02 - 01 Bijlage 1_advies commissie bezwaar_Bijlage Gebiedsperspectief

73

BIJ AANPAK VAN BESTAANDE GEBOUWEN WORDEN DE STEDENBOUWKUNDIGE REGELS TOEGEPAST

Middenhoogbouw flat nu

minimaal plint transformeren

extra mogelijk: - bij- / aanbouwen - optoppen

Grondgebonden stempel nu

extra mogelijk: - bijbouwen op de koppen - garage

Hoogbouw flat nu

minimaal plint transformeren

minimaal garageboxen transformeren

74

extra mogelijk: - bij- / aanbouwen

BIJ NIEUWBOUW WORDEN DE STEDENBOUWKUNDIGE REGELS TOEGEPAST

Gemengd blok

Woonblok

(Verhoogde) werkplint met wonen

75

GEMENGDE STADSWIJK Noord krijgt meer functies, maar blijft uiteraard in hoofdzaak een woongebied. Meer werken en voorzieningen in de wijk leiden tot meer dynamiek, reuring, diversiteit, ontmoeting en kansen voor leren en ontwikkelen.

VAN INTROVERT WINKELCENTRUM TOT HART VAN NOORD Wagnerplein en De Schans worden ontwikkeld tot een echt ‘Hart van Noord’. De verandering van het Wagnerplein is reeds ingezet: van een introvert winkelcentrum tot een gemengder centrum met voorkanten (met name aan de zuidzijde). Deze ontwikkeling wordt verder doorgezet. Essentieel is dat Wagnerplein en De Schans ruimtelijk en programmatisch als één gebied gaan functioneren.

Ruimtelijke versterking De fietsroute vanuit Wagnerplein loopt ruimtelijk door via Lijnsheike en Leharstraat naar De Schans. Wagnerplein wordt aan alle zijden uitgebreid met stadsblokken met actieve plinten en het optoppen van bestaande bebouwing. De Beethovenlaan, Haendellaan en Brucknerlaan worden stadsstraten. Aan de zuidzijde wordt het plein afgerond met een bouwblok ‘Het Huis van Noord’ dat tevens het park omzoomt. Het parkeren wordt ondergronds of als parkeergebouw opgelost.

werkcombinaties voorgesteld met een bouwhoogte afgestemd op de lokale context en het beschermd stadsgezicht De Schans, dit met accenten tot 5 lagen. De bestaande linten worden versterkt met bebouwing die aansluit op de schaal en maat van het bestaande (maximaal 3 lagen) en is georiënteerd op de linten. Goede verbindingen tussen de linten en de achtergelegen gebieden zijn essentieel voor de levendigheid en veiligheid. Op De Schans betreft het vooral de (her)programmering van het bestaande, waarbij de functies cultuur, horeca en ontmoeting een belangrijke rol krijgen.

Voorzieningen voor de buurt

MEEGENOMEN VANUIT DE PARTICIPATIE

Het Huis van Noord Een Huis voor Noord waar werken (in horeca en dienstverlening), leren, ontmoeten en cultuur samenkomen. Dit Huis van Noord is idealiter gekoppeld aan het Verhalenhuis op het Wagnerplein. Het wordt de huiskamer van Noord met bibliotheek, ontmoetingsruimte, wijkeconomie, (jongeren) cultuur en biedt ruimte aan onderwijs. Hier worden stageplekken of opleidingen aangeboden door Tilburgse onderwijsinstellingen in samenwerking met het bedrijfsleven. Idealiter op alle typen onderwijs: van praktisch tot en met academisch. Een toegankelijke plek voor alle inwoners van Noord, waar sociale interactie plaatsvindt en bewoners hun sociaal kapitaal kunnen vergroten.

Er wordt gebouwd in de tussenschaal met enkele bouwaccenten (circa 3 tot 4) van maximaal 16 lagen. In de gebieden rond De Schans worden woon76

Het Wagnerplein en het Von Weberpark vormen voor veel mensen het hart van de wijk. Het negatieve imago van Noord wordt veel genoemd in gesprekken op straat – de een begrijpt het wel, de ander vindt het jammer dat men de rijkheid en diversiteit van de wijk niet ziet en weer een ander ziet het ook als kwaliteit dat Noord van, voor en door de inwoners van Noord is. Een trekpleister moet vooral van betekenis zijn voor Noord zelf, laagdrempelig zijn en betaalbaar. Andere herkenbare plekken, zoals het Kanaal of De Schans, komen in hun huidige vorm minder vaak ter sprake en zijn op dit moment weinig beleefbaar voor de meeste deelnemers. Ze hebben nu geen of weinig gebruikswaarde. Wel zien mensen de potentie van deze plekken voor met name recreatie.

Von Weberpark - Wagnerplein 77

TWEE VOLWAARDIGE WIJKCENTRA

Von Weberpark stadspark

Naast het Wagnerplein zorgen deze centra voor een compleet aanbod van zorg, ontmoetingsruimte, horeca en detailhandel in de buurten. Essentieel voor het buurtleven en specifiek extra voorzieningen voor ouderen (Triple A-locatie): • Verdiplein: volledig vernieuwd wijkcentrum met winkels voor dagelijkse boodschappen, horeca, eerstelijnszorg (onder andere apotheek, huisarts, fysiotherapie, etc.) en extra ontmoetingsfunctie, al dan niet in aansluiting De Ypelaer. • Kreverplein: versterking van dit bronpunt met eerstelijnszorg (onder andere apotheek, huisarts, fysiotherapie) en buurtontmoetingsfunctie.

RIJKE SCHOOLOMGEVING Functiegemengd Hart van Noord • Wonen in de flanken van Wagnerplein, verdichting en functiemenging Lijnsheike, Leharstraat en De Schans, inbreiding wonen/werken oude werkgebieden op achtergelegen gebieden. • Ruimte voor meer detailhandel en horeca in en rond Wagnerplein/De Schans. Voor Wagnerplein is ook ruimte voor meer maak- en creatieve economie, kortom een functiemix gericht op een echt stadshart. • Ruimte voor Cultuur/ ontmoetingsfunctie en horeca (De Schans).

De bestaande scholen en schoolomgevingen worden versterkt als rijke schoolomgeving. Voorstel is om op drie locaties basisschoolcapaciteit toe te voegen, altijd als Integraal Kindcentrum (IKC). Hiervoor zijn een aantal potentiële locaties in beeld: • Gebiedsontwikkeling Sweelincklaan • Hoffmanpark • Haydnstraat/Mendelsohnsstraat. • Mascagnistraat / Belinistraat (ontwikkellocatie Mascagni II) • Een upgrade van Lochtenberghlocatie (groeilocatie)

78

Deze locaties liggen in de zuidzijde waar geen basisonderwijs aanwezig is en/of op plekken waar veel gebouwd wordt. Nader onderzoek moet uitwijzen welke locaties uiteindelijk het beste aansluiten bij de behoeften.

Rijke schoolomgeving

BRONPUNTEN IN DE BUURT In Noord is afgestapt van het oorspronkelijke idee dat iedere buurt dezelfde voorzieningen dient te hebben. Ieder buurtcluster is uniek en heeft specifieke behoeften: de extra woningbouw vraagt uiteraard extra voorzieningen. Alle rijke schoolomgevingen fungeren ook als bronpunt. Voor een uitgebreide lijst van bronpunten per wijkcluster zie de buurtprofielen in de bijlagen. Hieronder zijn enkele van deze bronpunten benoemd: • Mascagni 1: centrale voorziening voor Stokhasseltmidden en onderdeel van gebiedsontwikkeling. Gericht op voedsel en ontmoeten. • Mendelsohnstraat: centrale plek met ruimte voor medisch cluster (hoed), woningbouw en buurttuin. • Mascagni II: gericht op leren-werken/ontmoeten in het deel waar nu al bedrijfsbebouwing is. • Bellinistraat: zorgvoorziening gekoppeld aan wonen ouderen i.c.m. publieke functie aan het park • De Schans, achtergelegen woon-werkgebieden: gericht op leren-werken in werkplaats/ontmoeten. • Bestaand bronpunt De Symfonie (wijkcentrum + rijke schoolomgeving) • Rijke schoolomgeving: alle onderwijslocaties in Noord, zowel bestaande als potentiële nieuwe locaties zoals beschreven in de voorgaande paragraaf.

WERKEN EN LEREN IN NOORD Meer (leer)werkplekken in Noord is de ambitie. Een programmering door bedrijven én onderwijs zelf:

de bedrijven en het onderwijs komen naar Noord toe. Hier leren leerlingen in korte tijd het vak in de praktijk. Het succes van dit soort gezamenlijke concepten wordt mede bepaald door langjarige programmering door gemeente, bedrijfsleven en/of onderwijs. Betaalbaarheid van de werkruimten is een belangrijke voorwaarde. Gezien het economisch profiel van Tilburg, de omliggende werkgelegenheid en de sociaaleconomische situatie zijn vooral de sectoren smart industries, horeca en zorg kansrijk. Zonder uitputtend te zijn hierbij een aantal kansen: • Een Werkplaats gericht op smart Industries (techniek, innovatie, assemblage, logistics en digitalisering) waar leren en werken samenkomen kan een belangrijke schakel zijn: de leerling doet praktijkervaring op en maakt kennis met potentiële werkgevers; werkgevers profiteren van de productie en kennisname van hun bedrijf. De omgeving rond de Von Suppéstraat is een logische plek daarvoor. • Het eerder genoemde Huis Van Noord gericht op sociale interactie met horeca, dienstverlening en onderwijs. • Leren en werken in de zorg(instellingen). • Leren en werken kunnen ook samenkomen binnen een bedrijf via een leer-werkplek, stages of klussen.

Denk aan concepten zoals een klaslokaal boven de garage, bedrijfscatering van bedrijven via een leerwerkbedrijf, concepten á la the Colour Kitchen, Wereldkeuken, (leer)werkplekken in recreatie, stadslandbouw, zorg of circulaire economie in het 79

Wonen boven werken

Landschapspark. • Drie winkelclusters. • Menggebieden met betaalbare werkruimten, bedrijfsverzamelgebouwen en woonwerkcombinaties: Mascagni II en gebieden als Von Suppéstraat. • Commerciële plinten van bouwblokken Wagnerplein (Beethovenlaan, Haendellaan, Brucknerlaan, Zuidzijde plein). • Zorginstellingen en eerstelijnszorg.

RUIMTE VOOR CULTUUR

RUIMTE VOOR RELIGIE

Cultuur moet passen bij de identiteit van Noord en cultuuruitingen worden samen met de Noorderlingen ontwikkeld. Biedt ruimte aan: • Een laagdrempelige cultuurplek waar bewoners hun talenten kunnen ontdekken en ontplooien. Vrije ruimte voor ontmoeting, talentontwikkeling, cursussen, studieplekken en kleine culturele activiteiten. Denk aan Studio Noord of Kunstkameraden/Cultuurkantine. Centraal in Noord in Wagnerplein/ De Schans (Huis van Noord) • Meer nadruk op cultuurhistorische kwaliteiten, bijvoorbeeld herkenbare historische routes benadrukken en verbinden zoals vanuit het Oude Lint en het gemeentelijk beschermd stadsgezicht De Schans en omgeving. • Positioneren van Museum Peerke Donders als onderdeel Noord. • Tijdelijke ruimte voor ateliers. • Versterking en betere benutting bestaande voorzieningen (zoals Symfonie, Ypelaer, Belaveld VerHalenHuis, Studio Noord) • Kunst en urban culture in de openbare ruimte en deze verbinden aan urban sports (cultuur van skaten, free-runnen, calisthenics, etc.). Alles in samenwerking met de ‘scene’. • Een vorm van podium/toonfunctie voor muziek/ theater met foyer en passende voorzieningen. Plek voor talenten met een link naar de basisinstellingen voor begeleiding en netwerk zoals ForwArt. Eventueel te koppelen aan Huis van Noord.

Een belangrijke onderzoeksvraag voortvloeiend uit dit gebiedsperspectief is de concretisering van de ruimte voor religie. Waar is exact behoefte aan, wat zijn de eisen die aan locaties worden gesteld en wat zijn kansrijke plekken en mogelijkheden? Leren, werken, ontspannen

SPORT EN BEWEGEN Sport en bewegen zijn belangrijke kwaliteiten voor Noord. Een laagdrempelig, toegankelijk en nabij aanbod dragen bij aan sportbeoefening en meer bewegen. Meer inwoners vraagt om meer ruimte, terwijl deze beperkt is. Betere benutting van de beschikbare ruimte is daarom belangrijk. • De buitenruimte wordt geschikter gemaakt voor informele sport, waarbij met name het Kanaalpark, Landschapspark, de wijkparken en de groene ruimte van de Ruit grote kansen bieden. De invulling gebeurt in samenwerking met de bewoners en partners. • De bestaande buitensportaccommodaties worden herontwikkeld, uitgebreid (behoefte aan twee extra voetbalvelden) en verbreed met andere sporten (omnisport) en geopend naar de woonbuurten. Georganiseerde, ongeorganiseerde sport en andere functies versterken elkaar op deze (sport)parken. • Voor de binnensport is er op termijn (2030) behoefte aan een extra sporthal in dit stadsdeel. Deze kan bijvoorbeeld worden gekoppeld aan de onderwijscampus bij Cobbenhagen (aan het sportpark). 80

Toegankelijke sportparken

De precieze uitwerking van de voorzieningen per buurt worden nader uitgewerkt

De programmatische structuur 81

WONEN IN NOORD In heel Tilburg Noord is ruimte voor een bruto toevoeging van 6.500 woningen. Ten behoeve van het ‘te bouwen programma’ is in het gebiedsperspectief met verdichtingsstudies onderzocht en in beeld gebracht wat de ruimtelijke kansen zijn. Daarbij is niet alleen gekeken naar woningen, maar ook naar de benodigde voorzieningen die met deze opgave samenhangen en bijvoorbeeld benodigde ruimte voor parkeren. Het resultaat van de verdichtingsopgave in dit gebiedsperspectief is uitdrukkelijk geen concreet plan, maar een globale verkenning naar het laadvermogen. Het totale programma is gebaseerd op de programmering uit buurtprofielen (zie bijlagen) en de gewenste programmering voor Noord als geheel. De studies leiden tot woningaantallen met daarbij onderscheid in segment, eigendomssituatie en typologie. De woningbouw wordt verspreid over diverse locaties in Noord en geclusterd ontwikkeld met focus op de olievlekken alsmede de bestaande initiatieven zoals Bellinistraat, Mascagni (I en II), Siza, Sweelincklaan en Wagnerplein.

• Buurtcluster in 2040: de woningtypologieën en verdeling van de woningvoorraad in segmenten (corporatiebezit, middenhuur, betaalbare koop en duur/overig). (Zie bijlage 3, bijlagenboek). De verdichtingsstudie laat zien dat het toevoegen van 6.500 woningen mogelijk zou zijn in Noord. We kiezen ervoor in te zetten op een bovengrens van netto 5.500 woningen. Daarmee geven we ruim invulling aan de doelen van de stedelijke ontwikkelingsstrategie. Voor de periode na 2040 kijken we opnieuw naar de mogelijkheid en wenselijkheid van aanvullende toevoeging van woningen en ander programma.

BUURTCLUSTERS BRUTO TOEVOEGING

aantal woningen (indicatief)

1. Stokhasselt Noordwest en Noordoost

ca. 900

2. Stokhasselt West, Oost, Zuidwest en Zuidoost

ca. 1.400

3. Stokhasselt Zuid

ca. 300

Buurtcluster

4. Heikant Noordwest en Noordoost

ca. 250

De kansen voor verdichting en woningbouw zijn inzichtelijk gemaakt voor de tien buurtclusters. Per buurtcluster is een buurtprofiel ontwikkeld (zie bijlage): • De situatie nu naar bevolkingssamenstelling, woningvoorraad. • Het te bouwen programma naar doelgroepen, bijbehorende typologie en segmenten.

5. Heikant West en Zuidwest

ca. 850

6. Heikant Oost

ca. 400

7. Heikant Zuidoost

ca. 900

8. Lijnse Hoek

ca. 500

9. Quirijnstok NW, NO, West en Quirijnstokpark

ca. 175

10. Quirijnstok Zuidwest en Zuidoost

ca. 675

11. Stadsrand Noord

ca. 150

Totaal bruto toevoeging

ca. 6.500 82

11 1

4

2

5

6 9 7

3

8 10

Toelichting: • Voor de bestaande voorraad is de aanname gedaan dat koopwoningen in het betaalbare segment vallen (dit blijkt nagenoeg zo te zijn uit het Gebiedsprofiel Noord), particuliere huurwoningen in het middensegment en corporatiebezit in het sociale segment. • Voor de lopende projecten is een aanname gedaan voor de verdeling naar segmenten en de verdeling per woningtype. • Vanwege afrondingen komt het percentage niet altijd precies overeen met het indicatieve aantal.

Verdiplein Totale vernieuwing van het Verdiplein en omgeving met nieuwe winkels met entrees aan straatzijde, parkeren uit zicht, zorgvoorzieningen, nieuwe woningen, betere relatie met het park en verbetering van openbare ruimte. 83

STRATEGIEËN BESTAANDE VOORRAAD Er zijn meerdere strategieën voor de bestaande woningvoorraad. Per buurtcluster is in het buurtprofiel aangegeven welke strategieën kansrijk zijn. Samenvoegen is niet als strategie opgenomen, omdat de woningvoorraad in Noord al voor een groot deel uit ruime woningen bestaat en huishoudens in het algemeen kleiner worden. Toevoegingen in de bestaande voorraad zijn niet meegenomen bij het totaal bruto aantal van ruim 6.500 nieuwe woningen. • Transformeren: dit gaat hoofdzakelijk om het aanpakken van plinten en garageboxen, uitbreiden en optoppen, om de veiligheid en leefbaarheid te verbeteren, maar niet om het realiseren van significante woningaantallen. • Liberaliseren: op deze manier kan aan meer differentiatie in de bevolkingssamenstelling in specifieke gebouwen of gebieden worden gewerkt. • Labelen voor specifieke doelgroepen: labeling van complexen kan bijdragen aan clustering van groepen met gedeelde voorkeuren (bijvoorbeeld ouderen in een rustige flat dichtbij voorzieningen). • Splitsen is een kans om in te spelen op de huishoudensverdunning en om andere doelgroepen aan te trekken in specifieke complexen of gebieden. De hoge kosten zorgen dat dit niet grootschalig zal worden gedaan. .

ANALYSE: RUIMTE VOOR TOEVOEGINGEN

Appartement compact

36%

aantal ca.

2.350

Appartement groot/gezin

11%

aantal ca.

750

Appartement gemengd

52%

aantal ca. Bruto toevoeging ca. Sloop ca.

3.400

Totaal

6.220

6.500 280

NOORD NU

TOEVOEGING

TOTAAL

Corporatiebezit (sociale segment en lage middenhuur)

53%

36%

46%

aantal

5.576

2.300

7.600

Particuliere middenhuur

10%

20%

14%

aantal

1.004

1.300

2.300

Koop (betaalbaar)

37%

28%

33%

aantal Middensegment totaal aantal

3.930

1.800

5.600

48%

47%

3.100

7.900

Duur

16%

7%

aantal ca. Bruto toevoeging Sloop Totaal

1.000

1.229

84

6.500 280 10.509

6.220

16.729

Vogelvlucht impressie gebiedsperspectief 85

5. REFLECTIE INVULLING VAN DE KANSEN EN OPGAVEN UIT DE PARTICIPATIE Het gebiedsperspectief geeft met de diverse ontwikkellijnen antwoord op de kansen en opgaven, zoals gedefinieerd in de Foto van Noord. Aan de hand van de GROW-waarden is tijdens de participatie veel opgehaald, in dit hoofdstuk laten we zien waar deze kansen en opgaven een plek krijgen.

86

GOEDE START

Speelbos met ontmoetingshonk

Veilige wandelroutes naar school en speelplekken

Cultuur, sport en ontmoeten voor jongeren

Nieuwe woonvormen voor gezinnen

BSO aan sport- en Kanaalpark

Meer onderscheid & diversiteit in speelplekken

Ruimtereservering voor onderwijs: betere spreiding basisonderwijs in Noord

87

RUIMTE OM TE LEVEN

Meer ruimte voor water, en natuur in de stadsrand

Nieuwe fietsverbinding naar de omgeving: Noord is minder geïsoleerd en beter verbonden

Ruimte voor stadslandbouw en recreatie, toegankelijk voor iedereen

Met nieuwe mobiliteitshub toegankelijk voor iedereen minder auto’s op straat. Elke hub is tevens ontmoetingsplek voor de buurt

Cultuur, sport en ontmoeten voor jongeren

Met 2 nieuwe HOV-lijnen (o.a. halte Wagnerplein is Noord sneller verbonden met de stad en ommeland

Von Weberpark stadspark Noord

Nieuwe fietsbrug sluit beter aan op de binnenstad Kanaalpark wordt sport en beweegpark naast versterkte ecologische structuur

De parken van Noord wordt levendiger, door meer zitplekken en door beter onderhoud schoner en veiliger

88

OPTIMALE KANSEN Optimale zichtbaarheid en verbinding met werken in de omgeving voor bedrijven aan de Heikantlaan Woningen voor starters aan de Heikantlaan

Cultuur o.a. voor jongeren aan het Belaveld

Leer-werkplaats in de Von Suppéstraat

Wonen voor starters en studenten in het Von Weberpark

Gratis sporten en ontspannen aan in het Kanaalpark

Huis van Noord, de ontmoetingsplek in Noord voor cultuur, onderwijs en scholing, leisure en met flexibele ruimte voor eigen initiatief

Betaalbare woningen

Entreeonderwijs op de onderwijscampus Open en toegankelijke sportparken

89

WERELD DIE MIJ ZIET Prikkelarm wonen in de stadsrand Ruimte voor stadslandbouw, toegankelijk voor iedereen Wonen voor jong en oud op Mascagni I

Zorgboerderij met stadskwekerij

Nieuwe zorgcluster bij het Verdiplein

Woningen voor starters aan de Heikantlaan

Cultuur o.a. voor jongeren aan het Belaveld

Leer-werkplaats in de Von Suppéstraat Ontstressen in het nieuwe boslandschap Meer sociale menging in sommige wijken Zorgwonen nabij het Kreverplein

Ruimte voor religieuze bijeenkomsten in Huis van Noord

Entreeonderwijs op de onderwijscampus

Open en toegankelijke sportparken

90

+ VEILIGHEID Verkeersveilige wandelroutes door de wijk, o.a. naar school & speelplekken

Herinrichting Verdiplein zonder achterkanten Veiligere fiets en wandelroutes door entrees en oriëntaties naar de straat

Meer cultuur, leeren werkplekken en ontmoetingsplekken in de wijk bieden perspectief ontwikkelmogelijkheden

Welzijn professionals zichtbaar aanwezig in de buurt

Knip Beethovenlaan voor de auto zorgt voor meer ruimte en veiligere route voor fietsers

Verkeersveilige wandelroutes door de wijk, o.a. naar school & speelplekken Op cruciale plekken zoals aan de parken worden gesloten plinten getransformeerd naar wonen, voorzieningen of collectieve ruimtes

De parken van Noord wordt levendiger, door meer zitplekken en door beter onderhoud schoner en veiliger

91

6. VAN GEBIEDSPERSPECTIEF NAAR UITVOERING Dit gebiedsperspectief is de leidraad voor de (ruimtelijke) ontwikkeling in Noord en de daarmee samenhangende investeringen in Noord de komende jaren. Dit gebiedsperspectief beschrijft de ‘waarom’ en ‘wat-vraag’. Dit kan echter niet losstaan van de ‘hoe-vraag’, hoe we de ambities gaan uitvoeren Het gebiedsperspectief is ambitieus en valt of staat daarom bij een intensieve samenwerking met alle gebiedspartners en bewoners, de juiste programmering, een adequaat instrumentarium en een heldere prioritering. Dit alles wordt uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma met de volgende opzet.

92

ONTWIKKELLIJNEN ALS BASIS

GEBIEDSAGENDA ALS STURINGSINSTRUMENT

PRIORITERING

In de gebiedsvisie zijn leidende principes en ontwikkellijnen benoemd die sturend zijn voor alle opgaven in Noord. Binnen het nader uit te werken uitvoeringsprogramma komen de volgende onderwerpen aan de orde: 1. Programmering 2. Samenwerking, coalities en rolverdeling 3. Inwonersparticipatie 4. Instrumentarium

Het gebiedsperspectief geeft de lange termijn ambities en doelen weer. Daar waar uit het gebiedsperspectief of op te stellen uitvoeringsprogramma blijkt dat er sprake is van gezamenlijke opgaven voor gemeente, gebiedspartners en bewoners worden deze in de gebiedsagenda opgenomen. Deze heeft een looptijd van 4 jaar. Hierin maken we van gezamenlijke ambities concrete opgaven, spreken we met onze partners af wie welke bijdrage levert en voeren we die opgaven vervolgens gezamenlijk uit. Jaarlijks zal de voortgang worden gemonitord en kan desgewenst worden bijgestuurd. Aan het eind van de looptijd worden de ambities en doelen zo nodig geactualiseerd. Op deze manier komen de gezamenlijke ambities en doelen van het gebiedsperspectief echt tot leven door ze uit te gaan voeren, blijven ze voor de langere termijn in leven door ze onderdeel uit te maken van de middellange termijn cyclus van de gebiedsagenda, en zijn ze tegelijk levendig in de zin van aanpasbaar als de omstandigheden daarom vragen.

Dit gebiedsperspectief bevat een veelheid aan ambities en doelen die zich laten vertalen in projecten en programma’s. Het streven is om voor 2030 concreet met de realisatie van deze projecten en programma’s bezig te zijn en, waar mogelijk, deze afgerond te hebben. Om dat realistisch en haalbaar te maken is het essentieel om tot een heldere prioritering te komen. Tijdens het maken van dit gebiedsperspectief zijn er al een aantal hoofdkeuzes gemaakt. In de hierna nog te maken uitvoeringsstrategie wordt de prioritering verder uitgewerkt, aangescherpt en afgewogen op impact en uitvoerbaarheid.

Het uitvoeringsprogramma is gericht op de looptijd van het gebiedsperspectief, dus van nu tot 2040. Om snel (binnen een jaar) tot eerste resultaten voor de wijk te komen zijn, tijdens het participatietraject voor het gebiedsperspectief, voor de korte termijn ‘snelle winsten’ geformuleerd, die deels al in uitvoering zijn. Zie bijlage 5 in het bijlagenboek.

93

Criteria voor prioritering De twee hoofdcriteria om tot een prioritering van de opgaven en projecten te komen zijn:

1. Kies voor projecten met impact, let hierbij op: • Bijdrage aan de zes ontwikkellijnen, langs de lijn van de leidende principes • Katalysator voor fysieke en sociale ontwikkeling van Noord én voor andere initiatieven • Noord op de kaart zetten met onderscheidende projecten met uitstraling die verder reikt dan alleen Noord • Leefbaarheid en Veiligheid verbeteren • Gebiedsgerichte aanpak • Zichtbaar en merkbaar voor bewoners

HOOFDKEUZES 2. Zorg dat het realistisch is (uitvoerbaarheid), let hierbij op: • Kansen via bestaande afspraken en contracten • Haalbaarheid plannen (financieel, grondpositie) • Koppelkansen met bestaande programma’s en budgetten (b.v. MJP, IHP) • Subsidiekansen • Laaghangend fruit en snelle winsten, doorpakkend op de geleverde input in participatietraject • Mate van complicerende factoren (bijvoorbeeld capaciteit energienetwerk en parkeeroplossing) • Draagvlak in de buurt

Integrale herontwikkeling Verdiplein Ruimte en programma: Volledige vernieuwing van dit centrum tot een volwaardig wijkcentrum met ruimte voorzorgvoorzieningen, detailhandel, horeca en woningbouw (voor starters, gezinnen en senioren). Parkeren uit het zicht binnen het nieuwe bouwblok. Openbare ruimte vernieuwen met meer ruimte voor lopen/fietsen, meer groen en betere relatie tussen Ypelaerpark en Verdiplein. Parkzichtflat overwegen herlabelen voor ouderen en verbeterde plint. Ontwikkellijn: Primair: Buurt centraal (4) & Lang leven Noord (1) Relatie met: Bestemming Noord (6) & Gezinsvriendelijke omgeving (3) Partners: Gemeente, corporaties, eigenaren en huurders Verdiplein, ontwikkelaars en bewoners

doorgaande Noord-zuid fietsroute door oostzijde van Wagnerplein. Alzijdige herinrichting van buitenruimte. Aan de zuidzijde de ontwikkeling van Huis van Noord met ruimte voor onderwijs (zorg, horeca, detailhandel), ontmoeten, cultuur, zorg, werken in een optimale synergie. Het VerHalenHuis maakt hier vanzelfsprekend onderdeel van uit. Het Huis van Noord is onderdeel van de bebouwing in de zuidelijke flank met verder ruimte voor vooral wonen en ondergeschikt zorg, winkels, werken en/of horeca. Deze bebouwing zorgt voor overgang tussen Wagnerplein en opgeknapte Von Weberpark. Dit park wordt een dynamisch, open stadspark met ruimte voor ontmoeting, cultuur, sport en horeca, met respect voor de bestaande waarden. Een programmering samen met de bewoners. Ontwikkellijn: Primair: Lang leven Noord (1) & Doorlopen leer- en werklijnen (2) Relatie met: Bestemming Noord (6) & Buurt centraal (4)

Periode: 2025-2030 (Eerste fase)

Versterking Hart van Noord Ruimte en programma: Uitbouwen van Wagnerplein en De Schans tot volwaardig Hart van Noord met ruimte voor wonen, zorg, detailhandel, horeca, werken en onderwijs. Het huidige winkelcentrum intensiveren, opener maken en aan west-, zuid- en oostflank versterken met nieuwe bebouwing waarmee brug wordt geslagen tussen winkelcentrum en omgeving. Verbinding met De Schans verbeteren o.s. via heringerichte Beethovenlaan en

94

Partners: Wagnerplein en omgeving: ondernemers(vereniging), eigenaren, huidige ontwikkelaars, corporaties en bewoners Huis van Noord: Verhalenhuis, onderwijs-partners (VMBO-MBO), cultuursector, ondernemers, ContourdeTwern, brede vertegenwoordiging bewoners. Periode: 2025-2030: Zuidflank inclusief Huis van Noord 2030 -2040: Vervolgstappen

Realisatie Werkplaats Noord Ruimte en programma: De ontwikkeling van een collectieve werkplek waar ruimte is om te leren, stages te volgen en te werken in de wijk. Met name gericht op Smart Industries. Een langdurige betrokkenheid van gemeente, bedrijfsleven en onderwijs is voorwaardelijk. Een betaalbare plek, bijvoorbeeld ten zuiden van De Schans lijkt geschikt vanwege de centrale ligging en het beoogde woonwerkprofiel.

Ontwikkellijn: Primair: Bestemming Noord (6) Relatie met: Buurt centraal (4) & Gezinsvriendelijke omgeving (3) Partners: Gemeente, Provincie, o.v.-bedrijf, bewoners.

Ontwikkellijn: Primair: Leven in de stadsnatuur (5) Relatie met: Buurt centraal (4) Partners: Gemeente, bewoners, provincie (ecologische structuur), RWS (bevaarbaarheid kanaal) en initiatiefnemers

Periode: 2025-2030 Periode: 2025-2030 (en verder)

Verbetering parken Ontwikkellijn: Primair: Doorlopen leer- en werklijnen (2) Relatie met: Buurt centraal (4) Partners: Gemeente, bedrijfsleven, onderwijs, eigenaren gebouw, jongeren(werk).

Ruimte en programma Aanpak van de parken inclusief aanliggende plinten en betere programmering. Gestart kan worden met het Von Weberpark. Ontwikkellijn: Primair: Leven in de stadsnatuur (5) Relatie met: Buurt centraal (4)

Periode: 2025-2030

Ombouw verkeerssysteem Ruimte en programma: De ambitie is om de buurten autoluwer te maken ten gunste van het fietsverkeer en het autoverkeer via de Ruit z.s.m. af te wikkelen. Dit vraagt om het knippen van de Beethovenlaan en Van Anrooijlaan. Vervolgens kunnen deze wegen een doorgaande fiets- en bus as worden. De Ruit kan volledig 2x1 rijbaan worden. Tot 2030 kunnen de eerste stappen worden gezet: knip in Beethovenlaan bij Wagnerplein en herinrichting Heikantlaan met ruimte voor hov en fiets. Eerste stap is dat dit nader wordt onderzocht met een verkeersstudie op systeemniveau.

Partners: Gemeente, corporaties, bewoners en mogelijke initiatiefnemers.

Nieuwe IKC locatie Ruimte en programma Realisatie van een nieuwe IKC locatie voor primair onderwijs. Een van de aangewezen potentiële locaties aan de westzijde is daarbij het meest urgent. Ontwikkellijn: Primair: Buurt centraal (4) & Gezinsvriendelijke omgeving (3) Relatie met: Doorlopende Leer & Werklijn (2) Partners: Gemeente, besturen primair onderwijs en bewoners.

Periode: 2025-2030 Periode: 2025-2030 (realisatie eerste nieuwbouw IKC)

Beweegpark Kanaalzone ontwikkelen Ruimte en programma De ontwikkeling van een parkstrip met veel ruimte voor bewegen, sport, (jongeren)cultuur en ecologie. Deze ontwikkeling kan starten op enkele cruciale plekken zoals bijvoorbeeld bij entree Noord vanuit Oude Lind.

95

Bestaande projecten realiseren, zoals • • • •

Sweelincklaan Mascagni I en II Bellini Rondom Ter Linde/ Poort van Noord: verbetering wijkentree zone Oude Lind – Hoffmannflat Von Weberpark

Uitwerking uitvoeringsstrategie: • Bovenstaande prioritering verder uitwerken en ook prioriteren op uitvoerbaarheid. • Definiëring projectenveloppen per project: begrenzing, budgetten, actoren, programma en uitgangspunten. • Juiste inzet van grondbeleidsinstrumentarium (van inzet eigen gronden tot verwerven; van kostenverhaal tot faciliteren van private eigenaren; van gemeentelijke opgave tot publiek-private samenwerking tot niets doen).

• Per ruimtelijk project op basis van uitgangspunten uit dit gebiedsperspectief partners openbaar selecteren (bij gemeentelijke grondverkoop) via tenderprocedures. Met deze partners komen tot zo beknopt mogelijke overeenkomsten. • Per ruimtelijk project de projectgebonden parkeeroplossing formuleren die door de initiatiefnemer op te lossen is dan wel het verlenen van gemeentelijke regie (publiek parkeren, project-overstijgende parkeerhub, invoeren parkeerregulering daar waar noodzakelijk).

Tijdsbalk prioritaire opgaven Noord: Eerste indicatieve planning, nader uit te werken en te prioriteren in uitvoeringsprogramma.

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

Integrale herontwikkeling Verdiplein

Voorbereiding t/m start uitvoering 1e fase

Vervolgfase

Versterking Hart van Noord

Voorbereiding en uitvoering 1e fase zuidzijde plein

Vervolgfase

3.

Realisatie Werkplaats Noord

4.

Ombouw verkeerssysteem

Voorbereiding Realisatie Knip Beethovenlaan - 1e fase Heikantlaan

Vervolgfase: verdere afwaardering ruit en uitbreiden (H)OV

5.

Verbetering parken

Aanpak Von Weberpark

Aanpak overige parken en programmering van aangrenzende plinten(H

6.

Beweegpark Kanaalzone ontwikkelen

Voorbereiding

Realisatie

7.

Nieuwe IKC locatie

Realisatie nieuw IKC zuidwestzijde van Noord

8.

Bestaande projecten realiseren

Zoals Sweelincklaan, Mascagni I en II, Belini, Poort van Noord (Hoffmannlocatie).

1. 2.

Realisatie

2038

2039

Uitbreiden IKC locatie Noordwest en toevoegen andere nieuwe IKC locatie zuidoost

96

2040

ONDERDELEN VAN DE UITVOERINGSTRATEGIE Randvoorwaarden op stedelijk niveau

Samenwerking gebiedspartners

Om tot uitvoering te komen, met name de verdichtingsopgave, zijn twee ontwikkelingen cruciaal:

• Continuering gebiedsgericht werken met gebiedsteam, ook bij de uitwerking van de projecten. Het gebiedsperspectief als basis voor de (integrale) samenwerking blijven zien. • Gebiedsteampartners verbreden met ondernemers/ winkeliers/ zorgaanbieders en marktpartijen zodat ze in nog bredere zin kunnen adviseren in voorzieningenprogramma. • Samenwerking en meer zichtbaarheid van de zorgveiligheidspartners. • Rol van de corporaties verbreden en eventueel prestatieafspraken aanscherpen naar aanleiding van dit gebiedsperspectief. Hierin bijvoorbeeld voorrang van huidige bewoner (o.a. jongeren) vastleggen en hieraan instrumenten koppelen. • Zorgvraag en behoefte afstemmen via zorgregisseur of zorgmakelaar. • Samenwerking / lobbytraject energiepartijen om energietransitie voor elkaar te krijgen.

De Mobiliteitstransitie is nodig om de verdichtingsopgave te kunnen uitvoeren: lopen en fietsen staat voorop evenals een ander parkeerregime inclusief ruimte-efficiëntere parkeeroplossingen. In eerste instantie gaat het vooral om parkeeroplossingen voor de grotere lopende projecten. De mobiliteitstransitie volgt de ruimtelijke ontwikkeling, te beginnen bij de grotere projecten. Er wordt ‘van binnen naar buiten’ gewerkt: stapsgewijs worden getransformeerd en wordt opgeschaald. Daarnaast wordt verkend wanneer ‘grote infra-ingrepen’ plaats kunnen vinden. Energietransitie met adequate netwerken voor duurzame warmte en elektriciteit inclusief voldoende netcapaciteit. Projecten blijven op dit moment stilliggen of dreigen stil te liggen. De aanpak is cruciaal voor het doen slagen van de gestelde ambities in het gebiedsperspectief. Enexis en Ennatuurlijk hebben hier een belangrijke rol in. Dit omdat in de Transitievisie Warmte (TVW) staat dat het voor de hand ligt om in Noord het warmtenet uit te breiden, veel woningen die zijn aangesloten op het warmtenet ook een aansluiting hebben op aardgas en omdat duizenden woningen op stadsverwarming zijn aangesloten terwijl deze infrastructuur uit de jaren 60 aan vernieuwing toe is. De gemeente heeft hierin een regierol. Voor de haalbaarheid van dit gebiedsperspectief is de aanpak van de energietransitie cruciaal.

Vervolg participatie • Houd de integraliteit van de participatie vast. • Met de inzet van het participatieproces voor het gebiedsperspectief is er (hernieuwde) energie en vertrouwen bij de bewoners van Noord ontstaan. Het is zaak die vast te houden. • Een werkgroep doet op dit moment onderzoek naar de participatie qua vormen, zeggenschap, instrumenten en communicatie. Koppeling leggen met nieuwe richtlijn omgevingsdialoog gemeente. De uitkomsten hiervan worden meegenomen in de gebiedsagenda.

97

• Verkennen om de participatie te laten plaatsvinden per ontwikkellijn via een inwonersplatform op themaniveau. • Aandacht voor- en het versterken van jongerenparticipatie.

Vervolgstappen na afronding van het gebiedsperspectief • Ontwikkeling van de uitvoeringsstrategie (in uitvoeringsagenda – lange termijn) via de lijn van de ontwikkellijnen inclusief de verdieping op de prioritering. • Vormgeven van de gebiedsagenda met daarin de sociale programmering en organisatie samenhangend met dit gebiedsperspectief • Aan de slag met de snelle winsten (korte termijn acties) • Bestuurlijke verdieping op aantal thema’s: o Onderwijs en arbeidsmarkt o Maatschappelijke, religieuze en culturele voorzieningen o Zorg o Energie en circulariteit • Nader onderzoek op een aantal thema’s o Onderzoek naar kwantitatieve en kwalitatieve woonopgave, met name voor senioren en starters (ten behoeve van de ontwikkellijn lang leven in noord) o De kwantitatieve opgave wonen en zorg aanscherpen na gereedkomen regionale Woonzorgvisie (ten behoeve van de ontwikkellijn Lang leven in Noord)

o Voorzieningenniveau kwantitatief uitwerken en vervolgens per buurt specificeren, in samenwerking met ‘de buurt’ (als onderdeel van de ontwikkellijn De buurt centraal). In het verlengde hiervan is het van belang om maatschappelijke opgaven te borgen in de opdrachten en contracten van project- en gebiedsontwikkelingen (vastleggen zachte waarden). o Kwalitatieve en kwantitatieve uitwerken werklocaties in Noord (ten behoeve van de ontwikkellijn Doorlopende leer- & werklijnen). o Concretisering van de ruimte voor religie. Waar is exact behoefte aan, wat zijn de eisen die aan locaties worden gesteld en wat zijn kansrijke plekken en mogelijkheden? o Onderzoek naar invulling plinten. o Uitwerking en fasering openbare ruimte en mobiliteitstransitie (als onderdeel van de ontwikkellijnen Bestemming noord & Leven in de stadsnatuur (primair) en Gezinsvriendelijke omgeving). Eerste stap is nadere uitwerking in een goed kwantitatief onderbouwd verkeersplan om effecten van ingrepen in infrastructuur met tegelijkertijd een forse toename van woningen goed te kunnen inschatten. o Mede op verzoek van de omgevingscommissie, waarin het concept gebiedsperspectief medio april 2024 is behandeld: - Uitwerken kaders brede omgevingskwaliteit in bondig document inclusief opzetten uitvoeringsinstrumentarium (afwegen toepassen kwaliteitsteam) hoe dit te borgen.

Hierbij ook kijken naar meekoppelkansen voor transitie in de openbare ruimte bij de vervangingsopgave. - Cultuurhistorie en omgevingskwaliteit uitdiepen (vervolgstudie), ook om richting te kunnen geven aan karakteristieken beeldkwaliteit. • Parkeerregime en parkeerfonds o Aanpassen van parkeerregime met invoeren van parkeerregulering en gebouwd parkeren conform de recente Parkeernota (2023). Vooralsnog is het vertrekpunt dat de gemeente de regie neemt op het realiseren van gebouwde publieke parkeervoorzieningen en op het organiseren van een hoogwaardig aanbod deelmobiliteit. Naast rijksgelden, het Fonds Stedelijke Ontwikkeling en de ‘reserve parkeren’ dient een nieuw in te stellen parkeerfonds ingericht te worden, waar ontwikkelende partijen, die niet in de parkeerbehoefte van de eigen ontwikkelingen voorzien, financieel aan bijdragen. Daarnaast zal aan ontwikkelaars een bijdrage gevraagd worden voor de deelmobiliteit.

98

99

Hart van Noord Verbeelding vanaf de Beethovenlaan ter plaatse van het kruispunt Lijnsheike, met ruimte voor de fiets en de bus (knip voor de auto).