Businesscase Beheer Teylingen_2 - Businesscase Beheer Teylingen_2

Het beheer van de openbare ruimte in Teylingen - Businesscase –

Inleiding De openbare ruimte van Teylingen bevat een grote diversiteit aan kapitaalgoederen, van bomen tot rioolleidingen en van wegen tot lichtmasten. Deze zogeheten assets zijn eigendom van de gemeente en worden door HLTsamen beheerd om hun functionaliteit en veiligheid voor de inwoners te waarborgen. Gedurende hun levensduur wordt onderhoud gepleegd en bij het einde van die levensduur volgt vervanging. De kwaliteit van de openbare ruimte vraagt om extra aandacht en geeft directe uitdagingen. Hoewel niet altijd direct zichtbaar voor inwoners, is er ten aanzien van een aantal assets namelijk sprake van een oplopende onderhoudsachterstand. Tegelijkertijd beïnvloeden maatschappelijke uitdagingen waar Teylingen voor staat, zoals klimaatverandering, energietransitie, woningbouw, individualisering en stijgende materiaalkosten, steeds nadrukkelijker de inrichting en het functioneren van de openbare ruimte. In 2024 en 2025 zijn er incidenteel middelen beschikbaar gesteld voor tijdelijke capaciteitsuitbreiding om zorg te dragen voor de omgang met bovengenoemde uitdagingen. Deze achterstand is echter niet in korte tijd te herstellen en vraagt om een structurele aanpak. Voor dit probleem is eerder aandacht gevraagd.

In 2023 heeft de rekenkamer bijvoorbeeld geadviseerd om te zorgen voor een sluitende beleidscyclus door evaluatie en actualisatie en een meerjarenprogramma voor investeringen in de openbare ruimte op te zetten. Dit heeft ertoe geleid dat diverse voorzieningen zijn komen te vervallen en gestort in de algemene reserve van gemeente Teylingen. Verder is de raad van Teylingen in december 2024 en oktober 2025 meegenomen in de staat van de openbare ruimte. De opgaven in de openbare ruimte vragen steeds meer van de organisatie, terwijl de beschikbare capaciteit al geruime tijd onder druk staat. Om de opgelopen achterstanden in het beheer van de openbare ruimte aan te pakken, voorbereid te zijn op toekomstige ontwikkelingen én om en van reactief naar proactief beheer te komen, is voldoende uitvoeringscapaciteit noodzakelijk. In deze businesscase wordt inzicht gegeven in de benodigde inzet en het tempo waarin Teylingen de openbare ruimte op orde kan brengen. Dit gebeurt aan de hand van twee scenarioschetsen, elk met eigen consequenties voor tempo, inzet en te bereiken (beleids)doelen. De opgaven en constateringen voor de openbare ruimte in Hillegom en Lisse zijn vergelijkbaar met die van Teylingen. Daarnaast is de ambtelijke organisatie om omgang te bieden met deze uitdagingen verweven in de uitvoeringsorganisatie HLTsamen.

Dit maakt dat deze businesscase gelijktijdig in drie gemeenten wordt behandeld. Leeswijzer De businesscase bevat 4 hoofdstukken. Gestart wordt met de managementsamenvatting, waarna in hoofdstuk 1 de ontwikkeling wordt geschetst van de kwaliteit van de assets in de openbare ruimte van Teylingen. Daarmee wordt ook ingegaan op het “waarom” van deze businesscase. In hoofdstuk 2 wordt per asset de huidige stand van zaken beschreven: welk beleid heeft de raad van Teylingen over de assets vastgesteld en wat zien we daarvan terug in de praktijk? In hoofdstuk 3 wordt in twee scenario’s beschreven wat er nodig is voor het op orde brengen en toekomstbestendig maken van het beheer van de openbare ruimte. Ieder scenario kent een eigen ambitie en een eigen kostenplaatje. In hoofdstuk 4 wordt een advies gegeven ten aanzien van een scenario, het effect op de begroting, financiële dekking, en bijbehorende risico’s geduid.

2

Managementsamenvatting De kwaliteit van de assets in de openbare ruimte van Teylingen is de afgelopen jaren verslechterd en binnen de ambtelijke uitvoeringsorganisatie HLTsamen is te weinig capaciteit beschikbaar om deze verslechtering tot stilstand te brengen. Daarnaast zien we (in het recente verleden en in de toekomst) beleidsmatige ontwikkelingen op ons afkomen die op zichzelf al een grotere personele inzet vereisen. De verslechtering van de assets in de openbare ruimte is op het eerste gezicht niet altijd waar te nemen, omdat een deel van de assets zich onder de grond bevindt (zoals de riolering) of deskundigheid vereisen om de kwaliteit te kunnen toetsen (zoals bij bruggen). In 2024 en 2025 zijn incidenteel middelen beschikbaar gesteld om externe capaciteit in te huren. Deze inhuur (van ongeveer 13 fte) heeft het mogelijk gemaakt om het areaal in beeld te brengen, te starten met het opstellen van meerjarige beheerplannen en om vervangingsprojecten op te starten. Medio 2026 houdt deze incidentele financiering op, waarmee terugvallen naar de oorspronkelijke situatie aan de orde is en een verdere verslechtering van de openbare ruimte (met name de assets riool, wegen en civiele kunstwerken) in het verschiet ligt. Om de verslechtering structureel een halt toe te roepen is een businesscase opgesteld.

Daarbij wordt een structurele oplossing geschetst aan de hand van twee scenario’s. De scenario’s behelzen een capaciteitsuitbreiding van respectievelijk 14 fte (scenario 1) en 27 fte (scenario 2). Het eerste scenario brengt de achteruitgang tot stilstand en over een periode van ruim 20 jaar wordt verbetering zichtbaar. Scenario 2 leidt over een periode van ongeveer 10 jaar tot zichtbare verbetering van de kwaliteit van de openbare ruimte. De kosten van scenario 1 bedragen € 1,4 mln. en kunnen gedekt worden door verhogingen van rioolheffing, investeringsbudgetten en vergunningen. Bij scenario 2 worden diezelfde dekkingsbronnen gebruikt, maar is een bijdrage uit de gemeentelijke begroting noodzakelijk, namelijk € 394.000. Gemeente Teylingen wordt geadviseerd om te kiezen voor scenario 1 en gelijktijdig te vragen om een evaluatie van de situatie over drie jaar. Scenario 2 is op dit moment financieel lastig in te passen binnen de gemeentelijke begrotingen en vraagt van de organisatie om in korte tijd 27 fte te vinden op de arbeidsmarkt en deze in te passen in de eigen organisatie. Dit zijn op korte termijn te grote opgaves. Daarnaast zal er gewerkt worden aan actualisering van beheerplannen, waarin ruimte is om ambities, kaders en consequenties te actualiseren.

De verslechtering van de kwaliteit van de openbare ruimte zien we terug in alle gemeenten waar HLTsamen voor werkt, waardoor het nemen van maatregelen ook in Lisse en Hillegom noodzakelijk is. De businesscase wordt daarom gelijktijdig in gemeenten Teylingen, Hillegom en Lisse behandeld, met het advies om daarbij hetzelfde scenario (1) te kiezen.

3

Inhoud Inleiding ......................................................................................................................................2 Managementsamenvatting ...........................................................................................................3 1. Het beheer van de openbare ruimte ..........................................................................................5 Ontwikkelingen ........................................................................................................................5 Oplossingen .............................................................................................................................6 2. Stand van zaken assets ............................................................................................................7 Wegen .....................................................................................................................................8 Civiele Kunstwerken ............................................................................................................... 10 Riolering................................................................................................................................. 12 Water .....................................................................................................................................

14 Groen .................................................................................................................................... 15 Spelen ................................................................................................................................... 16 Straatmeubilair ...................................................................................................................... 17 Openbare Verlichting .............................................................................................................. 18 Ondergrond............................................................................................................................ 19 Afval ...................................................................................................................................... 20 3. Scenario’s .............................................................................................................................. 21 Bestaande situatie ................................................................................................................. 22 Scenario 1 – Achteruitgang gestopt ......................................................................................... 24 Scenario 2 – Inlopen achterstand ............................................................................................ 28 4.

Voorkeursscenario en financiën .............................................................................................. 32 Externe toetsing ..................................................................................................................... 32 Voorkeursscenario ................................................................................................................. 32 Begrotingseffecten ................................................................................................................. 33 Risico’s .................................................................................................................................. 35 Specificering van financiële onderbouwing .............................................................................. 37

4

1. Het beheer van de openbare ruimte Het beheer van de openbare ruimte in Teylingen vraagt nadrukkelijke aandacht. Bij diverse assets in de openbare ruimte zijn achterstanden ontstaan in zowel regulier beheer als vervanging. Deze achterstand is niet altijd direct zichtbaar. Teruglopende beeldkwaliteit, zoals oneffenheden in het wegdek of defecte verlichting, valt direct op, maar technische achteruitgang is vaak minder goed waarneembaar. Denk daarbij aan de staat van riolering of constructieve veiligheid van civiele kunstwerken (bruggen). Bij de assets wegen, civiele kunstwerken en riolering zijn de afgelopen jaren substantiële achterstanden ontstaan. Zo heeft inmiddels twintig procent van de niet-asfaltverhardingen in Teylingen de laagste kwaliteitsklasse, wat betekent dat deze wegen binnen een jaar van een plan van aanpak voorzien moeten worden. Zonder ingrijpen loopt dit aandeel op tot veertig procent. Ook bij bruggen en tunnels dreigen afsluitingen, omdat ze de verkeersbelasting niet meer aankunnen en er onvoldoende capaciteit is om vervanging te organiseren. Voor het riool geldt dat situaties zoals wateroverlast vaker zullen voorkomen als onderhoud uitblijft en in ergste geval inzakking van het stelsel (en bovenliggende infrastructuur) kan ontstaan.

Voor meer zichtbare onderdelen van de openbare ruimte, zoals verlichting, sport- en spelelementen, straatmeubilair, groen, water, ondergrond en afval, is het noodzakelijk om keuzes te maken. De beschikbare capaciteit is op meerdere fronten ontoereikend om onderhoud planmatig uit te voeren en vervangingsopgaven goed in de markt te zetten. Tegelijkertijd zien we dat beschikbare budgetten voor onderhoud en vervanging niet altijd worden benut. Dit komt niet door een gebrek aan ambities, noodzaak of wensen, maar door een tekort aan capaciteit om onderhoud en vervanging te vertalen naar aanbestedingen en dit goed voor te bereiden, uit te zetten en te begeleiden. Op basis van areaalgegevens en kentallen is de verwachting dat de huidige budgetten eerder te krap zijn dan te ruim. Naar verwachting zal in 2026-2027 de beheerplannen en meerjarig onderhoudsplannen behandeld worden in de gemeenteraad. Waarin ook aandacht wordt besteed aan de benodigde middelen op gebied van exploitatie en investeringen. Om deze plannen op te kunnen stellen en de beschikbare budgetten daadwerkelijk te benutten, is het noodzakelijk eerst te investeren in voldoende capaciteit. Er dient immers een schrijver en trekker te zijn van de plannen.

Ontwikkelingen Niet alleen het inlopen van bestaande achterstanden in de openbare ruimte vraagt extra capaciteit, ook zijn er beleidsmatige ontwikkelingen (nu en in het verleden) die maken dat een steeds groter beroep op de bestaande capaciteit wordt gelegd. Bijvoorbeeld de toegenomen behoefte aan inspraak en participatie. Teylingen wil inwoners zo goed mogelijk betrekken bij veranderingen in hun directe leefomgeving. Dit is waardevol, maar vraagt wel extra inzet van medewerkers. Zo is het systeem voor Meldingen Openbare Ruimte (Fixi) oorspronkelijk bedoeld voor het melden van concrete storingen in de openbare ruimte, zoals kapotte lichtmasten of losse stoeptegels. In de praktijk wordt MOR echter steeds vaker gebruikt voor het stellen van vragen, het delen van ideeën of het melden van ongemakken. Inmiddels betreft dit het merendeel van de meldingen. Hoewel deze signalen waardevol zijn, vraagt het afhandelen ervan aanzienlijk meer tijd en aandacht dan waar het systeem oorspronkelijk op was ingericht. De capaciteit om deze bredere stroom aan meldingen zorgvuldig te behandelen, is op dit moment niet aanwezig. Gezien er wel een expliciete wens is tot afhandeling van zaken, komt hier de kwaliteit van afhandeling in geding alsmede de kwaliteit en aandacht (tijd) voor andere meer primaire zaken van beheer van de openbare ruimte.

Een ander voorbeeld is de invloed van ontwikkelingen als verduurzaming en klimaatverandering, welke grote impact hebben op de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Het onderkennen, uitwerken en in

5

beleid aan de raad voorleggen van deze ontwikkelingen vraagt tijd en capaciteit, evenals de implementatie die daarop volgt. Denk aan natuurvriendelijke oevers, (versnelde) invoering van LED-verlichting, gescheiden rioleringsstelsels en de omgang met flora en fauna. Het volgen van deze ontwikkelingen en het vertalen ervan naar beleid en uitvoering vraagt structureel aandacht en capaciteit. Daarbij verandert ook het gebruik van de openbare ruimte. Een plein kan op één dag functioneren als markt, speelplek, parkeerplaats en waterbuffer. Wegen en bruggen worden zwaarder belast door bijvoorbeeld elektrische voertuigen, waardoor vervanging niet langer een één-op-één operatie is, maar vraagt om bredere afwegingen en samenwerking met meerdere partijen. Dit is logisch en gewenst, maar brengt wel extra ureninzet met zich mee. Ten slotte is het belangrijk te onderkennen dat veel van de assets in Teylingen zijn aangelegd in de jaren zeventig, tachtig en negentig, tijdens een periode van intensieve gebiedsontwikkeling. Deze assets naderen nu gelijktijdig het einde van hun technische levensduur. Dat betekent dat er niet alleen sprake is van achterstallig onderhoud, maar ook van een samenloop van reguliere vervangingsopgaven. Deze golf aan investeringen vraagt om een professionele voorbereiding, marktbenadering en beheer, waarvoor op dit moment voldoende capaciteit noodzakelijk is.

Deze cumulatie legt extra druk op de organisatie en vraagt om een realistische benadering van wat er nodig is om de openbare ruimte op peil te houden. Al deze opgaven maken dat de bestaande capaciteit voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte niet meer volstaat.

Oplossingen In 2023 bleek het nog lastig om te duiden wat er precies nodig was om de grootste knelpunten in de openbare ruimte structureel aan te pakken. Wel is er eind 2023 een start gemaakt met de invoering van assetmanagement en is GOED beheer geïntroduceerd. GOED beheer wil zeggen: Gewogen, Overzichtelijk, Efficiënt en Doelmatig beheer. In 2024 is dit voor het eerst ook opgenomen in doelstelling binnen de begroting van gemeente Teylingen. Op basis van een professionele inschatting van benodigde extra capaciteit is in 2024 incidenteel een bedrag van € 825.000 door de HLTgemeenten beschikbaar gesteld. Naast deze incidentele middelen is gekeken naar efficiënt gebruik van middelen binnen de bestaande begroting, zoals budgetten van riolering, afval en degeneratie. Met deze middelen zijn in 2024 en 2025 ongeveer 20 externe medewerkers (verdeeld over 13 fte) aangetrokken, waarmee de beschikbare capaciteit, kennis en kunde tijdelijk aanzienlijk is vergroot. Er is gewerkt aan overzicht in de arealen en gestart met inzicht in afspraken en verwachtingen in het beheer van de openbare ruimte. Waar nodig en mogelijk is ook gehandeld om risico’s te beperken en er is werk gemaakt van meerjarige onderhoudsplannen. Het incidentele budget loopt medio 2026 ten einde.

Dit betekent dat er vanaf 2026 middelen gealloceerd moeten worden, wil de ingezette lijn voortgezet worden en de continuïteit gewaarborgd blijven. Naast het werk aan de assets is parallel gewerkt aan het opstellen van een businesscase waarin wordt beschreven wat er structureel nodig is om de opgaven in de openbare ruimte duurzaam het hoofd te bieden. Zonder vervolgstappen valt Teylingen terug in een situatie waarin achterstanden verder oplopen en nieuwe ontwikkelingen en werkwijzen niet kunnen worden doorgevoerd. In hoofdstuk 3 worden daarom twee scenario’s uitgewerkt, waarin – afhankelijk van het gewenste ambitieniveau – wordt geschetst welke structurele groei van formatie nodig is om de doelen te realiseren. Het voorstel is om deze structurele inzet vanaf 2027 in de begroting te verankeren. Omdat de begroting van 2026 al vastgesteld is, zal hier incidenteel een overbrugging moeten worden georganiseerd

6

2. Stand van zaken assets De kwaliteit van de assets in de openbare ruimte verschilt onderling. Sommige assets zijn op orde, terwijl bij andere sprake is van achterstanden die verder oplopen als er geen structurele keuzes worden gemaakt. In dit hoofdstuk wordt per asset ingezoomd op de huidige situatie. Gekeken wordt naar de beschikbaarheid van meerjarige beheerplannen, de beleidsdoelstellingen die de raad heeft vastgesteld en de mate waarin deze worden gerealiseerd en de gevolgen van het wegvallen van de huidige incidentele inhuur. Belangrijk om te benoemen is dat veel van de assets zich het afgelopen jaar hebben kunnen ontwikkelen dankzij de tijdelijke capaciteitsuitbreiding die medio 2024 is ingezet. Deze impuls heeft het mogelijk gemaakt om de kwaliteit beter in beeld te brengen, plannen te actualiseren en gerichte stappen te zetten. Zonder deze uitbreiding zou de situatie voor vrijwel alle assets aanzienlijk slechter zijn geweest. Dit onderstreept het belang van structurele inzet, zodat de ingezette lijn niet verloren gaat en de openbare ruimte duurzaam op peil kan worden gehouden. Om voldoende goed zorg te dragen voor een langdurig veilig en functioneel gebruik van de assets in de openbare ruimte vervult de gemeente, specifiek team beheer, diverse rollen. Zo wordt er bij de ontwikkeling van bijvoorbeeld nieuwbouwprojecten meegewerkt aan de goede zorg op lange termijn.

In de praktijk betekent dit advisering en toetsing van ontwerpen en realisatie. Door tijdig, aan de voorkant, van het proces aan te sluiten worden problemen verderop in het proces voorkomen. Daarnaast wordt er zorg gedragen dat zaken te beheren zijn en binnen de kaders en ambities van de gemeenten blijven. Te denken valt aan de ontwikkeling woonwijken of inbreidingslocaties, waarbij wegen, riolering en groenstructuren moeten aansluiten op bestaande netwerken. Dit kan gevolgen hebben voor de druk op bestaande netwerken. Vroegtijdig signaleren, adviseren en bijsturen voorkomt problematiek en kapitaalvernietiging. Er in de afgelopen jaren dermate druk ervaren om zorg te dragen voor klachten en problematiek van het hier en nu, dat er niet altijd voldoende aandacht is geweest voor ontwikkelingen. Dit maakt dat diverse zaken in de openbare ruimte van nieuwe ontwikkeling verhoogde aandacht vragen, kort na aanleg. Ook zijn sommige zaken onvoldoende belegd en opgenomen in regulier, meerjaarlijks beheer. Dit geeft een zekere mate van spanning naar de toekomst in hoeverre zaken te beheren zijn, omdat het momentum van vroegtijdig signaleren, adviseren en bijsturen voorbij is gegaan. Dit vraagt dus zelfs voor relatief nieuwe ontwikkelingen een inhaalslag. Positief daarin is dat de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte in 2025 opnieuw is vastgesteld, na inhoudelijke toetsing en herijking.

De gemeente Teylingen komt voort uit drie verschillende gemeenten, Warmond, Sassenheim en Voorhout. De gebruikte stijlen en mate van onderhoud zijn divers te noemen. Waar Sassenheim en Voorhout uitdagingen zien in omgang met leeftijd van het areaal, kent Warmond ook nog uitdagingen in omgang met historie en zeer beperkte ruimte in de dorpskern. In de periode 1980 – 2000 kende Teylingen diverse uitbreidingen. De assets die in deze periode zijn aangelegd, zijn de komende jaren aan vervanging toe. Dit vergroot de opgave voor diverse assets. Daarnaast is het areaal van nieuwbouwontwikkelingen zoals de Hooghkamer en Park Overteylingen niet altijd volledig in beheersystemen (en begrotingen) opgenomen.

7

Wegen Beleids- en beheerplannen Het asset wegen omvat het onderhoud en de vervanging van alle verharde wegen, fietspaden en voetpaden in Teylingen, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen asfaltverhardingen en elementverhardingen. Het beleidsplan wegen is vastgesteld door de gemeenteraad en geldt tot en met 2026. Financieel gezien betreft dit een van de grootste assets binnen de openbare ruimte. Het reguliere en groot onderhoud wordt gefinancierd vanuit de exploitatie, terwijl vervanging (het opnieuw aanleggen) plaatsvindt via investeringen. Investeringsbudgetten worden voor één jaar aangevraagd, er zijn geen meerjarige investeringen voor wegen opgenomen in de begroting. Ook is er geen reservering opgenomen in de begroting. Afgelopen jaren is vooral reactief gewerkt aan wegen: verhardingen werden aangepakt bij acute problemen of wanneer er bestuurlijk prioriteit aan werd gegeven. Om de stap naar planmatig onderhoud te kunnen maken, wordt in 2026 een meerjarig projectenboek opgeleverd. Waar mogelijk worden deze projecten integraal opgepakt, maar gezien de staat van het asset is snelle aanpak leidend. Naar verwachting zal op dat moment blijken dat de beschikbare exploitatie- en investeringsbudgetten niet toereikend zijn om het wegenareaal op het door de gemeenteraad vastgestelde gewenste kwaliteitsniveau te brengen.

- Afschrijving - Klein onderhoud - Groot onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN TOTAAL

Begroting 2025 826.797 171.809 902.722 586.193 2.487.521 2.487.521

Begroting 2026 866.475 176.448 1.210.195 596.838 2.849.956 510.000 3.359.956

Begroting 2027 1.110.919 176.448 1.210.195 596.838 3.094.400 3.094.400

Begroting 2028 1.113.641 176.448 1.210.195 596.838 3.097.122 3.097.122

Begroting 2029 1.113.641 176.448 1.210.195 596.838 3.097.122 3.097.122

Daarnaast valt het functioneren van de verkeersregelinstallaties (VRI’s) onder deze asset. Voor de VRI’s is geen beleids- of beheerplan opgesteld en dat is ook niet noodzakelijk: storingen aan VRI’s worden direct verholpen. Teylingen beschikt over een beperkt aantal VRI’s, die verouderd en onderhoudsgevoelig zijn. Alle VRI’s worden de komende jaren vervangen door nieuwe installaties middels losse investeringsbudgetten. Daarbij wordt ook gekeken naar een integraliteit met projecten rondom Hoogwaardig Openbaar Vervoer verbindingen.

- Afschrijving - Onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN TOTAAL

Begroting 2025 16.955 16.955 16.955

Begroting 2026 41.080 16.955 58.035 58.035

Begroting 2027 41.080 16.955 58.035 58.035

Begroting 2028 41.080 16.955 58.035 58.035

Begroting 2029 41.080 16.955 58.035 58.035

Staat Met het vaststellen van het beleidsplan wegen heeft de Beeldkwaliteit Asfalt Element verharding gemeenteraad van Teylingen gekozen voor kwaliteitsniveau B voor de A 46,5% 53,8% wegen, met uitzondering van fietspaden en het centrumgebied, B 44,7% 25,1% waarvoor kwaliteitsniveau A is vastgesteld (JOIN Z-21-221510). Via de C 2,6% 1,6% CROW-methodiek wordt eens in de twee jaar zowel de technische D 6,5% 19,5% kwaliteit als de beeldkwaliteit van het areaal gemeten. Iedere weg krijgt daarbij een score van A (geen gebreken op korte termijn te verwachten) tot en met D (binnen een jaar aanpak vereist). De huidige staat is hiernaast weergegeven.

8

De achterstand in onderhoud vraagt om een meerjarige aanpak. Zonder structurele uitbreiding van de capaciteit zal het aandeel wegen met kwaliteitsniveau D naar verwachting oplopen tot 40%. De situatie vereist dan ook een substantiële inhaalslag, waarvoor zowel aanvullende capaciteit als extra exploitatie- en investeringsbudget noodzakelijk is. Tegelijkertijd valt op dat de beschikbare exploitatie- en investeringsbudgetten de afgelopen jaren niet volledig zijn benut. Dit is niet het gevolg van een gebrek aan plannen, maar van beperkte capaciteit om activiteiten en projecten goed voor te bereiden, uit te zetten en te begeleiden. Wanneer de formatie wordt versterkt, ontstaat ruimte om deze projecten daadwerkelijk te realiseren. Dan wordt ook duidelijk of de huidige financiële kaders toereikend zijn om de gewenste kwaliteit en continuïteit te waarborgen. Inzet Er is behoefte aan een planmatige aanpak van de openbare ruimte om de kwaliteit van het asset wegen te verhogen. Hiervoor is het vergroten van de capaciteit voorwaardelijk. Gebeurt dat niet, dan moeten projecten on hold worden gezet zoals: -

Rijbanen Oosthoutlaan, Oosteinde, Herenweg, Willem Warnaarlaan, Aanpak en onderhoud 2e Elsgeesterweg Koppelkansen in centrumvisie Fietspaden langs de A44, paden rond de Golfclub Kagerzoom, paden op Koudenhoorn, Componistenlaan en Jacoba van Beierenweg Voetpaden: Bollendreef, Willem Warnaarlaan, rondom station Voorhout, Kerkweg Voorhout, Lommerlustlaan, Narcissenhof.

Ook zullen dan keuzes worden gemaakt ten aanzien van de adviesrol bij nieuwe ruimtelijke opgaven, zoals de centrumvisie Teylingen, het actueel houden van gegevens in beheersystemen en het afhandelen van meldingen van inwoners over de openbare ruimte. Uitdagingen In de periode 1980 – 2000 kende Teylingen diversel uitbreidingen. Diverse wegen en fietspaden die in deze periode zijn aangelegd, zijn de komende jaren aan vervanging toe. Dit vergroot de opgave voor het asset wegen. Er is een begin gemaakt met het verbeteren van het kwaliteitsniveau van asfalt- en elementenverhardingen en het ontwikkelen van een meerjarenplanning. Hiermee wordt de omslag mogelijk gemaakt van een reactieve naar een proactieve werkwijze. De maatschappelijke opgaven op het gebied van duurzaamheid, verkeersveiligheid en klimaatadaptatie vragen om extra beleidsruimte en met name uitvoeringskracht. Dit leidt tot een noodzaak van meer intensievere afstemming tussen verschillende assets en functionaliteiten binnen de openbare ruimte. In 2023 is in Teylingen de voorziening wegen opgeheven. Niet-benutte exploitatiebudgetten werden niet langer toegevoegd aan de voorziening, maar vallen vrij in het jaarresultaat. Hierdoor is er geen financiële buffer opgebouwd om achterstallig onderhoud aan te pakken.

Dit komt mede voort uit een rekenkamer onderzoek in 2023, waarin gesteld is dat reserves niet behouden kunnen blijven wanneer er geen inzicht of planning is voor de komende jaren.

9

Civiele Kunstwerken Beleids- en beheerplannen Het asset civiele kunstwerken betreft voornamelijk het onderhoud aan en de vervanging van bruggen en tunnels in Teylingen. Voor de periode 2024–2028 is een gecombineerd beheer- en beleidsplan vastgesteld. Dit plan bevat een doorkijk voor de komende tien jaar, inclusief de benodigde financiële middelen, gebaseerd op visuele inspecties. In de komende jaren worden ook constructieve inspecties uitgevoerd, waarvan de uitkomsten worden verwerkt in toekomstige beheerplannen. - Afschrijving - Onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN VOORZIENING TOTAAL

Begroting 2025 112.251 131.406 79.778 323.435 1.928.552 285.707 2.537.694

Begroting 2026 124.968 124.356 81.766 331.090 468.930 24.753 824.773

Begroting 2027 162.979 124.356 81.766 369.101 699.397 481.000 1.549.498

Begroting 2028 175.302 124.356 81.766 381.424 791.683 118.509 1.291.616

Begroting 2029 188.496 124.356 81.766 394.618 117.512 9.166 521.296

Staat Voor civiele kunstwerken wordt gestreefd naar een technische kwaliteitsscore van 2–3 (goed/redelijk) volgens NEN 2767 en een beeldkwaliteit B volgens de CROW-systematiek. Dit sluit aan bij landelijke richtlijnen die veiligheid, functioneren en continuïteit waarborgen tegen aanvaardbare kosten. Visuele inspecties vinden eens per vijf jaar plaats. Het is daarnaast ook zaak dat er jaarlijks een schouw gedaan wordt van alle objecten. Dit is afgelopen jaren in de knel gekomen, het schouwen wordt opgepakt aan de hand van meldingen, storingen of tijdens (reinigings)werkzaamheden. Constructieve inspecties worden niet planmatig uitgevoerd. Het is gangbaar dit te doen naar aanleiding van storingen en/of uitkomsten van een visuele inspectie. De verwachting is dat constructieve inspecties de komende jaren vaker uitgevoerd worden, gezien de leeftijd van dit asset en aanverwante risico’s. Deze inspecties zijn relatief kostbaar en tijdsintensief, maar essentieel om een volledig beeld te krijgen van de technische staat en benodigde onderhoud van de kunstwerken. De technische kwaliteit van het volledige asset is op dit moment lastig te duiden. Enerzijds om dat civiele kunstwerken in de basis behoorlijk uniek zijn ten opzichte van elkaar.

Anderzijds omdat de beoordeling per onderdeel van een kunstwerk plaatsvindt en niet voor het object als geheel, aangevuld met de wijze van schouwen danwel inspecteren. Het huidige beheerplan is opgesteld op basis van beschikbare visuele inspecties. In de praktijk loopt het onderhoud en de vervanging van civiele kunstwerken ongeveer een jaar achter op de planning. Dit komt vooral door een tekort aan capaciteit om opdrachten op te stellen, in de markt te zetten en de uitvoering te begeleiden en toetsen. Inzet Een aanzienlijk deel van de civiele kunstwerken in Teylingen is op leeftijd. Daarbij geldt dat veel kunstwerken zwaarder worden belast dan waarvoor ze oorspronkelijk zijn ontworpen, waardoor vervanging eerder nodig is dan op basis van de geraamde technische levensduur. Concreet voorbeeld hiervan is de Koudenhoornbrug, waarbij het afgelopen jaar duidelijk is geworden dat (gewenst) gebruik niet altijd meer aansluit bij oorspronkelijk ontwerp en gedachte van de brug. Wanneer de beschikbare capaciteit structureel gelijk blijft, zullen keuzes nodig zijn in wat wel en niet kan worden opgepakt. De verwachting is dat in dat geval de komende jaren bruggen tijdelijk buiten gebruik moeten worden gesteld in afwachting van (inzet voor) herstel.

Het betreft kleinere fietsbruggen maar ook bruggen die onderdeel zijn van hoofdverbindingen, of zelfs een levensader vormen van delen van Teylingen.

10

De beschikbare exploitatie- en investeringsbudgetten zijn de afgelopen jaren niet volledig benut. Dit is het gevolg van een tekort aan capaciteit. Wanneer de formatie structureel wordt versterkt, ontstaat vanaf 2027 ruimte om deze projecten daadwerkelijk te realiseren. Dan wordt ook duidelijk of de huidige financiële kaders toereikend zijn om het gewenste kwaliteitsniveau te handhaven en de continuïteit van het netwerk te waarborgen. Dit is onderdeel van de nota kapitaalgoederen. Uitdagingen De huidige budgetten zijn toereikend voor de op dit moment geplande werkzaamheden. Tegelijkertijd is duidelijk dat aanvullende functionaliteiten en constructieve inspecties, tot nieuwe financiële opgaven zullen leiden. De hoge leeftijd van veel kunstwerken en de zwaardere belasting, betekenen dat vervanging eerder nodig is en naar verwachting ook kostbaarder zal zijn dan eerder geraamd. Daarnaast is recent de NAVO-norm verhoogd, wat gevolgen kan hebben voor de belastingeisen aan wegen en kunstwerken. Wat dit concreet betekent voor Teylingen is op dit moment nog niet duidelijk. Deze ontwikkelingen vragen mogelijk om hernieuwde afwegingen maar bieden potentieel ook mogelijkheden tot dekking van de kosten.

11

Riolering Beleids- en beheerplannen Voor Teylingen is het Integraal Waterketenplan Bollenstreek, zuiveringskring Katwijk 2022–2026 van kracht. Dit plan benoemt relevante ontwikkelingen, maar vertaalt deze niet altijd in beleidsmatige of financiële kaders. Riolering kent meerdere vormen. Er is ten eerste een onderscheid in type water wat er doorheen gaat: afvalen hemelwater in 1 buis (gemengd riool) of in 2 buizen (gescheiden). Ten tweede is een onderscheid te maken in de wijze waarop de doorstroming van het water gaat: middels mechanische druk (persleidingen) of door middel van zwaartekracht (vrijvervalriool). De grootste uitdaging is dat de kwantiteit en kwaliteit van het rioolstelsel in Teylingen nog niet volledig in beeld is. De ligging van het riool is voor circa 95% bekend, de technische staat voor ongeveer 85%. Het stelsel bestaat voor 90% uit gemengd riool, maar van het gescheiden riool is de kwaliteit vooralsnog voor 50% in kaart gebracht. Er is dus sprake van een vervangingsopgave, maar het wat, wanneer en tegen welke kosten is nog onvoldoende duidelijk. In 2026 wordt het rioolstelsel verder geïnventariseerd en vastgelegd in het beheersysteem. Op dit moment vormt de (theoretische) technische levensduur de basis voor onderhoud en vervanging. - Afschrijving - Onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN TOTAAL

Begroting 2025 371.830 623.963 373.079 1.368.872 1.900.881 3.269.753

Begroting 2026 369.995 632.081 384.626 1.386.702 2.626.620 4.013.322

Begroting 2027 374.883 632.081 384.626 1.391.590 2.311.846 3.703.436

Begroting 2028 372.769 632.081 384.626 1.389.476 1.982.802 3.372.278

Begroting 2029 372.769 632.081 384.626 1.389.476 1.824.951 3.214.427

Staat Het vrijvervalriool wordt eens per 10 jaar geïnspecteerd door middel van een camera-inspectie (conform de NEN-3508) waarin schadebeelden geclassificeerd worden. De voorzieningen (bergbezinkbassins, rioolgemalen, mini-gemalen, etc.) worden, afhankelijk per voorziening, eens per 1 jaar of eens per 2 jaar geïnspecteerd door middel van een visuele inspectie. Aan de hand van de beoordeling van deze schadebeelden wordt nadere inspectie, onderhoud- of vervanging bepaald. De personele capaciteit die daarvoor beschikbaar is, is beperkt. Hierdoor en door het (nog) ontbreken van duidelijkheid over het areaal, wordt er momenteel reactief gewerkt: onderhoud wordt gepleegd waar zich een probleem voordoet. Grote vervangingsinvesteringen zijn er nauwelijks gedaan. Wel zijn de afgelopen jaren quick fixes en levensduur verlengende maatregelen getroffen. Eén van de meest bekende en veel gebruikte vorm van levensverlenging is zogenaamde ‘relining’. Waarmee in feite een nieuwe buis in een oude buis wordt gemaakt, vergelijkbaar met een nieuwe laag plamuur of stuc op een muur. Inzet Op dit moment is er nog geen volledig zicht op de onderhouds- en vervangingsopgave voor de komende jaren. Er is met name relining toegepast als levensduurverlengende maatregel, waarmee de vervangingspiek feitelijk is doorgeschoven.

In het nieuwe rioleringsbeheerplan (2028), zal naar verwachting blijken dat de beschikbare middelen onvoldoende zijn om de noodzakelijke vervanging te financieren. Ook hier geldt dat de budgetten de afgelopen jaren regelmatig niet zijn uitgeput vanwege een gebrek aan capaciteit. Deze onderbesteding is gedoteerd aan de reserve riolering, maar deze zal naar verwachting niet toereikend zijn om de toekomstige vervangingsopgave te financieren. Daarnaast liggen er beleidsmatige ontwikkelingen in het

12

verschiet, zoals klimaatdoelstellingen en waterkwaliteitsnormen, welke met de bestaande capaciteit niet vertaald kunnen worden naar Teylingen. Uitbrieding van de capaciteit is derhalve nodig om duidelijkheid te kunnen verschaffen aan initiatiefnemers en inwoners over de aanpak.. Ook het fundamenteel aanpakken van de wateroverlast (zoals nu in de Bomenbuurt), het integraal kijken naar het afwateringssysteem bij de centrumvisie Teylingen en het oppakken van de waterafvoer vanuit het riool naar sloten kan alleen gebeuren wanneer de personele capaciteit wordt vergroot. Dan kan Teylingen een volwaardiger partner richting derden zijn. Uitdagingen De gemeentelijke grondwatertaak is onvoldoende verankerd. Het op peil brengen van dit areaal vereist aanvullende capaciteit en zal naar verwachting financiële gevolgen hebben voor de rioolheffing. Tegelijkertijd vraagt ook de opgave om hemelwater af te koppelen van het gemengde rioolstelsel om investeringen. Het onderhoudsbudget voor onderhoud riolering is de afgelopen jaren beperkt meegegroeid met de inflatie (circa 3%), terwijl de CBS-index voor grond-, weg- en waterbouw jaarlijks met 10–15% is gestegen. In combinatie met een sterk stijgende marktvraag (die leidt tot hogere inschrijfprijzen door aannemers) zullen de kosten voor onderhoud sneller stijgen dan het beschikbare budget.

13

Water Beleids- en beheerplannen De gemeente Teylingen heeft het programma Water en Klimaatadaptatie (PWKA) 2024–2028 vastgesteld en omvat het volledige asset water (met uitzondering van de duikers). Een nieuw beheerplan wordt begin 2026 verwacht. Met de vaststelling van het PWKA is het asset water qua capaciteit en middelen op orde. - Afschrijving - Onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN VOORZIENING TOTAAL

Begroting 2025 -

Begroting 2026 -

Begroting 2027 78.652

Begroting 2028 104.859

Begroting 2029 130.056

112.813 112.813 655.408 181.000 1.423.629

116.112 116.112 655.736 181.000 1.427.584

116.112 194.764 655.172 181.000 1.505.108

116.112 220.971 654.921 181.000 1.530.813

116.112 246.168 181.000 246.168

Staat Voor oevers geldt beeldkwaliteit B waarbij geldt dat segmenten met kwaliteit D Beeldkwaliteit Oevers A 73,7% op niet al te lange termijn moeten worden aangepakt. Daarnaast is binnen B 11,0% Teylingen 7,9 km van het totale watersysteem (ca. 90 km) als knelpunt C 10,3% aangemerkt. Een knelpunt betreft een systeem dat onvoldoende water kan D 5,0% bergen bij hevige neerslag. Voor baggeren is geen beeldkwaliteit vastgesteld, maar het waterschap hanteert minimale dieptenormen voor watergangen. Gezien de huidige capaciteit en middelen zijn de gestelde kwaliteitsdoelen haalbaar. Inzet Door de recente capaciteitsuitbreiding binnen PWKA is het asset water structureel versterkt en zijn grote knelpunten afwezig. Wel blijft het systeem kwetsbaar. Prioriteiten voor de komende jaren zijn: •

Uitvoeren reguliere baggerwerkzaamheden, waarbij verschillende watergangen die nu door het waterschap worden gebaggerd, naar de gemeente toe komen. • Aanleg van natuurvriendelijke oevers • Verbreding van watergangen Voor grondwater geldt een gemeentelijke zorgplicht. Teylingen heeft hier, net als andere gemeenten, beperkt op geacteerd. Om dit adequaat op te pakken is aanvullende capaciteit noodzakelijk. Bij uitblijvende actie ontstaat risico op paalrot in wijken met houten funderingen. Daarnaast kunnen bij hoge grondwaterstanden kelders vollopen en schimmelvorming optreden. Uitdagingen Komende jaren worden verschillende beleidsmatige ontwikkelingen verwacht. De huidige capaciteit is ontoereikend om deze ontwikkelingen te implementeren. De financiële situatie voor asset water is toereikend voor het huidige takenpakket, maar biedt geen ruimte voor uitbreiding.

14

Groen Beleids- en beheerplannen Het beleid voor het asset ‘groen’ is verankerd in de Omgevingsvisie Teylingen en loopt tot 2050. Het bijbehorende Groenbeheerplan (Z-22-228825) heeft een looptijd tot 2031. Hierin zijn de planning en benodigde middelen voor instandhouding en vervanging vastgelegd. De benodigde middelen zijn opgenomen in de begroting en momenteel toereikend. Wel zijn bezuinigingen aangekondigd waardoor op onderdelen de beeldkwaliteit zal afnemen. - Afschrijving - Onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN TOTAAL

Begroting 2025 93.653 1.937.545 993.083 3.024.281 957.632 3.981.913

Begroting 2026 126.938 1.978.422 1.032.539 3.137.899 1.117.632 4.255.531

Begroting 2027 198.781 1.912.422 1.032.539 3.143.742 957.632 4.101.374

Begroting 2028 230.702 1.912.422 1.032.539 3.175.663 957.632 4.133.295

Begroting 2029 247.369 1.912.422 1.032.539 3.192.330 957.632 4.149.962

Staat Technische kwaliteit bepaalt vervanging; beeldkwaliteit stuurt het onderhoud. Voor het groen geldt kwaliteitsdoelstelling B. De meting van 2024 toont bijgaande kwalificatie, waarbij kwaliteitsniveau D betekent “aanpakken binnen 5 jaar”. Deze opgave is opgenomen in de planning en lijkt uitvoerbaar met de huidige capaciteit. Bij vaststelling van het beheerplan in 2022 is budget gereserveerd om de vervangingsachterstand bij de bomen in negen jaar gefaseerd weg te werken. Ook wordt er in Teylingen met succes gewerkt aan het 1000 bomen project, waarbij een significant aantal bomen wordt toegevoegd aan het bomenbestand in Teylingen. Ook de versterking van het biodiversiteitnetwerk is positief te vermelden, zij het dat hier voor advisering en uitwerking ook capaciteit noodzakelijk zal zijn. Inzet De kwaliteit van het groen is op orde. De huidige capaciteit volstaat om kwaliteitsniveau B te realiseren. Door aangekondigde bezuinigingen op bijvoorbeeld onkruidverwijdering bij boomspiegels, zal de beeldkwaliteit lokaal dalen. Voor vergroeningsinitiatieven is binnen de bestaande capaciteit nagenoeg geen ruimte. Uitdagingen Uitdagingen voor groen zijn het bewaken van het kwaliteitsniveau, het tijdig afhandelen van meldingen van bewoners en een proactieve communicatie richting inwoners.

Daarnaast moet voor het geven van juiste (onderhouds)opdrachten, het databeheer verder op orde worden gebracht.

15

Spelen Beleids- en beheerplannen Het beleidsdocument “Visie en beleid speelplaatsen gemeente Teylingen 2015–2024” is nog steeds leidend, hoewel actualisatie wenselijk is. Door capaciteitsgebrek is actualisatie tot op heden uitgebleven. Ook vraagt dit overigens inzet vanuit het programma Samenleven. Gezien er een direct verband is te leggen met sociale cohesie, gezondheid en welzijn. Het college heeft de ambtelijke organisatie gevraagd om te verkennen wat er nodig is om het beleid vernieuwen. Er is een onderhoudsplan beschikbaar tot 2028, gebaseerd op de technische afschrijvingstermijnen van de speeltoestellen. De inrichtingseisen zijn vastgelegd in de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR), waarmee de kwaliteitsstandaard van speelplaatsen wordt bepaald. Voor speelvoorzieningen gelden diverse NEN-normen, met nadruk op veiligheid, toegankelijkheid en speelwaarde. Jaarlijks vindt een veiligheidsinspectie plaats door Speelplan, aangevuld met drie operationele inspecties per jaar door HLTsamen. - Afschrijving - Onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN TOTAAL

Begroting 2025 78.552 51.428 43.104 173.084 203.653 376.737

Begroting 2026 77.455 52.816 44.427 174.698 200.000 374.698

Begroting 2027 93.691 52.816 44.427 190.934 213.963 404.897

Begroting 2028 107.955 52.816 44.427 205.198 255.865 461.063

Begroting 2029 125.013 52.816 44.427 222.256 224.795 447.051

Staat De speeltoestellen in Teylingen voldoen aan de geldende veiligheidsnormen en verkeren in goede staat. Naast regulier onderhoud worden ook vernieuwingsprojecten uitgevoerd. Per speelplaats is een vast budget beschikbaar, maar dit staat onder druk bij vervangingen die verder gaan dan een 1-op-1 vervanging van toestellen. Inzet Voor regulier onderhoud en eenvoudige vervanging is de huidige capaciteit toereikend. Echter, speelplaatsen vervullen steeds vaker een bredere maatschappelijke functie binnen de wijk. Dit vraagt om gebiedsgerichte afwegingen en participatie, waarvoor de benodigde capaciteit ontbreekt. Een voorbeeld is de vervanging van het skatepark aan de Sportlaan, waar voor ruimtelijke en programmatische keuzes eigenlijk geen capaciteit beschikbaar is. Het opstellen van een beleidsplan voor speelvoorzieningen is met de huidige bezetting niet uitvoerbaar en vraagt samenwerking tussen diverse programma’s.Hoewel de beschikbare middelen voor speelvoorzieningen op dit moment nog toereikend zijn, begint het budget per locatie steeds krapper te worden. Uitdagingen Herinrichting van grotere speelplekken vraagt steeds vaker om samenwerking tussen verschillende beleidsterreinen. Een integrale aanpak is daarbij essentieel om kansen op het gebied van leefbaarheid, gezondheid en participatie optimaal te benutten.

Daarnaast nemen thema’s als inclusiviteit, klimaatadaptatie, biodiversiteit en duurzaamheid in relevantie toe. Deze opgaven effectief te integreren vraagt om beleidsontwikkeling, afstemming en capaciteit welke op dit moment beperkt beschikbaar is.

16

Straatmeubilair Beleids- en beheerplannen Het asset straatmeubilair omvat het onderhoud en de vervanging van objecten in de openbare ruimte, waaronder banken, fietsparkeervoorzieningen, buitenreclame, hekwerken, fietssluizen, beeldende kunst, oorlogsmonumenten, watertappunten, informatieborden, markt- en evenementenkasten en vlaggenmasten. Er is momenteel geen vastgesteld beleidsplan en het uitvoeringsprogramma uit 2021 is verouderd en niet door de raad bekrachtigd. Op dit moment worden vooral projecten opgepakt waar bestuurlijke druk op staat of waar meldingen directe actie vereisen. In 2026 wordt een nieuw beleidsplan en uitvoeringsprogramma verwacht. Met het nieuwe beheerplan wordt de stap naar een proactieve en planmatige aanpak gezet. Deze inzet en stappen zijn mogelijk door incidentele inzet en herverdeling van formatie. Voor banken en tafels geldt de CROW-systematiek voor beeldkwaliteit. Voor overige objecten zijn geen specifieke kwaliteitsnormen vastgesteld; hier wordt gestreefd naar beeldkwaliteit B en geldt als uitgangspunt dat objecten schoon en technisch veilig moeten zijn. - Afschrijving - Onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN TOTAAL

Begroting 2025 42.618 42.261 84.879 84.879

Begroting 2026 59.174 43.452 102.626 102.626

Begroting 2027 59.174 43.452 102.626 102.626

Begroting 2028 59.174 43.452 102.626 102.626

Begroting 2029 59.174 43.452 102.626 102.626

Staat Het areaal is niet recent integraal geïnspecteerd, maar wordt geschat op een kwaliteitsniveau tussen B en C. Gedurende de levensduur vindt regulier onderhoud plaats en bij einde levensduur wordt het object vervangen, conform de richtlijnen uit de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR). Vervangingen worden gefinancierd uit exploitatiebudgetten, aangezien de objectwaarde te laag is voor activering. Inzet Alleen met een structurele uitbreiding kunnen het beleidsplan en uitvoeringsprogramma worden opgesteld en kan de gewenste transitie van calamiteit gestuurd naar planmatig onderhoud van de grond komen. Onderhoud aan specifieke objecten, zoals zeilplastiek en oorlogsmonumenten, kan anders enkel plaatsvinden bij defecten. Beeldende kunst en bankjes zouden dan tweemaal per jaar geïnspecteerd kunnen worden op schade en vervuiling. Uitdagingen Een belangrijke uitdaging is het ontbreken van een automatische koppeling tussen areaalgroei en exploitatiebudget, waardoor budgetten niet meebewegen met de toename van objecten. Daarnaast schrijft de LIOR een sobere, degelijke en kosten-efficiënte inrichting voor, terwijl de gemeentelijke wens vaak uitgaat naar een luxere uitstraling zonder bijbehorende financiële compensatie. Dit leidt tot spanning tussen ambitie en beschikbare middelen.

17

Openbare Verlichting Beleids- en beheerplannen De verwachting is dat in 2026 een plan wordt vastgesteld waarin beleid en beheer samengevoegd worden. Dit is een resultante van incidentele inzet. Dit plan voorziet in planmatig beheer voor vier jaar, met een doorkijk naar tien jaar, inclusief werkplanning en kostenraming voor onderhoud en vervanging. De Leidraad Inrichting Openbare Ruimte bepaalt de standaard voor masten en armaturen bij vervanging, met als uitgangspunt toepassing van LED-verlichting. In Teylingen is al vroeg ingezet op het inzet van LED-verlichting. Wat maakt dat zo’n 95% van de verlichting in deze gemeente bestaat uit LED-armaturen. Verlichtingskwaliteit wordt beoordeeld via lichtberekeningen, afgezet tegen de beleidsnormen. Daarnaast wordt kwaliteit mede bepaald op basis van bewonersfeedback en verzoeken tot aanpassing van de verlichting. De norm voor uitval bedraagt maximaal 5%. Hoewel geen expliciete beeldkwaliteitsnorm is vastgesteld, wordt conform andere assets gestreefd naar beeldkwaliteit B volgens CROW. - Afschrijving - Onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN TOTAAL

Begroting 2025 70.964 220.305 572.871 864.140 314.251 1.178.391

Begroting 2026 70.047 226.253 570.032 866.332 444.453 1.310.785

Begroting 2027 205.696 226.253 570.032 1.001.981 401.304 1.403.285

Begroting 2028 225.762 226.253 570.032 1.022.047 365.654 1.387.701

Begroting 2029 244.044 226.253 570.032 1.040.329 316.708 1.357.037

Staat De kwaliteit van de verlichting wordt niet structureel gemeten, maar op basis van inschatting voldoet circa 65% van de armaturen aan kwaliteit B en 35% aan kwaliteit C. Vrijwel alle verlichting is inmiddels omgezet naar LED. Wel bestaan er verschillen tussen de data in beheersystemen en de feitelijke situatie in de openbare ruimte, welke geleidelijk worden gecorrigeerd. De inzet is met name op kwalitatieve goede inzet geweest en minder op snelheid. Het beschikbare budget dekt klein en groot onderhoud, vervanging door duurzame LED-verlichting, kwaliteitsverbetering en deels de energiekosten.

InzetHoewel klachten en meldingen tijdig worden afgehandeld en de LED-omzetting grotendeels is gerealiseerd, wordt de beoogde kwaliteit B niet gehaald. Door capaciteitsgebrek is vervanging beperkt mogelijk en zijn essentiële taken zoals databeheer, beleidsontwikkeling, planmatige vervanging en het voorkomen van langdurige duisternis bij oplevering, niet structureel geborgd. De tijdelijke capaciteitsuitbreiding in 2025 maakte enkele verbeteringen mogelijk, zoals subsidiëring van slimme verlichting langs de A44 en de aanpak van verbeterde zichtbaarheid bij voetgangersoversteekplaatsen. Desondanks kan nu nog steeds een aantal belangrijke opgaven niet worden opgepakt, zoals verbetering van verlichtingskwaliteit bij voetgangersoversteekplaatsen, integrale samenwerking met externe partijen en andere assets, en beleidsontwikkeling op het gebied van duurzaamheid, veiligheidsbeleving en verslimming. Structurele uitbreiding van de capaciteit moet voorkomen dat de kwaliteit terugvalt naar kwaliteitsniveau C en later D. Uitdagingen Een belangrijke opgave is het afstemmen van vervangingen en het synchroniseren van werkzaamheden met andere projecten. Daarnaast is verbetering van de zichtbaarheid en verlichtingskwaliteit van vrij-liggende voetgangersoversteekplaatsen noodzakelijk.

Voor vervangingen en onderhoud ten gevolge van prijswijzigingen wordt de raad nader geïnformeerd met een beeldvormende sessie en nadere behandeling van het beleidsplan.

18

Ondergrond Beleids- en beheerplannen Bij graafwerkzaamheden in de openbare ruimte door derden, zoals nutsbedrijven, is een vergunning vereist. Tijdens de werkzaamheden en na afronding wordt getoetst of de ondergrond in minimaal de oorspronkelijke staat is hersteld. Ter compensatie wordt een degeneratievergoeding aan de gemeente betaald. Deze toetsing voorkomt kwaliteitsverlies van de openbare ruimte door ingrepen in de ondergrond. Voor de asset ondergrond zijn geen budgetten beschikbaar. Staat Bij graafwerkzaamheden wordt na oplevering getoetst of de ondergrond correct is hersteld. De activiteiten in en rond de ondergrond hebben een direct effect op diverse assets. Kwaliteit van de ondergrond is dus niet eenduiding te geven, maar is per asset verschillend. Inzet In het eerste halfjaar van 2025 is de ondergrond op 528 locaties geopend en hersteld, ten behoeve van geplande werkzaamheden, kleinere ingrepen en calamiteiten. De graafwerkzaamheden ten behoeve van glasvezelnetwerken zijn daar een voorbeeld van. De uitdagingen van komende jaren zijn divers en de afhankelijkheden van derden zijn behoorlijk. Toch is op basis van een inschatting en diverse gesprekken met marktpartijen te stellen dat de huidige capaciteit onvoldoende is. Dit geldt zowel voor toetsing en gunning vooraf, als het toezicht tijdens en na werkzaamheden.

Het risico op kwaliteitsverlies van de openbare ruimte neemt hierdoor toe. Afgelopen jaren is gewerkt met inhuurkrachten, maar het aantal activiteiten en verleende vergunningen is inmiddels structureel te noemen. Daarmee zijn ook inkomsten meer structureel van aard, wat het aannemen van personeel als verminderd risico kwalificeert. Uitdagingen Door de energietransitie zal het aantal aanvragen verder stijgen, waaronder op beeldbepalende locaties zoals de Herenweg in Warmond, de Zweilandpolder en de Zijldijk. Bij gelijkblijvende capaciteit kan niet overal meer worden getoetst of herstel conform de eisen is uitgevoerd. Een aanzienlijk deel van de werkzaamheden kan worden bekostigd uit de degeneratievergoedingen van derden. Deze mogelijk wordt in Teylingen benut, mede door correct financiële borging in de begroting. Zo zijn zowel de opbrengsten als kosten (voor inzet en versnelde afschrijving) geraamd in de begroting.

19

Afval Beleids- en beheerplannen Afval betreft het onderhoud, de vervanging en de lediging van ondergrondse containers en afvalbakken in de openbare ruimte. In 2025 is een nieuw afval en grondstoffenplan 2026-2030 vastgesteld. In 2022 is een beheerplan opgesteld, gericht op investeringen in ondergrondse containers. Een beheerplan voor afvalbakken is in ontwikkeling. Of er een integraal beheerplan komt, hangt mede af van de omgang met beperkte contractpartijen voor het ophalen van (rest)afval. Voor het legen van afvalbakken geldt beeldkwaliteit B: bij lediging mag de vulgraad dan maximaal 80% zijn. In de zomerperiode wordt gestreefd naar beeldkwaliteit A, met een maximale vulgraad van 60%. - Afschrijving - Onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN TOTAAL

Begroting 2025 149.643 3.720.603 788.417 4.658.663 4.658.663

Begroting 2026 122.187 3.683.362 839.915 4.645.464 4.645.464

Begroting 2027 250.151 3.800.938 839.915 4.891.004 4.891.004

Begroting 2028 250.024 3.796.904 839.915 4.886.843 4.886.843

Begroting 2029 250.024 3.796.904 839.915 4.886.843 4.886.843

Staat De asset verkeert in de basis in goede staat. Er vindt geen structurele kwaliteitsmeting plaats, maar op basis van meldingen en visuele waarneming lijkt de beoogde beeldkwaliteit te worden gehaald. Actie wordt ondernomen bij meldingen of constateringen. Door het opstellen van beheerplannen kan worden toegewerkt naar planmatig onderhoud en vervanging, in plaats van uitsluitend reactief handelen. Inzet Er is momenteel onvoldoende capaciteit om de werkzaamheden van opdrachtnemers gestructureerd te toetsen en om adequaat contractmanagement te voeren. Op dit moment wordt een projectleider/technisch beheerder ingehuurd om zorg te kunnen dragen voor vernieuwing van ondergrondse containers. Dit wordt bekostigd middels een investeringsbudget en -plan. Het omgaan met nieuwe marktbenaderingen vraagt komende tijd om tijdelijk extra handen, wat pleit voor inhuren en niet structureel (extra) aannemen van personeel. Uitdagingen In het afval en grondstoffenplan 2026-2030 is stilgestaan bij de uitdagingen en ontwikkelingen op gebied van afval. Hierin is ook aangegeven welke kaders en ambities van belang zijn. Daarnaast is het goed op te merken dat het aantal afvalinzamelaars afneemt, waardoor met name de prijs onder druk komt te staan. Dit kan op termijn financiële gevolgen hebben voor Teylingen.

Daarnaast wordt het benutten van marktkennis lastiger en neemt de beschikbaarheid van personeel af. Leveranciers houden geen voorraden meer aan, waardoor vervanging van afvalbakken vertraging oploopt.

20

3. Scenario’s Om de kwaliteit van de assets op het door de gemeenteraad gewenste niveau te brengen, is een structurele uitbreiding van de capaciteit essentieel. De snelheid waarmee achterstanden kunnen worden ingelopen en beleidsmatige ontwikkelingen geïmplementeerd, is rechtstreeks afhankelijk van de beschikbare formatie: meer capaciteit betekent snellere voortgang. In dit kader wordt eerst de huidige situatie geduid om vervolgens twee mogelijke scenario’s te schetsen: • •

Scenario 1: Beperkte uitbreiding capaciteit, waardoor achterstanden stabiliseren en uiteindelijk zeer geleidelijk afnemen. Scenario 2: Substantiële uitbreiding capaciteit, waardoor achterstanden in relatief hoog tempo worden ingelopen en beleidsmatige ambities kunnen worden gerealiseerd.

Het wegwerken van achterstanden vergt tijd. Voor grotere projecten geldt een doorlooptijd van gemiddeld zeven jaar van planvorming tot realisatie. Een structurele uitbreiding van capaciteit, uitsluitend gericht op regulier onderhoud, met aanvullend een incidentele inzet van extra capaciteit voor het wegwerken van achterstanden, is weinig helpend. Deze incidentele inzet zou een periode van tien jaar of langer beslaan, waarmee het onderscheid tussen incidenteel en structureel vervaagt. Om die reden is de uitbreiding van capaciteit in alle scenario’s als “structureel” gelabeld. Uitbreiding van capaciteit is niet alleen noodzakelijk om meer opdrachten in de markt te zetten, maar ook om: • • • • •

professioneel opdrachtgeverschap te borgen beleidsontwikkeling per asset mogelijk te maken meerjarige onderhoudsplannen op te stellen integrale afstemming met stakeholders te faciliteren databeheer op orde te brengen

Team Beheer De voorgestelde capaciteitsuitbreiding in de scenario’s betreft primair team Beheer, waar assetmanagers, assetbeheerders en toezichthouders verantwoordelijk zijn voor het vormgeven van onderhoud en vervanging in de openbare ruimte. Eerst wordt de huidige situatie bij team Beheer beschreven. Scenario 1 en 2 laten vervolgens zien wat een groei van de capaciteit aan kosten met zich meebrengt en wat daarmee kan worden gerealiseerd. Een toename van capaciteit bij team Beheer heeft mogelijk gevolgen voor andere teams. Wanneer Beheer als opdrachtgever meer projectopdrachten genereert, zal team Inrichting Openbare Ruimte als opdrachtnemer naar verwachting extra projectleiders (en investeringsbudgetten) moeten aantrekken. Meer onderhoud en projecten kan wellicht ook voor de Buitendienst tot meer werk leiden en voor de stafdiensten binnen HLTsamen. In de loop van 2026 wordt duidelijk of er gevolgen zijn voor andere teams.

21

Bestaande situatie De huidige formatie van team Beheer bedraagt 24,85 fte. In onderstaande tabel is de verdeling hiervan over de verschillende assets weergegeven. Asset

Team leider

Wegen Groen speelplaatsen Ondergrond/VRI Afval Verlichting Riolering Straatmeubilair Water Kunstwerken overig subtotaal in fte Totaal Beheer in fte

Onder steuner

Senior medew.

Huidige situatie Bestek Asset schrijver manager 0,5 1

1

Asset beheerder 0,65 1 0,5 0,65 1

1 2 1 1

1 1

1,85 1,85

0,2 0,2 24,85

5,5

1 0,5 1 0,5 1 7,8

Asset toezicht 1 1 1 0 2 0,5 1 0,5 0,5

7,5

De huidige capaciteit van Beheer wordt gefinancierd uit drie financieringsbronnen: -

Personele inzet op het asset afval wordt gefinancierd vanuit de afvalstoffenheffing. Meer capaciteit op het asset afval betekent derhalve een verhoging van de afvalstoffenheffing Personele inzet op het asset riool wordt gefinancierd vanuit de rioolheffing. Meer capaciteit op het asset riool betekent derhalve een verhoging van de rioolheffing Overige personele inzet wordt betaald uit de exploitatie en komt daarmee ten laste van de 3 gemeenten via hun bijdrage aan HLTsamen. Deze bijdrage is verspreidt opgenomen in de begrotingen, veelal per asset.

De formatie van 24,85 fte tekent de situatie van 2024. In de loop van 2024 is incidenteel geld beschikbaar gekomen (€ 825.000) waarmee externe inhuur is binnen gehaald. Nemen we afscheid van deze inhuur (de middelen zijn immers incidenteel toegekend), zullen de achterstanden in de kwaliteit van de assets verder oplopen. Daarnaast zal de omslag naar planmatig werken niet gemaakt kunnen worden. In de tabel op de volgende pagina is opgenomen gevolgen er zijn. Handhaven van de bestaande situatie betekent dat de gemaakte beleidskeuzes (zoals vastgestelde beeldkwaliteit en technische kwaliteit) naar beneden moeten worden bijgesteld. Een verhoging van de exploitatie- en investeringsbudgetten is niet aan de orde omdat het ontbreekt aan capaciteit om meer contracten op de markt te zetten. De hierdoor verder verslechterende kwaliteit van de assets in het algemeen en de wegen in het bijzonder, zal onvermijdelijk aanleiding zijn voor de provincie om een herstelplan te eisen.