Bijlage 6 concept Energie Maatwerk Advies BouAd.pdf

Wij kunnen u helpen met het vertellen van de te nemen route, maar wij kunnen deze aanvragen niet voor u verrichten.

24016.3.1.MWA-U_Raadhuisplein_1-3_Voorhout_v1.0

Pagina 34 van 40

4.5

Om verder te overwegen

4.5.1

Liftinstallatie Het energieverbruik van verouderde liften is aanzienlijk. Een modernisering van de liftinstallatie kan niet alleen energiekosten besparen, maar ook het gebruiksgemak verhogen. Bij het moderniseren van de liftinstallatie kunt u aan het volgende denken: • Upgraden van het kooi-interieur; • Energiezuinige hijsmotor met bypass/start-stop functie; • Nieuwe besturingssystemen, zoals het bedieningsplateau; • LED-verlichting; • Verlagen van de storingspercentage; • Verhogen van de veiligheid. Aangezien liftrenovaties een specialisme is, adviseren wij om bij de fabrikant of het onderhoudsbedrijf meer informatie op te vragen over het moderniseren van de bestaande liftinstallatie en de mogelijke besparingen in kaart te brengen.

4.5.2

Ventilatie onder radiatoren Een opkomende techniek is het toepassen van zwakstroomventilatoren onder de radiatoren. Radiatoren op lagere temperaturen besparen veel gas. Alleen wordt het comforteffect van de verwarming een stuk minder doordat de warmte niet door het gebouw wordt verspreid, maar blijft “hangen” bij de radiatoren. Door ventilatoren onder de radiatoren te plaatsen wordt de warmeluchtstroming weer op gang geholpen en blijft het gebouw behaaglijk bij lagere temperatuurverwarming. Voordelen: • Gelijkmatige verplaatsing van temperaturen vanaf 33˚C en stopt automatisch bij 25˚C; • Ventilatoren werken automatisch op temperatuursensoren, geen stroomverbruik in ruststand; • Aanvoertemperatuur van radiatoren kunnen fors omlaag (van 80˚C naar max. 50˚C!). Nadelen: • De schoepen van de ventilatoren moeten goed schoongehouden worden. Als de schoepen te veel stof bevatten, verplaatst de ventilator stof door het gebouw, wat gevaar voor de gezondheid kan opleveren; • Ventilatoren zijn tijdens gebruik hoorbaar (20dB(A), als ritselende bladeren); • Bij magnetische ophanging van de ventilator kan de radiator gaan trillen; • De ventilatoren zijn zichtbaar onder smalle radiatoren; • Netvoeding (230V) nodig per radiator; • Naast het toepassen van ventilatoren is het waterzijdig inregelen van de cv-installatie noodzakelijk.

(energetisch gezien is dit eigenlijk geen nadeel, maar resulteert wel in bijkomende kosten). Kosten versus baten: De ventilatoren kunnen het beste toegepast worden in verblijfsruimtes. De gemiddelde terugverdientijd van deze ventilatoren ligt vaak rond de 7 jaar en geeft ongeveer 11% gasbesparing en -1% besparing op elektriciteit.

24016.3.1.MWA-U_Raadhuisplein_1-3_Voorhout_v1.0

Pagina 35 van 40

5.

AANBEVELING Iedereen moet willen verduurzamen om bij te dragen aan de klimaatdoelstellingen. In 2050 moeten alle gebouwen energieneutraal zijn en nu beginnen met verduurzamen geeft om meerdere redenen voordelen. Er zijn goede mogelijkheden om het gebouw energetisch te verbeteren. Enkele maatregelen zijn naast energiebesparing ook aan te raden vanwege een hoger comfort en een verbetering voor de gezondheid. Wegens het relatief recente bouwjaar en goede staat van de meeste gebouwonderdelen, is er weinig gepland onderhoud vóór 2030. Wegens de hoge ambities richting 2030, zijn er dus weinig kansen om een Onderhoudspakket (verduurzamingsmaatregelen i.c.m. of i.p.v. regulier onderhoud) in deze termijn samen te stellen. Op basis van de terugverdientijd en het doel van gasloze gemeentelijke gebouwen in 2030 adviseren wij de uitvoering van het Energiezuinig Pakket 2 (EP2). Na realisatie is er sprake van een gasloos gebouw welke voldoet aan de gemeentelijke doelstellingen voor 2030 en ruim aan de Paris-Proof-indicator voor kantoor- en bijeenkomstgebouwen. Tevens kan het gebouw gewaardeerd worden met een A+++++ energielabel, ofwel energieneutraal op gebouwgebonden niveau. Het EP2 bestaat uit de volgende maatregelen: -

Plaatsen van LED-verlichting; Toepassen van HR++ beglazing in bestaande kozijnen; Aanbrengen van dakisolatie op alle daken; Vervanging van de bestaande 361 PV-panelen voor 654 panelen van minimaal 400 Wattpiek; Toepassen van een bodemwarmtepomp, met herziening van het distributie- en afgiftesysteem (LT-radiatoren of vloerverwarming).

Het EP1 biedt in theorie de snelste terugverdientijd tegen de laagste investering van alle pakketten, echter zal een bodemwarmtepomp binnen de huidige gebouwschil niet optimaal presteren en daardoor een zeer hoge stroomvraag creëren. Deze stroomvraag is dusdanig hoog, dat zelfs het volledig benutbare dakoppervlak niet voldoende PV-panelen (691 st.) past om deze vraag te compenseren. Om deze reden kan dit pakket niet zonder kanttekening worden geadviseerd. Aangezien echter beaamd kan worden dat het volledig upgraden van de thermische constructies een zeer intensieve en kostbare ingreep is, zeker in het kader van 2030, omvat het EP2 slechts de meest effectieve bouwkundige maatregelen om het gebouw beter gereed te maken voor LT of MTverwarming: dakisolatie en HR++ beglazing. Extra dakisolatie biedt meer weerstand tegen opstijgend warmteverlies, daarnaast valt isolatie bovenop het dakbeschot (zoals geadviseerd in de maatregel) goed te combineren met vervanging/plaatsing van PV-panelen. HR++ glas in bestaande kozijnen pakt het zwakste onderdeel van de thermische schil aan, waarmee de verwachte besparing het hoogste is van alle bouwkundige maatregel (m.u.v. HR+++ glas in nieuwe kozijnen), daarnaast biedt de maatregel de meeste besparing per euro investering.

Wanneer er vanuit het EP al een gasloze warmteopwekker in het pand aanwezig is, wordt het ZEP in feite al overstegen; er kan op dat punt worden overwegen om de resterende maatregelen richting ZEP+ uit te voeren, ofwel vloer- en gevelisolatie en HR+++ beglazing. Gevelisolatie en beglazing in nieuwe kozijnen kunnen bijvoorbeeld gezamenlijk worden uitgevoerd als onderdeel van grootschalig gevelonderhoud of mogelijke renovatie in de toekomst.

24016.3.1.MWA-U_Raadhuisplein_1-3_Voorhout_v1.0

Pagina 36 van 40

Voor het ZEP+ zijn twee varianten doorgerekend, namelijk met een bodemwarmtepomp en met een warmtenet. Het warmtenet heeft als groot voordeel dat deze warmte op middentemperatuur kan leveren, waarbij het huidige distributie- en afgiftesysteem grotendeels behouden kan blijven. Bij het toepassen van een bodemwarmtepomp komt ook een nodige herziening van deze onderdelen, d.m.v. LT-radiatoren of vloerverwarming; gezien er in de huidige situatie echter ruimtes zijn waarin de warmteverdeling tussen radiatoren ongelijk is, zou dit bij een algehele herziening ook aangepakt kunnen worden. Ook heeft het ZEP+ met bodemwarmtepomp, ondanks een hogere initiële investering, een stuk lagere investering per % energiebesparing en CO2-reductie. De voorkeur in het advies ligt bij het toepassen van een bodemwarmtepomp. Investeringen en terugverdientijden van een bodemwarmtepomp Bij het toepassen van een bodem-water warmtepomp ter verwarming van een gebouw, adviseren wij in de basis om het gebouw alvorens goed te isoleren, wanneer dit nog niet het geval is. Dit in de eerste plaats om te kunnen garanderen dat de nieuwe verwarming, zoals LT-radiatoren of vloerverwarming, in voldoende warmte kunnen voorzien om een comfortabel binnenklimaat te creëren.

In de tweede plaats verhoogt isolatie de efficiëntie van het systeem: doordat warmte beter binnen de schil wordt gehouden, hoeft de warmtepomp minder hard te werken. Verder verbruikt een efficiënter systeem ook minder energie, wat dus de besparing verhoogt; hoewel isolatie i.c.m. een warmtepomp dus een hogere initiële investering oplevert, geeft deze combinatie ook een hogere besparing. Op termijn zal de combinatie daarmee financieel rendabeler zijn. Om het financiële rendement van een bodemwarmtepomp te vergelijken in verschillende configuraties met andere maatregelen, is bijlage V bij dit rapport opgesteld. De grafiek in deze bijlage plot het verloop van de netto energiebesparing die verschillende combinaties met een warmtepomp – of alleen een warmtepomp – geeft na uitvoering. Combinaties bevatten bijvoorbeeld isolatie of PV-panelen en LED-verlichting. Iedere combinatie brengt een initiële investering met zich mee, waarop het lijnverloop in de grafiek start. Vanaf dat punt loopt de lijn over een bepaald aantal jaren af naar nul, op welk punt de combinatie is terugverdiend. De conclusies uit de vergelijking van deze verlopen worden in bijlage V nader toegelicht. Stappenplan ter verduurzaming Om tot een zeer energiezuinig gebouw te komen moet er flink geïnvesteerd worden. Daarom kan ook gekozen worden voor een verduurzaming in stappen.

Het is belangrijk dat tijdens het nemen van deze stappen geen keuzes worden gemaakt die verdere verduurzaming in de weg staan. Hiervoor willen wij het volgende stappenplan voorstellen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Het plaatsen van LED-verlichting; Het toepassen van HR++ beglazing in bestaande kozijnen; Het aanbrengen van (aanvullende) dakisolatie op alle daken; Het vervangen van de bestaande 361 PV-panelen voor 654 panelen van min. 400 Wattpiek; Het toepassen van een bodemwarmtepomp, met herziening van het distributie- en afgiftesysteem (LT-radiatoren of vloerverwarming); Het aanbrengen van aanvullende vloerisolatie; Het aanbrengen van gevelisolatie, met vervanging van metselwerk voor steenstrips; Het vervangen van alle ramen voor nieuwe kozijnen met HR+++ beglazing.

Let op: alle genoemde investeringen in het rapport zijn zonder subsidiemogelijkheden vermeld. Dit omdat het krijgen van een subsidie geen vast gegeven is en de onderdelen waarop subsidie wordt gegeven per jaar kan verschillen. 24016.3.1.MWA-U_Raadhuisplein_1-3_Voorhout_v1.0

Pagina 37 van 40

Investeringsprijzen zijn exclusief 21% btw. Pakket

Investering [€]

Energiebesparing [%]

€ Investering per % Energiebesp.

CO2reductie [%]

€ Investering per % CO2-reductie

-

-

-

-

-

-

-

Vloerisolatie ZEP Gevelisolatie ZEP Dakisolatie Plat ZEP Dakisolatie Hellend ZEP HR++ beglazing in bestaande kozijnen HR+++ beglazing in nieuwe kozijnen PV-installatie Hybride warmtepomp i.c.m. HR107-ketel Lucht-water warmtepomp Bodem-water warmtepomp Warmtenet LED-verlichting Pakketten

59.769 541.737 24.297 370.350 208.266 1.152.396 309.413 112.440 219.375 348.055 78.722 44.192

3 5 0 8 13 21 14 13 51 57 -2 1

23.379 103.073 58.846 49.347 16.330 54.620 21.354 8.662 4.284 6.060 -45.615 53.037

2 5 0 7 12 20 20 2 32 40 15 2

24.811 109.569 61.875 52.045 17.054 56.966 15.214 49.969 6.962 8.646 5.195 26.740

663 1.365 106 1.918 3.192 5.266 0 8.961 22.644 22.644 22.644 -271

Energiezuinig Pakket 1 (EP1) Energiezuinig Pakket 2 (EP2) Zeer Energiezuinig Pakket (ZEP) ZEP+ met bodemwarmtepomp ZEP+ met warmtenet

975.067 1.547.325 2.459.070 3.018.395 2.527.850

95 100 49 100 47

10.274 15.466 50.233 30.181 53.829

93 100 52 100 60

10.502 15.464 46.861 30.180 41.971

22.644 22.644 9.108 22.644 22.644

Huidig Bestaande toestand Maatregelen

Gas besp. Elektra besp. Warmte besp. [m3 per jaar] [kWh per jaar] [GJ per jaar]

CO2 besp. [kg/jaar]

Terugverdientijd (jaar)

Netto Contante Waarde [€]

EP2: Primair Energie index fossiel (label) energieverbruik [kWh/m2]

-

-

-

-

118,15

A++

130 258 34 670 1.798 3.123 37.475 -53.973 -88.804 -72.688 3.749 4.798

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 -826 0

1.282 2.630 209 3.786 6.497 10.762 10.820 1.197 16.764 21.417 8.062 879

56 177 117 102 39 108 26 50 36 37

6.404 -405.814 -13.455 -172.734 -49.134 -888.335 -67.410 -180.070 -158.640 -210.116 -80.330 -20.940

114,02 110,81 117,61 108,41 99,88 88,04 85,97 105,02 59,70 50,22 94,50 115,90

A++ A++ A++ A++ A++ A+++ A+++ A++ A+++ A+++ A++ A++

24.216 37.515 37.625 37.426 37.446

0 0 0 0 -494

49.395 53.234 27.918 53.209 32.043

24 34 84 61 88

734.848 342.289 -1.398.536 -1.129.041 -1.500.056

-32,98 -39,63 39,53 -35,81 28,22

A+++++ A+++++ A++++ A+++++ A++++

* In de kolom terugverdientijd staat bij enkele maatregelen een ‘–’ aangegeven, wat staat voor een negatieve terugverdientijd. Hoewel er wel bij deze maatregelen een energiebesparing plaats vindt in het gasverbruik, leidt de benodigde elektriciteitsof warmtevraag tot hogere energielasten t.o.v. de gaskosten. Voor met name de warmtepompen geldt dat deze efficiënter zullen draaien wanneer de gebouwschil beter wordt geïsoleerd. Het advies voor deze maatregelen is dan ook om deze pas toe te passen wanneer er sprake is van een Zeer Energiezuinig Pakket/gebouw (ZEP).

24016.3.1.MWA-U_Raadhuisplein_1-3_Voorhout_v1.0

Pagina 38 van 40

Raadhuisplein 1-3 te Voorhout Huidige situatie 2635,5 70 mm isolatie Geïsoleerd, bouwjaar 1991 Bouwjaar 1991 Ongeïsoleerd Hout en metaal met dubbel-, enkel- en HR-glas Mechanische balansventilatie via LBK HR107 ketels met bijverwarming via LBK Compressiekoelmachines op LBK, inductie-units Elektrische boilers

Totaal GBO (m2) Gevel Vloer Dak Panelen Kozijnen Ventilatie Verwarming Koeling Warmtapwater Huidig EP2 [kWh/m2]

118,15

Huidig Energie Label

A++

ZEP+ met warmtenet

ZEP+ met bodemwarmtepomp

Energiezuinig Pakket 2 (EP2)

Zeer Energiezuinig Pakket (ZEP)

Pakketsamenstellingen

Energiezuinig Pakket 1 (EP1)

Nieuwe situatie

Maatregelen Vloerisolatie ZEP

Investering [€] 59.769

V

V

V

Gevelisolatie ZEP

541.737

V

V

V

Dakisolatie Plat ZEP

24.297

V

V

V

V

Dakisolatie Hellend ZEP

370.350

V

V

V

V

HR++ beglazing in bestaande kozijnen

208.266

V

HR+++ beglazing in nieuwe kozijnen

1.152.396

V

V

V

V

V

V

PV-installatie

309.413

Hybride warmtepomp i.c.m. HR107-ketel

112.440

Lucht-water warmtepomp

219.375

Bodem-water warmtepomp

348.055

Warmtenet

78.722

LED-verlichting

44.192

V

V

V

V

V

CO2 reductie [%]

93

100

52

100

60

-32,98 A+++++ 975.067 24

-39,63 A+++++ 1.547.325 34

39,53 A++++ 2.459.070 84

-35,81 A+++++ 3.018.395 61

28,22 A++++ 2.527.850 88

V

V V V

V V

Nieuw EP2 [kWh/m ] Nieuw Energie Label Investering (€) TVT (jaar) 2

V

V

V

V

V V

Pakketdoelstellingen HLT Gasloos gemeentelijk vastgoed in 2030 Paris-Proof-indicator Gasloos en energieneutraal in 2050

24016.3.1.MWA-U_Raadhuisplein_1-3_Voorhout_v1.0

V V

V V V

Pagina 39 van 40

24016.3.1.MWA-U_Raadhuisplein_1-3_Voorhout_v1.0

Pagina 40 van 40