijkse bijdrage aan de producties van de zender. 15 Landelijke digitale nieuwsplatforms die met behulp van specifieke filters kunnen voorzien in lokaal nieuws blijven buiten

beschouwing. Voorbeelden hiervan zijn sites als Indebuurt (van DPGMedia) en Nieuws.nl.

12

Dit is Tilburg De Stichting Publieke lokale media Hart van Brabant lanceerde in 2019 het plan Dit Is Tilburg (DIT). Hiermee diende ze bij het Commissariaat voor de Media een aanvraag in om te worden aangewezen als Tilburgse lokale publieke media-instelling voor de periode 2021-2025. In overeenstemming met het advies van de Tilburgse gemeenteraad besloot het commissariaat de licentie daarvoor te verstekken aan Omroep Tilburg. Momenteel heeft de stichting het voornemen een productiehuis te starten, dat het mogelijk maakt om een deel van de plannen van DIT - met name media-aandacht voor publieksevenementen - in samenwerking met (publieke) omroepen te realiseren. Organisatorisch zijn de plannen in handen van twee mediaprofessionals. Er bestaat geen financiële relatie tussen de stichting en de gemeente. Kruikentv Sinds 2015 brengt Kruikentv, een vrijwilligersorganisatie van ruim 10 personen, het carnaval in Kruikenstad in beeld. Dit gebeurt door middel van videobeelden op het digitale platform https://www.kruikentv.com. In de carnavalsperiode 11-11-2019 tot en met 29-2-2020 had Kruikentv via sociale media een bereik van bijna 558.000 mensen. Het initiatief wordt door diverse sponsoren gefinancierd. Als gemeente dragen we indirect bij via Marketing Tilburg.

Onderwijs en kenniscentra Fontys Hogeschool Journalistiek De in Tilburg gevestigde Fontys Hogeschool Journalistiek (FHJ) is een van de vier Nederlandse HBO-opleidingen journalistiek, naast die in Utrecht, Zwolle en Ede. 16 De opleiding heeft door de jaren heen een goede naam opgebouwd.17 De hogeschool beoogt studenten op te leiden tot zelfbewuste en ondernemende professionals die op betrouwbare en vernieuwende wijze invulling geven aan hun journalistieke werk. FHJ profileert zich expliciet als een opleiding die innovatief wil zijn. Ze onderzoekt nieuwe ideeën en toepassingen, verkent nieuwe didactische vormen en stimuleert ondernemerschap en creativiteit bij studenten. Voorbeelden zijn het onderwijsonderdeel ´Ondernemerschap & Innovatie´ (O&I), het project Broeinest Brabant en de ontwikkeling van MindLabs. De drie onderzoekslijnen van het lectoraat ´Journalistiek en Verantwoorde Innovatie´ sluiten hierbij aan. Het genoemde profiel geeft ook richting aan de ambities van FHJ. Zo wordt in samenwerking met publieke en private partners gebouwd aan Smart Media, het innovatieve onderzoeks- en ontwikkellab van FHJ. Daarnaast zoekt de opleiding naar mogelijkheden om ondernemingsgerichte afstudeerders aan Tilburg te binden. In dit verband is Fontys, middels het Centrum voor Ondernemerschap, in bredere zin op zoek naar een locatie in Tilburg om startups te huisvesten.

Omdat de voorkeur van Fontys uitgaat naar de Spoorzone wordt daarover gesproken met Mindlabs en de Startup-Kitchen. Daar zouden dan ook de talenten van FHJ een plek kunnen krijgen. Mindlabs. De vereniging MindLabs is op 1 april 2019 opgericht door Fontys Hogescholen, ROC Tilburg, Tilburg University, Provincie Noord-Brabant, Gemeente Tilburg en de Persgroep (het huidige DPG Media). Zij stellen zich ten doel de ontwikkeling van mens en maatschappij te versterken en te versnellen door kennis en toepassing van interactieve technologie te verbinden met ondernemerschap. Inmiddels is MindLabs een samenwerkingsverband waarin vier kennisinstellingen, overheden en een groeiend gezelschap van bedrijfspartners, maatschappelijke instellingen en startups participeren. In de aanloop van Mindlabs waren de ideeën gericht op een innovatief mediacluster in de Tilburgse Spoorzone. FHJ wilde samen met mediabedrijven innoveren, midden in de stad en samenleving. Door aansluiting van de universiteit, met unieke kennis op het gebied van interactieve technologieën en menselijk gedrag, werden het plan en de doelstelling breder en kreeg MindLabs de ondertitel: “Where Minds, Media & Technology meet”. Met de breder doelstelling van Mindlabs zijn de oorspronkelijke plannen voor een innovatief mediacluster niet verlaten. Integendeel: een van de onderdelen van MindLabs is Smart Media.

16 Nederland telt ook enkele journalistiek gerelateerde (deel)opleiding top MBO en WO-niveau. 17 De opleiding kent een flink aantal bekende oud-leerlingen, onder wie Twan Huys en Dione de Graaff.

13

Smart Media, waarbij FHJ als trekker samenwerkt met Tilburg University, ROC Tilburg en Fontys ICT, kent drie onderzoekslijnen: ▪ Digital & ethical savvy journalism: onderzoek naar de gevolgen van de digitale context waarin onafhankelijk media opereren voor journalistieke onderzoeks- redactie-, en publicatiemogelijkheden. Denk bijvoorbeeld aan de impact van algoritmes als Google Analytics op de journalistieke nieuwsoutput. ▪ UX journalism: onderzoek naar mogelijkheden om gebruikers en publiek (slimmer) te betrekken bij journalistieke processen als onderzoek, verificatie of verspreiding van nieuws. ▪ (Re)Designing new roles/ perceptions and practices: onderzoek naar nieuwe rollen en rolopvattingen die nodig zijn voor effectieve storytelling en impactvolle verhalen. Smart Media laat zien dat Mindlabs onder meer fungeert als innovatief mediacluster. Via Smart Media verbindt het samenwerkingsverband van Mindlabs de media ook aan het Tilburgse vestigingsklimaat. Mediasector en vestigingsklimaat De mediasector is een factor van belang voor het Tilburgse vestigingsklimaat. Mindlabs illustreert hoe aan media gerelateerde partners bijdragen aan de stedelijke economie. Media en daarop georiënteerde opleidingen zijn ook van belang voor (de toekomst van) onze arbeidsmarkt.

We moeten daarbij bedenken dat de sector veel breder is dan de onafhankelijk media en journalistiek die hier centraal staan. De branche omvat ook zelfstandig ondernemers variërend van tekstschrijvers en fotografen tot (web)designers, en bedrijven variërend van reclame- en ontwerpbureaus tot drukkerijen en audiovisuele bedrijven. En het met de mediabranche verbonden onderwijsaanbod in onze stad betreft niet alleen FHJ, maar bijvoorbeeld ook het ROC Tilburg met de School ICT & Mediatechnologie en de School voor kunst, cultuur en media, de Fontysopleidingen van de Academie for Creative Industries en onderwijsaanbod van Tilburg University. Het belang van de mediasector is een voorbeeld van de kracht van Tilburg om te doen en te verbinden en levert daardoor een betekenisvolle bijdrage aan ons vestigingsklimaat. In de ‘Uitvoeringsnota Versnelling Next Economy' beschrijven we dat deze kracht Tilburg een prima uitgangssituatie biedt om de kansen van de nieuwe economie te verzilveren. In onze regio worden innovatieve concepten namelijk sneller en beter ontwikkeld. Door inzet van verschillende talenten en vaardigheden die elkaar makkelijk weten te vinden en door het vrijelijk stromen van kennis tussen en binnen organisaties.

Met de uitvoeringsagenda hebben we gekozen voor een inzet op de cruciale thema's voor komende jaren: digitalisering, duurzaamheid en het ontwikkelen, aantrekken en benutten van talent. Als kennis- en onderwijsstad met een focus op de ‘mens en maatschappij’ -kant van innovatie en digitalisering heeft Tilburg goede mogelijkheden bij te dragen aan de nieuwe economie. We positioneren Mindlabs in de ‘Uitvoeringsnota Versnelling Next Economy' als een belangrijke ‘katalysator’ van de nieuwe (regionale) economie. Het initiatief wil meer bedrijven aan zich binden via het valoriseren van de kennis van de onderwijsinstellingen in projecten met én voor het bedrijfsleven. Centraal staan projecten die vraaggericht worden ontwikkeld en waarbij zoveel mogelijk de wetenschappelijk kennis van de TiU, wordt gecombineerd met de toegepaste kennis van Fontys Hogeschool en de vaardigheden van ROC Tilburg. Op deze manier kan MindLabs zijn rol versterken als platform voor bedrijven, onderwijs en overheid en bijdragen aan de nieuwe economie. Op een vergelijkbare wijze als de Mindlabs-partners kunnen de media en journalistiek zich verbinden met bedrijven, maatschappelijke organisaties en opleidingen om bij te dragen aan andere projecten die kennis en kunde verbinden. In de praktijk hebben zij namelijk te maken uiteenlopende communicatieve kwesties op gebieden als inclusie, leefbaarheid en veiligheid.

Voorbeelden zijn (digitale) ongeletterdheid, nieuws afgestemd op nieuwkomers, jongeren en ouderen, en informatie bij crises en rampen. Ook rond dergelijke vraagstukken kunnen partnerships ontstaan die kennis valoriseren om te komen tot nieuwe praktijken. Dergelijke mogelijkheden bevestigen het belang van de mediasector voor de economische kracht van Tilburg en de mogelijkheden ervan bij te dragen aan ons vestigingsklimaat.

14

Samenvatting ▪ ▪ ▪

▪ ▪

Tilburg kent een pluriform media-aanbod. Er is een voor alle burgers toegankelijk aanbod van onafhankelijke professionele journalistiek met diverse typen inhoud en op verschillende kanalen. Landelijke ontwikkelingen zijn ook waarneembaar in Tilburg: lokale media staan onder druk; invloed van sociale media en burgerjournalistiek. Tilburg onderscheidt zich door het Tilburgs Mediafonds, Fontys Hogeschool Journalistiek en Mindlabs. De mediasector is van belang voor de economie en het vestigingsklimaat van Tilburg.

15

Deel 3: Naar een sterk en duurzaam mediabestel in Tilburg Hoe kunnen wij als gemeente zorgen voor een sterk en duurzaam mediabestel in Tilburg? Om deze vraag te beantwoorden gaan we eerst in op de grondslagen voor mediabeleid en op het verschil tussen mediabeleid en communicatiebeleid. Ten tweede komt aan de orde wat een lokaal mediabestel in kwalitatieve en kwantitatieve zin mediabestel nodig heeft. Vervolgens presenteren we mogelijke uitgangspunten en voorwaarden voor een Tilburgs mediabeleid, en schetsen mogelijke ontwikkelscenario’s voor een krachtige en duurzaam Tilburgs mediastel. We eindigen met enkele financiële overwegingen. Grondslagen mediabeleid Vitale journalistieke is onontbeerlijk voor onze samenleving. Met de stroom van informatie die we via televisie, radio, kranten en internet vergaren, hebben de media een niet te onderschatten invloed op ons beeld van de wereld. Daarom moeten er onafhankelijke en voor iedereen toegankelijke media zijn die niet door overheid of commercie worden beïnvloed. Het overheidsstreven naar een democratische en inclusieve samenleving. De functies van de journalistiek als waakhond van de democratie en verbinder van groepen in de maatschappij sluiten aan bij de inzet van de overheid op een democratische en inclusieve samenleving.

Illustratief is dat journalistiek aan het begin van de coronaperiode op de lijst van cruciale beroepen kwam vanwege de noodzaak om betrouwbare en onafhankelijk berichtgeving voor de samenleving te waarborgen. De overheid heeft als taak de onafhankelijkheid van de media te beschermen. Daarom beschermt zij de kwaliteit, de diversiteit en de toegankelijkheid van het media-aanbod. Dat zien we onder meer terug in de Mediawet, waarin aan het Rijk, de provincies en de gemeenten taken worden toebedeeld. Daarmee heeft mediabeleid heeft een wettelijke grondslag. Vanuit democratisch perspectief waarborgt de overheid de persvrijheid. Persvrijheid is immers onderdeel van de vrijheid van meningsuiting, die in Nederland is vastgelegd in de Grondwet. Iedereen mag zeggen en schrijven wat hij wil: in kranten en tijdschriften, op radio, televisie en internet en op sociale media. De vrijheid van meningsuiting is onontbeerlijk voor onafhankelijke en waarheidsgetrouwe journalistiek. Daarom ondersteunt de overheid de media. Bijvoorbeeld met subsidies via het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek. Persvrijheid is een fundamentele voorwaarde voor media om te kunnen fungeren als waakhond van de democratie. De VNG stelt vast dat Nederlandse gemeenten in het algemeen niet beschikken over mediabeleid, maar wel over een expliciet en volwaardig communicatiebeleid.

Communicatiebeleid en mediabeleid mogen echter niet worden verward. Communicatiebeleid Het communicatiebeleid van de gemeente is een verantwoordelijkheid die geheel losstaat van het mediabeleid. Volgens de VNG moeten gemeenten zich bewust zijn van het verschil tussen beide, en dat verschil ook expliciet maken. Bij communicatiebeleid staan de boodschappen die de gemeenten zelf wil verspreiden centraal, in tegenstelling tot mediabeleid. Die eigen focus van communicatiebeleid zien we terug in het beleid van onze afdeling communicatie. Die afdeling heeft tot taak het college en de rest van onze organisatie te ondersteunen bij de opgaven in de stad. In haar aanpak en werkwijze richt zij zich daarom op de bestuurlijke doelen en de concrete vertaling daarvan in het bestuursakkoord, programmabegroting, directieplan en afdelingsplannen. Onze afdeling communicatie helpt de beleidsopgaven die daaruit voortkomen realiseren. Dat doet ze met teams gericht op concern- en interne communicatie, strategie en woordvoering en beleidscommunicatie. Bij alles wat wordt gecommuniceerd, van genomen besluiten en persconferenties tot nieuwspagina’s en campagnes, gaat het om boodschappen die wij als gemeente willen verspreiden. Mediabeleid onderscheidt zich fundamenteel van communicatiebeleid, doordat het media en journalistiek faciliteert.

Het is erop gericht dat de journalistiek haar functies als waakhond van de democratie en verbinder in de samenleving kan vervullen. Door middel van mediabeleid stellen wij als gemeente de journalistiek in staat vanuit een onafhankelijk positie kwesties te onderzoeken, uiteenlopende standpunten over het voetlicht te brengen, ons als overheid te controleren en burgers te informeren. Journalistieke informatie van buiten onze

16

gemeentelijk organisatie heeft als grootste voordeel boven onze eigen gemeentelijke communicatie dat inwoners die informatie vanwege haar onafhankelijkheid als geloofwaardiger ervaren. De VNG constateert in dit verband dat de gemeentelijke bemoeienis met de media vaak niet veel verder gaat dan de wettelijk verplichte financiering van de lokale publieke omroep. Van een expliciet en volwaardig beleid is in het algemeen geen sprake. Impliciet mediabeleid Momenteel hebben we als gemeente geen expliciet mediabeleid. Dat beleid komt min of meer impliciet tot uiting in bestaande besluitvorming over (financiële) ondersteuning aan de publieke omroep, onafhankelijke en commerciële media. Momenteel betreft deze besluitvorming: • verstrekken van basisbekostiging lokale publieke omroep (afdeling SOC); • pilot met het Tilburgse mediafonds (afdeling SOC); • doelfinanciering, advertentie en marketingbeleid (afdelingen COM en E&A/Marketing Tilburg); • faciliteren van bijeenkomsten wijkkranten (afdeling V&W). In Tilburg zijn de media ondergebracht bij de wethouder met cultuur in de portefeuille. Hoewel daarbij een gevaar dreigt dat media worden gezien als culturele voorzieningen, sluit die positionering aan bij de systematiek van de rijksoverheid, waar media valt onder verantwoordelijkheid van het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen.

De besluitvorming laat overigens wel zien dat in Tilburg in feite meerdere bestuurders bij mediabeleid betrokken zijn. Het mag daarom niet verbazen dat andere Nederlandse gemeenten er voor kiezen mediabeleid onder te brengen bij bestuurders met representatie of communicatie in de portefeuille. De VNG merkt op dat bij de toedeling van portefeuilles meer zou mogen doorklinken dat mediabeleid wezenlijk is in het kader van de gemeentelijke zorg voor een gezond functioneren van de lokale democratie. De parallel met het Rijk maakt de toedeling van mediabeleid bij de portefeuillehouder cultuur Tilburg echter niet onlogisch. Wat heeft een sterk en duurzaam lokaal mediabestel nodig? Wanneer is er sprake van een sterk en duurzaam lokaal mediabestel? Wat heb je daar kwalitatief of kwantitatief voor nodig? Het is lastig om uitspraken te doen over de benodigde journalistieke kwaliteit in een gemeente. Hoewel Fontys recent onderzoek heef gedaan naar lokale media in Noord-Brabant, is (vergelijkend) onderzoek naar lokale situaties schaars.18 Bestaand kwaliteitsonderzoek zoomt eerst en vooral in op de kwaliteit van afzonderlijke media.

Daarbij wordt onder meer gekeken naar het voldoen aan journalistieke codes, de aanwezigheid van een redactiestatuut, de aard van de programmering – waarover wordt verslag gedaan en hoe origineel en diepgaand is dat nieuws? – en het bereik en de publieke waardering van het informatieaanbod. In het genoemde onderzoek constateert Fontys dat ook de nieuwsmedia zelf behoefte hebben aan gebruikersonderzoek, omdat ze daar niet aan toekomen. Wat de totstandkoming van een goede lokale benchmark bemoeilijkt is dat lokale publieke media-instellingen goed en gedegen kijk- en luisteronderzoek niet kunnen betalen. Er is dus meer onderzoek nodig om uitspraken te kunnen doen over kwaliteitsnormen voor lokale journalistiek. Bij hoeveel media of hoeveel journalisten kunnen we zeggen dat wat er in de gemeente speelt ‘adequaat’ wordt gecoverd? Ook deze vraagt blijkt lastig te beantwoorden Daarvoor zijn meerdere redenen. Ten eerste verschillen de circa 350 Nederlandse gemeenten enorm van omvang.

Ten tweede zetten regionale omroepen en dagbladen die met aandacht voor lokale informatie hun journalisten vaak wisselend in, waardoor hun personele inzet niet een op een kan worden doorgerekend naar de lokale situatie.19 Toch geeft de VNG kwantitatieve ‘voorwaardes’ die de kans op adequate berichtgeving aannemelijk maken: • Indien alle genoemde mediakanalen aanwezig zijn, zou zelfs in een kleine gemeente van 10.000 inwoners ca. 5 parttime journalisten – totaal 1 fte - actief moeten zijn om het reilen en zeilen van de gemeente in de gaten te houden. Bij grotere gemeenten is dat meer.

18 FHJ, Nieuwsmedia in Brabant – pilotstudie lokale media Noord-Brabant, 2019. 19 In Nederland is totaal 2.800 fte aan redactie werkzaam bij landelijke en regionale dagbladen (onderverdeling onbekend).

17

•

De NLPO stelt dat er in een werkgebied van 225.000 inwoners 5fte professionele journalisten nodig zijn op een staf van 9 fte.20 • Huis-aan-huisbladen met een wekelijks frequentie behoeven professionele fulltime-krachten. Bij deze kwalitatieve benadering doet zich een fundamentele vraag voor: wat zeggen aantallen over kwaliteit? Vooralsnog blijft het lastig aan te geven wat je als gemeente in kwalitatieve en kwantitatieve zin nodig hebt voor een sterke en duurzame journalistieke infrastructuur. Mogelijke inhoudelijke uitgangspunten In Nederland staan de kernfuncties van de media en de journalistiek niet ter discussie. De VNG adviseert gemeenten daarom uitgangspunten te formuleren voor een sterke journalistieke infrastructuur. Onderstaande voorbeelden zijn mogelijk bruikbaar als inhoudelijke uitgangpunten voor Tilburgs mediabeleid: a. b.

c.

De gemeente ziet het als haar taak de onafhankelijkheid, diversiteit, kwaliteit en toegankelijkheid van de media te waarborgen. De gemeente is, vanwege het belang van onafhankelijke en betrouwbare journalistiek, bij bekostiging van onafhankelijk media terughoudend met het formuleren van inhoudelijke ‘tegenprestaties’. Zij ziet af van inhoudelijke bemoeienis conform de Mediawet en vermijdt directe aansturing van journalisten; De gemeente beschouwt onafhankelijke journalistiek als dienst van algemeen economisch belang.