Document · PDF

02 Accountantsverslag 2023 - directieteam Zwartgemaakt

Raadsvergadering 27 mei 2024, gemeente TilburgBij agendapunt: Raadsvoorstel en raadsbrief Jaarrekening 202311.386 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Accountantsverslag 2023 Gemeente Tilburg, 22 april 2024 CONCEPT

Deloitte Accountants B.V. Flight Forum 1 5657 DA Eindhoven Postbus 376 5600 AJ Eindhoven Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente Tilburg Postbus 90155 5000 LH TILBURG Onderwerp Accountantsverslag 2023 Datum 22 april 2024 Ons kenmerk KENMERK Behandeld door drs. J.J. Zuidema RA

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2023 van de gemeente Tilburg. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2023 van de gemeente Tilburg. De jaarrekening 2023 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Tilburg. Bij deze jaarrekening hebben wij op XX-XX-2024 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld verstrekt. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging gedateerd d.d. 2 oktober 2023 en met ons auditplan, dat op 11 september 2023 is besproken in uw auditcommissie. Wij hebben het concept van dit accountantsverslag ambtelijk besproken met uw wethouder en een vertegenwoordiging van de ambtelijke organisatie op 6 mei 2024. Graag lichten wij dit rapport ook toe aan de auditcommissie tijdens de vergadering d.d. 13 mei 2024. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.

B. Blomjous MSc RA

drs. J.J. Zuidema RA

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NSE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Inhoudsopgave Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Bevindingen jaarrekening

• De financiële positie van uw gemeente

• Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

• Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Bijlagen

• Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

• Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle

• Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2023

• Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2023

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2023

Kernboodschap jaarrekeningcontrole De basis voor onze controle is het auditplan 2023 dat met de auditcommissie is besproken. In dit accountantsverslag geven wij u inzicht in de belangrijkste bevindingen bij de jaarrekening en de (ontwikkeling van de) interne beheersing van de gemeente Tilburg. Wij hebben tijdens onze jaarrekeningcontrole de rekeningsaldi en transactiestromen samenhangend met de balans en het overzicht van baten en lasten gecontroleerd. In deze kernboodschap koppelen wij ons overstijgende beeld terug van deze controle en geven wij beknopt een managementsamenvatting voor de gemeente Tilburg. In het hoofdstuk ‘Bevindingen jaarrekeningcontrole 2023’ hebben wij onze bevindingen meer in detail toegelicht, evenals onze adviezen voor de verdere doorontwikkeling van de organisatie gedurende 2024. Onderwerp

Boodschap

Overall beeld jaarrekeningcontrole 2023:

Wij hebben de jaarrekeningcontrole 2023 van de gemeente Tilburg uitgevoerd met een goedkeurende controleverklaring als uitkomst. Met genoegen melden we dat het jaarrekeningproces van de gemeente Tilburg dit jaar is verbeterd. De stappen die zijn genomen, resulteren in een meer gestroomlijnde en efficiënte uitvoering van de jaarrekeningcontrole. Deze verbeteringen zijn een direct resultaat van de toegewijde inspanningen van alle betrokken afdelingen en de commitment aan de planning. Belangrijk is de vooruitgang die geboekt is op het gebied van de kwaliteit van het balansdossier. Door onder andere een verscherpte interne kwaliteitstoets op het balansdossier is de nauwkeurigheid en volledigheid van de aan ons aangeleverde gegevens toegenomen. Dit laat zien dat het ‘draaiboek’ voor dit proces en de samenwerking met ons als accountant continue verbetert en dat we door korte lijnen elkaar snel weten te vinden om tot de kern van de benodigde informatie te komen. We hebben deze vooruitgang ook geconstateerd bij het balansdossier ten aanzien van de SiSa-regelingen. Dit is prettig te constateren en ook noodzakelijk doordat we zien dat door de toename van het aantal regelingen (71 regelingen in 2023) het belang van een soepel proces toeneemt om de controle te kunnen realiseren binnen de afgesproken tijdsperiodes.

Soepel jaarrekeningproces met voortgang op kwaliteit balansdossier.

Gedurende de controle hebben wij enkele kleine aandachtspunten geconstateerd in de controle. Wij gaan met de ambtelijke organisatie in overleg hoe we het proces nog verder kunnen optimaliseren.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2023

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid

Rechtmatigheid

Welke verbeteringen zien wij?

Welke aandachtspunten zien wij?

•

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld van de jaarrekening.

•

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 11,6 miljoen respectievelijk € 34,8 miljoen.

•

Wij hebben tijdens onze controle van de WNT geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd die de materialiteitsgrens conform het controleprotocol WNT te boven gaan.

•

Het college van B&W heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording fouten gerapporteerd groter dan de verantwoordingsgrens.

•

In de paragraaf bedrijfsvoering zijn de bevindingen groter dan de rapporteringstolerantie toegelicht door het college.

•

De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt € 11,6 miljoen respectievelijk € 1,16 miljoen.

•

Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken waaruit geen materiële tekortkomingen zijn gebleken.

•

Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van de SiSa-bijlage die als bijlage bij de jaarstukken is opgenomen. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2023 is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen.

Wij zien dat uw gemeente de volgende verbeteringen heeft gerealiseerd: •

In het proces en in het balansdossier is een aantal belangrijke verbeteringen gerealiseerd, zoals het realiseren van nieuwe opzet van het balansdossier, het eerder uitvoeren en afronden van de (interne) controles en een kwaliteitstoets op het balansdossier.

•

De frequente afstemming tussen de ambtelijke organisatie en de accountant heeft tot een efficiënt controleproces geleid.

•

De verantwoording over en interne controle van de SiSa-bijlage is van een gedegen kwaliteitsniveau. Ondanks een sterke toename van het aantal regelingen is het controleproces soepel verlopen.

•

De gemeente Tilburg besteedt op een goede manier aandacht aan de thema’s fraude en integriteit, en treedt daarover tijdig met ons in contact.

Daarnaast onderkennen wij de volgende belangrijke aandachtspunten: •

Wij merken op dat niet alleen het aantal SiSa-regelingen maar ook de complexiteit van die regelingen toeneemt. Wij raden aan om voor de SiSa-verantwoording blijvende aandacht te hebben voor voldoende capaciteit in de voorbereiding van het jaarrekeningproces en voor de kennisontwikkeling binnen uw organisatie. Daarnaast zien we op basis van onze controle dat de organisatie nog vaker een afstemming kan zoeken met het betreffende departement van de SiSa-regeling wanneer er concrete verantwoordingsvraagstukken aan de orde zijn. Dit zal de dossiervorming verbeteren en de accountantscontrole effectiever laten verlopen.

•

De controle van de investeringen in de materiële vaste activa en van inkoopfacturen inclusief prestatielevering heeft langer geduurd dan gepland. Dit wordt veroorzaakt doordat de boekingsprocessen met betrekking tot investeringen in de materiële vaste activa gecompliceerd zijn waardoor aansluiting maken met de jaarrekening en goed basisdocument voor de selecties creëren lastig is gebleken. Een tweede uitdaging was het verkrijgen van de benodigde onderbouwingen voor de prestatielevering van de facturen. Wij gaan graag met de ambtelijke organisatie in overleg hoe we dit voor het volgend boekjaar efficiënter kunnen vormgeven.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Financiële positie

Realiteitsgehalte begroting

IT-omgeving

•

De financiële positie ultimo 2023 is verbeterd ten opzichte van 2022.

•

De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2023 bedraagt € 395 miljoen (2022: € 205 miljoen). Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat de berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit is gewijzigd ten opzichte van 2022. De bedrijfsreserves van gesloten exploitaties zijn uit de weerstandscapaciteit gehaald. Daarentegen is de financieringsreserve van verkoop Essent en Gaswinstuitkering aan de weerstandscapaciteit toegevoegd. Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Tilburg onderkende en aanwezige risico’s van € 83,7 miljoen (2022: € 70 miljoen).

•

Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een voordelig rekeningresultaat 2023 ad € 17,9 miljoen (2022: voordelig € 36,3 miljoen).

•

Uit het overzicht van baten en lasten over 2023 blijken afwijkingen c.q. volumeverschillen in zowel de lasten, baten als saldi. Deze afwijkingen in combinatie met de absolute omvang en de oorzaken van het voordelig/nadelig resultaat van circa € 57,1 miljoen ten opzichte van de Najaarsbijstelling 2023, geven in lijn met het landelijke beeld de indruk dat de ramingen in de begroting en tussentijdse informatievoorziening wat betreft (investerings-)projecten en activiteiten (te) ambitieus zijn. In toenemende mate is er sprake van personele schaarste. Tilburg heeft aandacht voor reëel ramen en is gestart met het vormgeven van een uitvoeringstoets wat wij zien als een positieve ontwikkeling. Gezien de verwachting dat beschikbare (personele) capaciteit ook naar de toekomst waarschijnlijk schaars blijft adviseren wij de uitvoeringstoets waar mogelijk nog verder te verfijnen.

•

We zien in toenemende mate dat gelden door het rijk vaak pas laat beschikbaar worden gesteld. Dit leidt ertoe dat nieuw beleid vormgegeven dient te worden op basis waarvan de gemeende de middelen besteed. Gezien de tijd die het vraagt om beleid vorm te geven leidt dit er toe dat in het eerste jaar waarin het rijk middelen beschikbaar stelt deze niet altijd door de gemeente zijn besteed. Indien er extra middelen vanuit het rijk beschikbaar worden gesteld, adviseren wij waar mogelijk te analyseren of deze middelen binnen het huidige boekjaar besteed kunnen worden of dat er sprake is van voorbereidingstijd om te komen tot beleid en uitvoering. Door hier kritisch naar te kijken neemt het realiteitsgehalte van de begroting toe.

•

Uit onze IT-werkzaamheden op de belangrijkste financiële processen blijkt dat organisatie aandacht heeft voor en bezig is (geweest) opvolging te geven aan de eerder geconstateerde tekortkomingen in de algemene IT-beheersmaatregelen. Desondanks leiden de bestaande tekortkomingen in de IT-omgeving ertoe dat de gemeente en wij niet kunnen steunen op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Als gevolg hiervan hebben wij conform voorgaande jaren extra gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd, waaronder het uitvoeren van specifieke werkzaamheden om de betrouwbaarheid van data en lijstwerk vast te stellen.

•

Wij adviseren het college bij de aanbestedingen en implementatie van het nieuwe financiële pakket de geconstateerde bevindingen in ogenschouw te nemen en te beoordelen in hoeverre hieraan verdere verbetering vorm gegeven kan worden.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Interne beheersing

Sociaal domein

Grondexploitatie

•

Op basis van de interim-controle 2023 hebben wij enkele tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u (gemeenteraad) gedeeld, en zijn besproken in de auditcommissie d.d. 11 december 2023. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.

•

Memoriaalboekingen zijn (correctie)boekingen die niet via de reguliere boekingsgang plaatsvinden. Deze boekingen zijn hierdoor in opzet meer risicovol en daarom besteden wij bij onze controle extra aandacht aan deze boekingen. Wij merken op dat de gemeente inzet op een verbetering en systeemtechnisch ingerichte workflow van de processen rondom memoriaalboekingen bij de implementatie van het nieuwe financiële systeem. Wij zullen deze ontwikkelingen blijven monitoren en bij live-gang van het systeem toetsen of deze workflow in opzet en bestaan adequaat is ingericht. Om de controle zo efficiënt en effectief mogelijk uit te voeren, en toe te spitsen op het specifieke risico en karakter van memoriaalboekingen, hebben wij gebruikgemaakt van een data-analyse tool. Hieruit zijn geen onjuistheden, onrechtmatigheden of anderszins bijzonderheden gebleken.

•

In 2023 heeft gemeente Tilburg de WMO-zorg op een nieuwe wijze ingekocht. Waar de gemeente in het verleden werkte met veel verschillende zorgaanbieders is er nu sprake van één samenwerkingspartner genaamd ‘Siem’. De samenwerking is verantwoordelijk voor de zorgverlening voor een vast bedrag per jaar. In 2024 heeft de gemeente een finale afrekening opgesteld waarmee de getrouwheid en rechtmatigheid van de uitgaven kan worden afgehecht. Wij constateren dat het inzicht in de geleverde productie door het samenwerkingsverband beperkt is. Wij adviseren het college te onderzoeken op welke wijze er meer inzicht verkregen kan worden in de geleverde productie en de kwaliteit van de geleverde zorg.

•

Gedurende het jaar is gebleken dat de Regio Hart van Brabant (Regionale Jeugdzorg) te kampen heeft met een verwacht exploitatietekort. Aangezien de gemeenschappelijke regeling niet beschikt over een weerstandsvermogen zal het tekort overeenkomstig voorgaande jaren verdeeld worden over de deelnemers in de gemeenschappelijke regeling. Het aandeel van het tekort in de gemeenschappelijke regeling dat ten laste komt van de gemeente Tilburg bedraagt naar verwachting € 4,2 mln. Voor dit bedrag is een verplichting opgenomen onder de voorzieningen.

•

Binnen het zorgdomein (WMO en Jeugd) is een landelijke ontwikkeling zichtbaar waarbij de lasten de afgelopen jaren fors zijn toegenomen. Waar dit in eerste instantie hoofdzakelijk kwam door een toenemende zorgvraag zien we in 2023 dat er met name sprake is van een toenemende zorgzwaarte met betrekking tot de jeugdzorg. Dit betekent dat cliënten vaak een zwaardere en daarmee duurdere vorm van zorg behoeven. Complicerende factor bij het inschatten van de ontwikkeling van zorgkosten in de komende jaren is de verwachte ontwikkeling van de tarieven van zorgaanbieders. Zorgaanbieders hebben op dit moment te maken met sterk oplopende kosten als gevolg van loonstijgingen en oplopende huisvestingslasten. Dit leidt ertoe dat financiële posities van zorginstellingen in toenemende mate onder druk komen te staan wat naar verwachting een prijsopdrijvend effect heeft op de tarieven. Daarnaast zijn er landelijk reeds jeugdzorgaanbieders die niet meer aan de financiële verplichtingen kunnen voldoen waarbij aan gemeenten op basis van het convenant ‘Bevorderen continuïteit jeugdhulp’ een (verplichte) bijdrage aan deze instellingen wordt opgelegd.

•

Daarnaast is een toenemende schaarste in beschikbaarheid van zorgpersoneel zichtbaar. Dit leidt er toe dat de toenemende zorgvraag steeds vaker niet meer in balans is met het zorgaanbod. Zowel in de WMO als Jeugdzorg is deze ontwikkeling zichtbaar. In toenemende mate zal daardoor niet de zorgvraag bepalend zijn in de omvang van de zorguitgaven maar ook het aanbod. Dit is een breed maatschappelijk probleem waarbij het voor gemeenten slechts beperkt mogelijk is hierin keuzes te maken.

•

Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere een analyse gemaakt van de realisatie in en de geactualiseerde schattingen ultimo 2023 versus de schattingen in de jaarrekening 2022 (‘backtesting’). Ook hebben wij de door de gemeente toegepaste parameters voor onder andere de toerekening van kosten- en opbrengstenstijgingen gecontroleerd, waarbij wij onder andere gebruik hebben gemaakt van de beoordeling door een door uw gemeente ingeschakelde externe deskundige. Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitatie op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden een getrouw beeld weergeven.

•

In lijn met de afspraak met de organisatie hebben wij in november/december 2023 onze werkzaamheden voor de waardering van de grondexploitatie ultimo 2023 opgestart en in februari afgerond. Uit onze werkzaamheden is gebleken dat sprake is van toereikende onderbouwingen van schattingen en uitgangspunten, en de onderhanden grondexploitaties voldoende robuust zijn om onvoorziene tegenvallers op te vangen. Wij zijn daarom van mening dat de waardering van de grondexploitatie op basis van onze werkzaamheden en de bevindingen daaruit juist is en consistent is met voorgaand jaar.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen •

Zie de bijlagen A bij dit accountantsverslag waaruit blijkt welke (niet)-gecorrigeerde bevindingen, onzekerheden en tekortkomingen in de toelichtingen wij hebben geconstateerd.

•

In bijlage C is onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging te vinden.

•

We hebben vastgesteld dat de geactualiseerde frauderisicoanalyse begin 2024 door de auditcommissie is vastgesteld.

•

Tevens hebben wij als onderdeel van onze werkzaamheden voor de jaarrekeningcontrole vastgesteld dat binnen uw organisatie op een adequate wijze opvolging wordt gegeven aan integriteitsmeldingen. Tijdens onze controle over 2023 zijn door ons geen fraudegevallen geconstateerd.

•

Wij hebben gedurende onze controle een additioneel frauderisico onderkend op het gebied van goedkeuring van geleverde prestaties die niet daadwerkelijk hebben plaatsgevonden of die betrekking hebben op persoonlijk gebruik. Hoewel wij hierin geen kwantitatief materieel fraude-risico onderkennen zien we in de praktijk dat significante frauduleuze transacties leiden tot veel raads- en mediaaandacht. Op basis van aanvullende steekproefcontroles hebben we daarop géén onregelmatigheden geconstateerd.

Opstel- en controleproces

•

Medio 2023 hebben wij met de ambtelijke organisatie het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2022 geëvalueerd middels een Elevation Lab. Naar aanleiding hiervan zijn waar nodig aanscherpingen doorgevoerd in het interne ‘draaiboek’ voor het opstelproces en de werk- en planningsafspraken voor de jaarrekeningcontrole. Daarnaast hebben we afgesproken om meer communicatie momenten in te plannen. Dit is gerealiseerd door periodieke overleggen en voor iedere auditcommissie een vooroverleg te plannen. Met deze aanpassingen is het proces geoptimaliseerd en is de jaarrekeningcontrole binnen de afgesproken planning afgerond. Medio 2024 evalueren wij wederom het proces om te bepalen op welke terreinen/aspecten verdere verbeteringen mogelijk zijn.

Speerpunten Auditcommissie

•

In het auditplan 2023 (d.d. 18 oktober 2023) zijn de speerpunten van de auditcommissie opgenomen. Deze speerpunten zijn reeds behandeld en besproken op basis van onze boardletter 2023 (d.d. 28 november 2023). Voor een gedetailleerde uitwerking van de genoemde speerpunten verwijzen we u naar de boardletter.

Overig

Frauderisicoanalyse

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Accountantsverslag 2023

Bevindingen jaarrekening

Accountantsverslag 2023

De financiële positie van de gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2023 bedraagt € 17,9 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 5,2 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2023 circa € 23,1 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2023 circa 62% van het balanstotaal (ultimo 2022: 64% van het balanstotaal) en is toegenomen ten opzichte van 2022. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming.

Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming. Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Eigen vermogen (x € 1 miljoen)

2023

2022

2021

2020

Eigen vermogen per 1 januari

862,9

826,6

829

851,9

Tussentijdse resultaatbestemming

-/- 5,2

-/- 25,1

-/- 27,8

-/- 46,4

Gerealiseerd resultaat

23,1

61,4

24,5

23,5

Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten

17,9

36,3

-/- 3,3

-/- 22,9

Invlechting Biezenmortel per 1 januari Eigen vermogen per 31 december

0,9 880,8

862,9

826,6

829,0

Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen) Totale baten

1.070

Totale lasten

-/- 1.052

Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten

Af: stortingen in reserves

-/- 286

Bij: onttrekkingen aan reserves

291

Saldo mutaties reserves

Gerealiseerd resultaat

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

De financiële positie van de gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2023 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 17,9 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 0,1 miljoen (begroting na wijziging).

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen) 40 20

De jaarrekening 2023 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 23,1 miljoen.

De toename in het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten én het uiteindelijk gerealiseerd resultaat sluiten aan bij een landelijke trend door een late toename in het jaar van de algemene uitkering en specifieke uitkeringen.

(20) (40) 2020

In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. In de paragraaf bedrijfsvoering heeft het college de rechtmatigheid van de begrotingsafwijkingen nader toegelicht. Verderop in dit accountantsverslag gaan wij hierop in.

2021

2022

2023

Mutaties in reserves (x € 1 miljoen) 50 30 10 (10) 2020

2021

2022

2023

Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen) 80 60 40 20 2020

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

2021

2022

Interne beheersing

2023

Accountantsverslag Bijlagen 2023

De financiële positie van de gemeente Kengetallen voor gemeente Tilburg (begroot en werkelijk over de periode 2020-2023)

Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Grondexploitatiequote

Grondexploitatiequote

Solvabiliteit

80%

70%

60%

De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt. Netto schuldquote Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie.

50%

40%

30%

20%

10%

0% 2020

Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.

2021

2022

Begroot

Werkelijk

2023

70%

60%

50%

40%

30%

-2%

20%

-4%

10%

-6%

2022

Begroot

Werkelijk

2023

-8% 2020

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

2021

Structurele exploitatieruimte

Netto schuldquote

2020

Bestuurlijke samenvatting

2021

2022

Begroot

Werkelijk

Bevindingen jaarrekening

2023

2020

Interne beheersing

2021

2022

Begroot

Werkelijk

2023

Accountantsverslag Bijlagen 2023

De financiële positie van de gemeente Voorspellende waarde van uw begroting

Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1 miljoen)

De jaarrekening 2023 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 23 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren.

60 10

De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren.

(40) Begroting 2021

Uw organisatie is zich bewust van de problematiek en heeft in 2021 een project gestart om de kwaliteit en voorspellende waarde van de begroting en tussentijdse informatievoorziening te verbeteren. Hieruit blijkt dat er in 2023 met name nog een afwijking ten opzichte van de begroting zit bij de lasten, waar deze fors lager uitvallen dan begroot. De oorzaken hiervan zijn in hoofdstuk 2 ‘programma’s’ uitgewerkt.

Realisatie 2021

Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 1.100 900

Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat uw jaarstukken 2023 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben bij onze werkzaamheden de jaarstukken integraal doorgenomen en hebben daarbij – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken vooral gelet op de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses.

700 Begroting 2021

Realisatie 2021

Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 1.100 900 700 Begroting 2021

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Realisatie 2021

Bevindingen jaarrekening

Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Interne beheersing

Realisatie 2023

Accountantsverslag Bijlagen 2023

De financiële positie van de gemeente Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) Het weerstandsvermogen is toegenomen/afgenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2023; de ratio weerstandsvermogen is met 1,8 toegenomen.

300

Beschikbare weerstandscapaciteit

250

De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 395 miljoen (2022: € 204,9 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat de berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit is gewijzigd ten opzichte van 2022. De bedrijfsreserves van gesloten exploitaties zijn uit de weerstandscapaciteit gehaald. Daarnaast is de financieringsreserve van verkoop Essent en Gaswinstuitkering daarentegen aan de weerstandscapaciteit toegevoegd.

200

400 350

150 100 50 2020

Benodigde weerstandscapaciteit

2021

2022

Benodigde weerstandscapaciteit

De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 83,7 miljoen (2022: € 70,2 miljoen). Ten opzichte van 2022 is hiermee sprake van een toename.

Uw weerstandscapaciteit van € 395 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 83,7 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.

2023

Beschikbare weerstandscapaciteit

Ratio weerstandscapaciteit 5,00

4,00

3,00

2,00 2020

2021

2022

2023

Ratio weerstandscapaciteit

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Accountantsverslag 2023

Rechtmatigheidsverantwoording Vanaf het boekjaar 2023 is het college verplicht in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording op te nemen waarin zij zich verantwoordt over de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (inclusief begrotingsrechtmatigheid). Een uitgebreidere toelichting op de onrechtmatigheden en de vervolgacties om deze op te lossen/te voorkomen is opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering van het jaarverslag. Verantwoordings- en rapportagegrens Via het controleprotocol heeft de gemeenteraad de verantwoordings- en rapportagegrens vastgesteld. De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt € 11,6 miljoen respectievelijk € 1,6 miljoen. De verantwoordingsgrens heeft het college gehanteerd bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf bedrijfsvoering. Uit de in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van blijken aantal onrechtmatigheden welke de verantwoordingsgrens te boven gaan.

Normenkader Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht. Dit normenkader is door de auditcommissie vastgesteld in haar vergadering d.d. 9 oktober 2023. Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering. Daarnaast hebben wij vastgesteld dat het college de financiële verordening en controleverordening heeft geactualiseerd. Deze zijn door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering d.d. 6 juli 2023. In de financiële verordening zijn eveneens specifieke richtlijnen opgenomen over de wijze en diepgang van rapporteren over rechtmatigheid en de wijze waarop het college om dient te gaan met begrotingsafwijkingen.

Begrotingscriterium Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten, laste en balansmutaties, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium). Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting. De gemeenteraad en het college hebben afspraken gemaakt in welke situatie lastenoverschrijdingen onrechtmatig maar acceptabel zijn (lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering). Wij hebben vastgesteld dat het college specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd ten aanzien van het begrotingscriterium. Hieruit blijkt dat er voor € 30,9 miljoen sprake is van overschrijdingen baten en/of overschrijdingen van lasten en baten die niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleidt of te laat zijn gemeld.

De toelichting van deze onrechtmatigheid is opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering. Dit bedrag past volledig binnen het beleid van de gemeente en waarmee deze begrotingsrechtmatigheden acceptabel zijn. Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normenkader, en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s kaders vast die van invloed zijn op verslaggeving. Het gaat hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor eigen gemeentelijke kaders. Denk hierbij aan grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, omgang met reserves en voorzieningen en dergelijke. Deze vallen onder het getrouwe beeld en vallen per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Hierbij kan worden gedacht aan het niet naleven van voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag bij bijvoorbeeld bijstandsverlening, maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen dat tot gevolg heeft dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist of onvolledig zijn. Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening. Díe onderwerpen die niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant vallen, hebben we onderstaand nader toegelicht inclusief de wijze waarop het college deze in haar werkzaamheden heeft betrokken.

Aanbestedingen Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit. Hieruit blijkt een onduidelijkheid ten aanzien van de inhuurdossiers van €3,7 miljoen. Gelijk aan voorgaand jaar constateren wij dat niet in alle gevallen zichtbaar sprake is van contractueel verplichte uitvraag heeft plaatsgevonden bij alle betrokken tenderpartijen. Dit is toegelicht in paragraaf bedrijfsvoering. Dit is niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording omdat dit onder de verantwoordingsgrens is.

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Sociaal domein Oplopende kosten

Wet Maatschappelijke ondersteuning

Daarbij zien we dat zorgaanbieders op dit moment te maken hebben met sterk oplopende kosten als gevolg van loonstijgingen en oplopende huisvestingslasten. Dit leidt ertoe dat financiële posities van zorginstellingen in toenemende mate onder druk komen te staan wat naar verwachting een prijsopdrijvend effect heeft op de kosten van het sociaal domein van de gemeente. In dit licht zien we landelijk reeds ‘systeem’ jeugdzorgaanbieders die niet meer aan de financiële verplichtingen kunnen voldoen waarbij aan gemeenten op basis van het convenant ‘Bevorderen continuïteit jeugdhulp’ een (verplichte) bijdrage aan deze instellingen wordt opgelegd.

GR Regio Hart van Brabant | Jeugdzorg

De samenwerking 'Siem' heeft onder anderen tot doel om de inkoop van zorg efficiënt en overzichtelijk te houden. Echter, zonder gedetailleerd inzicht in de specifieke diensten die onder deze lumpsum vallen, loopt de gemeente het risico dat ingekochte zorg niet voldoet aan de afgesproken kwaliteit maar dat ook richting de toekomst te weinig inzicht bestaat in de zorgproductie van ‘Siem’ waardoor toekomstige onderhandelingen met zorgaanbieders complex kunnen worden.

De uitvoering van de jeugdzorg voor de gemeente Tilburg is belegd bij gemeenschappelijke regeling Regio Hart van Brabant. Gemeente Tilburg betaalt jaarlijks een vooraf vast gesteld bedrag aan Regio Hart van Brabant. Gedurende het jaar is echter gebleken dat de Regio Hart van Brabant te kampen heeft met een verwacht tekort. Aangezien de gemeenschappelijke regeling niet beschikt over een weerstandsvermogen zal het tekort overeenkomstig voorgaande jaren verdeeld worden over de deelnemers in de gemeenschappelijke regeling. Het aandeel van het tekort in de gemeenschappelijke regeling dat ten laste komt van de gemeente Tilburg bedraagt naar verwachting € 4,2 mln. Voor dit bedrag is een verplichting opgenomen onder de voorzieningen. In lijn met de landelijke trend zijn de kosten voor jeugdhulp (2022: € 84,8 mln, 2023: € 89,0) de afgelopen jaren (fors) gestegen en de verwachting is dat deze ontwikkeling ook komende jaren nog doorzet. Daarbij vormen wachtlijsten een knelpunt in het kunnen verlenen van de juiste zorg.

Wij adviseren het college te kijken hoe de transparantie in de samenwerking met ‘Siem’ verder verbeterd kan worden en interne beheersing van de gemeente zodanig vorm te geven dat zij meer inzicht krijgt in de doelmatigheid van de verantwoorde WMO-uitgaven.

Personele schaarste sociaal domein Binnen de zorgsector zien wij een toenemende personele schaarste. Deze ontwikkeling is niet alleen cruciaal voor de zorgaanbieders zelf, maar vormt ook een potentiële bedreiging voor de continuïteit en kwaliteit van de geboden zorg binnen het sociaal domein. De demografische trends tonen een vergrijzende bevolking, waardoor met name de behoefte WMO zal toenemen. Tegelijkertijd is er in dat geval een afname van het aantal zorgprofessionals. Deze discrepantie tussen vraag en aanbod in de zorgsector zorgt voor een toenemende druk op de zorg. Dit leidt er toe dat in toenemende mate daardoor niet de zorgvraag bepalend is in de omvang van de zorguitgaven maar ook het aanbod. Dit is een breed maatschappelijk probleem waarbij het voor gemeenten slechts beperkt mogelijk is hierin keuzes te maken.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Accountantsverslag 2023

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •

De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2023 ad € 30,5 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2024 e.v. nog te realiseren baten ad. € 155,7 miljoen en lasten ad. € 130,0 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. De gemeente Tilburg schat ultimo 2023 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 55,2 miljoen bedraagt (2022: € 48,5 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen.

Deze voorziening is voor € 41,7 miljoen in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie en voor € 13,5 miljoen opgenomen onder de voorzieningen aan de creditzijde van de balans. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording. Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •

•

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.

Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?

•

Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?

Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 40 30 20

10 2020

Analyse grondexploitaties Uit bovenste nevenstaande figuur blijkt dat de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie in 2023 met € 2,2 miljoen is afgenomen ten opzichte van vorig jaar. Deze afname is het saldo van een groot aantal ‘plussen en minnen’ die in de paragraaf Grondbeleid (incl. bijlagen) van het jaarverslag nader zijn toegelicht en gespecificeerd. In de tweede figuur hebben we de vier projecten met de grootste nog te realiseren baten en lasten opgenomen. Dit laat zien het grootste nog te realiseren deel – net als in voorgaande jaren – toeziet op het project Wijkevoort.

2022

2023

Ontwikkeling boekwaarde

Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?

De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.

2021

Overzicht nog te realiseren baten en lasten per project (x € 1 miljoen) 100 80 60 40 20 Koningswei

Spoorzone Kerngebied

Nog te realiseren baten

Tradepark 58 Noord

Wijkevoort

Nog te realiseren lasten

Voor Wijkevoort geldt dat op dit moment een procedure loopt bij de Raad van State, inzake de behandeling van ingediende beroepen tegen het bestemmingsplan. Als gevolg van deze behandeling heeft het project vertraging in de fasering opgelopen. Op dit moment is nog geen zittingsdatum bekend waarop de Raad van State deze zaak zal behandelen. In de jaarrekening vermeldt de gemeente dat bij een negatieve uitspraak de kans bestaat dat het project stopgezet moet worden, wat kan leiden tot een afwaardering van deze gronden voor een bedrag van € 4 miljoen.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •

•

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?

•

Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2023 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd) en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is. Tussentijdse winstneming Op basis van de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ van de commissie BBV moet de gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) toepassen. Hierbij geldt als vereiste dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen. Voor het toepassen van de POCmethode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten. Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in 2023 voor € 8,1 miljoen aan tussentijdse winst genomen (2022: € 10,9 miljoen).

Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet).

Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt.

Onze belangrijkste observatie bij de controle van de grondexploitaties is dat de gehanteerde uitgangspunten voor programmering, parameters en voor specifieke grondexploitaties (waaronder Spoorzone en Wijkevoort) zijn onderbouwd door position papers, waarin de gehanteerde uitgangspunten en veronderstellingen zijn onderbouwd. Middels tweede beoordeling door een interne deskundige – en bij de parameters zelfs een derde beoordeling door een externe deskundige – heeft de gemeente de kwaliteit van de position papers voor de parameters en voor Spoorzone gewaarborgd. We onderschrijven de meerwaarde hiervan en ons advies luidt om de position papers voor programmering en voor Wijkevoort in de komende cyclus ook op deze wijze – ten minste door een tweede interne deskundige – te laten beoordelen. De komende periode zullen wij met de ambtelijke organisatie verkennen hoe hier nadere invulling aan gegeven kan worden. De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2023 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •

Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten;

Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitaties Spoorzone Kerngebied en Wijkevoort de belangrijkste projecten binnen uw gemeente zijn, waarbij wij de grondexploitaties voor onze controle hebben geanalyseerd en geselecteerd voor nadere controle.

•

Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties;

•

Externe deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen, grondopbrengsten en parameters;

Op basis van de door ons uitgevoerde werkzaamheden hebben wij vastgesteld dat de kosten- en opbrengsten-ramingen voldoende onderbouwd en betrouwbaar zijn. Wij concluderen dat de projecten daardoor juist zijn gewaardeerd in de gemeentelijke jaarrekening.

•

Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken planen civiele kosten.

Verder heeft de gemeente de opbrengsten- en kostenstijgingen in toekomstige jaren bepaald op basis van geschatte indexcijfers. Bij het schatten van de geactualiseerde parameters voor de kosten- en opbrengstenstijging heeft uw gemeente een externe deskundige gevraagd hierop een second opinion uit te voeren, waaruit geen bijzonderheden zijn gebleken.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2023 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Hierbij vermelden dat op basis van de meeste recente marktinzichten de de parameter voor opbrengstenstijging op de korte termijn gunstig is bijgesteld op balansmoment. Dit betreft een autonome ontwikkeling ten opzichte van de bij de Stadsbegroting vastgestelde parameters. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2023 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente. Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. In onze managementletter hebben wij uitgebreid gerapporteerd over fraude en integriteit, en de stappen die uw gemeente hierin heeft gezet. Specifieke werkzaamheden frauderisico Op basis van onze jaarlijkse frauderisicoanalyse onderkennen wij sinds dit jaar een additioneel frauderisico in de controle van toepassing voor al onze gemeentelijke cliënten. Dit is op basis van recente praktijkvoorbeelden in de sector.

Tijdens onze beoordeling van frauderisico's hebben we een potentieel risico geïdentificeerd met betrekking tot de goedkeuring van geleverde prestaties die niet daadwerkelijk hebben plaatsgevonden of die betrekking hebben op goederen of diensten geleverd voor persoonlijk gebruik. Dit kan resulteren in het onterecht betaalbaar stellen van facturen. Ondanks dat we geen kwantitatief materieel frauderisico waarnemen (het risico dat er door fraude een bedrag van groter dan € 11,6 miljoen afwijkt in de jaarrekening), herkennen we wel een kwalitatief materieel frauderisico (politiek-bestuurlijk relevant voor de oordeelsvorming van de gemeenteraad) in situaties waarin het om transacties van grote omvang gaat. We hebben aanvullende steekproefcontroles uitgevoerd op transacties die de drempelwaarde van 150.000 euro overschrijden. Bij deze controle zijn geen onregelmatigheden aan het licht gekomen.

Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten.

Fraude en integriteit Wij hebben vastgesteld dat u begin 2024 een geactualiseerde frauderisicoanalyse heeft vastgesteld. Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens bespreken met de gemeente. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is voorts dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties, en hierover tijdig met ons in contact treedt.

Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben de accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2023

Interne beheersing

Accountantsverslag 2023

Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2023

Boardletter 2023, toegespitst op de interne (financiële) beheersing

Evaluatie opstel- en controleproces

Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij in het najaar van 2023 een interim-controle uitgevoerd. Deze interim-controle was primair gericht op de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing, voor zover van belang voor onze controle op de getrouwheid en rechtmatigheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens.

Medio 2023 hebben wij met de ambtelijke organisatie het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2022 geëvalueerd middel een Elevation Lab. In deze bijeenkomst hebben we gezamenlijk plan van aanpak gemaakt voor het jaarrekening proces 2023. Naar aanleiding hiervan zijn waar nodig aanscherpingen doorgevoerd in het interne ‘draaiboek’ voor het opstelproces en de werk- en planningsafspraken voor de jaarrekeningcontrole. Dit heeft geleidt tot een soepel jaarrekeningproces 2023.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14166770/1