Getekend Test_Teylingen Programmabegroting 2023-2026-definitief.pdf

Conform besloten in de Begrotingsraad 10 november 2022. De Griffier

Digitaal ondertekend door Robert van Dijk op 14-11-2022

Inhoudsopgave 1.1 Voorwoord.......................................................................................................................................... 4 1.2 Ontwikkeling financieel meerjarenperspectief 2023-2026 .................................................................. 6 1.3 Leeswijzer ......................................................................................................................................... 11 2 Programmaplan............................................................................................................................................................................................. 12 2.1 Programma 1. Samenleven ................................................................................................................................................................ 13 2.1.1 Vitaliteit........................................................................................................................................................................................................ 14 2.1.2 Talentontwikkeling ..............................................................................................................................................................................

18 2.1.3 Zorg voor elkaar ..................................................................................................................................................................................... 21 2.1.4 Werk en inkomen.................................................................................................................................................................................. 25 2.1.5 Opgroeien en opvoeden ................................................................................................................................................................. 30 2.1.6 Thuis wonen............................................................................................................................................................................................. 35 2.1.7 Hulp bij meedoen................................................................................................................................................................................. 38 2.1.8 Verbonden partijen..............................................................................................................................................................................

41 2.1.9 Beleidsindicatoren ................................................................................................................................................................................ 41 2.1.10 Kaderstellende stukken .................................................................................................................................................................. 46 2.1.11 Wat mag het kosten? ....................................................................................................................................................................... 48 2.2 Programma 2. Leefomgeving ........................................................................................................................................................... 51 2.2.1 Openbare orde en veiligheid ........................................................................................................................................................ 53 2.2.2 Verkeer en vervoer ............................................................................................................................................................................... 57 2.2.3 Wonen .........................................................................................................................................................................................................

60 2.2.4 Implementatie Omgevingswet .................................................................................................................................................... 62 2.2.5 Gebiedsontwikkeling .......................................................................................................................................................................... 64 2.2.6 Openbare ruimte en duurzaamheid ......................................................................................................................................... 65 2.2.7 Verbonden partijen.............................................................................................................................................................................. 70 2.2.8 Beleidsindicatoren ................................................................................................................................................................................ 70 2.2.9 Kaderstellende stukken ..................................................................................................................................................................... 73 2.2.10 Wat mag het kosten? ....................................................................................................................................................................... 75 2.3 Programma 3.

Bedrijvigheid............................................................................................................................................................... 77 2.3.1 Lokale economie ................................................................................................................................................................................... 79 2.3.2 Regionale economie ........................................................................................................................................................................... 81 2.3.3 Verbonden partijen.............................................................................................................................................................................. 82 2.3.4 Beleidsindicatoren ................................................................................................................................................................................ 82 2.3.5 Kaderstellende stukken ..................................................................................................................................................................... 83 2.3.6 Wat mag het kosten?..........................................................................................................................................................................

84 2.4 Programma 4. Bestuur en ondersteuning ................................................................................................................................. 85 2.4.1 Dienstverlening ...................................................................................................................................................................................... 87 2.4.2 Regionale samenwerking ................................................................................................................................................................ 88 2.4.3 Participatie................................................................................................................................................................................................. 90 2

2.4.4 Communicatie ........................................................................................................................................................................................ 92 2.4.5 Verbonden partijen.............................................................................................................................................................................. 93 2.4.6 Beleids- en prestatie-indicatoren ................................................................................................................................................ 93 2.4.7 Kaderstellende stukken ..................................................................................................................................................................... 95 2.4.8 Wat mag het kosten?.......................................................................................................................................................................... 97 2.5 Algemene dekkingsmiddelen........................................................................................................................................................... 98 2.5.1 Wat mag het kosten?.......................................................................................................................................................................

100 2.5.2 Overhead................................................................................................................................................................................................. 101 2.5.3 Vennootschapsbelasting............................................................................................................................................................... 102 3 Paragrafen ...................................................................................................................................................................................................... 103 3.1 Paragraaf Lokale heffingen ............................................................................................................. 104 3.2 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing..................................................................... 110 3.3 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................................................ 114 3.4 Paragraaf Financiering .................................................................................................................... 123 3.5 Paragraaf Bedrijfsvoering ................................................................................................................

127 3.6 Paragraaf Verbonden partijen ......................................................................................................... 129 3.7 Paragraaf Grondbeleid .................................................................................................................... 142 3.8 Paragraaf Duurzaamheid ................................................................................................................ 154 4. Financiële begroting .............................................................................................................................................................................. 156 4.1Financieel overzicht van baten en lasten......................................................................................... 157 4.1.1 Grondslagen begroting en meerjarenraming ................................................................................................................. 157 4.1.2 Overzicht van baten en lasten ................................................................................................................................................... 158 4.1.3 Verschillen tussen de begroting 2023 en de gewijzigde begroting 2022 .....................................................

159 4.1.4 Overzicht van incidentele baten en lasten ........................................................................................................................ 189 4.1.5 Overzicht structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves ................................................................ 189 4.1.6 Structureel begrotingsevenwicht............................................................................................................................................ 190 4.2 Uiteenzetting van de financiële positie ................................................................................................................................... 193 4.2.1 Geprognosticeerde balans........................................................................................................................................................... 193 4.2.2 Investeringen 2023-2026 .............................................................................................................................................................. 195 4.2.3 Reserves en voorzieningen 2023-2026.................................................................................................................................

197 4.2.4 Verloop van reserves 2023-2026............................................................................................................................................... 199 Bijlage 1: Overzicht baten en lasten per taakveld...................................................................................................................... 201 Bijlage 2: Risico-inventarisatie ................................................................................................................................................................ 208

3

1.1 Voorwoord Het college van de gemeente Teylingen presenteert hierbij de begroting voor de jaren 2023-2026. Ondanks de financieel onzekere tijden waarin we verkeren, zijn wij er voor de eerste drie jaren in geslaagd de begroting sluitend te krijgen. Voor het jaar 2026 is dat vooralsnog niet gelukt. Uitgangspunt van het college is dat de begroting voor het jaar 2023 structureel sluitend moet zijn. Dat betekent dat structurele lasten worden gedekt door structurele baten. Er is hard gewerkt om baten en lasten in evenwicht te krijgen. Onzekere tijden De economische situatie in binnen- en buitenland is onzeker, dat merken we allemaal. Veel inwoners, ondernemers en verenigingen worden geconfronteerd met een hogere energierekening, boodschappen worden duurder en ook op andere fronten stijgen de prijzen. Het college maakt zich zorgen over de effecten hiervan op inwoners en ondernemers van Teylingen en wil onderzoeken hoe het hen raakt. Op basis van deze informatie zal het college, voor zover lokaal verantwoord, maatregelen treffen. Ook de gemeente Teylingen zal de gevolgen van de loon- en prijsontwikkeling gaan merken, hetzelfde geldt voor de gemeenschappelijke regelingen waar we deel van uitmaken. Gemeentelijke financiën Het is nog onduidelijk in hoeverre het Rijk ons tegemoet komt vanwege de loon- en prijsinflatie.

In de meicirculaire 2022 zijn we geïnformeerd dat onze gemeente hiervoor deels gecompenseerd wordt. Een deel van dit geld hebben wij apart gezet, om ook toekomstige kosten enigszins het hoofd te kunnen bieden. Het is afwachten of we in de septembercirculaire opnieuw een compensatie ontvangen. Zodra we de septembercirculaire ontvangen zullen we u daarover informeren. Vooralsnog adviseert het college om uiterst terughoudend om te gaan met de positieve saldi in de jaren 2024 en 2025. Uitkering Gemeentefonds Los van de compensatie verwachten we tot en met het jaar 2025 een hogere algemene uitkering uit het Gemeentefonds. Deze uitkering stijgt namelijk mee met de uitgaven van de Rijksoverheid, die zeer waarschijnlijk hoger zullen uitvallen. Voor 2026 durven we nog niet te rekenen op deze hogere uitkering, omdat het Rijk daarover op dit moment nog terughoudend is. Daarom heeft onze begroting voor dat jaar vooralsnog een negatief saldo. Naarmate de tijd vordert, zal duidelijker worden wat de vooruitzichten zijn en kunnen we kijken op welke manier we ingrijpen. Eerste begroting Dit is de eerste begroting van deze nieuwe raadsperiode. Na de gemeenteraadsverkiezingen is de voltallige raad om tafel gegaan. In het raadsprogramma ‘Samen maken we Teylingen’ staat beschreven welke maatschappelijke uitdagingen de raad wil aanpakken.

4

In de coalitieafspraken zijn een aantal grote opgaven geschetst. Denk aan de energietransitie, het klimaat, de woningbouw, de vergrijzing, de bereikbaarheid van de regio en het herstel van het vertrouwen van de inwoners in de overheid. Collegewerkplan Aangezien we nog maar net zijn gestart als college, hebben we uiteraard nog niet alle plannen kunnen uitwerken en doorrekenen. Daarom is deze programmabegroting in grote lijnen gebaseerd op de kadernota 2023, die de raad afgelopen zomer heeft goedgekeurd. Wel hebben de portefeuillehouders onlangs bepaald wat hun eerste prioriteiten zijn voor het jaar 2023. Deze prioriteiten hebben wij opgenomen in een eerste versie van het collegewerkplan waarover we graag met u van gedachten wisselen tijdens de begrotingsbehandeling. Omdat het college vooralsnog alleen prioriteiten heeft bepaald voor het jaar 2023 en er nog grote onzekerheden zijn over de jaren 2026 e.v. stelt het college voor om slechts incidenteel geld te reserveren voor de uitwerking van het collegewerkprogramma. Hiervoor is een eenmalig bedrag van € 500.000,- nodig, deze zullen we meenemen in de raadsmemo over de gevolgen van de septembercirculaire 2022. Tot slot Wij hopen u met deze begroting inzicht te geven in onze gemeentelijke financiën voor de komende jaren: de manier waarop we investeren in onze mooie gemeente Teylingen en hoe we deze uitgaven bekostigen.

We vertrouwen erop dat we samen tot een goede invulling komen van de taken en ambities die voor ons liggen.

5

1.2 Ontwikkeling financieel meerjarenperspectief 2023-2026 Stap voor stap naar een financieel meerjarenperspectief De begroting 2023-2026 is stap voor stap tot stand gekomen. In dit hoofdstuk beschrijven we dit proces en de genomen stappen aan de hand van onderstaande tabel1. Tabel 1 geactualiseerd financieel meerjarenperspectief 2023-2026 Bedragen x €1.000 -=nadeel

2023

2024

2025

2026

Stand Kadernota 2023-2026

-2.494

-3.459

-3.087

-2.636

1. Meicirculaire 2022 Bijstelling Algemene uitkering Subtotaal

5.302 5.302

6.253 6.253

6.810 6.810

1.517 1.517

2. Reservering verschil indexatie Reservering verschil indexatie Subtotaal

-480 -480

-480 -480

-480 -480

-480 -480

277 277

333 333

245 245

Ontwikkelingen na kadernota:

3. Extra rijksmiddelen Jeugd Extra rijksmiddelen Jeugd 2024 en verder Subtotaal 4. Nieuwe voorstellen Vervoer Jeugdhulp Bijstelling begroting SOZ Stelpost ombuigingen Jeugdhulp Toezicht kabels en leidingen Subtotaal

-70 -1643 -694 -54 -2.461

-70 -1580

-70 -1740

-70 -1715

-54 -1.704

-54 -1.864

-54 -1.839

Technische aanpassingen Actualisatie kapitaallasten Actualisatie baten en lasten afval Actualisatie baten en lasten riolering Actualisatie BUIG inkomsten Actualisatie OZB Actualisatie aansprakelijkheidverzekering Overige actualisaties

-277 647 152 -345 171 -100 -178

-423 935 160 -345 197 -100 -178

-332 924 165 -345 197 -100 -178

-329 890 178 -345 197 -100 -178

Correcties Bijstelling begroting ISD Verlaging onttrekking RIF Holland Sociale kaart Kleine aanpassingen Subtotaal

564 -248 -38 -82 266

564 -248 -38 -30 494

564

564

-38 -31 826

-38 -31 808

Stand begroting 2023-2026

132

1.381

2.538

-2.385

Aftrek incidentele uitgaven en inkomsten

-149

-109

0

0

Stand Begroting 2023-2025: Structureel evenwicht 2023-2026

281

1.490

2.538

-2.385

5. Actualisatie begroting

6

Stand kadernota 2023-2026 De kadernota is behandeld in de gemeenteraad op 30 juni 2022. In deze begroting 2023 zijn de autonome ontwikkelingen, zoals de begrotingsuitgangspunten en tussentijdse raadswijzigingen, en de gedane voorstellen vanuit de kadernota 2023 opnieuw opgenomen. Het saldo van het financiële meerjarenperspectief is negatief. Ontwikkelingen na kadernota

1. Meicirculaire 2022 Bedragen x €1.000 -=nadeel 1. Meicirculaire 2022

2023

2024

2025

2026

Bijstelling Algemene uitkering Subtotaal

5.302 5.302

6.253 6.253

6.810 6.810

1.517 1.517

Na aanbieding van de kadernota 2023 aan de gemeenteraad is de meicirculaire 2022 van de algemene uitkering bekendgemaakt. Deze heeft een positief effect op de jaren 2023 tot en met 2026.

2. Reservering verschil indexatie Bedragen x €1.000 -=nadeel 2. Reservering verschil indexatie

2023

2024

2025

2026

Reservering verschil indexatie Subtotaal

-480 -480

-480 -480

-480 -480

-480 -480

In de meicirculaire 2022 is rekening gehouden met een sterke groei van het accres als gevolg van de prijsontwikkeling en de effecten van hogere rijksuitgaven vanaf 2023 (gemiddeld 6,75% in de periode 2023 t/m 2025). Daarom wordt voorgesteld om € 480.000 te reserveren voor mogelijke neerwaartse bijstellingen van het accres en om het verschil in indexatie op te vangen. Hiermee zetten we een eerste stap om schommelingen in de algemene uitkering beter op te kunnen vangen. De stelpost van € 480.000 is als volgt opgebouwd: • De totale begroting bestaat voor ongeveer 12% uit materiële budgetten. Deze zijn met een prijsindex van 2,5% geïndexeerd, conform de uitgangspunten uit de kadernota. De indexatie in de algemene uitkering is 6,75%. Om de begroting verder te verhogen is € 480.000 per jaar nodig om een reële begroting te blijven hanteren.

3. Extra rijksmiddelen jeugdhulp Bedragen x €1.000 -=nadeel 3. Extra rijksmiddelen Jeugd Extra rijksmiddelen Jeugd 2024 en verder Subtotaal

2023

2024

2025

2026

277 277

333 333

245 245

Rijk en gemeenten (VNG) hebben in mei 2019 afspraken gemaakt om een onderzoek in te stellen naar de kosten van jeugdhulp. Op basis van de uitkomsten wordt bepaald of, en zo ja in welke mate, gemeenten structureel aanvullend extra rijksmiddelen nodig hebben. Mochten Rijk en gemeenten na dit onderzoek niet tot overeenstemming komen, dan zou het financieringsvraagstuk voorgelegd worden aan een commissie van wijzen (vergelijkbaar met arbitrage). Deze zou een semi-bindend oordeel geven. De commissie heeft in juni 2021 uitspraak gedaan. Het kabinet volgt de uitspraak van deze commissie en heeft de gemeenten een toezegging gedaan voor een extra rijksbijdrage in 2022 van € 1,8 miljard. Het deel voor Teylingen bedraagt netto in 2022 € 1,884 miljoen. In het meerjarenperspectief van de begroting 2022 is structureel rekening gehouden met 75% van de toegezegde middelen.

7

De toezichthouder (de provincie Zuid-Holland) heeft vooruitlopend op aanvullende afspraken tussen gemeenten en het Rijk, gemeenten toegestaan om voor de jaren 2024-2026 een stelpost van 25% van de verwachte extra rijksmiddelen voor jeugdhulp op te nemen. Het jaar 2023 is verwerkt in de meicirculaire 2022.

4. Nieuwe voorstellen Bedragen x €1.000 -=nadeel 4. Nieuwe voorstellen

2023

2024

2025

2026

Vervoer Jeugdhulp Bijstelling begroting SOZ Stelpost ombuigingen Jeugdhulp Toezicht kabels en leidingen Subtotaal

-70 -1643 -694 -54 -2.461

-70 -1580 0 -54 -1.704

-70 -1740 0 -54 -1.864

-70 -1715 0 -54 -1.839

- Zorgvervoer jeugdhulp De bekostiging van het vervoer verliep voorheen via de begroting van TWO (nu SOZ) en werd afgerekend via een solidariteitsmodel. Dit model is losgelaten en daarom is besloten dit niet meer via de begroting van SOZ af te rekenen, maar via de gemeentelijke begroting van Teylingen. De grondslag van dit vervoer is vastgelegd in de verordening jeugdhulp en de bijbehorende nadere regels jeugdhulp.

- Bijstelling begroting SOZ Na de bespreking van de Kadernota 2023 hebben we van SOZ een nieuwe begroting ontvangen waarin de indexaties conform het afgesproken toezichtskader en een aanvulling op de lasten op basis van de laatste gegevens zijn verwerkt. Voor de kadernota heeft SOZ de voorlopige cijfers aangeleverd op basis van gegevens van zorgaanbieders die zij toen hadden en die waren nog niet volledig. Deze cijfers heeft SOZ onvoldoende beoordeeld, waardoor de definitieve cijfers behoorlijk afweken. Dit had een grote consequentie voor de verdeling van de lasten tussen de gemeentes.

-Stelpost ombuigingen jeugdhulp De stelpost voor de ombuigingen jeugdhulp, welke betrekking had op het woonplaatsbeginsel, komen voor 2023 te vervallen. Bij het opstellen van de cijfers door SOZ wordt de t-2 systematiek gehanteerd. Dit betekent dat het jaar 2023 op basis van de realisatie 2021 wordt afgerekend. Het woonplaatsbeginsel is ingegaan op 1 januari 2021, dit betekent dat we nog geen d stelpost voor de ombuigingen mochten meenemen in de begroting van 2023. Pas vanaf 2024 mogen we rekening houden met het positieve effect van het woonplaatsbeginsel. De afrekening vindt dan plaats op basis van de realisatie 2022. Voor de jaren 2024 tot en met 2026 blijft de stelpost staan.

- Toezicht kabels en leidingen De afgelopen 3 jaar is het werk rondom kabels en leidingen toegenomen. Bij onvoldoende toezicht ontstaan daarbij vaak onnodige schades aan het wegdek. Deze zijn niet meer te verhalen zorgen zo voor extra (herstel)kosten. Voor het werken aan kabels en leidingen ontvangen we baten (leges/degeneratie). Met deze baten kan een deel van de lasten worden gecompenseerd. In de kadernota 2023 is aangeven dat het toezicht op kabels en leidingen verwerkt wordt in de begroting 2023-2026.

8

4. Actualisatie begroting De begroting is geactualiseerd op basis van nieuwe inzichten: Bedragen x €1.000 -=nadeel 5. Actualisatie begroting

2023

2024

2025

2026

Technische aanpassingen Actualisatie kapitaallasten Actualisatie baten en lasten afval Actualisatie baten en lasten riolering Actualisatie BUIG-inkomsten Actualisatie OZB Actualisatie aansprakelijkheidverzekering Overige actualisaties

-277 647 152 -345 171 -100 -178

-423 935 160 -345 197 -100 -178

-332 924 165 -345 197 -100 -178

-329 890 178 -345 197 -100 -178

Correcties Begroting ISD Verlaging onttrekking RIF Holland Rijnland Sociale kaart Overige Subtotaal

564 -248 -38 -82 266

564 -248 -38 -30 494

564 0 -38 -31 826

564 0 -38 -31 808

- Actualisatie kapitaallasten De nieuwe en gewijzigde investeringen zijn opgenomen in de begroting 2023-2026. Deze wijzigingen hebben als effect dat er extra afschrijvingslasten opgenomen moeten worden.

- Actualisatie baten en lasten afval In de kadernota 2023 staat aangegeven dat een aantal ontwikkelingen van invloed zijn op het tarief afvalstoffenheffing en riolering, bijvoorbeeld vervangingsinvesteringen en de kortingsregeling afvalstoffenheffing. Het tarief afvalstoffenheffing is voor 2023 opnieuw berekend en verwerkt in deze begroting. De raad ontvangt hierover een voorstel van het college. Voor het berekenen van het tarief afvalstoffenheffing zijn alle baten en lasten, volgens een gemeentelijke standaardmethodiek, geactualiseerd. Door de verwachte stijging van de verwerkingskosten van afval, stijgen ook de inkomsten voor afvalstoffenheffing. Ons uitgangspunt is namelijk dat onze tarieven 100% kostendekkend moeten zijn. Daarbij houden we ook rekening met indirecte kosten (o.a. overhead en btw) die qua percentage zijn gekoppeld aan de hoogte van de directe kosten. De hogere kosten zorgen ervoor dat we ook meer indirecte kosten kunnen toerekenen aan afval, wat op het totale begrotingssaldo voordelen oplevert. Voor meer informatie over deze ontwikkelingen verwijzen we naar de paragraaf lokale heffingen op pagina 113.

- Actualisatie baten en lasten riolering Ook het rioleringstarief is geactualiseerd. Daarbij gaan we uit van 100% kostendekkendheid. Voor meer informatie verwijzen we naar de paragraaf lokale heffingen.

- Actualisatie BUIG-inkomsten De bijdrage Gebundelde uitkering (BUIG) blijkt lager dan verwacht. De BUIG-bijdrage wordt in de begroting van de ISD geraamd en op basis hiervan zijn de gemeentelijke inkomsten ingeschat.

- Actualisatie OZB woningeigenaren Op basis van de stijgende WOZ-waarde is de prognose met betrekking tot de ontvangst OZB voor woningeigenaren bijgesteld.

9

- Actualisatie aansprakelijkheidsverzekering Op basis van schadecijfers zijn de kosten voor de aansprakelijkheidsverzekering in de begroting verhoogd. - Overige actualisaties Op basis van de cijfers van de afgelopen jaren zijn de prognoses met betrekking tot de kosten van reisdocumenten, rijbewijzen, bewegingsonderwijs, schoolzwemmen en huurinkomsten basisonderwijs bijgesteld. Verder zijn de verhoging van de bijdrage aan de VNG en de hogere uitgaven voor het organiseren van verkiezingen verwerkt in de begroting 2023-2026.

- Begroting ISD Bij de verwerking van de kadernota 2023 zijn ten onrechte alleen de lasten voor de inburgering van statushouders en beschermd wonen meegenomen. In deze begroting zijn naast de lasten nu ook de baten opgenomen. Verder zijn de SPUK middelen voor inburgering vanaf 2023 meegenomen.

- Verlaging onttrekking RIF Holland Rijnland De bijdrage aan het Regionaal Investeringsfonds Holland Rijnland is verlaagd voor de jaren 2023 en 2024. In het investeringsfonds zit een opgebouwde rente die niet aan de voorkant is verdisconteerd in benodigde inleg of uitgaven. Bovendien is er een restant bedrag vanuit HOV net Zuid-Holland-Noord toegevoegd. Door deze wijzigingen mee te nemen in de begroting, kan de gemeente voor de laatste twee jaar een lager bedrag inleggen. De gemeente had in de begroting van vorig jaar rekening gehouden met de hogere inleg Dit verlaging leidt tot een lagere onttrekking aan de reserve Regionaal investeringsfonds. - Sociale kaart In het raadsvoorstel PvA Sociale kaart (Z-21-170501) van 20 juli 2021 zijn bij de begrotingswijziging de structurele kosten ad € 38.400 van het voorstel vanaf 2023 niet geraamd, terwijl deze wel onderdeel uitmaken van het raadsbesluit. Daarom worden deze post alsnog administratief verwerkt in de begroting.

- Kleine aanpassingen Het betreft een aantal kleinere administratieve wijzigingen. Stand begroting 2023 -2026 Bedragen x €1.000 -=nadeel Stand Begroting 2023-2026

2023 132

2024 1.381

2025 2.538

2026 -2.385

Voor 2023 is het resultaat € 132.000 positief. Het financiële meerjarenperspectief laat een oplopend positief resultaat zien voor de jaren 2024 en 2025. Voor 2026 geldt een negatief resultaat. Stand begroting 2023-2026: structureel evenwicht 2023-2026 Bedragen x €1.000 -=nadeel Stand Begroting 2023-2026

2023 132

2024 1.381

2025 2.538

2026 -2.385

Afrek incidentele uitgaven en inkomsten

-149

-109

0

0

Stand begroting 2023-2026: structureel evenwicht 2023-2026

281

1.490

2.538

-2.385

Door het begrotingssaldo 2023-2026 te salderen met de incidentele uitgaven en inkomsten wordt het structurele financiële meerjarenperspectief 2023-2026 berekend. Voor de incidentele uitgaven en inkomsten verwijzen we naar paragraaf 4.1.4. Het jaar 2023 is structureel en materieel niet in evenwicht. We voldoen hiermee aan het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader (GTK 2020 Gemeenten) van de provincie voor repressief toezicht (achteraf toezicht).

10

1.3 Leeswijzer Inleiding De inrichting van de programmabegroting wordt door het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) voorgeschreven en bestaat uit de beleidsbegroting en de financiële begroting. De beleidsbegroting bestaat uit het programmaplan en de paragrafen. De financiële begroting bestaat onder meer uit een totaalinzicht in de lasten en baten en inzicht in de financiële positie van de gemeente. Beleidsbegroting Het door de raad vastgestelde programmaplan geeft de volgende programma- indeling: 1. Samenleven 2. Leefomgeving 3. Bedrijvigheid 4. Bestuur en ondersteuning Hierna volgt door het onderdeel Algemene dekkingsmiddelen. In elk programma wordt per thema inzicht gegeven in de te bereiken doelstellingen (“wat willen we bereiken”). Vervolgens wordt middels de activiteiten (“wat gaan we daarvoor doen) aangegeven op welke wijze we de doelstellingen willen bereiken. Deze activiteiten hebben in 2022 onze speciale aandacht. Reguliere, jaarlijks terugkerende taken waar geen verdere bijzonderheden over te vermelden zijn, staan – net als vorig jaar – niet meer in de begroting opgenomen. De reguliere taken die het komende jaar onze specifieke aandacht vragen zijn zo mogelijk benoemd. Elk thema eindigt met de verplichte beleidsindicatoren en, waar van toepassing, prestatie-indicatoren.

De beleidsindicatoren zijn verplicht voorgeschreven gegevens, op basis waarvan we een trend kunnen signaleren. Deze gegevens worden voornamelijk vanuit externe bronnen verkregen. Deze informatie is ook beschikbaar op www.waarstaatjegemeente.nl. Elk programma wordt afgesloten met het financiële overzicht “Wat mag het kosten?”. In dit overzicht staan per thema de baten en lasten vermeld. Dit geldt ook voor de mutaties op de reserves. Alle lasten zijn negatief opgenomen en alle baten positief. In de tabellen waar de bedragen afgerond zijn op € 1.000 treft u mogelijk afrondingsverschillen in totaaltellingen aan. Na de vier programma’s wordt inzicht gegeven in de algemene dekkingsmiddelen, de overhead, de post onvoorzien en vennootschapsbelasting. Paragrafen Naast het programmaplan geven de paragrafen een totaaloverzicht van de in de diverse programma’s opgenomen elementen. Zoals de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen of verbonden partijen. Wij gebruiken in de opzet de standaardindeling van het Besluit Begroting en Verantwoording. Financiële begroting In dit hoofdstuk zijn de grondslagen opgenomen en het totaaloverzicht van de baten en lasten. Een toelichting geeft inzicht in de financiële positie. Voorbeelden zijn het overzicht van de incidentele baten en lasten, de investeringen en een geprognosticeerde balans.

11

2 Programmaplan

12

2.1 Programma 1. Samenleven Maatschappelijke agenda: innoveren & verbinden Eind 2021 heeft de gemeenteraad van Teylingen de Maatschappelijke Agenda Teylingen (MAG) oordeelsvormend besproken en vastgesteld als basis voor uitvoeringsprogramma's op zeven thema's: 1. Vitaliteit 2. Talentontwikkeling 3. Zorg voor elkaar 4. Werk en inkomen 5. Opgroeien en opvoeden 6. Thuis wonen 7. Hulp bij meedoen De agenda bevat een integrale visie en zeven opgaven voor het sociaal domein. Begrippen als Positieve Gezondheid en inclusie lopen als rode draden door de maatschappelijke agenda. Per thema wordt in 2022 samen met maatschappelijke partners, inwoners, ondernemers en andere betrokkenen gewerkt aan een uitvoeringsprogramma. In de programmabegroting 2023 - 2026 wordt dezelfde indeling gebruikt als in de MAG. Samen vormen deze thema's het begrotingsprogramma Samenleven. Dit bevat de opgaven waar we aan gaan werken. De indeling komt voort uit belangrijke ontwikkelingen en problemen in de samenleving en wettelijke taken van de gemeente. De opgaven hangen met elkaar samen en zijn niet los van elkaar te zien. Ze versterken elkaar én zijn afhankelijk van elkaar. In de volgorde van onze opgaven, volgen we ‘losjes’ deze lijn: van de individuele inwoner naar elkaar helpen naar hulp en steun van de gemeente (waar dat nodig is). De eerste drie opgaven zorgen voor een sterke sociale basis.

Deze draagt bij aan het voorkomen van problemen. Per thema noemen we eerst de trends en ontwikkelingen. Dat kan bijvoorbeeld gaan over landelijke regelgeving, demografische ontwikkelingen, of de gevolgen van de coronapandemie. Vervolgens worden de ambities genoemd die in de MAG bij het betreffende thema zijn opgenomen: “Wat willen we bereiken?” Daarna geven we aan hoe we meten of we de doelen bereiken. Dat meten doen we via een aantal indicatoren. Daarbij hanteren we de volgende uitgangspunten: - De indicatoren geven op hoofdlijnen een beeld van de voortgang; - Ze zijn een middel voor dialoog met partners; - We gaan uit van een beperkte set indicatoren om het overzichtelijk en simpel te houden; - De gegevens worden zo mogelijk jaarlijks geactualiseerd; - We nemen alleen indicatoren op die op dit moment structureel/betrouwbaar te meten zijn. Tenslotte wordt aangegeven welke activiteiten in 2023 zullen worden ondernomen om de ambities waar te maken. Sommige activiteiten dragen bij aan verschillende ambities/doelen en soms zelfs aan verschillende thema's. In die gevallen is geprobeerd de activiteit op te nemen bij de best passende ambitie, om zo versnippering tegen te gaan. Datzelfde kan het geval zijn bij partners die subsidie ontvangen voor hun activiteiten (werken aan verschillende ambities/doelen en soms verschillende thema’s).

Ook dáár is getracht de activiteiten onder één ambitie te bundelen. Sommige begrotingsposten vallen binnen verschillende programma-thema's. Bijvoorbeeld als een deel van het genoemde bedrag over vastgoed gaat en een deel over de activiteiten op die locatie. Ook hier is getracht om één en ander op één plek binnen de begroting op te nemen. Omgevingsvisie Voor alle opgaven van de Maatschappelijke Agenda geldt, dat vanuit de omgevingsvisie meer integraal wordt gewerkt, met meer aandacht voor participatie. Dit proces kan extra inzet vragen van de ambtelijke organisatie.

13

2.1.1 Vitaliteit Onze inwoners (van -9 maanden tot 100+) hebben gelijke kansen op een goede gezondheid Positieve Gezondheid is een bredere kijk op gezondheid. Vanuit die bredere benadering kijken we naar het vermogen van onze inwoners om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. Daarvoor is een gezonde leefstijl nodig; lichamelijk, mentaal en sociaal. Dat is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Daarom willen we dit stimuleren. We willen dat alle inwoners gelijke kansen hebben, van jong tot oud. Een gezonde leefstijl is al op jonge leeftijd belangrijk, juist dan willen we een goede basis leggen. We hebben oog voor kwetsbare inwoners (sommige ouderen, mensen met een beperking, inwoners die worden uitgesloten of zware tegenslagen kennen). We stimuleren vooral beschermende en gezondheidsbevorderende factoren; zowel voor onze inwoners als hun omgeving. Daarnaast hebben we aandacht voor risico’s en onderliggende problemen op sociaal en maatschappelijk vlak. We benoemen vitaliteit als eerste opgave omdat dit de basis vormt voor de volgende opgaven. Vitaliteit sluit aan bij onze visie op meedoen en de kracht van onze inwoners. Trends en ontwikkelingen Breder inzetten op vitaliteit; Voortzetten ondersteuning programma Viteylingen (maak de gezonde keuze). Uitbreiden van het netwerk.

De gezondheidsbeweging Viteylingen kan alleen succesvol worden als we samenwerken met lokale partners. We zijn ervan overtuigd dat alle bedrijven, organisaties, scholen, (sport)verenigingen, horeca en supermarkten een bijdrage kunnen leveren. Of je nu stappen onderneemt om de vitaliteit van je werknemers te bevorderen, een gezond gerecht op de kaart van je restaurant zet, de (sport)vereniging rookvrij maakt: alle kleine stapjes zorgen ervoor dat er meer gezonde keuzes te vinden zijn in Teylingen. Meer focus op preventie Regionale samenwerking op het integreren van de lokale preventieakkoorden. Samenwerking bevorderen met de maatschappelijke eerste lijn zoals huisartsenpraktijken, wijkteams (en andere lokale teams), Centra voor Jeugd en Gezin, etc. Datagedreven werken Gemeentezorgspiegel: De Gemeentezorgspiegel biedt de mogelijkheid om alle digitale informatie over zorggebruik bij elkaar te brengen. Afname beweging en stijgende zorgkosten Door corona is er een afname geweest in beweging. Mede hierdoor is er in toenemende mate sprake van bewegingsarmoede en stijgende zorgkosten. Sportieve routes Sporten en bewegen in de openbare ruimte. Maatschappelijke accommodaties Indien er aanpassingen, verbeteringen of uitbreiding van maatschappelijke accommodaties gewenst is, waarbij de gemeente economisch eigenaar is, kan dit additionele kosten met zich meebrengen.

Naarmate de termijn tussen planvorming, besluitvorming, opdrachtverstrekking en uitvoering zich langer uitstrekt, zal de kans op eventuele prijseffecten toenemen. Routekaart verduurzaming sport Landelijke inzet

14

In de Maatschappelijke agenda Teylingen: Leven Lang Meedoen staan de meerjarige ambities en acties benoemd: Onze ambitie: wat willen we bereiken? •

•

De gezonde keuze moet de makkelijke keuze worden. We willen een fysieke en sociale omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag, zodat: o Meer kinderen en volwassenen sporten, bewegen en spelen en voldoen aan de beweegrichtlijnen o De rookvrije generatie en omgeving dichterbij komen o Het aandeel mensen dat een gezond gewicht heeft, gelijk blijft of groeit o Meer inwoners verstandig omgaan met alcohol en drugs o Meer inwoners kiezen voor gezonde voeding Onze inwoners worden gezonder ouder, zowel fysiek als mentaal, en hebben meer gezonde levensjaren door levenslang te investeren in een positieve en gezonde leefstijl

Inclusie: • Inclusief sporten en bewegen wordt meer vanzelfsprekend voor mensen met een beperking en kwetsbare inwoners Wat gaan we doen? • We voeren de nota sportbeleid en het Lokaal sportakkoord uit. Dit draagt ook bij aan de andere opgaven, bijvoorbeeld aan talentontwikkeling, zorg voor elkaar, opgroeien en thuis wonen • Wij maken verbindingen tussen sport en bewegen en inwoners, jong en oud, die gebruik maken van ondersteuning • In de omgevingsvisie formuleren we onze doelen voor een gezonde fysieke leefomgeving; voldoende ruimte voor sport en bewegen, zowel met (sport)accommodaties als een openbare ruimte die uitnodigt tot bewegen • We voeren de acties uit het speelruimtebeleid uit • Met partners werken we ambities voor een gezonde fysieke en sociale omgeving uit in praktische plannen, vanuit de benadering van Positieve Gezondheid • In overleg met welzijn, eerstelijnszorg, jeugdgezondheidszorg en ons loket creëren we een goede verwijsstructuur met de benadering van Positieve Gezondheid als leidraad

Hoe meten we of het lukt? Wat gaan we meten? Score beweegvriendelijke omgeving

Hoe is de situatie nu? 2,46 (2017)

Bron Mulier instituut

Dit is een score voor de openbare ruimte op de mogelijkheid om te sporten en te bewegen. Het gaat o.a. over aanwezigheid sportaccommodaties, sporten speelplekken en parken

15

% inwoners dat voldoende beweegt

17% (2019) jeugd

GGD

50% (2020) volwassenen 18+ 76% (2021)

GGD

Dit is het percentage 15-16-jarigen dat niet rookt en de afgelopen maand geen alcohol en drugs heeft gebruikt % inwoners dat rookt

3,7% (2019) jeugd

GGD GGD

% inwoners met gezond gewicht

11% (2020 volwassenen 18+ 78% (2020) jeugd

GGD

% vitale inwoners (18+)

52% (2016) volwassenen 88% (2020)

Dit zijn inwoners vol energie, die gemotiveerd zijn en goed om kunnen gaan met tegenslag. Dat blijkt uit hun antwoorden op een gevalideerde vitaliteitsvragenlijst % niet sporters*

43,2% (2020)

% jongeren dat geen genotmiddelen gebruikt, zoals alcohol en drugs

GGD

GGD

GGD

Gezondheidsenquête (CBS, RIVM) * Dit is een indicator, die we conform de Regeling Beleidsindicatoren verplicht zijn om op te nemen in dit document. Activiteiten in 2023: Ambitie: De gezonde keuze moet de makkelijke keuze worden. We willen een fysieke en sociale omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag Activiteit

Activiteitsomschrijving

A1

De brede maatschappelijke agenda sluit aan bij de begrippen ‘brede welvaart’ en ‘Positieve Gezondheid’ en staat voor een opgavegerichte en integrale aanpak.

A2

Met onze partners dragen we bij aan de uitvoering van het leefstijlakkoord Viteylingen

A3

“Iedereen doet mee” – stimuleren wij door burgerinitiatieven te ondersteunen, waar daar ruimte voor is. Het monitoren, sturen en rapporteren van de taken die zijn belegd bij de verschillende (uitvoerings) partners.

A4

Ambitie: Onze inwoners worden gezonder ouder, zowel fysiek als mentaal, en hebben meer gezonde levensjaren door levenslang te investeren in een positieve en gezonde leefstijl

16

B1

In de omgevingsvisie formuleren we onze doelen voor een gezonde leefomgeving, met voldoende ruimte voor sport en beweging. Dit doen we door zowel accommodaties als buitenruimte uitdagend te maken: dat nodigt uit tot bewegen.

B2

We stimuleren bij het ontwikkelen van sportvoorzieningen het multifunctionele gebruik.

B3

We gaan door met het ondersteunen en het uitrollen van “de sportieve routes” in de openbare ruimte. Hierbij betrekken wij de buurtsportcoaches, vanuit het programma Viteylingen.

B4

We geven uitvoering aan het sport- en beweegbeleid. We voeren acties uit de sportnota Teylingen sportbeleid uit. Dit draagt integraal ook bij aan diverse andere pijlers waaronder: Talentontwikkeling, Zorg voor Elkaar, opgroeien en thuis wonen.

SAMENWERKINGSPARTNERS Verbonden partijen Regionaal Bureau Leerplicht (RBL: onderdeel van Holland Rijnland) ISD Bollenstreek GR KDB (Provalu) HECHT (voorheen RDOG Hollands Midden) Holland Rijnland

Overige samenwerkingspartners Onderwijsveld CJG Voor ieder 1 Kinderopvang organisaties Bedrijfsleven Sportaanbieders, sportstichtingen, Combibrug, Welzijn Teylingen en onderwijs Welzijn Teylingen Welzijnskwartier TWO Jeugdhulp en aanbieders Jeugdhulp Culturele organisaties en -verenigingen, basisscholen, Bibliotheek Bollenstreek,, kunstenaars, kunstcommissie, Cultuureducatiegroep, Kunstgebouw, historische verenigingen

17

2.1.2 Talentontwikkeling Inwoners kunnen zich hun leven lang blijven ontwikkelen Lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden zijn basisvoorwaarden om te kunnen functioneren in de samenleving en op de arbeidsmarkt. Om mee te kunnen doen en om jezelf te kunnen ontwikkelen. Jezelf ontwikkelen is belangrijk voor veerkracht, zingeving en het gevoel van eigenwaarde en identiteit. Iedereen heeft talenten en eigen kracht. We willen ruimte geven deze te ontdekken en te ontwikkelen. Cultuur, sport en een goede bibliotheek zijn daarvoor krachtige middelen, voor inwoners van alle leeftijden. Daarmee bevorderen we ook ontmoetingen en dus sociale cohesie. Cultuur is de zuurstof van onze samenleving, zonder kunst en cultuur verstikt zij. Cultuur kan ons verbinden, raken, veranderen en verwonderen. Trends en ontwikkelingen In 2021 zijn er bij de Bibliotheek Bollenstreek Informatiepunten Digitale Overheid (IDO) geopend om de toegang tot de digitale overheid te vergroten. Het IDO werd tot en met 2022 via het Rijk gesubsidieerd door de Koninklijke Bibliotheek (KB). Inmiddels is de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer herzien. Daardoor is het IDO wettelijk verankerd en worden gemeenten per 2023 verantwoordelijk gemaakt voor de instandhouding. Concreet betekent dit dat gemeenten de taak als subsidieverstrekker van de KB overnemen.

In de Maatschappelijke agenda Teylingen: Leven Lang Meedoen staan de meerjarige ambities en acties benoemd: Onze ambitie: wat willen we bereiken? • • • • •

Talenten van inwoners worden meer benut Iedereen kan lezen, schrijven, rekenen, met geld en computers omgaan Iedereen, jong en oud, krijgt kansen en wordt gestimuleerd tot een zinvolle vrijetijdsbesteding Meer kinderen en volwassenen kunnen kennismaken met diverse vormen van expressie en culturele uitingen Er zijn in de buurten voldoende gelegenheden om elkaar te ontmoeten, te bewegen en voor cultuurparticipatie: kleinschalig, laagdrempelig, toegankelijk en betaalbaar

Inclusie: • Iedereen kan gebruikmaken van (culturele) voorzieningen; ook inwoners die moeite hebben mee te doen aan de samenleving bijvoorbeeld door een laag inkomen of een beperking Wat gaan we doen? • • • •

We voeren de acties uit de nota cultuur uit, als belangrijk middel voor de andere opgaven uit deze agenda zoals bijvoorbeeld vitaliteit, zorg voor elkaar, opgroeien en thuis wonen We voeren de acties uit het regionale convenant Bondgenootschap voor Geletterdheid uit De inburgeringstrajecten besteden aandacht aan taal en cultuur We voeren het onderwijskansenbeleid uit

18

Hoe meten we of het lukt? Wat gaan we meten? % inwoners dat deelneemt aan het verenigingsleven

Hoe is de situatie nu? 59% (2020)

Bron Burgerpeiling VNG

Er zijn nog weinig monitorgegevens voorhanden. Bij het uitwerken van deze opgave in een Uitvoeringsagenda wordt onderzocht of er meer indicatoren te verkrijgen zijn. Activiteiten in 2023: Ambitie: Talenten van inwoners worden meer benut Activiteit Activiteitsomschrijving A1 A2

We voeren acties uit de cultuurnota uit. Dit draagt integraal ook bij aan diverse andere pijlers waaronder: Vitaliteit, Zorg voor Elkaar, opgroeien en thuis wonen. Met onze partners werken we ambities uit om te komen tot een leven lang ontwikkelen en persoonlijke ontplooiing. Wij stimuleren verbindingen van de cultuursector met zorg, welzijn, onderwijs en het bedrijfsleven.

A3

We voeren de acties uit het regionale convenant Bondgenootschap voor Geletterdheid uit.

A4

In de omgevingsvisie formuleren we onze doelen voor een aantrekkelijk kunst- en cultuurklimaat.

Ambitie: Iedereen kan lezen, schrijven, rekenen, met geld en computers omgaan Activiteit Activiteitsomschrijving B1

Wij benutten de Bibliotheek Bollenstreek als facilitator voor cultuur en sociaal domein.

B2

Organiseren van een maatschappelijk debat.

Ambitie: Iedereen, jong en oud, krijgt kansen en wordt gestimuleerd tot een zinvolle vrijetijdsbesteding Activiteit Activiteitsomschrijving C1

Kunstweek.

C2

Aanstellen van culturele aanjagers (arrangeurs) voor activiteiten en programma's.

C3

Oprichten van een cultureel platform

C4

Uitzetten van een kunstroute (Teylingen-breed).

Ambitie: Meer kinderen en volwassenen kunnen kennismaken met diverse vormen van expressie en culturele uitingen Activiteit Activiteitsomschrijving

19

D1 D2

Basisscholen nemen deel aan Programma Cultuureducatie met Kwaliteit 2021-2024 en Verwonder om de Hoek. Plaatsen beeldende kunst in de openbare ruimte.

D3

Er is een ruim en gevarieerd cultureel aanbod.

Ambitie: Er zijn in de buurten voldoende gelegenheden om elkaar te ontmoeten, te bewegen en voor cultuurparticipatie: kleinschalig, laagdrempelig, toegankelijk en betaalbaar Activiteit Activiteitsomschrijving E1

Er zijn voldoende accommodaties en voorzieningen, zoals theaters en multifunctionele gebouwen.

E2

Inzetten van kunstvouchers.

SAMENWERKINGSPARTNERS Verbonden partijen Bureau Leerplicht (onderdeel van Holland Rijnland) ISD Bollenstreek GR KDB (Provalu) Hecht Hollands Midden Holland Rijnland

Overige samenwerkingspartners Onderwijsveld CJG Voor ieder 1 Kinderopvang organisaties Bedrijfsleven Sportaanbieders, sportstichtingen, Combibrug, Welzijn Teylingen en onderwijs Welzijn Teylingen Welzijnskwartier TWO Jeugdhulp en aanbieders Jeugdhulp Culturele organisaties en -verenigingen, basisscholen, Bibliotheek Bollenstreek, kunstenaars, kunstcommissie, Cultuureducatiegroep, Kunstgebouw, historische verenigingen

20

2.1.3 Zorg voor elkaar Onze inwoners ondersteunen elkaar en zetten zich in voor leefbare wijken We zien het belang van betrokken inwoners, die elkaar helpen en ondersteunen waar nodig. Waar dat niet voldoet, volgt steun en hulp van de gemeente. Zo versterken we de veerkracht, leefbaarheid en veiligheid van ons dorp en de lokale samenleving. Dit is de kracht van Teylingen, die gelukkig een lange traditie kent van omkijken naar elkaar. We hebben oog voor de inspanningen van vrijwilligers en mantelzorgers die zich soms overbelast voelen en inwoners die zich eenzaam voelen. We streven naar een gevoel van veiligheid en samenhorigheid voor al onze inwoners, zodat iedereen zich uitgenodigd voelt om mee te doen, elkaar te ontmoeten en te helpen; van jong tot oud! Trends en ontwikkelingen Eenzaamheid De gemeente heeft zich aangesloten bij de landelijke aanpak tegen eenzaamheid; het programma Eén tegen eenzaamheid. Dit programma is verlengd en loopt ook de komende jaren door. De coronapandemie heeft bij verschillende groepen, waaronder jongeren, impact gehad op de mate waarin zij eenzaamheid ervaren. Mantelzorg Er komt steeds meer druk op mantelzorgers door het beleid dat gericht is op langer zelfstandig thuis wonen en zelfredzaamheid. Ook ontwikkelingen als vergrijzing en het groeiende personeelstekort in de zorg spelen een rol.

Vrijwilligers Door de coronapandemie zijn er veranderingen in hoe mensen aankijken tegen vrijwilligerswerk. Mensen (her)overwegen of ze nog vrijwilligerswerk willen blijven doen en er komen ook nieuwe vrijwilligers bij. Het aantal vrijwilligers met een rugzakje neemt bovendien toe. Er is meer animo voor kortdurend en flexibel vrijwilligerswerk. In de Maatschappelijke agenda Teylingen Leven Lang Meedoen staan de meerjarige ambities en acties benoemd: Onze ambitie: wat willen we bereiken? • Inwoners zijn (meer) betrokken bij hun buurt en kijken naar elkaar om • Jong en oud voelen zich prettig en veilig in de wijk en op straat • Minder mensen voelen zich eenzaam • De draagkracht en draaglast van mantelzorgers zijn in balans • Mantelzorgers en vrijwilligers weten zich gesteund door de gemeente Inclusie: • Inwoners hebben begrip en zijn behulpzaam voor kwetsbare inwoners, zoals mensen met psychische problematiek

Wat gaan we doen? • • • •

We stellen met ervaringsdeskundigen een praktische inclusieagenda op, waarmee we stap voor stap werken aan een inclusieve samenleving. Daarin is, voor zover gewenst en afhankelijk van prioriteiten, aandacht voor alle opgaven uit deze MAG. We voeren het integraal veiligheidsbeleid uit, voor zowel veilige buurten, als het gevoel van veiligheid van de individuele burger We voeren het landelijke actieplan “Één tegen eenzaamheid” uit We waarderen en ondersteunen onze vrijwilligers en mantelzorgers

21

• • •

We moedigen buurtinitiatieven aan, bijvoorbeeld met onze wijkregisseur en de organisatie van wijkavonden We bouwen verder aan een integrale toegang met de uitgangspunten van 1Gezin/1Plan, onder andere voor goede informatie We werken aan een fysieke inrichting die uitnodigt tot ontmoeten

Hoe meten we of het lukt? Wat gaan we meten?

Bron

Schaalscore samenredzaamheid buurt

Hoe is de situatie nu? 5,38 (2020)

Deze score geeft o.a. aan of buurtbewoners voor elkaar klaarstaan en of ze zich inzetten voor de leefbaarheid in hun buurt. Rapportcijfer van inwoners over veiligheid in de buurt

7,8 (2019)

% inwoners dat zich ernstig eenzaam voelt

5,8% (2019) jeugd

Veiligheidsmonitor CBS/I&O Research GGD

% overbelaste mantelzorgers % inwoners dat vrijwilligerswerk doet

7% (2020) Volwassenen 18+ 10% (2016) 75+ 15% (2020) 40%, waarvan 20% incidenteel, 20% structureel (2020) 89% (2020)

Score voor sociale inclusie

Burgerpeiling VNG

GGD/RIVM GGD/RIVM GGD Burgerpeiling VNG

Burgerpeiling VNG

Dit is het percentage inwoners dat aangeeft zich niet of nauwelijks belemmerd te voelen in de deelname aan het maatschappelijk leven door het gevoel er niet bij te horen/zich niet thuis te voelen. Activiteiten in 2023: Ambitie: Inwoners zijn (meer) betrokken bij hun buurt en kijken naar elkaar om Activiteit Activiteitsomschrijving A1 A2

We faciliteren en stimuleren buurtwerk dat is gericht op elkaar kennen en naar elkaar omzien. We moedigen buurtinitiatieven aan, bijvoorbeeld met onze contactfunctionaris en wijkavonden.

22

Ambitie: Jong en oud voelt zich prettig en veilig in de wijk en op straat

Voor deze ambitie werken we samen met OOV. Activiteit

Activiteitsomschrijving

B1

We zetten outreachend jongerenwerk in.

B2

We zetten de ervaringen uit het uitvoeringsprogramma maatschappelijke zorg ‘Omzien naar elkaar’ in om de leefbaarheid en veiligheid te verbeteren.

Ambitie: Minder mensen voelen zich eenzaam Activiteit Activiteitsomschrijving C1

C2

We voeren het plan lokale aanpak eenzaamheid uit in samenwerking met maatschappelijke partners en werken aan de doorontwikkeling van de aanpak van eenzaamheid. We faciliteren en stimuleren laagdrempelige ontmoetingen.

Ambitie: De draagkracht en draaglast van mantelzorgers zijn in balans Activiteit Activiteitsomschrijving D1 D2 D3

We ondersteunen mantelzorgers met informatie en advies, begeleiding en hulp op maat via de Regeling ondersteuning mantelzorg en respijtzorg. We werken samen met het zorgkantoor, zorgorganisaties en andere gemeenten om de mogelijkheden voor respijtzorg verder te verbeteren. We bevorderen signalering, doorverwijzing en aandacht voor mantelzorgers bij maatschappelijke partners.

Ambitie: Mantelzorgers en vrijwilligers weten zich gesteund door de gemeente Activiteit Activiteitsomschrijving E1

We waarderen mantelzorgers met het mantelzorgcompliment.

E2

We werken aan een actieve participatie van mantelzorgers bij de beleidscyclus.

E3

We waarderen vrijwilligers door het uitreiken van vrijwilligersprijzen.

E4

We zorgen voor begeleiding naar vrijwilligerswerk en ondersteunen vrijwilligersorganisaties. We verbinden vraag en aanbod.

SAMENWERKINGSPARTNERS Verbonden partijen Bureau Leerplicht (onderdeel van Holland Rijnland) ISD Bollenstreek GR KDB (Provalu) Hecht Hollands Midden Holland Rijnland

Overige samenwerkingspartners Onderwijsveld CJG Voor ieder 1 Kinderopvang organisaties Bedrijfsleven Sportaanbieders, sportstichtingen, Combibrug, Welzijn Teylingen en onderwijs Welzijn Teylingen Welzijnskwartier TWO Jeugdhulp en aanbieders Jeugdhulp

23

Culturele organisaties en -verenigingen, basisscholen, Bibliotheek Bollenstreek, kunstenaars, kunstcommissie, Cultuureducatiegroep, Kunstgebouw, historische verenigingen

24

2.1.4 Werk en inkomen Onze inwoners hebben voldoende middelen voor hun levensonderhoud en om mee te kunnen doen naar vermogen We vinden het belangrijk dat onze inwoners in hun levensonderhoud kunnen voorzien en om mee te kunnen doen in onze samenleving. De meeste inwoners werken en redden zich goed. Sommige inwoners hebben de hulp nodig van de gemeente om te voorkomen dat werkloosheid of armoede, leiden tot zorgen over inkomen, schulden en sociale uitsluiting. We willen dat de kinderen in gezinnen met (dreigende) armoede veilig opgroeien, gelijke kansen krijgen en op tijd gezien worden, bijvoorbeeld in het onderwijs. We weten dat langdurige geldzorgen kunnen leiden tot chronische stress, gezondheidsproblemen en dus minder denk- en doenvermogen. Daardoor wordt meedoen aan de samenleving en het oplossen van problemen nog moeilijker. Informatie en hulp moet daarom makkelijk toegankelijk zijn. Een vraag om hulp vereist een integraal plan op maat. Het bestrijden van armoede en schulden maakt onze inzet op de andere opgaven van deze agenda effectiever. Trends en ontwikkelingen Energiearmoede Meer dan een half miljoen Nederlandse huishoudens leeft in armoede en maar liefst 1 op de 5 mensen heeft betalingsproblemen.

En de gevolgen liegen er niet om: armoede en schulden kunnen leiden tot stress, verminderde gezondheid, opvoedproblemen, uitsluiting en soms zelf het missen van een dak boven het hoofd. Kinderen die opgroeien in armoede lopen vaak een achterstand op die nauwelijks nog in te lopen is. Daarnaast is er sprake van energiearmoede: vanwege de sterk gestegen energieprijzen neemt het risico op energiearmoede toe. Risicogroepen zijn inwoners met een laag inkomen en een hoge energierekening en/of een minder goed geïsoleerd huis. Het Rijk stelt middelen beschikbaar aan gemeenten om energiearmoede te bestrijden. De toegenomen inflatie met mogelijk gevolgen voor de minimaregelingen Dankzij de sterk toegenomen inflatie en stijgende prijzen voor energie en levensonderhoud daalt de koopkracht. Het risico op financiële problemen neemt daardoor toe. Een gevolg kan zijn dat inwoners die voorheen rond konden komen, nu moeite hebben met het betalen van de rekeningen. Naar verwachting wordt er een groter beroep gedaan op minimaregelingen en bijvoorbeeld de Voedselbanken. Vroegsignalering Nog steeds sluiten nieuwe partners zich aan bij de aanpak vroegsignalering. Dit vergroot het bereik en betekent automatisch een stijging van het aantal meldingen. Door de sterk stijgende energieprijzen en de inflatie is de verwachting dat het aantal mensen met betalingsproblemen gaat toenemen.

De vroegsignalering is hierdoor een nog belangrijker instrument geworden, om in een zo vroeg mogelijk stadium inwoners te bereiken met (dreigende) schuldenproblematiek. Wet sociale werkvoorziening Bij de invoering van de Participatiewet in 2015 is de instroom in de Wet sociale werkvoorziening (WSW) gestopt. Dit betekent dat de huidige WSW-populatie zal uitbloeien en nieuwe doelgroepen zich aanmelden. Inmiddels is duidelijk dat de uitstroom uit de WSW sneller verloopt dan verwacht. Dit komt onder andere door de verhoogde pensioenleeftijd: veel mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt kunnen hier niet aan voldoen en (mede hierdoor) ontstaat een hoge uitstroom naar de WIA. Deze trend heeft zich ingezet in 2021 en zal zich voortzetten in 2022 en 2023. Dit betekent op termijn uiteraard ook wat voor de subsidiëring/ financiering vanuit het Rijk. Daarom zetten we samen met onze uitvoeringsorganisatie Provalu (GR KDB) in op andere soorten van dienstverlening voor de veranderende doelgroep en denken we actief na over nieuwe mogelijkheden voor het (terug)begeleiden (naar de arbeidsmarkt) van mensen met een arbeidsbeperking.

25

Nieuw Beschut Na het stoppen van nieuwe instroom in de WSW, is een van de nieuwe regelingen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, de regeling "Nieuw beschut". Deze is bedoeld voor de kwetsbaarste doelgroep. Wat wij inmiddels zien, is dat de animo voor beschut werkplekken in onze regio hoger ligt dan het landelijk beeld. Wij vinden het belangrijk ook deze groep mensen een plek te bieden in onze samenleving en zullen daarom ook in 2023 weer inzetten op het stimuleren van meer beschut werkplekken. Dat heeft wel als gevolg, dat we waarschijnlijk boven taakstelling zullen eindigen. Deze ontwikkeling, opgeteld bij het wegvallen van een bonusregeling (Rijk) op "Nieuw beschut” en de invoering van de CAO “Aan de Slag", leidt echter wel tot een financieringstekort waar we kritisch naar moeten kijken. PRO/VSO aansluiting op de arbeidsmarkt We zien een groei in het aantal jongeren dat via praktijkonderwijs/voortgezet speciaal onderwijs (PRO/VSO) het doelgroepenregister instroomt. Deze jongeren worden na afronding van hun studie automatisch opgenomen in het doelgroepenregister. In samenwerking met Provalu en Het Jongerenpunt zetten we er stevig op in om deze jongeren succesvol naar de arbeidsmarkt te begeleiden. Sommigen van hen zijn direct bemiddelbaar naar arbeid, anderen hebben wat meer aandacht nodig.