Bijlage B1.2_Tuin historisch onderzoek_Stichting Arcadie.pdf
Tekst van het document
‘Lustplaats van den heer Hendrik Colonius’ in A. Rademaker, Rhynlands fraaiste gezichten (Amsterdam 1732), plaat 20
Fragment van de kaart Floris Balthasar en Balthasar Floriszoon van Berckenrode, Caertboeck van Rynland, manuscriptkaart Warmond, 1615. Archief Hoogheemraadschap Rijnland, inv.nr. A. 4181 46
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
2.3 Deelgebied Schoonoord 2.3.1 De 17e eeuw: een naamloze hofstede Op de kaart van Floris Balthasar en Balthasar Florisz. van Berckenrode uit het Caertboeck van Rynland uit 1615 is te zien evenwijdig aan en ten noorden van de Buerweg een weg loopt (ter hoogte van de huidige straat Park Klinkenberg). Deze weg voert vanaf de Ruïnekerk in westelijke richting naar de Oude Dam. Aan de noordzijde van deze weg liggen begin 17e eeuw een aantal huizen. Vanaf de Ruïnekerk bezien is het eerste huis een hofstede die zich zal ontwikkelen tot buitenplaats Schoonoord. De oudst bekende vermelding betreft een executoriale verkoop van dit huis in 1667, dat dan eigendom is van Clara Erasmus en Hendriesta van der Seyll.40
2.3.2 Eerste helft 18e eeuw: stichting en teloorgang van Schoonoord als buitenplaats Na diverse eigendomswisselingen in de tweede helft van de 17e eeuw wordt op 3 juli 1715 het huis met erf groot 202 roeden voor 170 gulden verkocht aan Joseph Hewlate. Hewlate koopt in november van hetzelfde jaar van Anna Hendrina vrouwe van Wassenaar van Warmond 120 roeden aanpalende grond voor 150 gulden.41 In 1720 vergroot Hewlate zijn bezit met een boomgaardje. In deze akte wordt zijn bezit inmiddels genoemd als “seeker plaisier plaasje”. Op 17 juni 1731 verkoopt Hewlate’s zoon, namens zijn in Engeland verblijvende vader, “een huys en erve met sijn plantagie en stallinge sijnde een buytenplaats” met een oppervlakte van 413 roeden. Koper voor 3.500 gulden is de Amsterdamse koopman Hendrik Colonius. Het door Colonius gekochte huis staat afgebeeld in A. Rademaker, Rhynlands Fraaiste Gezichten (1732). In 1735 verkoopt Colonius zijn buitenplaats voor 2.000 gulden aan Anna Elisabeth douairière graaf de Rayneval geboren Glimmer.42 Na haar dood in 1748 verkoopt haar zoon Jean Gabriel graaf de Rayneval Schoonoord op 22 april 1750 aan Maria van Deutekom voor 1.400 gulden.43 Enkele maanden later staat Schoonoord nog afgebeeld op de ‘Kaart van de Kerkbuurt onder Warmond door B. de Baas van 27 juni 1750.
Opvallend is dat tussen 1731 en 1750 de koopprijs van Schoonoord van 3.500 gulden is gedaald tot 1.400 gulden.
Detail Schoonoord op de ‘Kaart van de Kerkbuurt onder Warmond’ door B. de Baas, 1750. Collectie Huis Oostergeest
47
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
Kadastraal Minuutplan Warmond sectie D, 1e blad 1818. Het voormalige Schoonoord is nog herkenbaar in perceel nr. 17 “tuin”. Het deel ten zuiden hiervan gelegen tussen perceel nr. 17 en perceel nr. 90 is inmiddels getrokken bij perceel nr. 16 de Kloosterweide
Chromotopografische kaart Bonneblad nr. 402, uitgave 1898
17 16
90
Fragment van de situatiekaart van de parkaanleg van de buitenplaats Oostergeest, na 1850. Linksboven zijn de percelen Schoonoord zichtbaar met daaronder het weiland waar het recht van overpad op berust. Coll. Huis Oostergeest.
48
Foto Stichting PHB, 2005
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
2.3.3 Tweede helft 18e eeuw tot 1850: “een partije land”
bouwplannen met het centrale gedeelte met op de vier hoeken paviljoens, weken sterk af van het voorontwerp. Aan de noordzijde van deze paviljoens is een calamiteitenuitweg ten behoeve van Mariënhaven gemaakt die uitkomt op het verlengde deel van het pad Klinkenberg. Om de nieuwbouw uit 1996 enigszins uit het zicht te houden is na 1996 de zuidzijde van het perceel Schoonoord beplant. In 2004 vindt er nog een grondruil plaats, waarbij 150 m2 tussen de eigenaren van Schoonoord en Mariënhave is geruild. Het oudste deel van het pad Klinkenberg dat tussen de Ruïnekerk en de aanbouw van Mariënhaven ligt is in 2016 door de familie Leemans gekocht van de hervormde gemeente van Warmond.47
Vóór of in 1753 is Schoonoord gesloopt. Bij de verkoop in december 1753 is er sprake van “een partije land groot 413 roeden, waarop voor dezen een heeren-huysing gestaan heeft, genaamd Schoonoord”. Koper voor 275 gulden is Abraham Edens, eigenaar van de naastgelegen buitenplaats Oostergeest.44 In 1754 komt Abraham Edens als eigenaar van het voormalige Schoonoord overeen met Bastiaan Boers (eigenaar van de Franse kostschool) in een akte van schikking voor de Hoge Raad van Holland dat hij het recht verkrijgt “ten eeuwigen dage (..) een vrije en onverhinderde passage voor Rijtuijg en Paarden langs het gemeene pad geleegen, en strekkende van de kerk van Warmond zuijdwaarts aan, voorbij de Huijsinge van de Pastorije aldaar zoodanig nog thans dat den requirant en zijne successeuren van het voorschreve land het gemelde pad alleen zullen mogen berijden door het Hekke althans door den requirant ten zuijdoosten van de voorschreevene geweesene buijten-plaats Schoonoord gedaan.”45 Edens verkreeg hiermee het recht om via het pad (Klinkenberg) langs de westzijde van de ruïnekerk over het weiland tussen de Franse kostschool naar het toegangshek van het voormalige Schoonoord te rijden als entree naar zijn land.
2.3.4 Schoonoord 1850-heden: verdergaande afkaveling Het recht van overpad blijft lang gehandhaafd. In 1880 doen de gezusters Petronella Adriana Leemans en Maria Elisabeth Leemans als eigenaren van het perceel genaamd Schoonoord afstand van het recht van overpad ten faveure van het seminarie, sinds 1798 eigenaar van het met dit recht van overpad belaste perceel. Dit perceel was door het seminarie in de 19e eeuw ingericht als professorentuin. In ruil hiervoor verplichtte Casparus Josephus Martinus Bottemanne als president van het Seminarie zich om een afscheiding in hout of ijzer voor zijn kosten langs de erfgrens op te richten. Tegelijk met de opheffing van het recht van overpad zal het pad Klinkenberg in noordelijke richting zijn doorgetrokken ter ontsluiting van de percelen Schoonoord op de grens met de buitenplaats Oostergeest. Dit pad komt voor het eerst voor op de chromotopografische kaart Bonneblad nr. 402 uit 1898. Met het doortrekken van dit pad is Schoonoord sindsdien als twee kavels (het meest noordelijke kavel als moestuin en het zuidelijke kavels als weiland duidelijk herkenbaar en ook in gebruik vrijwel onveranderd gebleven tot ca. 1930. In 1930 wordt het seminarie uitgebreid met de bouw van het Philosophicum. Op het open terrein tussen de Ruïnekerk en het seminarie wordt naar ontwerp van architect Jan Stuyt een nieuwe vleugel en een extra kapel gebouwd.
Aan de achterzijde wordt een gerende strook grond van het perceel Schoonoord aangekocht zodat ook vanuit het Philosophicum de tuinaanleg achter het seminarie bereikbaar is. Op een luchtfoto uit 1948 is dit nieuwe pad goed zichtbaar. Inmiddels is het weiland van Schoonoord dan geheel in gebruik als moestuin en bollenland. Aan de westzijde is inmiddels een kas gebouwd. Na de sluiting van het seminarie in 1967 worden de gebouwen overgenomen door de Stichting Mariënstaete. Tussen 1971 en 1974 wordt het Philosophicum verbouwd tot verpleeghuis Mariënhaven. In 1995 is van het zuidelijke perceel weiland van Schoonoord 500m2 (5 are en 95 centiare) verkocht door de familie Leemans aan de Stichting Huisvesting, Serveiceverlening, Verzorging en Verpleging Mariënhaven ten behoeve van de uitbreiding van psychogeriatrisch centrum Mariënhaven met 150 bedden en 15 plaatsen voor dagbehandeling.46 Bij de verkoop werd onder andere vastgelegd dat maximaal 2 are en 50 centiare bebouwd mocht worden, er een uitdrukkelijk verbod gold om bouwverkeer of ander zwaar verkeer over het pad langs de Oude Toren (= pad Klinkenberg) toe te laten en kreeg de familie Leemans een beslissende stem, nu en in de toekomst, in de vaststelling van “hoe de beplanting tussen het dienend erf en het pad langs de oude Toren en het bollenland er uit zal zien”. De uiteindelijke gerealiseerde
1 november 2017
Luchtfoto april 1948, Aviodrome
49
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
Opname van de actuele situatie van complex Mariënhaven
50
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
3. ACTUELE SITUATIE: BESCHRIJVING EN WAARDERING In het voorliggende hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de actuele situatie van Mariënhaven op hoofdlijnen. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een analyse en interpretatie van de actuele situatie en een tuinhistorische waardestelling.
51
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
1 november 2017
3
1b
1a
1d
2
1c
Deelgebiedenkaart; 1, Seminarie en omgeving met:1a Bisschops- en Seminarielaan, 1b Omgeving gebouwen, 1c Voormalige kasteellocatie, 1d Terrein Park Klinkenberg; 2 R.K. kerk St. Matthias; 3 Schoonoord
52
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
1 november 2017
3.1 Werkmethode In het voorgaande hoofdstuk is inzicht ontstaan in de ruimtelijke structuur, opbouw en gelaagdheid van de actuele situatie. Het tuinhistorisch onderzoek bestaat uit een presentatie van de feitelijke gegevens. Een belangrijk deel van deze gegevens zijn waarnemingen binnen het object van onderzoek zelf. Andere gegevens bestaan uit kaartmateriaal, oude foto’s, beschrijvingen, luchtfoto’s en relevante archivalia. Door gegevens uit verschillende bronnen met elkaar te vergelijken zijn conclusies getrokken over de aanleg- en gebruiksgeschiedenis en wordt hiervan een interpretatie gegeven.
Bewaard gebleven onderdelen en aspecten uit het verleden kunnen een hoge, een positieve en een indifferente monumentwaarde hebben. De onderdelen en aspecten zijn getoetst aan de hand van de criteria gaafheid (authenticiteit) en zeldzaamheid. NB oudere parkonderdelen hebben niet per definitie een hogere cultuurhistorische waarde. De waardestelling is onafhankelijk en objectief en dus toetsbaar, verifieerbaar en reproduceerbaar. ‘Onafhankelijk’ wil in dit verband zeggen dat de waardestelling alleen op de tuin- en cultuurhistorische waarden is gebaseerd, los van de staat van onderhoud, gebruikersbelangen, eventuele ontwerpoverwegingen en financiële aspecten.
Uit het historisch onderzoek naar de tuingeschiedenis en de wijzigingen per periode valt af te leiden welke onderdelen en aspecten uit verschillende fasen in het object van onderzoek bewaard zijn gebleven. Hieruit is in principe ook de relatieve betekenis van deze onderdelen voor het historisch karakter van de totale aanleg vast te stellen. Dit werkt door in de waardestelling. Bewaarde onderdelen en aspecten uit aanlegfasen in het verleden kunnen een hoge, een positieve en een indifferente monumentwaarde hebben.
De waardestelling heeft een beperkte geldigheidsduur. Waarden zijn niet statisch en kunnen in de loop van de tijd veranderen als gevolg van nieuwe inzichten en gewijzigde omstandigheden. Immers, vergelijkingen met referentieobjecten, vergelijkingen met resultaten uit eerder onderzoek, en maatschappelijke ontwikkelingen beïnvloeden de waardestelling. De waardestelling is zuiver gebaseerd op de bestaande situatie. De waarde van verdwenen onderdelen of verdwenen gebouwen kan immers op geen enkele wijze getoetst of geverifieerd worden.
Het studiegebied bestaat uit drie deelgebieden. Dit betreft: 1. Seminarie en omgeving; a. Bisschops- en Seminarielaan; b. Omgeving gebouwen; c. Voormalige kasteellocatie; d. Terrein Park Klinkenberg. 2. Terrein rooms katholieke kerk St. Matthias; 3. Terrein Schoonoord.
De tuinhistorische waardestelling voor Mariënhaven betreft een interne waardestelling. Een contextuele waardestelling waarbij de vergelijking gemaakt wordt met andere soortgelijke objecten behoort niet tot het voorliggende project. Belangrijke elementen van een interne waardestelling zijn: De stedenbouwkundige of landschappelijke situering; Het idee achter het ontwerp; De vorm, onderliggende structuren; De samenhang tussen aanleg en gebouwde elementen; De gebruikte materialen en beplanting en de afwerking; De bouwkundige elementen (gebouwen, bruggen, tuinsieraden etc.); Andere historische aspecten.
In het voorliggende hoofdstuk wordt de actuele situatie van Mariënhaven beschreven en gewaardeerd. De parkaanleg in de actuele situatie wordt beschreven aan de hand van vijf structuurelementen: Typering Bouwwerken; Wegen en paden; Water; Beplantingen.
53
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
1 november 2017
Landgoed biotoop van Oostergeest
54
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
3.2 Monumentenstatus Het studie-/plangebied kent verschillende vormen van bescherming van cultuurhistorische waarden. Het gebied valt geheel binnen het beschermde dorpsgezicht van Warmond. Daarnaast is het plangebied onderdeel van de door de provincie aangeduide landgoederenzone. Het studiegebied valt buiten de grenzen van de landgoedbiotoop Oostergeest, maar ligt wel gedeeltelijk in ‘het blikveld’ behorende bij de landgoedbiotoop Oostergeest. Diverse gebouwen binnen het plangebied zijn beschermd als rijksmonument en gemeentelijk monument. Onderstaand een overzicht van de beschermde cultuurhistorische waarden binnen het studiegebied. Warmond Beschermd dorpsgezicht Locatie: Warmond Monumentnr. 1D-294-C2 Buitenplaatsenzone Warmond Bisschopslaan-Seminarielaan: III “Groen en villa’s: gebieden die landgoedkarakter versterken” Groot-Seminarie: IV “overige gebieden grenzend aan basisstructuur” Vml.
Groot-Seminarie Rijksmonument Monumentnr.: 38285 Terrein waarin de overblijfselen van het kasteel van Dirc van Teylingen (Deelgebied voormalige kasteellocatie) Rijksmonument, categorie archeologie Monumentnr.: 46176 NB in de nota archeologie van de gemeente Teylingen wordt het terrein aangemerkt als “terrein van zeer hoge archeologische waarde” met de volgende uitleg: “Dit is een beschermd terrein met resten van een waterburcht, mogelijk het ‘stienhuis’ van de heer Dirk van Teylingen uit ongeveer 1270. In 1965 werden sporen van een ringmuur en woongebouwen gevonden”.48 Rooms-katholieke kerk “Sint-Matthias” Betreft: Kerk, pastorie, tuinaanleg, park en begraafplaats Herenweg 76, Warmond Gemeentelijk monument Monumentnr.: 1525/WN007
De bolletjeslijn geeft de grens aan van het Beschermd dorpsgezicht
55
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Het elektriciteitshuisje gezien vanaf de Herenweg
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
Deelgebiedenkaart; Bisschops- en Seminarielaan
Het sierhekwerk (één zijde) met in het groenvak de zandstenen pilaren
Achter de parkeerplaats is de fietsenstalling zichtbaar
56
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
3.3 Beschrijving actuele situatie 3.3.1 Deelgebied Seminarie en omgeving: Bisschops- en Seminarielaan Algemene typering De Bisschopslaan is de pronkentree van het complex en vormt de hoofdas van het complex. Deze as eindigt bij het voorplein van het hoofdgebouw, het Theologicum. De Bisschopslaan is gaaf en dominant aanwezig. De Seminarielaan ligt minder duidelijk in het terrein, mede omdat deze weg vanuit het complex niet toegankelijk is. De Seminarielaan oogt rommeling door deels ontbrekende laanbeplanting en door de parkeerplaats die deels in de laan ligt. Bouwwerken In dit deelgebied staan de volgende bouwwerken: Elektriciteitshuisje (20e eeuw); Fietsenstalling (ca. eind 20e/21e eeuw); Gemetselde pilaren met zandsteen versiering en sierhekwerk met lantaarnpalen (niet historisch) aan de Herenweg (bj. 1909, hekwerk verplaatst en aangepast); Gaashekwerk langs de Herenweg (21e eeuw); Hardstenen palen op het voorplein van Mariëngaerde. Tussen de palen langs het huis hangt een metalen ketting (eind 20e eeuw); Metalen sierhekwerk bij het terras grenzend aan het Theologicum (21e eeuw). Voorplein van het Theologicum met hardstenen palen en een metalen ketting
Overige inrichtingselementen: Lantaarnpalen met een modern armatuur bij de parkeerplaatsen (20e eeuw); Lantaarnpalen met een historiserend armatuur bij de Bisschopslaan en de Seminarielaan (20e eeuw); Een onderbroken rand van betonbanden (varkensruggen) langs de Bisschopslaan aan beide zijden (eind 20e/21e eeuw); Betonpalen op strategische plaatsen bij oversteekplaatsen voor voetgangers en op de hoek van het perk in de Monseigneur Aengenentlaan (eind 20e/21e eeuw); Houten palen langs de stoep in de Monseigneur Aengenentlaan (21e eeuw); Metalen palen op de parkeerplaats bij het voetpad richting de Bisschopslaan (21e eeuw); Diverse banken (eind 20e/21e eeuw); Fietsenbeugels (21e eeuw); Diverse borden van Marente (21e eeuw); Brievenbus (21e eeuw); Vlaggenmast (21e eeuw); Diverse verkeersborden (21e eeuw); Camera’s (21e eeuw).
De Bisschopslaan met historiserende armaturen, varkensruggen en banken
57
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
Pad aan de westzijde van de Bisschopslaan richting Mariëngaerde door een bosperceel
De Seminarieweg met aan de rechterzijde parkeerplaatsen tussen de resterende laanbomen
Verbindingspad tussen de Bisschopslaan en de parkeerplaats, tussen de parkeerplaatsen staan paardenkastanjes
58
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
1 november 2017
Wegen en paden In dit deelgebied komen de volgende verhardingstypen voor: Asfalt: Het oostelijke deel van de Seminarielaan. Betonklinkerkeien: De Monseigneur Aengenentlaan, de Oude Dam, de Bisschopslaan en het westelijke deel van de Seminarielaan in keperverband. Sierbestrating / -motieven: De parkeerplaatsen, de randen zijn gelegd in betonklinkerkeien in halfsteensverband. De vakken zijn gelegd in betontegels met kinderkopmotief; Terras tegen het Theologicum is gelegd in grindtegels met gebakken klinkers. Betontegel 30x30cm: De stoep en fietsenstalling ten oosten van de Monseigneur Aengenentlaan en ten noorden van de Seminarielaan; Rond de stalling van fietsen ten noorden van de Monseigneur Aengenentlaan; De wandelpaden langs weerszijden van de Bisschopslaan. Betonwaaltjes: De weg tussen het voorplein Monseigneur Aengenentlaan in halfsteensverband; De buitenrand van het voorplein van het Theologicum in halfsteensverband met plinten; De wandelpaden aan de oostzijde van het Theologicum in blokverband. Gebakken klinkers: Het pad tussen de Monseigneur Aengenentlaan en het terras. Kinderkopjes: De binnenrand van het voorplein van het Theologicum. De verhardingen in dit deelgebied zijn grotendeels in de tweede helft 20e eeuw aangelegd. De verhardingen in dit deelgebied zijn technisch beschouwd in goede staat.
Wel is zichtbaar dat de verhardingsvlakken rond het Theologicum weinig tot niet gebruikt worden; hier begint onkruid te groeien. Water In dit deelgebied ligt een sloot als grens met het deelgebied Terrein rooms katholieke kerk St. Matthias. Deze sloot is in de 20e eeuw aangelegd. De sloot verkeert in matige staat, en is grotendeels overwoekerd door het bos.
Plantvak voor het voorplein van het Theologicum met diverse inrichtingselementen en beplantingstypen
59
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
De parkeerplaats aan tussen de Bisschops- en de Seminarielaan. Rond de parkeervakken gelegd in betonklinkerkeien zijn aan de noordzijde hagen aangelegd met bolesdoorns (boven). Aan de zuidzijde is de parkeerplaats omringd met heestervakken (onder)
Boven: aan beide zijden van de Bisschopslaan liggen stroken bos met gazon Onder: de toegang van de Bisschopslaan vanaf de Herenweg
60
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
Beplantingen Aan weerszijden van de Bisschopslaan liggen bosstroken. Dit bos is relatief jong met veel opschot en een sterke onderbegroeiing. Veelvoorkomende soorten zijn: beuk, eik, berk, esdoorn met een onderbeplanting van vlierbes, taxus, hulst en klimop. Langs de Bisschopslaan staat een vierrijige bomenlaan van lindes (begin 20e eeuw). De binnenste rij bomen staat evenwijdig aan elkaar, de buitenste rij verspringt. Tussen de bomen zit ca. 8,5m. In het gazon voor het Theologicum en rond de parkeerplaatsen staan diverse solitaire bomen. Op de parkeerplaats staan in de haag meerdere bolesdoorns. Voor de rest staan er vooral monumentale uit de 19e eeuw stammende bomen: Tussen de parkeerplaatsen aan de Seminarielaan staan vijf monumentale eiken (restanten van een laan); Twee paardenkastanjes op de parkeerplaats tussen de Bisschopslaan en de Seminarielaan; Twee platanen ter hoogte van de vleugels van het Theologicum; Twee moerascipressen tussen het terras en de fietsenbeugels. In dit deelgebied zijn twee typen hagen. Rond het terras aan het Theologicum staat een taxushaag van ca. 2m hoog. Tussen de parkeervakken staan hagen van ca. 1m hoog van spaanse aak. Op twee plekken zijn vaste planten toegepast, in het voorplein van het Theologicum en in de driehoek in de Monseigneur Aengenentlaan.
Langs de paden naar het voorplein en de randen van de driehoek in de laan zijn heesters aangebracht die worden gesnoeid. De overige vakken zijn beplant met (sier)heesters. Aan weerszijden van de Bisschopslaan liggen grote vlakken gazon tussen de weg, het wandelpad en de omliggende bosstroken die in de jaren ’70 van de 20e eeuw aangelegd op de plaats van de voormalige sportvelden. De beplantingen in het deelgebied zijn van recente datum (eind 20e / begin 21e eeuw) op enkele monumentale bomen na, en zijn in goede conditie. Wel moet er in het bos langs de Bisschopslaan bosbouwkundige dunning plaats vinden. De plantvakken rond het voorplein van het Theologicum verkeren in matige conditie door achterstallig onderhoud.
Het voetpad tussen de bomenrijen in op de Bisschopslaan
61
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
Het Seminarie met daaronder diverse aanbouwen, o.a. de kapel (links)
Deelgebiedenkaart; Omgeving gebouwen
62
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
3.3.2 Deelgebied Seminarie en omgeving: Omgeving gebouwen Algemene typering Dit deelgebied is een samenspel van diverse tijdslagen, uitbreidingen en omvormingen. Door de functie van de gebouwen als zorgcomplex zijn er met enige regelmaat uitbreidingen en aanpassingen aan de gebouwen en het terrein gedaan. Dit heeft mede gezorgd voor diverse aanbouwen aan de gebouwen en een afwisselende stijl in verharding en beplanting in de buitenruimte. De buitenruimte dateert grotendeels uit de tweede helft van de 20e en uit de 21e eeuw. Slechts enkele monumentale bomen dateren uit de 19e of vroege 20e eeuw. Desondanks heeft dit deelgebied een groene uitstraling en ligt de nadruk, qua zichtlijnen en beplantingen, op de oudere gedeeltes van de gebouwen. Bouwwerken In dit deelgebied staan de volgende bouwwerken: Theologicum met kapel, dit gebouw wordt momenteel tijdelijk bewoond en is verbonden met het Philosophicum (bj. 1821, aanbouw in 1843, 1878, 1888, 1897, 1907, 1915, 1927 en 1947); Philosophicum met nieuwbouw, in dit gebouw zit de organisatie Marente met een revalidatiecentrum (bj.
1930, aanbouw in 1974-’75 en 1996); Houten schuur, de voormalige kinderboerderij, met houten hekwerk (20e eeuw); Elektriciteitshuisje (21e eeuw); Twee gemetselde pilaren met een betonnen bol aan de noordoostzijde van het Philosophicum (eind 20e eeuw); Gaashekwerken met metalen dubbele poort tussen het Theologicum en de nieuwbouw aan de noordwestzijde (21e eeuw); Gaashekwerk met metalen dubbele poort aan de noordoostzijde van de nieuwbouw (21e eeuw); Metalen hekwerk met een dubbele poort en twee voetgangerspoortjes langs de Klinkenberg (21e eeuw); Metalen sierhekwerken aan de buitenzijde van de hofjes rondom de nieuwbouw en het Philosophicum (21e eeuw); Fietsenstalling (eind 20e/ begin 21e eeuw).
Overige inrichtingselementen: Lantaarnpalen met een modern armatuur langs de wandelpaden en bij de terrassen (20e eeuw); Lantaarnpalen met een historiserend armatuur langs de Monseigneur Aengenentlaan, Oude Dam en Park Klinkenberg(20e eeuw); Houten palen langs de stoep in de Monseigneur Aengenentlaan (21e eeuw); Betonpalen rond de keerlus bij de ingang van het Philosophicum en langs de Monseigneur Aengenentlaan richting de Klinkenberg (21e eeuw); Een onderbroken rand van betonbanden (varkensruggen) langs de Monseigneur Aengenentlaan aan de zuidzijde van de ingang van het Philosophicum, en langs Park Klinkenberg aan beide zijden (eind 20e eeuw); Betonbanden bij de parkeerplaats ten zuiden van de ingang van het Philosophicum (21e eeuw); Jeu-de-boulesbaan aan de zuidoostzijde (21e eeuw); Standplaats voor afvalcontainers tussen het Theologicum en de nieuwbouw aan de noordwestzijde en aan de noordzijde van het Philosophicum (eind 20e eeuw); Diverse banken en enkele prullenbakken (eind 20e/21e eeuw); Jeu-de-boulesbaan ten westen van het Theologicum (21e eeuw); Welkombord van Marente in het centrum van de keerlus (21e eeuw); Vlaggenmast ten zuiden van de ingang van het Philosophicum (21e eeuw); Diverse verkeersborden (20e/21e eeuw); Brandkranen (eind 20e eeuw); Camera’s (21e eeuw).
Het Philosophicum met de kapel, zijvleugel en de achterzijde van de nieuwbouw met een tuin
63
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
1 november 2017
Het elektriciteitshuisje
Een van de twee gemetselde pilaren met betonnen bol
Metalen poort tussen het Theologicum en het Philosophucum
Metalen poort aan het pad Klinkenberg
Voetgangerspoorten aan het pad Klinkenberg
Metalen sierhekwerk bij de hofjes tussen de vleugels
De fietsenstalling
Standplaats voor afvalcontainers
64
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
Wegen en paden In dit deelgebied komen de volgende verhardingstypen voor: Betonplaten: Plein tussen het Theologicum en de nieuwbouw aan de noordwestzijde; Strook tussen het Theologicum en de houten schuur in het deelgebied Terrein Park Klinkenberg; Een strook tussen het Theologicum en de houten schuur. Ten noordoosten van de nieuwbouw. Betonklinkerkeien: De Monseigneur Aengenentlaan, de Oude Dam, Park Klinkenberg en de parkeerplaats in keperverband; Gebied ten noordwesten van het Theologicum tussen de kapel en een vleugel in keperverband; Gebied ten noorden van de vleugel van het Theologicum in elleboogverband; Plein aan de oostzijde (nabij de jeu-deboulesbaan) in halfsteensverband. Betontegel 30x30cm: Stoep en fietsenstalling ten oosten van de Monseigneur Aengenentlaan; Wandelpaden ten noordwesten van het Theologicum; Terras en pad richting het terras ten oosten van de ingang van het Philosophicum; Ingang van het pad aan de noordzijde van de nieuwbouw; Rondom de bank ten zuiden van de ingang van het Philosophicum. Betontegel 45x45cm met gebakken waaltjes in sierverband: De drie terrassen aan de westzijde van de nieuwbouw. Betontegel 30x30cm: Rond de moestuin aan de zuidzijde. Betonwaaltjes: Wandelpad ten zuiden van het Theologicum in blokverband. Gebakken klinkers: De keerlus bij de ingang van het Philosophicum.
Halfverharding: Het wandelpad rond het Philosophicum en de nieuwbouw; De paden aan de noordwestzijde bij de voormalige kinderboerderij.
1 november 2017
Enkele terrassen aan de noordzijde van het Theologicum. Links staat een voorname Ceder, langs de gebouwen liggen plantenborders
Alle verhardingen zijn van recente datum (eind 20e / 21e eeuw) en zijn technisch in goede staat. Wel is zichtbaar dat de verhardingsvlakken rond het Theologicum en de voormalige kinderboerderij weinig tot niet gebruikt worden, en een onderhoudsachterstand hebben. De wandelpaden die gebruikt worden hebben voornamelijk groene voegen van het onkruid; op onbewandelde paden en terrassen staat onkruid.
Aan de noordoostzijde van het Theologicum liggen enkele verhardingstypen naast elkaar
65
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
De waterpartij aan de noordwestzijde van het Theologicum. Langs de oevers liggen stroken gazon en bosvakken
1 november 2017
Boven: in de aanleg aan de westzijde van het Theologicum liggen oude heersterborders met twee monumentale rode beuken Onder: in het gazon voor het Philosophicum en het Theologicum staan diverse solitaire (monumentale) bomen
66
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
1 november 2017
Water Aan de zuidwestzijde van het Theologicum ligt een slingerende waterpartij ( 1e helft 19e eeuw) met een houten beschoeiing. De waterpartij heeft ten tijde van het veldbezoek op 21 september ’17 een overmaat aan kroos. De waterpartij is in goede staat. Beplantingen Het grootste deel van het bos in dit deelgebied ligt aan de zuidzijde langs Monseigneur Aengenentlaan en Oude Dam. De bossen zijn relatief jong met veel opschot. Voornamelijk het stuk bos aan de Oude Dam (zuidwestkant) heeft weinig onderbegroeiing. In het bos staan vooral beuken, eiken, esdoorns met een onderbegroeiing van taxus en hulst. Over het gehele terrein heen staan diverse solitaire bomen in gras. Aan de westzijde van het Theologicum vooral beuk, eik, robinia en esdoorn. Bij de ingang van het Philosophicum staan een vrij grote linde, een rode treurbeuk, een esdoorn en tien bolesdoorns rond de keerlus. Langs Park Klinkenberg aan de noordwestzijde staat een groep solitaire bomen in gras van onder andere eiken en populieren. Binnen het omheinde terrein van de voormalige kinderboerderij staat een tulpenboom.
Monumentale bomen zijn: De paardenkastanje aan de noordzijde van de Monseigneur Aengenentlaan; Twee rode beuken aan de zuidwestzijde van het Theologicum (onderdeel van het parkje in landschapsstijl uit de eerste helft 19e eeuw); Een ceder ten westen van het Theologicum; Een rode beuk tussen het Theologicum en de nieuwbouw; Een plataan naast de voormalige kinderboerderij. Op diverse punten zijn hagen toegepast: Aan de noordzijde langs de Klinkenberg staat een beukenhaag van ca. 1,5m hoog. Aan de kant van de nieuwbouw staat er een laurierhaag van een zelfde formaat tegen de beukenhaag aan; Aan de westzijde van de nieuwbouw staat een vrij breed uitgegroeide laurierhaag; Langs het gaashek tussen de nieuwbouw en het Theologicum staat een hoge laurierhaag; Bij de ingang van het Philosophicum langs de keerlus een ligusterhaag van ca. 1m hoog; In de bocht van de Oude Dam en Monseigneur Aengenentlaan aan de zuidzijde staat een berberishaag van ca. 1m hoog. De sierbeplanting is onder te verdelen in twee groepen: vaste planten met een enkele sierheester en (sier)heesters. Bij de ingang van het Philosophicum, in de keerlus en aan de zuidwestzijde van het Theologicum staan vaste planten met enkele sierheesters. De overige aangegeven perken bestaan voornamelijk uit (sier)heesters. Rond het Philosophicum en de nieuwbouw liggen vijf afgesloten hofjes aan de westzijde.
De hofjes zijn ingericht als tuinen met een terras, sierplanten, heesters en in enkele kleine bomen. Tussen de gebouwen, bestratingen en beplantingsvakken liggen grotere vlakken gazon die zijn aangelegd na de afbraak van de tijdelijke woonvleugel na 2012. De beplantingen in het deelgebied zijn van recente datum (eind 20e / begin 21e eeuw) op enkele monumentale bomen na. De beplantingen zijn redelijk tot in goede conditie. Voornamelijk de solitaire bomen, hagen en de beplantingsvakken rond het Philosophicum en nieuwbouw zijn in goede conditie. De bossen en de perken rond het Theologicum, de kapel en de voormalige kinderboerderij verkeren in matige conditie. Dit komt voornamelijk door achterstallig onderhoud.
Een monumentale rode beuk staat in de verharding en is aan drie zijden omsloten door gebouwen
67
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
1 november 2017
De kinderboerderij met diverse opstallen en hekwerken
In ongebruik geraakt metalen hekwerk in de bosstrook
Deelgebiedenkaart; Voormalige kasteellocatie
Toegang van dit deelgebied vanaf de Oude Dam. Aan weerszijden van het pad staat een bomenrij
68
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
3.3.3 Deelgebied Seminarie en omgeving: Voormalige kasteellocatie
1 november 2017
Water In dit deelgebied liggen meerdere sloten: rond het terrein van de kinderboerderij, rond het bosperceel aan de noordzijde en als grens aan de westzijde langs de wijk. Het boezemwater aan de noordzijde wordt de Donau genoemd. Het perceel van de kinderboerderij heeft aan de westzijde houten een beschoeiing, deze is vaak overgroeid met gras en waterplanten. De overige oevers hebben geen beschoeiing. De beleving van het water is matig, de oevers zijn vaak dichtbegroeid waardoor het water slecht beleefbaar is voor de bezoeker. Deze sloten zijn middeleeuws en behoren nog tot de originele indeling ten tijde van het kasteel Dirks Steenhuis.
Algemene typering Dit deelgebied is toegankelijk via de naastliggende wijk, de Oude Dam en een wandelpad vanuit het slingerbos. Het terrein kenmerkt zicht door de oude ronde perceelstructuur van het verdwenen steenhuis waar nu de kinderboerderij ligt. Bouwwerken In dit deelgebied staan de volgende bouwwerken: De kinderboerderij met diverse opstallen en hekwerken (bj. 1983). Een in slechte staat verkerend en in onbruik geraakt oud metalen hekwerk met gemetselde pilaren in de bosstrook aan de zuidwestzijde (19e eeuw); Houten hekwerk aan de zijde van het Seminarie om gemotoriseerd verkeer tegen te houden (21e eeuw).
Beplantingen De bosstroken langs de Oude Dam bestaan voornamelijk uit een relatief jong bos met elzen, wilgen, esdoorns en enkele eiken met een onderbegroeiing van meidoorn en vlier. Het perceel aan de noordzijde is een ontoegankelijk nat elzenbos.
Overige inrichtingselementen: Metalen poort met een houten brug bij het weiland aan de noordzijde van de Oude Dam (20e eeuw); Houten brug bij de ingang van de kinderboerderij (20e eeuw); Twee betonnen palen bij de ingang van de wijk (20e eeuw); Diverse verkeersborden (20e eeuw).
Langs de Oude Dam, bij de ingang vanaf de wijk, staan acht wilgenbomen op rij.
Wegen en paden De wandelpaden in dit deelgebied zijn gelegd in fijn puin. Op het terrein van de kinderboerderij worden diverse verhardingstypen toegepast, voornamelijk betontegel 30x30cm.
De beplantingen (ca. 20e/21e eeuw) in dit deelgebied zijn in matige conditie, de bossen zijn sterk verruigd en de oevers zijn dichtgegroeid. De beplanting is in zijn geheel vrij jong door de zeer natte ondergrond.
Langs de paden liggen ruige grasstroken. Het terrein van de kinderboerderij heeft enkele solitaire bomen langs de rand met struiken, voor de rest bestaat het perceel uit gras.
De verharding (ca. 20e/21e eeuw) verkeert in redelijke staat. Doordat het gebied vrij laag ligt is het wandelpad op enkele punten wat modderig met enkele kuilen.
Zicht op de kinderboerderij vanaf de oostzijde van het wandelpad
De natte bospercelen aan de noordzijde tussen de watergangen
69
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
Het appartementencomplex Park Klinkenberg, links onder de toegang tot de parkeergarage
Deelgebiedenkaart; Terrein Park Klinkenberg
70
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
1 november 2017
3.3.4 Deelgebied Seminarie en omgeving: Terrein Park Klinkenberg Algemene typering Dit deelgebied bestaat uit twee delen, het Park Klinkenberk met drie appartementencomplexen en het slingerbos aan de noordzijde. Deze delen zijn met elkaar verbonden door middel van een brug. Het gebied is omsloten met water en ligt in een groene omgeving. Bouwwerken In dit deelgebied staan de volgende bouwwerken: Drie appartementencomplexen met een ondergrondse parkeergarage met daarboven een plein dat afgesloten wordt met gemetselde muren (bj. 2005); Bunker aan de noordzijde (bj. WOII); Betonnen brug met metalen leuningen als ontsluiting van het appartementencomplex op het plein. Het einde van de brug is afgesloten met een hydraulische paal en een intercom (21e eeuw); Betonnen brug met metalen leuningen als ontsluiting van de parkeergarage en voor voetgangers het plein van het appartementencomplex (21e eeuw); Betonnen brug met metalen leuningen als ontsluiting voor voetgangers van het plein van het appartementencomplex (21e eeuw); Houten brug voor voetgangers tussen het slingerbos en het deelgebied Omgeving gebouwen (20e eeuw). Overige inrichtingselementen: Hoge lantaarnpalen met een modern armatuur (20e eeuw); Camera’s (21e eeuw); Diverse banken (21e eeuw); Enkele prullenbakken (21e eeuw); Banken met tafel op het plein van het appartementencomplex (21e eeuw).
De bunker in het slingerbos aan de noordzijde
De brug tussen de twee deelgebieden in
De houtenschuur van de vml. kinderboerderij
De Jeu-de-boulesbaan met bankjes in het gras
71
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
Brug vanaf Park Klinkenberg richting het slingerbos met een pad van betonplaten. Rond Park Klinkenberg staan diverse solitaire bomen in het gazon, ook op het plein van het appartementencomplex
Het omheinde veldje achter de schuur van de voormalige kinderboerderij
De moestuin achter de nieuwbouw van het Philosophicum
Pleintje met banken, en een verwijderd element, nabij de voormalige kinderboerderij
72
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
Wegen en paden In dit deelgebied komen de volgende verhardingstypen voor: Gestort beton: De diverse bruggen en het wandelpad richting de brug van het slingerbos aan de noordzijde. Gebakken klinkers: Het plein boven de parkeergarage in keperverband. Fijn puin: De paden in het slingerbos. De verhardingen in dit deelgebied zijn voornamelijk uit de 21ste eeuw, het appartementencomplex is in 2005 aangelegd. De wegen en paden zijn in goede staat. Water Het gebied is omsloten met eind 20e eeuw tot vijvers vergraven kavelsloten. De boezemsloot aan de noordzijde wordt de Donau genoemd en behoort vermoedelijk tot de middeleeuwse ontginningsstructuur. De sloten hebben een houten beschoeiing. De sloten zijn in goede staat.
De vergraven sloot tot waterpartij tussen Park Klinkenberg en het slingerbos
Pad tussen het Seminarie en het slingerbos langs de waterpartij
De Donau aan de noordzijde van het slingerbos met de aangrenzende weilanden
73
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
1 november 2017
Het wandelpad tussen de voormalige kasteellocatie en het slingerbos
Het slingerbos kenmerkt zich door de relatief jonge beplantingen met een dichte onderbegroeiing
Pas gemaaid kruidenrijkgrasland tussen het slingerbos en de voormalige kasteellocatie
De oevers van het slingerbos zijn begroeid met kruiden versus de strakke oevers van het appartementencomplex
74
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
Beplantingen Het slingerbos is relatief jong en bestaat voornamelijk uit eik en esdoorn met een onderbegroeiing van meidoorn en hulst. Langs de noordwestzijde staan enkele esdoorns op rij in het gras. Rond het appartementencomplex, op het plein van Park Klinkenberg staan diverse solitaire bomen. Op het plein staan robinia’s in een bak. Rondom het complex staan enkele groepen bomen, onder andere robinia, Japanse notenboom, tulpenboom en plataan. Deze bomen staan in gras. In dit gebied staan op enkele punten (sier)heesters. Langs de bruggen op de pol van het appartementencomplex staan enkele sierheesters. Op het plein hangen aan de lantaarnpalen en aan de metalen balustrade boven de parkeergarage bloembakken. In het deelgebied ligt voornamelijk gazon met ten noorden naast het slingerbos een ruig grasland. De beplantingen in dit deelgebied zijn relatief jong. De bomen rond het appartementencomplex zijn 21e eeuws en het slingerbos is grotendeels in de 20e eeuw herplant. De beplantingen zijn in goede conditie. Wel moet er in het slingerbos bosbouwkundige dunning plaats vinden.
Het slingerbos met links de brug richting het appartementencomplex
75
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
De vereringsplek voor Maria
De kerk met aangebouwde pastorie
Deelgebiedenkaart; Terrein rooms katholieke kerk St. Matthias
76
1 november 2017
De houten schuur nabij de pastorie
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
1 november 2017
3.3.5 Deelgebied R.K. Kerk St. Matthias Algemene typering Het terrein vormt qua inrichting een eenheid en is alleen via de Herenweg toegankelijk. De voormalige basisschool is de enige onderbreking in de aanleg doordat deze een deel het terrein in steekt ter hoogte van de moestuin. Het terrein is op te delen in drie gebieden. Het terrein aan de zuidoostzijde van de kerk en de pastorie als aangekleed gezicht met een grote functionele component met twee opritten, parkeerplaatsen en fietsbeugels. In het midden ligt de kerketuin met statige bomen en grote rododendronstruiken, slingerende fraai ingesleten paden en een vereringsplek voor Maria. Aan de noordwestzijde ligt de begraafplaats. Dit gebied kenmerkt zich door enkele hoogteverschillen, deze zijn gemeten met de Algemene Hoogtekaart Nederland (ahn.nl). De kerketuin ligt ongeveer op 0m NAP. Het terrein van de kerk en de pastorie aan de zuidoostzijde sluit aan op de Herenweg en ligt ongeveer op 0.8m NAP. Dit hoogte verschil tussen het voorterrein en de kerketuin wordt opgevangen in de beide toegangspaden. De begraafplaats ligt een flink stuk hoger dan de directe omgeving. Het pad langs de begraafplaats ligt ongeveer op 0m NAP. De begraafplaats zelf ligt aan de noordwestzijde op 1.7m NAP en aan de zuidoostzijde op 2m NAP. Bouwwerken In dit deelgebied staan de volgende bouwwerken: Kerk met pastorie (bj.
1859); Vereringsplek Maria met altaar en beeld (ca. 20e eeuw); Kerketuin met diverse elementen (vanaf de 19e eeuw); Schuur (20e eeuw); Opslag nabij de begraafplaats (21e eeuw); Beeld van een kruis op een sokkel bij de ingang van de begraafplaats (eind 20e/ 21e eeuw); Metalen sierhekwerk met gemetselde pilaren (in oorsprong ca. eind 17e / begin 18e eeuw, hier geplaatst in ca. 1845); Gemetseld hekwerk met pilaren bij de twee ingangen aan de zuidoostzijde (midden 20e eeuw); Hekwerk van gemetselde pilaren met een metalen balk langs het voetpad aan de zuidzijde van de kerk (midden 20e eeuw); Metalen dubbele poort tussen het terrein van de kerk en kerketuin (21e eeuw).
De opslag bij de begraafplaats
Een stenen sokkel met kruis
Overige inrichtingselementen: Lantaarnpalen met een modern armatuur langs de opritten (20e eeuw); Een onderbroken rand van betonbanden (varkensruggen) langs de oprit van de kerk en de pastorie waar gazon grenst aan de weg (20e eeuw); Fietsenbeugels ten westen van de kerk en bij de begraafplaats (21e eeuw); Diverse banken (20e eeuw) ; Informatiebord (21e eeuw); Vlaggenmast (20e eeuw); Diverse verkeersborden (20e / 21e eeuw); Diverse elementen in de moestuin (21e eeuw).
De begraafplaats met diverse rijen graven, in het middenpad staat een stenen kruis met een afbeelding van Jesus
77
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
1 november 2017
Het voorterrein van de kerk en pastorie ligt in grind. Een wandelpad richting de ingang van de kerk is gelegd in gebakken klinkers
Het pleintje rond de ingang van de kerk is gelegd in grind. Voor fietsers zijn er fietsbeugels aangebracht. Ook is de ingang van de kerketuin zichtbaar die afgesloten kan worden met een metalen poort
Het historisch smeedijzeren hek aan de noordzijde van de begraafplaats
78
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
Wegen en paden In dit deelgebied komen de volgende verhardingstypen voor: Betonklinkerkeien: Het voetpad van de Herenweg richting de ingang van de kerk in halfsteensverband. Gebakken klinkers: Het plein rond de ingang van de kerk in keperverband; Het wandelpad bij de begraafplaats tussen de sierpoort aan de Monseigneur Aengenentlaan en de hoofdas van de begraafplaats in keperverband. Grind: Het voorterrein van de kerk en de pastorie; De noordwestzijde van de kerketuin tussen de ingang vanaf de kerk en het plein achter de pastorie; De zijpaden langs de graven op de begraafplaats. Natuurlijke ondergrond: In de kerketuin de slingerpaden. De verhardingen in dit deelgebied zijn in goede staat en stammen uit de 20e eeuw. De onverharde slingerpaden in de kerketuin dateren uit de aanlegperiode in de 19e eeuw Water Rond de begraafplaats ligt een sloot met een houten beschoeiing. De sloot dateert deels uit 1829 en deels uit de latere uitbreidingen in 1910 en 1950. Deze sloot is in goede staat.
Rond de ingang van de kerk is een pleintje gemaakt van gebakken klinkers
Rond de begraafplaats ligt een sloot, de oevers zijn deels begroeid met varens
79
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
1 november 2017
De plantvakken aan de zuidzijde van de pastorie met diverse coniferen, naaldbomen en enkele loofbomen
De moestuin nabij de voormalige basisschool
Het plein achter de pastorie met enkele solitaire bomen in een halfrond van gazon
Een bankje geplaatst in de kerketuin. Op deze foto zijn de fraai ingesleten wandelpaden zichtbaar. Op enkele plekken zijn de paden volledig begroeid met mos
80
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
Beplantingen Dit deelgebied kent drie typen bos. De strook aan de buitenzijden bij het voorterrein van de kerk en de stroken bos ter hoogte van de begraafplaats. Deze stroken bos bestaan uit beuken, eiken en enkele naaldbomen met opschot en een onderbegroeiing van taxus, hulst en klimop. Bij het sierhek bij de begraafplaats staan twee monumentale eiken aan weerszijden van de poort. Het bos in het kerketuin bestaat uit beuken en eiken met een sterke ondergroei van rododendrons. Aan de noordzijde van de pastorie en het ronde vak aan de achterzijde van deze woning, zijn voornamelijk coniferen en naaldbomen aangeplant. Op het voorterrein en bij de begraafplaats staan diverse solitaire bomen. Rond de kerk staan enkele kleine bomen en in het gazon aan de zuidzijde van het voorterrein een eik. Bij de begraafplaats staan op de pol twee esdoorns, een robinia, een conifeer bij de ingang en een taxus aan het einde van de hoofdas van de begraafplaats. Voor de rest staan er vooral monumentale bomen: Een eik in het gazon aan de noordzijde van het voorterrein; Een beuk in het halfrond tussen de twee opritten op het voorterrein; Vijf beuken aan de zuidwestzijde van de begraafplaats; Vier eiken, twee aan beide zijden, van de poort aan de Monseigneur Aengenentlaan. Rond de kerk, de pastorie en de begraafplaats zijn enkele vakken met heesters.
Het vak aan de noordzijde van de pastorie, en aan de westzijde van de kerk bestaan voornamelijk uit coniferen (met enkele naaldbomen). Rond de kerk ligt een vak van hulst, krentenboompje, taxus en rododendron. In het halfrond staan twee rododendrons met enkele conifeerbollen. Op de pol van de begraafplaats liggen langs de hoofdas stroken ingeplant met dwergmispel met daarin bol van coniferen op stam. Bij de ingang is een vak met eenjarige planten en langs het water staat een krentenboompje. In dit deelgebied komen op twee plekken hagen voor, bij de ingang van de kerketuin bij de kerk en op de begraafplaats. Tussen de kerk en de kerketuin staat een ligusterhaag van ca. 1m hoog. Op de begraafplaats staan rijen buxushagen tussen de graven en als afsluitende haag aan de zuidwestzijde. De hagen zijn ca. 1.5m hoog. Naast de voormalige basisschool ligt een moestuin die nog in gebruik is. Rond het voorterrein, aan de achterzijde van de pastorie en rond de begraafplaats ligt gazon. Aan de zuidwestzijde van de begraafplaats ligt ruig gras. De parkaanleg in dit deelgebied is in de 20e eeuw aangelegd ten tijde van de aanleg van de begraafplaats en de bouw van de kerk en de pastorie. De beplantingen in dit deelgebied verkeren in goede conditie. Wel moet er in de bosstroken bij het voorterrein en rond de begraafplaats bosbouwkundige dunning plaatsvinden.
De kerketuin met statige beuken en eiken met een sterke onderbegroeiing van rododendrons
81
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
1 november 2017
Deelgebiedenkaart; Terrein Schoonoord
Het bloemenveld met op de achtergrond de bijbehorende gebouwen, deze vallen buiten het studiegebied
82
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
3.3.6. Deelgebied Schoonoord Algemene typering Dit perceel kent deels een jonge opgaande beplanting en is deels in gebruik als bloemen-/ bollenland. Het terrein is ontsloten via pad Klinkenberg en is niet verbonden met het complex van het seminarie. Dit terrein is niet toegankelijk voor bezoekers. Bouwwerken Aan de noordoostzijde staat een houten hekwerk met een dubbele poort (21e eeuw). Op dit hek staat vermeld dat het perceel in eigendom is van Landgoed Oostergeest is en niet toegankelijk is. Op de kopse kanten van het bloemenveld staan enkele houten palen. Wegen en paden Rond het bloemenveld ligt een open strook grond die wordt gebruikt als route voor voertuigen. Dit pad is in redelijke staat. Water Het perceel wordt omsloten door een ondiepe sloot. Deze sloot is grotendeels dichtgegroeid met waterplanten. De sloot is in matige staat. Beplantingen Aan de zuidzijde van het perceel staan diverse jonge bomen als solitair of in groepen met een onderbegroeiing van heesters (21e eeuw). Tussen deze strook en het bloemenveld staat een meidoornhaag van ca. 1m hoog. De beplantingen zijn in goede conditie.
Het toegangshek langs het pad Klinkenberg
Het bloemenveld aan de zuidzijde met omringende hagen
83
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
1 november 2017
De kinderboerderij is op maaiveld indifferent Legenda Hoge tuinhistorische waarde: van cruciaal belang voor de structuur en/of de betekenis voor de aanleg. Positieve tuinhistorische waarde: van belang voor de structuur en/of betekenis van de aanleg. Indifferente tuinhistorische waarde: van relatief weinig belang voor de structuur en/of betekenis van de aanleg. Representatie van de in de tekst beschreven tuinhistorisch waarden weergegeven op de actuele situatie.
84
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
1 november 2017
3.4 Waardestelling 3.4.1 Seminarie en omgeving Dit deelgebied wordt per subdeelgebied gewaardeerd. Wat betreft het gehele studiegebied is er wel sprake van een samenhangend geheel. Een rondwandeling was mogelijk vanaf de Herenweg over de Bisschopslaan, langs de Donau naar de voormalige kasteellocatie en terug via de Oude Dam en door de parkaanleg in landschapsstijl (aanleg 1837). Een aandachtspunt is dan ook om het studiegebied als één geheel te beschouwen. Daarnaast is het van belang dat hoewel het studiegebied religieus terrein is, erg geen sprake is van religieus gebruik van het terrein met elementen als bijvoorbeeld een Mariagrot of Calvarieberg. In de 20e eeuw ligt de nadruk qua gebruik op sport en spel, zowel achter het seminariecomplex als langs de Bisschopslaan. 1a. Bisschops- en Seminarielaan De stedenbouwkundige of landschappelijke situering; De Doelesteeg (later Bisschopslaan) was oorspronkelijk de weg die de Herenweg met het mannenklooster Mariënhave en de Buerweg verbond en zal in de middeleeuwen zijn aangelegd. Vanaf de Herenweg vormt de Bisschopslaan van oudsher een imposante toegang tot het seminariecomplex. De Bisschopslaan en Seminarielaan vallen binnen het beschermd dorpsgezicht Warmond.
Het idee achter het ontwerp; De Bisschopslaan/Doelesteeg kent in ieder geval al sinds 1750 een monumentale laanbeplanting. Tegelijk met de bouw van het Theologicum in 1821 wordt de Doelesteeg verlegd, zodat die precies in de as van het nieuwe gebouw komt te liggen. De verlegde laan en de Seminarielaan worden opnieuw ingeplant. De Doelesteeg wordt afgesloten voor algemeen publiek en daarmee als pronkentree onderdeel van de seminarieaanleg. Bij de herbestemming van het seminarie in de jaren ’70 van de 20e eeuw wordt de voorpleingracht gedempt en vervangen door de huidige inrichting. De sierbeplanting direct ten zuidoosten van de entree die de sportvelden in het laanbeeld vanuit het seminarie bezien uit het oog moest houden maakte in deze periode plaats voor de huidige parkeerplaats.
De samenhang tussen aanleg en gebouwde elementen; Het aanzien van het voorterrein van Mariënhave wordt bepaald door de symmetrische voorgevel van het hoofgebouw en de indrukwekkende Bisschopslaan met imposante inrijhek en vier-rijige laanbeplanting. De Bisschopslaan is in 1821 in samenhang met de bouw van het Theologicum verlegd, zodat hij in de as van het nieuwe gebouw kwam te liggen. De laan won aan importantie door de plaatsing van het monumentale toegangshek in 1909.
De gebruikte materialen en beplanting en de afwerking; Voor 1750 is langs de Bisschopslaan een vierrijige laanbeplanting, met aan weerszijden laansloten, aangelegd. De laan is verlegd en herplant. Rond 1938 verliest de Seminarielaan haar laanbeplanting en wordt vervangen door een enkele laanbeplanting (de huidige Amerikaanse eiken) langs de westzijde. De gazons langs de lanen zijn aangelegd in de jaren ’70 ter vervangen van de sportvelden van het seminarie.
De bouwkundige elementen (gebouwen, bruggen, tuinsieraden etc.); In 1909 wordt het smeedijzeren hekwerk aan de Bisschopslaan (zijde Herenweg) geplaatst, waarmee de laan aan importantie won. In de actuele situatie wordt het imposante ensemble van de Bisschopslaan en het hoofdgebouw verstoord door de terreininrichting met de parkeerplaats.
Andere historische aspecten. Het deelgebied neemt een bijzondere plaats in binnen de katholieke geschiedenis van Warmond. Na de Reformatie werd in 1581 het katholicisme verboden. Pas vanaf 1796 kon de Katholieke Warmondse parochie weer in het eigen dorp kerken. Het oprichten van het seminarie is een uiting van het hernieuwd katholiek elan, uitgevoerd in neoclassicistische stijl. De Bisschopslaan moest hierbij vooral imponeren.
De tuinhistorische waarde van Bisschopslaan en de Seminarielaan is in de actuele situatie hoog, met uitzondering van de strook met parkeerplaats, die een indifferente tuinhistorische waarde heeft.
De vorm, onderliggende structuren; De Doelesteeg was oorspronkelijk de weg die de Herenweg met het mannenklooster Mariënhave en de Buerweg verbond en zal in de middeleeuwen zijn aangelegd. De laan wordt in 1821 verlegd.
85
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
De ingangen van het Theologicum aan de zuidzijde en de ingang van het Philosophicum
86
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
1 november 2017
1b. Omgeving gebouwen De stedenbouwkundige of landschappelijke situering; Dit subdeelgebied valt binnen het beschermd dorpsgezicht Warmond. Dominant aanwezig is het door de jaren heen vaak uitgebreide en gewijzigde seminariecomplex, dat momenteel gedeeltelijk een zorgfunctie heeft.
De gebruikte materialen en beplanting en de afwerking; De beplanting in dit deelgebied is veelal van vrij recente datum. De aanleg in landschapsstijl is als groene parkruimte bewaard gebleven maar zwaar beschadigd door de bouw van de tijdelijke woonvleugel en inrichting met terrasjes en paden. De vijver dateert uit de originele aanleg.
De bouwkundige elementen (gebouwen, bruggen, tuinsieraden etc.); Dominant bouwkundig element in dit deelgebied is het seminariecomplex, dat beschermd is als rijksmonument. Volgens de redengevende omschrijving ontleent het “zijn monumentale waarde uitsluitend aan de oudste delen van het Theologicum”. Het complex kent een lange geschiedenis van verbouwingen en uitbreidingen.
Andere historische aspecten. Het deelgebied neemt een bijzondere plaats in binnen de katholieke geschiedenis van Warmond. Na de Reformatie werd in 1581 het katholicisme verboden. Pas vanaf 1796 kon de Katholieke Warmondse parochie weer in het eigen dorp kerken. Het oprichten van het seminarie is een uiting van het hernieuwd katholiek elan, uitgevoerd in neoclassicistische stijl. Opvallend binnen de aanleg is de combinatie van sier- en nutstuinen.
Het idee achter het ontwerp; De omgeving van de gebouwen is verschillend ingericht. Het perceel aan de westzijde van het seminariecomplex is aangekocht in 1837 en kreeg een aanleg in landschapsstijl. Tegelijk met de aankoop en aanleg werd de Oude Dam verlegd. Deze parkaanleg is na 2005 gedeeltelijk beschadigd, met de bouw van een tijdelijke woonvleugel. Hierbij is de parkaanleg ter plaatse geheel verdwenen. Na de sloop zijn opnieuw paden aangelegd, maar is er ter plaatse geen sprake meer van een aanleg in landschapsstijl. Het terrein direct achter de gebouwen had van oudsher een nutsfunctie, het was in gebruik als moestuin. Ter plaatse van het Philosophicum lag voor de bouw hiervan de Professorentuin; over de inrichting is niets bekend. Het Philosophicum werd in 1930 gerealiseerd en kreeg zowel op de binnenplaats als voor de entree een geometrische aanleg. De aanleg aan de voorzijde krijgt zijn huidige uiterlijk als in de jaren ’70 het tracé van de mgr. Aengenentlaan / Buerweg wordt aangepast.
De vorm, onderliggende structuren; Binnen het subdeelgebied is weinig te zeggen over de onderliggende structuren, wegens de vele aan- en verbouwingen van het seminariecomplex. De Mgr. Aengentlaan / Buerweg is in oorsprong een middeleeuwse weg die ter hoogte van het seminariecomplex met de aanleg van de voorpleingracht werd gewijzigd en met de demping van de grachten in de jaren ’70 opnieuw is aangelegd. Om de snelheid van gemotoriseerd verkeer te minderen is hij later tot zijn huidige vormgeving aangepast.
De samenhang tussen aanleg en gebouwde elementen; Aan de voorzijde van het Theologicum is de samenhang richting deelgebied Bisschopslaan groot. Aan de oostzijde van het gebouwencomplex is geen sprake van samenhang omdat de nieuwbouw direct grenst aan pad Klinkenberg en de naastliggende begraafplaats. Aan de achter- en westzijde van het Theologicum is er sprake van samenhang tussen aanleg en gebouwde elementen, maar in veel mindere mate dan aan de voorkant, omdat de achterzijde van oudsher gebruikt werd als nutstuin. De samenhang die er aan de achterzijde was (aan de westzijde en binnen de ‘u’ van het gebouw) is aangetast door aangebouwde (en verdwenen) bouwwerken. Wel zijn aan de achterzijde doelbewust plantvakken langs gebouwen aangebracht en bomen geplaatst.
De tuinhistorische waarde van deelgebied Omgeving Seminarie is indifferent, met uitzondering van de restanten van de aanleg in landschapsstijl (beplanting en vijver) die positief zijn.
87
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
De ronde weide van de voormalige kasteellocatie, nu in gebruik als kinderboerderij
88
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
1c. Voormalige kasteellocatie De stedenbouwkundige of landschappelijke situering; Al in de dertiende eeuw was op dit terrein een middeleeuwse burcht gevestigd, die in perceelsstructuur nog geheel herkenbaar aanwezig is. Destijds lag dit kasteel, Dirks Steenhuis, in het open landschap. In de tweede helft van de 20 e eeuw is ten zuidenoosten van het deelgebied de woonwijk Kloosterwei verrezen. Aan de noordwestzijde ligt een open weidelandschap met daarachter de spoorlijn. Het deelgebied valt binnen het beschermd dorpsgezicht van Warmond.