Agendabundel

Onderstaande diagram laat zien dat het percentage bevolking in Nederland zonder aandoeningen daalt, het percentage met 1 of 2 chronische aandoening blijven ongeveer gelijk en het percentage mensen met 3 of meer chronische aandoening neemt toe.

Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

15

Onderzoek laat zien dat de kans om gezond oud te worden voor 60% wordt bepaald door leefstijl en leefomgeving, en voor 30% door genen.

Voor de meeste mensen bepalen dus leefstijl en leefomgeving in hoge mate of ze gezond blijven op oudere leeftijd. De onderzoekers van de Blue Zones hebben 9 leefstijl factoren ontdekt die alle Blue Zones delen, genoemd de Power 9 (www.bluezones.com). Uitdaging: het realiseren van meer gezonde levensjaren. De Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) van het RIVM (2018) laat zien dat we steeds ouder worden, maar dat de leeftijd waarop we de eerste chronische ziekten ontwikkelen bijna gelijk blijft. De uitdaging is om naast de stijgende levensverwachting ook een toename van gezonde levensjaren te realiseren. Hiervoor is het noodzakelijk meer aandacht te besteden aan zowel leefstijl en leefomgeving. Tijdens de sessie, waarin de gezondheidsmonitor werd geïntroduceerd, lieten we op basis van grafieken zien dat de levensverwachting en het aantal als gezond ervaren levensjaren in Teylingen niet synchroon verloopt. Zo heeft een vrouw van tussen de 55 en 64 jaar oud nog een levensverwachting van 30 jaar waarvan ze 22,2 jaar als gezond ervaart. Bij zijn geboorte heeft een man een levensverwachting van 80,7 jaar, het aantal gezonde levensjaren bedraagt 69 jaar.

Deze leefstijlfactoren wijzen onder meer op het gegeven dat Investeren in ‘een betekenisvol leven’ van belang is omdat dit vaak ook een reductie van gezondheidsbedreigende (stress)factoren met zich meebrengt. Het blijkt dat eenzaamheid een onverwacht sterke factor is bij ziekte en vroegtijdige sterfte. Teylingen vertoont een opwaartse trend wat eenzaamheid betreft.

Eenzaamheid Teylingen Eenzaamheid is een negatieve subjectieve ervaring die ontstaat wanneer bestaande relaties met anderen afwijken van de persoonlijke wensen of verwachtingen daarover. In Teylingen voelt 9% van de inwoners van 19 jaar en ouder zich ernstig eenzaam: 8% van de 19-64 jarigen en 9% van de 65-plussers. Ter vergelijking: in Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

16

Hollands Midden voelt 9% zich ernstig eenzaam (9% van de 19-64 jarigen en 8% van de 65-plussers). Ook zo’n 6% van de tieners geeft aan zich eenzaam te voelen. Eenzaamheid is onder te verdelen in sociale en emotionele eenzaamheid. Bij sociale eenzaamheid is het aantal of de kwaliteit van sociale relaties minder dan gewenst; 40% van de inwoners in Teylingen van 19 jaar en ouder voelt zich sociaal eenzaam. In Hollands Midden is dit 42%. Mensen die emotioneel eenzaam zijn missen intimiteit in persoonlijke relaties. Dit geldt voor 26% van de inwoners in Teylingen en voor 29% van de inwoners in Hollands Midden.

Trend eenzaamheid 19-64 jarigen Teylingen

Trend eenzaamheid 65 en ouder Teylingen

Bron GGD HM Gezondheidsmonitor Tijdens de start van de beeldvormende fase hebben we het concept van positieve gezondheid besproken omdat dit concept zich goed leent als integraal kader. Ook tijdens de presentatie van de Stuurgroep Positieve Gezondheid bleek het belang van het concept positieve gezondheid. Het concept positieve gezondheid gaat uit van wat iemand kán en wil en niet van wat iemand als aandoening heeft. Het begrip sluit sterk aan bij de motivatie van de cliënt. Het gaat om een positieve en brede benadering van gezondheid. In het concept positieve gezondheid wordt gezondheid niet langer alleen gezien als de af- of aanwezigheid van ziekte, maar als het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. Het concept positieve gezondheid gaat uit van wat iemand kán en niet van wat iemand heeft. Deze brede definitie van gezondheid van huisarts en onderzoeker Machteld Huber kent zes dimensies: lichaamsfuncties, dagelijks functioneren, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven en sociaal maatschappelijk participeren. Opvallend is dat deze 6 dimensies veel overeenkomst vertonen met de 9 leefstijlfactoren van de Blue Zones, zoals de omgang met stress, dagelijks bewegen, goede sociale netwerken en een zinvol bestaan.

Gezondheid is niet alleen de afwezigheid van een beperking of ziekte, maar vooral ook gerelateerd aan ‘een betekenisvol leven’. Door de nadruk te leggen op veerkracht en eigen regie, voelen mensen zich in hun kracht aangesproken en niet uitsluitend benaderd als zieke. Naast aandacht voor het individu is aandacht voor de sociale omgeving essentieel. De sociale omgeving betreft zowel persoonlijke Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

17

netwerken als een sociale basisstructuur. Een sterke sociale basis is noodzakelijk voor o.a. voor de pijlers ‘meedoen’ en ‘zingeving’. Algemene voorzieningen, vrijwilligerswerk, vrijwilligersorganisaties, vitale, verbonden wijken dragen bij aan deze pijlers. Deze visie toont dat zorg en welzijn, oftewel de medische en sociale domeinen, samen bijdragen aan het bevorderen van gezondheid. Een nauwe samenwerking tussen de medische en sociale domeinen zijn van groot belang om preventief te kunnen werken en het individu tijdig te kunnen ondersteunen en stimuleren. Positieve gezondheid sluit daarmee goed aan bij de tijdgeest: meer verantwoordelijkheid bij mensen zelf en bij wat mensen zelf belangrijk vinden. Waar nodig wordt ondersteuning en hulp geboden. Oplossingen kunnen in de medische, sociale en fysieke omgeving worden gezocht. Positieve gezondheid is al geïntroduceerd in het rijksbeleid en het regionale beleid van RDOG Hollands Midden. Het concept van positieve gezondheid is domein overstijgend. We kunnen gezondheid immers niet langer zien als een op zichzelf staand gegeven. Bij alles waar we mee bezig zijn, moeten we ons afvragen of en op welke manier het bij kan dragen aan de gezondheid van onze inwoners.

Of het nu gaat om het inrichten van de openbare ruimte, het aanleggen van een weg, het uitvoering geven aan het sport- en beweegbeleid of het inrichten van schuldhulpverlening, er is steeds een link met gezondheid. Om positieve gezondheid tot haar recht te laten komen is een goede samenwerking en verwijsstructuur essentieel. Op deze manier maken we van Teylingen een plek waar mensen langer, gezonder en gelukkig leven. Digitale innovaties en e-health. Mensen willen graag regie voeren over hun eigen gezondheid en beschikken over hun eigen gezondheidsgegevens. Ze willen graag direct advies over hun gezondheid, om samen met mantelzorgers of zorgverleners goed geïnformeerd te beslissen over passende ondersteuning of behandeling. Digitale innovaties en e-health kunnen daaraan een belangrijke bijdrage leveren door (lokale) data te laten werken voor de gezondheid en het welzijn van mensen. Bijvoorbeeld door de bewegwijzering en de ontsluiting van beschikbare apps in onder meer de GGD AppStore te verbeteren, door gezondheidsgegevens van mensen bij de jeugdgezondheidszorg veilig en betrouwbaar te ontsluiten in een Persoonlijke Gezondheidsomgeving (PGO), of door het gebruik van stappentellers en andere digitale innovaties te stimuleren. Digitale innovaties maken domein overstijgende gezondheidsondersteuning mogelijk waarin de mens centraal staat.

Om de juiste zorg, welzijn en ondersteuning op de juiste plek te bieden, is het nodig dat professionals op het juiste moment over de juiste informatie beschikken.6 Dat lukt alleen als mensen beschikken over hun eigen sociale en gezondheidsdata en als deze gegevens tussen professionals kunnen stromen. Dat vraagt om bindende, breed gedragen afspraken waardoor gegevens uitwisselbaar en koppelbaar worden.

Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

18

5. Visie Teylingen positief gezond Als we gezondheid willen creëren ligt de focus meestal op het individu. Interventies die worden bedacht zijn gericht om het gedrag van een persoon te veranderen en gaan vaak uit van de eigen verantwoordelijkheid. Dit kan zeker helpen maar het blijft een ongelijke strijd als de verleiding tot een ongezonde keuze altijd aanwezig is. De meest effectieve manier om het gedrag van iemand te veranderen is daarnaast ook om structurele veranderingen door te voeren. Want structuur (aanbod) bepaalt in hoge mate ons gedrag. Met anderen woorden; de grootste kans om op grote schaal gezondheid te creëren is door de gezonde keuze de makkelijke keuze te maken. Dit betekent dat we niet alleen naar de leefstijl van mensen moeten kijken maar ook naar de leefomgeving. Zowel voor de uitvoering van de preventienota, het vitaliteitsakkoord, de Omgevingsvisie Teylingen en de daaruit volgende omgevingsplannen is het van belang om het bevorderen van gezondheid goed te borgen. We spreken hier immers over ontwikkelingen die niet zomaar vandaag op morgen gerealiseerd zijn. Inzetten op gezond gedrag vraagt om een lange termijn investering. Uitgangspunten hierbij zijn ; ‘(onbewust) gedrag volgt structuur’ en ‘de gezonde keuze moet de makkelijke keuze worden’.

De uitdaging daarbij is dat zowel de fysieke en sociale omgeving, meer dan nu het geval is, gezond gedrag moeten gaan stimuleren waarbij een gezonde fysieke infrastructuur en sociale netwerken elkaar in een positieve opwaartse spiraal versterken. Doelstellingen Huidige situatie 1 20% van de bevolking is bekend met positieve gezondheid 2 60 zorgprofessionals hebben een introductie positieve gezondheid gevolgd 3 Huisartsen verwijzen via Welzijn op recept 4

Nulmeting 31 dec. 2020

Nieuwe situatie 40% van de bevolking is bekend met positieve gezondheid 120 zorgprofessionals hebben een introductie dan wel verdieping positieve gezondheid gevolgd

jaar 2023

Niet alleen huisartsen maar ook medewerkers in de JGZ en paramedici maken gebruik van welzijn op recept Aantal verwijzingen welzijn op recept is verdubbeld

2022

2022

2022

5.1 Brede blik (omgevingsvisie, de sociale en fysieke omgeving) Wanneer een persoon zich, zonder bewuste keuzes te maken, door de samenleving beweegt is de kans groot is dat hij of zij ziek wordt. Dit komt doordat de verhouding ongezonde en gezonde keuzes uit balans is. De ongezonde keuze is vaak de makkelijkste keuze en de sociale druk kan groot zijn. Dit worden ook wel obesogene omgevingen genoemd, een omgeving die obesitas en andere leefstijl gerelateerde ziekten in de hand werkt. Van belang is daarom dat een sociale en fysieke omgeving zo wordt ingericht dat deze uitnodigt tot gezond gedrag. Een concreet voorbeeld is het stimuleren van lopen/wandelen met loop-bevorderende maatregelen. Zo blijkt uit de Verkenning effecten van investeren in lopen (van Decisio en Molster, i.o.v. CROW en KpVV), waarin wereldwijd alle onderzoeksresultaten over de maatschappelijke kosten en baten van lopen zijn gebundeld, dat investeringen in maatregelen om het lopen te bevorderen zeer toekomst vast en winstgevend zijn. Voor vrijwel alle loop bevorderende maatregelen geldt dat de maatschappelijke baten de kosten ruim overstijgen (zie ook de tabel op de volgende pagina). Een mooi voorbeeld is de positieve interactie tussen bewegen, water en groen. Voor zowel bewegen, water en groen, geldt dat ze bijdragen aan gezondheid, vastgoedwaarden en welzijn.

Denk daarbij ook aan de positieve effecten van klimaatadaptatie (meer groen en waterberging) op het verminderen van hittestress. Bovendien versterken lopen en water en groen elkaar: water en groen nodigen immers uit tot meer naar buiten gaan, bewegen en sociaal contact. Een betere beloopbaarheid draagt bij aan een Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

19

betere beleving van groen en water. Ook zijn er mooie kansen om vanuit ons cultuurbeleid aan te sluiten. Voetstap app verenigt cultuur en gezondheid Vrienden van oud Hillegom hebben een voetstap app ontwikkeld die in september 2020 is gelanceerd. De app toont wandelroutes langs oud Hillegom en kunstwerken en verenigt op deze wijze beweeg- en cultuur doelstellingen. Deze app kan in de toekomst nog worden uitgebreid met ondernemers voor bijvoorbeeld locaties om koffie te drinken/ lunchen etc. Bij gebleken succes zou bekeken kunnen worden of zoiets ook in Teylingen ontwikkeld kan worden.

Een uitdaging hierbij is dat de leefomgeving is dit verband niet alleen de directe omgeving in de wijk betreft maar ook die van de sub-regio en regio. Denk hierbij aan lange afstand paden, (snel)fietsroutes en recreatiegebieden. Sinds kort zijn we daarom ook in gesprek met de provincie Zuid-Holland. De provincie Zuid-Holland heeft haar ambities voor een veilige en gezonde leefomgeving uitgewerkt in een ontwikkelprogramma Gezond en veilig. Omdat ook bij gemeenten op dit vlak ontwikkelingen gaande zijn, zoals het verbinden van (preventief) gezondheidsbeleid met het fysiek domein om tot samenhangend beleid voor een gezonde leefomgeving te komen, heeft de provincie Andersson Elffers Felix gevraagd een verkenning uit te voeren naar de manier waarop de provincie vanuit haar eigen taken en programma kan aansluiten op deze ontwikkelingen in gemeenten en welke vorm daarbij helpt. Onderdeel van deze verkenning is ook om in beeld te brengen rondom welke vraagstukken of opgaven gemeenten (onderling) en provincie elkaar (verder) kunnen versterken. HLTSamen is met enkele andere gemeenten benaderd hierover input te geven. De maatschappelijke baten van lopen door het beter benutten, beleven en beschermen van de omgeving. Benutten (Welvaart) 1. Bereikbaarheid: een betere beloopbaarheid als onderdeel van de verplaatsingsketen van A naar B (bijv.

bij openbaar vervoer), bevordert de bereikbaarheid van gebieden, voorzieningen en bestemmingen voor inbewoners. 2. Economie: een betere beloopbaarheid bevordert de verblijfskwaliteit en daarmee de vitaliteit en de vastgoedwaarden, waaronder van woningen, kantoren en winkelcentra, zowel binnen als buiten bebouwd gebied. 3. Ruimte: doelmatig ruimtegebruik, een betere beloopbaarheid bevordert de mogelijkheden tot stedelijke verdichting, want lopen is een schone, stille en meest ruimte sparende modaliteit (zowel in beweging als stilstand) Beleven (Welzijn) 4. Gezondheid: een betere beloopbaarheid bevordert bewegen draagt bij aan de fysieke en mentale gezondheid en bestrijdt o.a. bewegingsarmoede, overgewicht en hoge bloeddruk. 5. Verblijfskwaliteit: een betere beloopbaarheid bevordert de beleving en daarmee de verblijfskwaliteit. Dit geldt zowel binnen bebouwd gebied als daarbuiten, zowel voor b.v. woon- werk-, en winkel-, als natuur-, recreatie en landbouwgebieden. Daarmee draagt lopen o.a. ook bij aan de recreatieve en toeristische waarden (en daarmee ook aan economie en werkgelegenheid, zie 2). 6. Welzijn: beloopbaarheid draagt bij aan de sociale veiligheid (‘ogen op straat’), sociaal contact en sociale samenhang. 7.

Participatie en zelfredzaamheid: een te voet voor iedereen toegankelijke leefomgeving draagt bij aan het VNHandvest dat alle mensen het recht geeft op deelname, waaronder ook mensen met beperkingen. Beschermen (Gezonde en volhoudbare leefomgeving) 8. Gezondheid: passieve bijdrage hieraan (voor iedereen) doordat het lopen in een gezonde en verkeersveilige loopomgeving de uitstoot van fijnstof en geluid en het aantal verkeersslachtoffers beperkt 9. Energie, ruimte en grondstoffen: lopen is de meest energie- ruimte- en grondstoffensparende vervoersmodaliteit en beperkt het energie- en ruimte- en materiaalgebruik (gebruik van eindige fossiele bronnen en ruimte).

Een mooi voorbeeld van een brede blik is de omgevingsvisie. De omgevingsvisie heeft betrekking op alle terreinen van de leefomgeving. Een omgevingsvisie gaat in op de samenhang tussen ruimte, water, milieu, natuur, landschap, verkeer en vervoer, infrastructuur en cultureel erfgoed. De omgevingsvisie gaat ook over welzijn en gezondheid en daarmee het sociaal domein. Fysieke ingrepen hebben immers sociale consequenties in de zin dat deze van invloed kunnen zijn op zowel gezondheid en gedrag. Investeren in gezondheid en sociaal (wenselijk) gedrag vraagt omgekeerd ook om een bepaalde fysieke inrichting. Het is daarom essentieel om bij de vormgeving van een omgevingsvisie deze constante wisselwerking tussen het fysieke en sociale domein te erkennen en goed te borgen. Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

20

Wist u dat: - 80% van de mensen tot 1 kilometer afstand vooral lopend gaat of de fiets pakt, en tot 5 kilometer 50% de auto laat staan? Bij grotere afstanden pakt een meerderheid al snel de auto. Als we mensen in hun eigen buurt in beweging willen houden, pleit dit voor de aanwezigheid van voorzieningen in de wijk. - Als 10 miljoen Nederlanders de beschikking hadden over meer groen in hun leefomgeving, er op jaarbasis 400 miljoen euro bespaard kan worden door verzuimreductie en minder zorgkosten? - De gevolgen van geluidsbelasting door wegverkeer variëren van hinder en slaapverstoring tot effecten zoals een hartinfarct? Naar schatting 640.000 volwassenen ondervinden ernstige hinder en 290.000 volwassenen ondervinden ernstige slaapverstoring door geluid van alle wegverkeer. - Uit recent onderzoek van de universiteiten Hasselt en Gent blijkt dat meer stedelijk groen is geassocieerd met een hogere intelligentie en minder gedragsproblemen bij kinderen.

Een gezonde leefomgeving is een omgeving die buiten- en binnenshuis als prettig wordt ervaren en uitnodigt tot gezond gedrag (sporten, spelen en bewegen). De druk van milieufactoren (zoals geluid, lucht, water, bodem) is zo laag mogelijk en er is voldoende groen. Er zijn gezonde, veilige en duurzame woningen en voldoende bereikbare voorzieningen. Door de inrichting kunnen mensen elkaar op een veilige manier ontmoeten. Daarnaast is rekening gehouden met de behoeften van specifieke doelgroepen zoals kinderen en chronisch zieken. Zo kan de fysieke leefomgeving er bijvoorbeeld op gericht zijn ouders en kinderen te stimuleren om te lopen of te fietsen naar school. Van belang is dat de Wet Publieke Gezondheid bepaalt dat gemeenten gezondheidsaspecten bewaken bij het nemen van bestuurlijke beslissingen. Wat betreft de milieufactoren geur en geluid en de waardering voor woning en woonomgeving scoort Teylingen in de meeste gevallen positiever dan gemiddeld in de regio. Opvallend is dat uit onderstaande tabel blijkt dat geurhinder als gevolg van open haarden en allesbranders Teylingen minder goed scoort. Voor geluidhinder als gevolg van vliegverkeer geldt dit eveneens.

Geurhinder Riool/zuivering Open (19 t/m 64 haard/allesbrander jaar) Geen/weinig ernstig Geen/weinig ernstig Hollands 86% 2,9% 84% 3,1% Midden Teylingen 87% 1,3% 81% 3,7% Wegverkeer < 50 Geluidhinder Wegverkeer > 50 km/h km/h (19 t/m 64 jaar) Geen/weinig ernstig Geen/weinig ernstig Hollands 82% 3% 68% 5.7% Midden Teylingen 87% 3% 75% 4,6% Tevredenheid woning en 19- 64 jaar 65+ woonomgeving (rapportcijfers) Hollands Midden woning 8,1 8,6 woonomgeving 7,8 8,3 Teylingen woning 8,3 8,7 woonomgeving 8,1 8,4

Landbouw/veeteelt

Andere bedrijven

Geen/weinig 88%

ernstig 1.2%

Geen/weinig 94%

ernstig 1%

86% treinverkeer

0,8%

94% vliegverkeer

0,8%

Geen/weinig 89%

ernstig 1,4%

Geen/weinig 63%

ernstig 7%

79%

2,7%

38%

19%

Luchtverontreiniging levert daarnaast een belangrijke bijdrage aan ziekte en sterfte. Alleen al blootstelling aan fijnstof is verantwoordelijk voor zo’n 4% van de ziektelast in Nederland. Na roken (13%) behoort luchtverontreiniging daarmee tot één van de belangrijkste risicofactoren, in dezelfde orde van grootte als overgewicht (5%) en weinig lichamelijke activiteit (3-4%). Wat betreft de gemiddelde luchtkwaliteit (2019) scoort de gemeente Teylingen wat betreft fijnstof redelijk, zeker wanneer deze vergeleken wordt met de stedelijke omgeving van Leiden. De stikstofdioxide concentratie is met name

Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

21

hoog rond snelwegen en doorgaande wegen. In de gemeente Teylingen zijn geen overschrijdingen van de Europese normen voor de luchtkwaliteit. De afgelopen twee decennia is echter vanuit de wetenschappelijke wereld steeds meer bewijs gekomen dat er ook onder de wettelijk vastgestelde grenswaarden gezondheidseffecten onder de populatie kunnen optreden. Tot op het laagst waargenomen niveau waarbij onderzoek is uitgevoerd blijven effecten op de gezondheid meetbaar. Voor de World Health Organisation (WHO) is dit reden geweest om in 2006 met advieswaarden te komen die veel lager liggen dan de wettelijke normen in de EU en USA. Met de verbeterde inzichten in de rol van luchtverontreiniging in de totale ziektelast van de Nederlandse bevolking(ca. 3,5% ) is het besef van de noodzaak van een verdere reductie in de niveaus van luchtverontreiniging sterk gegroeid. Alhoewel de wettelijke normen leidend blijven, worden vanuit gezondheidsoogpunt de WHO-advieswaarden steeds meer als richtinggevend gezien. Stikstofdioxide

Fijnstof

https://www.atlasleefomgeving.nl/kaarten?config =3ef897de-127f-471a-959b93b7597de188&activateOnStart=layermanager,inf o&gm-x=150000&gm-y=460000&gm-z=3&gmb=1544180834512,true,1;1611668604793,true,0.8

https://www.atlasleefomgeving.nl/kaarten?config =3ef897de-127f-471a-959b93b7597de188&activateOnStart=layermanager,inf o&gm-x=150000&gm-y=460000&gm-z=3&gmb=1544180834512,true,1;1611668604796,true,0.8

Volgens een rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving uit 2019 is de goedkoopste manier om luchtvervuiling verder terug te dringen het aanpakken van dieselauto’s zonder roetfilter en het vervangen van verouderde houtkachels en haarden. Recent werd bekend dat als gevolg van een nieuwe rekenmethode houtkachels en -haarden voor 23 procent verantwoordelijk zijn bij de fijnstofuitstoot in Nederland. Deze nieuwe cijfers onderstrepen dat houtstook in woonhuizen een voorname bron van luchtvervuiling is. Inwoners met luchtwegaandoeningen ervaren hier ernstige hinder van. De Nederlandse overheid probeert de uitstoot van houtstook vooral terug te dringen met voorlichting over stookgedrag – nat hout levert bijvoorbeeld veel meer verontreiniging op – en bemiddeling bij klachten van buurtbewoners. Hiernaast is de ISDE-subsidie voor duurzame energie niet langer beschikbaar voor pelletkachels die branden op geperste houtkorrels. In overleg met de GGD gaan we bekijken of de uitstoot van houtkachels in de gemeente verder kan worden beperkt. Check je plek Met de Check je plek-tool wil het Atlas-team mensen bewust maken van hoe belangrijk een gezonde leefomgeving is. Door uw adres in te vullen en dan krijgt u een overzicht van uw leefomgeving. https://www.atlasleefomgeving.nl/nieuws/krijg-nog-beter-beeld-van-jouw-leefomgeving-met-check-je-plek-20 Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

22

Omdat inwoners van Teylingen deels ook in de nabijheid van bloembollenvelden leven is er in deze paragraaf tot slot aandacht voor de onderzoeken naar gewasbeschermingsmiddelen die in 2019 en 2020 gepubliceerd werden. Zo publiceerde het RIVM in april 2019 de resultaten van het onderzoek naar de blootstelling van omwonenden aan gewasbeschermingsmiddelen rondom bloembollenvelden (Onderzoek Bestrijdingsmiddelen en Omwonenden, afgekort OBO). Een samenwerking van kennisinstituten heeft gemeten in hoeverre omwonenden van bollenvelden zijn blootgesteld aan gewasbeschermingsmiddelen en of die blootstelling verschilt van mensen die verder weg wonen. Uit het onderzoek blijkt dat beide groepen gewasbeschermingsmiddelen binnen krijgen. Dit kan komen door het gebruik van deze middelen in de omgeving, maar ook door andere bronnen zoals voedsel. Het RIVM heeft vervolgens geadviseerd om vervolgonderzoek uit te voeren. Dit vervolgadvies is op 29 juni 2020 gepubliceerd door de gezondheidsraad. Zij adviseert daarin voorzorg toe te passen, door het streven naar vermindering van de afhankelijkheid van de landbouw van chemische gewasbeschermingsmiddelen te intensiveren. Naar aanleiding van de ontwikkelingen op het gebied van gewasbeschermingsmiddelen pleit het RIVM, naast nader onderzoek, voor het oprichten van een landelijk kennisplatform.

De gemeente onderschrijft het belang voor het oprichten van een landelijk kennisplatform waar men terecht kan met vragen over gewasbescherming en gezondheid. Er wordt nog onderzocht hoe dit kennisplatform eruit komt te zien. Ook zijn we het eens met het advies om de overgang van traditionele naar duurzame gewasbescherming te ondersteunen. De gemeente maakt onderdeel uit van de Greenport DB. Vanuit de Greenport wordt ingezet op de verdere verduurzaming van de sector. Ook worden inwoners via de gemeentelijke website geïnformeerd en doorverwezen naar de GGD voor advies hoe blootstelling te vermijden. Het advies van de GGD aan telers is om omwonenden tijdig te informeren en om te bespuiten als de wind ‘van de bewoners’ af staat. Dat is ook het advies vanuit de branche vereniging. Wat betreft voorlichting zijn de teksten op de gemeentesite en verwijzing naar de GGD verleden jaar aangepast. De KAVB is daarnaast in overleg met de LTO om de adviesflyer aan telers aan te passen. De KAVB wil dan de communicatie graag samen met andere plantsectoren oppakken wanneer het plant seizoen in het voorjaar start. We zullen dit samen met de GGD blijven volgen.

Doelstellingen Huidige situatie 5 Verbinding beleidsontwikkeling tussen het fysieke en het sociale beleidsdomein is beginnend 6 Duurzaamheid is een vaste afweging bij een college- en raadsvoorstel 7 Mogelijke verbeteringen in de leefomgeving ten behoeve van ouderen zijn nog onvoldoende geïnventariseerd 8 87% van de 19 tot 64 jarigen ervaart de gezondheid als goed, 71% van de 65 plussers ervaart de gezondheid als goed. 9% van de ouderen voelt zich ernstig eenzaam. 9 3,7% van onze inwoners ervaart ernstige hinder als gevolg van houtstook. Houtstook draagt voor bijna een kwart bij aan de uitstoot van fijnstof.

Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

23

Nieuwe situatie Verbinding beleidsontwikkeling tussen het fysieke en het sociale beleidsdomein is geconsolideerd Gezondheid, welzijn en duurzaamheid zijn vaste afwegingen bij een college- en raadsvoorstel Op basis van buurtgesprekken zijn actielijsten met mogelijke verbeteringen in de leefomgeving opgesteld die met name ouderen verleiden tot een gezondere leefstijl 90 % van de 19 tot 64 jarigen ervaart de gezondheid als goed, 75% van de 65 plussers ervaart de gezondheid als goed. Eenzaamheid onder ouderen is verminderd (5% voelt zich ernstig eenzaam). Minder dan 2% van onze inwoners ervaart ernstige hinder als gevolg van houtstook.

jaar 2022 2022 2022

2025

2025

5.2 Samenhangend beleid – preventie- en vitaliteitsakkoord In november 2018 ondertekenden 70 landelijke koepels, zoals sportbonden, onderwijsraden, zorgverzekeraars, bedrijfsleven, VNG, GGD GHOR Nederland en de rijksoverheid het Nationaal preventieakkoord, dat inzet op het inperken van drie belangrijke leefstijlfactoren: roken, overmatig alcoholgebruik en overgewicht. Tegelijkertijd streeft het akkoord er naar om preventie meer onderdeel van het leven te maken. Een gezonde leefstijl moet gemakkelijk en gewoon worden. Het preventie akkoord geeft vanuit bovengenoemde thema’s een aantal verbindingen aan die ook aan de orde komen in het sportakkoord. Het lokale vertaling daarvan in Teylingen kreeg naam “van Sportakkoord naar Vitaliteitsakkoord”. Sportverenigingen, particuliere sportaanbieders, onderwijs, horeca, supermarkten, welzijn, eerste lijn gezondheidszorg, werkgevers en andere netwerken hebben vanuit allebei de akkoorden een gezamenlijke opgave. Ook het preventieakkoord benadrukt het belang om samenhangend te werken en organiseren en zo de achterliggende problemen van mensen aan te pakken. Overgewicht, obesitas, rookverslaving en alcoholisme gaan vaak samen met sociaal maatschappelijke problematiek. De aandacht voor een gezonde leefstijl heeft weinig zin als er geen aandacht is voor onderliggende problematiek.

Denk aan schulden, echtscheidingsproblematiek, werkloosheid of achterstandswijken. Het preventieakkoord besteedt daarmee ook aandacht aan gezondheidsachterstanden. -

Jaarlijks overlijden 20.000 mensen aan de gevolgen van roken. Roken veroorzaakt ziektes als kanker, hart- en vaatziekten, luchtwegziekten, diabetes, Alzheimer, staar en blindheid. 43% van de vrouwen die voor of tijdens de zwangerschap succesvol stopte met roken, begint na de zwangerschap opnieuw met roken. Van alle rokers steekt 70% vóór het 18e levensjaar de eerste sigaret op: 35.000 kinderen per jaar. De helft van alle kinderen die gaat roken sterft vroegtijdig aan de gevolgen hiervan. Rokers leven gemiddeld 10 jaar korter dan niet-rokers. Roken tijdens de zwangerschap doodt jaarlijks meer dan 60 baby’s. Ook na de geboorte is roken voor kinderen schadelijk: aan meeroken kun je doodgaan. Roken is schadelijk voor de omgeving: jaarlijks sterven 2000 mensen aan de gevolgen van meeroken (tweedehands rook). Het aantal mensen met overgewicht neemt elk jaar toe. Overgewicht leidt vaak tot hart- en vaatziekten en diabetes. Jongeren beginnen gemiddeld met drinken als ze zo’n 13 jaar oud zijn. En als ze regelmatig drinken, drinken ze meestal veel. 45 % van de Teylingse jongeren geeft aan weleens alcohol te drinken, terwijl hun ouders (86%) denken te weten dat hun kinderen niet drinken. Te veel volwassenen drinken overmatig. Dat is meer dan 14 glazen per week voor vrouwen en meer dan 21 glazen per week voor mannen.

Mensen met een praktische opleiding en een structureel laag inkomen roken vaker en hebben vaker last van overgewicht dan mensen met een theoretische opleiding en een hoger inkomen. Stress door bijvoorbeeld werkloosheid, schulden of eenzaamheid speelt een grote rol, net als weinig bewegen en ongezond eten. Hierdoor voelen mensen zich 18 jaar langer ongezond en gaan ze gemiddeld 7 jaar eerder dood dan mensen met een theoretische opleiding en een hoger inkomen.

Een rookvrije generatie is binnen handbereik. De Rijksoverheid heeft de ambitie uitgesproken dat er in 2040 geen kind meer begint met roken. Nu heeft in Teylingen nog 8,2% van de tieners ooit gerookt, rookt 3,7% wekelijks en 2,6% dagelijks. Van de volwassenen rookt in 2040 nog maar 5 procent, nu is dat in Teylingen nog 19 procent onder de 19 tot 65 jarigen. Daarnaast is er het streven dat geen enkele vrouw meer rookt als ze zwanger is, nu is dat in Teylingen nog 5 procent. De campagne ‘een rookvrije generatie’ wil dit bereiken door het creëren van tabaks- en rookvrije omgevingen. Vanwege de enorme gezondheidswinst (meer mensen in Nederland sterven aan gevolgen van roken dan door drank, drugs, misdaad en verkeer bij elkaar) die met stopen behaald kan worden, is er (als onderdeel van deze nota) een actieprogramma “Teylingen op weg naar een rookvrije generatie” opgesteld. Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

24

De Rijksoverheid heeft verschillende afspraken gemaakt waaronder de volgende: Afspraken van de Rijksoverheid a. De Rijksoverheid heeft vanaf 1 april 2020 de accijns op tabak verhoogd, zodat een pakje met 20 stuks in 2020 € 1 duurder is. b. Vanaf 2020 zijn sigaretten, shag, sigaren, e-sigaretten en aanverwante producten niet meer te zien bij de verkooppunten. Bijvoorbeeld in supermarkten. Ook krijgen de verpakkingen dezelfde donkergroen-bruine kleur. c. Vanaf het schooljaar 2020/2021 zijn alle schoolterreinen rookvrij. Afspraken van andere deelnemende partijen a. In 2020 zijn alle kinderboerderijen en alle kinderopvanglocaties rookvrij. b. In 2020 leggen zorgverzekeraars geen eigen risico meer op bij eerstelijns stoppen-metrokenprogramma’s. c. In 2020 zijn alle speeltuinen rookvrij. d. In 2025 zijn (nagenoeg) alle sportverenigingen rookvrij. e. In 2025 zijn alle zorginstellingen rookvrij. Jongeren Teylingen (klas 2 en 4 middelbaar onderwijs), ooit gerookt

Rookt 19-64 jr (Teylingen)

d on ar m

Vo

or

ho

ei en h ss

W

m

ut

0.16

en ng yli

id sM nd

Te

de n

nd rla

0.22

0.21

0.19

Ho

lla

Ne de

0.2

Sa

0.23

Gegevens Teylingen Percentage rokers* in 2016 Gemeente Teylingen 19 Teylingen Warmond 22 Teylingen Sassenheim 21 Teylingen Voorhout 16 * betreft inwoners vanaf 19 jaar en ouder

percentage ex-rokers* in 2016 33 33 29 28

Percentage ouderen die roken in 2016 Gemeente Teylingen 10 Teylingen Warmond 6 Teylingen Sassenheim 11 Teylingen Voorhout 9 * betreft inwoners vanaf 65 jaar en ouder

percentage oudere ex-rokers in 2016 47 48 49 45

Problematisch alcoholgebruik brengt risico’s met zich mee, voor het individu en voor de sociale en fysieke omgeving. Mensen onder invloed gedragen zich anders en reageren anders dan normaal. Zeker wanneer er, zoals bij het uitgaan, veel gedronken wordt, veel drugs gebruikt worden of wanneer deze middelen gecombineerd worden. In het uitgaansleven zijn een aantal specifieke risico’s te benoemen, Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

25

zoals onder meer agressie, vandalisme en rijden onder invloed die met een integraal alcohol- en drugsbeleid beperkt kunnen worden. Als het gaat om preventie is communicatie en het bereiken van jongeren van groot belang. Problematisch alcoholgebruik tegengaan. De Rijksoverheid wil het gebruik van te veel alcohol tegengaan. Voor jongeren is alcohol extra schadelijk, omdat het de ontwikkeling van hun hersenen verstoort. Alcohol is ook gevaarlijk voor ongeboren kinderen. De Rijksoverheid wil samen met de partijen in het Nationaal Preventieakkoord dat jongeren en zwangere vrouwen in 2040 geen alcohol meer drinken. En dat het aantal volwassen Nederlanders dat teveel alcohol drinkt daalt naar maximaal 5%.

De Rijksoverheid stelt de volgende maatregelen voor: a. Scholen en universiteiten zetten zich in om het alcoholgebruik onder jongeren en studenten terug te dringen. De koppeling tussen sport en alcohol moet veranderen. Vanaf 2019 sluiten amateursportclubs bijvoorbeeld geen nieuwe contracten met drankfabrikanten meer voor alcoholreclame langs sportvelden. b. Jongeren moeten minder in aanraking komen met alcoholreclame. Voor 2021 komen de drankfabrikanten en verstrekkers van alcohol, zoals slijterijen, hiervoor met oplossingen. c. In 2022 heeft 70% van de verloskundigen een training gevolgd om alcoholgebruik bespreekbaar te maken bij zwangere vrouwen. d. Medewerkers en vrijwilligers die alcohol schenken in sportkantines moeten uiterlijk in 2025 een cursus doen. Zodat ze zich kunnen houden aan de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop. En dat ze weten hoe ze om moeten gaan met dronken mensen. e. In 2040 bieden sportkantines geen happy hours of meters bier meer aan. Overgewicht en obesitas zijn na roken de belangrijkste oorzaak van ziekten in Nederland. Bijvoorbeeld hart- en vaatziekten of diabetes. Voeding en bewegen hangen samen en versterken elkaar. Bewegen heeft een grote preventieve functie op het gebied van gezondheid. Het kan onder andere helpen om eenzaamheid, stress, depressieve klachten of obesitas te verminderen of te voorkomen.

Bijna de helft van de Nederlanders van 20 jaar en ouder is te zwaar. De Rijksoverheid wil dit percentage samen met de organisaties in het Nationaal Preventieakkoord verlagen. Het doel voor 2040 is dat maximaal 38% van de volwassen Nederlanders te zwaar is en maximaal 7,1% obesitas heeft. Dat is nu nog 14,5%.

Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

26

Maatregelen tegen overgewicht en obesitas a. Vanaf 2020 bieden minimaal 2.500 sportclubs hun leden en bezoekers gezondere voeding aan in de kantine. b. Vanaf 2020 bieden minimaal 950 scholen hun leerlingen en personeel gezonde voeding aan in de kantine. c. Vanaf 2025 biedt de helft van de ziekenhuizen gezondere voeding aan patiënten, personeel en bezoekers. d. Fabrikanten gaan suikerhoudende frisdranken, snoep en melkproducten gezonder maken. Bijvoorbeeld door er minder suiker in te doen. e. Vanaf 2019 gaan de Rijksoverheid, supermarkten en horecabedrijven de Schijf van Vijf bekender maken in Nederland. Zodat mensen zelf nog beter voor gezonde voeding kunnen kiezen. f. De Rijksoverheid wil een nieuw voedselkeuzelogo invoeren. Zodat mensen zelf nog beter voor gezonde voeding kunnen kiezen. g. Mensen en gezinnen met overgewichtsproblemen krijgen zorg en ondersteuning op maat. Vanaf 1 januari 2019 komt de vergoeding voor deze Gecombineerde Leefstijlinterventie in de basisverzekering. h. Sportclubs en sportscholen willen hun aanbod nog beter toegankelijk maken voor mensen die niet genoeg sporten of bewegen. Een nieuwe ontwikkeling voor de behandeling van overgewicht bij volwassenen is de gecombineerde leefstijlinterventie (GLI).

Gecombineerd wil zeggen dat er om dit doel te bereiken tegelijkertijd gewerkt wordt aan gezonder eten, meer bewegen en aan een blijvende aanpassing van het gedrag op deze terreinen. Met de GLI, die sinds 2019 onder voorwaarden vergoed wordt door de basisverzekering, werken volwassenen aan hun leefstijl, gezonder eten en duurzame gedragsverandering. Voor de GLI wordt de indicatie gesteld door de huisarts die ook zicht heeft op andere problematiek van de verzekerde. De aanbieder van de GLI moet ook nauwe contacten onderhouden met de betrokken huisarts en een goede kennis hebben van de sociale kaart. De GLI veronderstelt dat deelnemers voor beweegaanbod (onder meer) terecht kunnen bij hun gemeente. Gemeenten en zorgverzekeraars zullen hier samen een adequaat aanbod op moeten formuleren.

Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

27

Beweegrichtlijnen 2017 Teylingen Veel bewegen hee� positieve effecten op de gezondheid; direct door een lager risico op hart en vaatziekten, borstkanker, dikke darmkanker, diabetes en depressie. Indirect door vermindering van overgewicht, lagere bloeddruk en een lager vetpercentage. Bij ouderen hangt bewegen daarnaast samen met een lager risico op dementie, cognitieve achteruitgang en lichamelijke beperkingen. Ouderen die meer bewegen hebben ook meer spierkracht, een hogere loopsnelheid en minder risico op botbreuken. Regelmatig matig intensief bewegen waardoor de ademhaling versnelt en het hart sneller gaat kloppen, zoals bij stevig wandelen of fietsen, kan daar al aan bijdragen. Ook sporten is gezond, vaker en intensiever bewegen levert namelijk meer gezondheidsvoordelen op. In 2017 zijn door de Gezondheidsraad nieuwe beweegrichtlijnen vastgesteld, waarbij geldt: bewegen is goed en meer bewegen nog beter. Veel stilzitten wordt afgeraden. Volwassenen voldoen aan de beweegrichtlijnen wanneer zij verspreid over de week minimaal 150 minuten matig of zwaar intensief bewegen en minimaal twee keer per week spier- en botversterkende activiteiten doen. Om aan de beweegrichtlijnen te voldoen moeten ouderen deze spier- en botversterkende activiteiten combineren met balansoefeningen, zoals op één been staan of iets van de grond oppakken.

Spierversterkende activiteiten zijn activiteiten gericht op het verbeteren van kracht, omvang en (duur)vermogen van de skeletspieren, bijvoorbeeld fietsen of krachttraining met gewichten. Botversterkende activiteiten belasten het lichaam met het eigen lichaamsgewicht, zoals bij springen. In Teylingen voldoet 58% van de inwoners van 19 jaar en ouder aan de beweegrichtlijnen, 62% van de inwoners van 19 t/m 64 jaar en 46% van de ouderen. In Hollands Midden voldoet 54% van de inwoners (58% van 19 t/m 64 jaar en 39% van 65+). Landelijk voldoet men minder vaak aan de beweegrichtlijnen (52% van 19+, 56% van 19 t/m 64 jaar en 37% van 65+). Van de jongeren in Teylingen (middelbaar onderwijs) beweegt 17% elke dag minstens een uur, en 48% sport of beweegt ten minste 5 dagen per week minimaal minstens een uur. Voldoen aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen en de Fitnorm Teylingen In Nederland werden tot 2017 verschillende normen gebruikt om vast te stellen of iemand voldoende beweegt: de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB), de Fitnorm en de Combinorm. Deze normen zijn aangepast aan de leeftijd. Kinderen en jongeren tot 18 jaar moeten bijvoorbeeld meer en intensiever bewegen om aan de beweegnorm te voldoen dan volwassenen en de minimale intensiteit voor volwassenen is hoger dan die voor ouderen (vanaf 55 jaar).

Sinds 2017 worden, op advies van de Gezondheidsraad andere beweegrichtlijnen gehanteerd. Het percentage inwoners dat voldoet aan de NNGB is in Teylingen 69%, in Hollands Midden is dit 66%. Voor de Fitnorm zijn de percentages respectievelijk 29% in Teylingen en 28% in Hollands Midden en voor de combinorm 71% en 68%. Wekelijks sporten Teylingen Af en toe de hartslag flink omhoog brengen zoals aanbevolen in de Fitnorm en het doen van spier- en botversterkende activiteiten is bevorderlijk voor de gezondheid. Sport is een goede manier om hieraan te voldoen en kan bovendien bijdragen aan het emotioneel welzijn. In Teylingen sport 60% van de inwoners ten minste één keer per week. Bij 19-64 jarigen is het percentage 64% en bij 65-plussers 47%. In Hollands Midden sport 54% van de inwoners van 19 jaar en ouder tenminste één keer per week (59% bij 19-64 jarigen en 37% bij 65-plussers). Het percentage jongeren (84%) dat sport in Teylingen ligt ruim hoger dan het regionaal (76) gemiddelde (Gezondheidsmonitor 2019)

Wekelijks sporten per leeftijdsgroep Teylingen. Bron GGD HM gezondheidsmonitor

Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

28

Trend wekelijks sporten 19-64 jarigen Teylingen

Trend wekelijks sporten 65 en ouder Teylingen

Bron GGD HM gezondheidsmonitor Risicogroepen Hollands Midden Hoogopgeleiden sporten vaker wekelijks Naarmate inwoners van Hollands Midden hoger zijn opgeleid sporten zij vaker minstens één keer per week. Van de hoogst opgeleide inwoners van Hollands Midden sport 68% wekelijks, dat is vier keer zo veel als bij inwoners die alleen het basisonderwijs afrondden (17%) en ook veel vaker dan mavo/lbo opgeleiden (37%). Inwoners met niet-westers achtergrond sporten minst vaak wekelijks Minder dan de helft van de inwoners met een niet-westerse migratieachtergrond (46%) sport op wekelijkse basis. Dit is het minst vaak vergeleken met inwoners met een westerse of Nederlandse achtergrond, van hen sport 54% wekelijks. Alleenstaanden en eenoudergezinnen minder vaak wekelijkse sporter (19 t/m 64) Van 19 t/m 64 jarigen in Hollands Midden sport 59% wekelijks. Alleenstaanden en volwassenen in een eenoudergezin sporten het minst vaak. Wanneer inwoners (nog) bij hun ouders wonen behoren zij het vaakst tot de wekelijkse sporters. Dit komt doordat zij relatief jong zijn. Gehuwde 65-plussers vaakste sporter (65+) Van de 65-plussers in Hollands Midden sport 37% wekelijks. Het percentage wekelijkse sporters is het hoogst bij gehuwden. Weduwen/weduwnaars en inwoners die nooit gehuwd zijn daarentegen behoren minder vaak tot de wekelijks sporters; van hen sport bijna één derde.

Werklozen, arbeidsongeschikten en inwoners in de bijstand minst vaak wekelijkse sporters (19 t/m 64) 19 t/m 64 jarigen die werkloos of arbeidsongeschikt zijn of in de bijstand leven zijn het minst vaak wekelijkse sporter (40%), maar ook relatief weinig huisvrouwen/huismannen sporten wekelijks (41%). Het percentage wekelijkse sporters is het hoogst bij inwoners in opleiding (71%), gevolgd door inwoners met betaald werk (62%). Percentage sporters is lager bij inwoners die moeite hebben met rondkomen Inwoners die moeite hebben met rondkomen zijn minder vaak (41%) wekelijkse sporter dan inwoners die daar geen moeite mee hebben (56%). Inwoners die wekelijks sporten zijn vaker vitaal Inwoners die minder dan één keer per week aan sport doen zijn vaker vitaal (88%) dan inwoners die dit niet doen (75%). Zij hebben ook vaker een goede ervaren gezondheid (87% tegen 69%), hebben minder vaak een hoog risico op een angststoornis of depressie (4% tegen 8%) en zijn minder vaak ernstig eenzaam (7% tegen 12%). Het percentage inwoners van 19 t/m 64 jaar dat veel stress ervaart is onder wekelijkse sporters iets minder hoog (17%) dan onder inwoners die niet wekelijks sporten (19%). Onderzoek van het Kenniscentrum Sport laat ook zien dat investeren in sport en bewegen geld oplevert. Het onderzoek toont dat 1 euro investeren in sport en bewegen 2,51 euro oplevert.

Opvallend is dat het financieel effect vooral terecht komt bij het individu zelf in de vorm van betere kwaliteit van leven en betere mogelijkheden op de arbeidsmarkt. Daarnaast heeft de werkgever er financieel voordeel bij (lager ziekteverzuim).

Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

29

Trend inactief 19-64 jarigen

Trend inactief 65 en ouder

Opvallend is de opwaartse trend bij de 19-64 jarigen en de neerwaartse trend bij 65 en ouder. Bron GGD HM gezondheidsmonitor

Inactiviteit per leeftijdsgroep Teylingen vergeleken met Hollands Midden

Inactiviteit Teylingen In Nederland kan 3,5% van de ziektelast (een maat voor gezondheidsverlies uitgedrukt in verloren levensjaren) worden toegeschreven aan een gebrek aan lichaamsbeweging. In Teylingen is 6% van de inwoners inactief; dit betekent zij geen enkele dag in de week aan de norm van 30 minuten matig intensief bewegen voldoen. Dit geldt voor 6% van de 19-64 jarigen en 6% van de 65-plussers. In Hollands Midden is 7% van de bevolking inactief (6% van de 19-64 jarigen en 9% van de 65-plussers). Overgewicht Teylingen De Body Mass Index (BMI) is een maat die de verhouding tussen lengte en gewicht uitdrukt. Dit wordt berekend door het gewicht van een persoon (in kilogrammen) te delen door het kwadraat van de lengte van deze persoon (in meters). Volwassenen met een BMI tussen 18,5 en 25 hebben een gezond gewicht. Volwassenen hebben matig overgewicht bij een BMI tussen 25 en 30 en ernstig overgewicht bij een BMI hoger dan 30. Van de inwoners van Teylingen heeft 47% overgewicht (zowel matig als ernstig): 44% van de 19-64 jarigen en 56% van de 65-plussers. In Hollands Midden heeft 49% van de inwoners matig overgewicht (46% van de 19-64 jarigen en 58% 65-plussers). Het percentage inwoners met ernstig overgewicht in Teylingen is 12% (12% van de 19-64 jarigen en 12% van de 65-plussers).

Overgewicht per leeftijdsgroep

Bron GGD HM Gezondheidsmonitor

Grote verschillen in gezondheid van inwoners mét en zonder ernstig overgewicht De gezondheid van inwoners met ernstig overgewicht (BMI ≥30) verschilt sterk van die van inwoners met ondergewicht, een gezond gewicht of matig overgewicht. De helft van de inwoners met ernstig overgewicht (50%) heeft langdurige aandoeningen en 18% heeft een mobiliteitsbeperking, bij inwoners zonder overgewicht is dit 30% en 6%. Zeven procent van de inwoners met ernstig overgewicht heeft een slechte ervaren gezondheid en 9% voelt zich ernstig belemmerd door gezondheidsproblemen tegen 3% en 5% van de inwoners zonder overgewicht. Een op de tien inwoners (10%) met ernstig overgewicht heeft een hoog risico op een angststoornis of depressie (tegen 6% zonder overgewicht). Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

30

Kern van het preventieakkoord is dat Nederlanders gezondere keuzes maken, waardoor ze minder ziek worden, minder zorg nodig hebben en het goede voorbeeld geven aan hun kinderen. Net als bij het vitaliteitsakkoord zal daarom een sterk accent gelegd worden op de bevordering van een positieve leefstijl. Sportverenigingen, particuliere sportaanbieders, onderwijs, horeca, supermarkten, welzijn, eerste lijn gezondheidszorg, werkgevers en andere netwerken hebben vanuit beide akkoorden een gezamenlijke opgave. Samenwerking en een goede doorverwijzing met als motief ‘de zorg en welzijn op de juiste plek’ is daarbij essentieel. Het vitaliteitsakkoord wordt, na de ondertekening op 4 september in Teylingen, aangeboden aan het ministerie van VWS met een aanvraag voor een eerste, van een driejarige, uitvoeringssubsidie. Dit is daarmee niet het eind van het traject maar juist de start van een meerjarig ontwikkeltraject. Het vitaliteitsakkoord is daarmee een “groeidocument”, waarin de basis wordt gelegd voor een gedachtegoed over bewegen en gezondheid, een proces en een eerste uitvoeringsagenda. Terecht stelt dit akkoord dat er in Teylingen al veel wordt gedaan op het terrein van sport en bewegen.

Sport en bewegen wordt daarbij vaak ingezet als doel en niet als middel dat ten dienste kan staan van gezondheid, integratie, werkloosheid, eenzaamheid, en veel andere thema’s uit het sociaal domein. Voor sportparken en de accommodaties biedt een bredere multifunctionele invulling kansen om deze thema’s met elkaar te verbinden en de krachten te bundelen. Vanuit de gedachte dat deze onderwerpen onlosmakelijk aan elkaar verbonden zijn en het “totaal meer is dan de som der delen” is besloten om al deze plannen en akkoorden te verbinden tot het “Lokaal Vitaliteitsakkoord”. Vanuit de 6 landelijke thema’s uit het Nationaal Sportakkoord beschrijft het Vitaliteitsakkoord verschillende voornemens, ambities en concrete initiatieven die de afgelopen maanden in dialoog met het maatschappelijk veld zijn opgehaald. In onderstaand diagram staan de zes ambities weergegeven. Sportminister Bruno Bruins heeft in de zomer van 2018 samen met de sport, gemeenten en maatschappelijk betrokken partners een Nationaal Sportakkoord gesloten. Het hoofddoel is om zoveel mogelijk mensen met plezier te laten sporten en bewegen. Daarin zijn zes ambities geformuleerd waarop we de komende jaren voortgang willen boeken. Deze ambities zijn: inclusief sporten en bewegen, duurzame sportinfrastructuur, vitale aanbieders, positieve sportcultuur, van jongs af aan vaardig in bewegen, topsport die inspireert.

Verdeeld over de verschillende thema’s van het sportakkoord staan in het lokale vitaliteitsakkoord meer dan 50 concrete acties, interventies en wensen opgetekend. Voor een volledig overzicht wordt verwezen naar het document “van sportakkoord naar vitaliteitsakkoord 2020- 2022”. Om de verbinding te maken en te houden tussen alle betrokken netwerken is het plan om een centraal platform te creëren. Doel van dit platform is om met elkaar te communiceren op het thema vitaliteit, afspraken te maken, aan te jagen en resultaten te volgen. Het platform wordt digitaal ondersteunt en wordt gevoed door de klankbordgroep bestaande uit een vertegenwoordiging uit alle aangesloten disciplines. De borging van dit proces kan ook plaatvinden via dit platform. Daarnaast is het belangrijk dat in de omgevingsvisie van de gemeente sport en bewegen als kerntaak wordt vastgelegd. In hoofdstukken 3 en 4 kwam het concept 'positieve gezondheid' als leidraad voor het gezondheidsbeleid uitgebreid aan de orde. Zoals gezegd legt positieve gezondheid de nadruk op veerkracht, leef plezier, eigen regie en wat voor iemand het leven betekenisvol maakt. Sociaal isolement, overbelasting van Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

31

mantelzorgers, financiële problemen, fysieke en psychische beperkingen, laaggeletterdheid en onveiligheid thuis, komen voor bij alle generaties en onder alle bevolkingsgroepen. Ze beïnvloeden het welzijn en hiermee ook de gezondheid van betrokkenen. Het Positieve gezondheidsgesprek kan burgers helpen bij het vinden van passende ondersteuning binnen een vertrouwd netwerk. Welzijn op recept is een handig instrument om burgers door te verwijzen. De eigen mogelijkheden en wensen in plaats van beperkingen zijn het vertrekpunt. In deze benadering, dragen het medische en het sociaal domein samen bij aan het bevorderen van gezondheid. Dat betekent een andere interactie tussen zorgverleners en patiënten en een nauwe samenwerking tussen medisch en sociaal domein, tussen gemeente, inwoners, maatschappelijke middenveld en ondernemers. De gemeente Teylingen, Stichting Activite, Stichting Marente, de zorggroepen Warmond/Voorhout en Sassenheim, woningcorporatie STEK, seniorenvereniging Teylingen, de GGD HM, Zorg en Zekerheid, Welzijn Teylingen, Sociaal team Teylingen, het CJG, de Sophia scholen, MEE ZH en het meedenkersnetwerk hebben middels een gezamenlijke subsidie aanvraag bij ZONMW aangegeven vanuit positieve gezondheid de samenwerking te willen intensiveren.

Afstemming vind plaats via de stuurgroep positieve gezondheid die ook één van de presentaties tijdens de beeldvormende fase verzorgde. De bewegingen die middels het vitaliteitsakkoord en positieve gezondheid zijn gestart vertonen in hun integrale benadering duidelijke overeenkomsten. Het is de rol van de gemeente om als deelnemende partij samenhang te propageren, slimme verwijsstructuren te ondersteunen, communicatie te bevorderen om zo een positieve leefstijl onder haar burgers te stimuleren. Doelstellingen Huidige situatie 10 Vitaliteitsakkoord is ondertekend

11 Nu heeft in Teylingen nog 8,2% van de tieners ooit gerookt. Van de volwassenen rookt nog 19% onder de 19 tot 65 jarigen. 12 44% van de 19-64 jarigen en 56% van de 65-plussers heeft overgewicht 13 48% van de jongeren beweegt gedurende 5 of meer dagen gemiddeld een uur. 14 77% van de kinderen van 0 tot 14 heeft een gezond gewicht 15 45% van de jongeren heeft ooit alcohol gebruikt, 18% een esigaret gerookt, 7% ooit hasj/wiet gebruikt, 3,7% lachgas en 1,6% hard drugs gebruikt. 16 47% van de jongeren mag volgens afspraak met de ouders niet drinken 17 40% van de volwassenen drinkt verantwoord (maximaal 1 glas per dag)

Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

32

Nieuwe situatie De doorontwikkeling van een vitaliteits- naar een preventieakkoord heeft plaatsgevonden. Deelnemende partijen nemen met het landelijke preventieakkoord als voorbeeld concrete maatregelen om roken, alcoholgebruik en overgewicht verder terug te dringen. In 2024 heeft nog maar 5% van de tieners ooit gerookt. Van de 19 tot 65 jarigen rookt dan nog 15%.

jaar 2021

40% van de 19-64 jarigen en 50% van de 65plussers heeft overgewicht

2024

De dalende trend wordt doorbroken. 50% van de jongeren beweegt gedurende 5 of meer dagen gemiddeld een uur 85 % van de kinderen van 0 tot 14 heeft een gezond gewicht 30% van de jongeren heeft ooit alcohol gebruikt, 5% een e-sigaret gerookt, 3% ooit hasj/wiet gebruikt, 2% lachgas en 0,5% hard drugs gebruikt.

2024

60% van de jongeren mag volgens afspraak met de ouders niet drinken

2024

50% van de volwassenen drinkt verantwoord (maximaal 1 glas per dag)

2024

2024

2024 2024

5.3 Samenhangend beleid – een leven lang gezond ‘Jong geleerd, oud gedaan’ is een bekend gezegde en voor 100% van toepassing op de Jeugd Gezondheidszorg (JGZ). Een bevordering van gezonde leefstijl begint al tijdens de zwangerschap. De JGZ ondersteunt ouders en kinderen bij het gezond en veilig opgroeien, op basis van de GIZ-methodiek (gezamenlijk inschatten van zorgbehoeften), die Positieve Gezondheid als basis heeft. De JGZ verleent preventieve sociaal-medische zorg (de lichamelijke en psychosociale ontwikkeling) en zet in op vroegtijdig signaleren om problemen in een later stadium te voorkomen. Tegelijk worden individuele signalen vertaald naar collectieve preventie (Gezondheidsbevordering GGD). De keten van jeugdhulpjeugdzorg staat echter onder druk en de maatschappelijk toegevoegde waarde van de JGZ kan worden versterkt door zich steviger als ketenpartner in een maatschappelijk netwerk te positioneren. Bijna alle kinderen en ouders/opvoeders worden regelmatig gezien, dat is de kracht van de JGZ, en het unieke van de positie van de JGZ. Samenwerking met netwerkpartners in het jeugd-, sociaal-, medisch- en onderwijsdomein is voor alle partijen opportuun omdat de JGZ als één van de weinige partijen zowel achter de voordeur komt en gezinnen over een langer periode volgt.

Impactvolle preventie is niet alleen voorkomen, maar ook vroegtijdig problemen signaleren en interveniëren. JGZ is de enige organisatie die vrijwel alle kinderen tussen 0-18 ziet. De jeugdarts beschikt over sociaal-medische expertise: preventie, (vroeg) signalering, (pre)diagnostiek, begeleiding, behandeling en gerichte verwijzing. Daarmee is de jeugdarts verantwoordelijk voor tijdige en adequate toegang tot en gebruik van zorg en hulpverlening, dit voorkomt onnodig beslag op de 1e en 2e lijns medische en psychiatrische zorg. De JGZ levert zo een bijdrage aan de juiste zorg op de juiste plek, op het juiste moment, door de juiste professional. Hiermee kan onnodige instroom in jeugdhulp beperkt worden en dient ze als voorportaal van huisartsen en spoedeisende hulp. De JGZ heeft ook een rol binnen het onderwijs en de opvang, en werkt samen met GGD Gezonde School en Gezonde Kinderopvang. De JGZ beschikt over veel gezondheidsdata (screenings en onderzoek) en kan daarom een belangrijke rol spelen in adviseren en doorverwijzen. De JGZ gaat zelf ook meer data gedreven werken en zet in op ‘blended health’, waarin zij de klant naar behoefte digitaal tegemoet komt (I-JGZ) met betrouwbare informatie over de groei en gezondheid van hun kind. Als de ontwikkeling in de eerste 1000 dagen niet goed verloopt, kun je daar levenslang last van hebben.

Vaak is sprake van stapeling van gezondheids- en sociale problemen bij kwetsbare groepen. De gezondheid voor, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller van zowel fysieke als mentale problemen op latere leeftijd (fysieke en psychische problemen, jeugdhulp, suikerziekte, hart- en vaatziekten, overgewicht). Het doel van Kansrijke Start is om lokale coalities te vormen met partijen die zich inzetten voor een betere start van kinderen. Door inzet vóór, tijdens en na de zwangerschap, bij voorbeeld in de vorm van ondersteuning aan kwetsbare ouders, krijgen kinderen een betere kans om veilig en gezond op te groeien. Partijen waarvan we hopen dat ze zich aansluiten bij de lokale coalitie: JGZ, verloskundigen, kraamhulporganisatie, huisartsen (+ POH), zorgverzekeraar, sociaal wijkteam, welzijn, GGZ, gemeente (wijzelf) en meer. Een lokale coalitie bevordert de samenwerking tussen het medische en sociale domein in de zorg tijdens de eerste 1000 dagen van een kind. Doel is een beter sluitend netwerk van professionals die tijdig signaleren dat (aanstaande) ouders hulp of ondersteuning nodig hebben, en op het juiste moment de juiste ondersteuning krijgen, niet te zwaar en niet te licht. Ontzorgen, signaleren en normaliseren, met de juiste doelgroep tijdig in beeld. In het vierde kwartaal van 2020 wordt met de eerste partijen een coalitievorming gestart.

Vanaf 2021 wordt landelijk ingezet op een prenataal huisbezoek (waarschijnlijk aan kwetsbare gezinnen en/of op vraag) en flexibilisering contactmomenten met gezinnen. Dit betekent: meer naar behoefte, met meer aandacht voor kwetsbare gezinnen. Dit biedt kansen voor een armoede beleid en de aanpak van gezondheidsachterstanden. Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

33

Zoals gezegd ondersteunt de JGZ kinderen en ouders bij het gezond en veilig opgroeien. Scholen dragen hier ook aan bij door onder meer te zorgen voor een sociaal veilige omgeving en pestgedrag aan te pakken. Scholen mogen zelf bepalen hoe ze dit doen. Voorwaarde is dat ze moeten voldoen aan de Wet veiligheid op school. Zo zijn scholen voor primair en voortgezet onderwijs verplicht een veiligheidsplan op te stellen. Een pestprotocol kan een onderdeel van dit plan zijn maar dat is niet verplicht. In Teylingen werken echter alle scholen met een pestprotocol. In samenwerking met het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) en de Stichting School & Veiligheid geven de PO-Raad en de VO-raad informatie over effectieve programma’s en methodes voor de aanpak van pesten. Dit helpt scholen in hun keuze voor een anti-pestaanpak. Scholen moeten, conform de wet Veiligheid, aantonen dat hun aanpak werkt. Ze moeten daarbij onder meer vermelden hoe de school pestgedrag signaleert, welke afspraken er zijn om pesten te voorkomen en aan te pakken en wie het aanspreekpunt pesten is. Omdat de gemeente Teylingen het aanpakken van pesten zo belangrijk vindt kopen we daarnaast weerbaarheidstrainingen apart in bij de GGD. De GGD biedt deze trainingen aan de basisscholen. Basisscholen kunnen ervoor kiezen van dit aanbod gebruik te maken.

Wanneer bepaald gedrag tijdens de training opvalt, is er in overleg afstemming met het CJG en volgt eventueel een vervolgtraject. Kinderen die (digitaal) worden gepest, kunnen ook hulp vinden op Pestweb.nl. Pestweb.nl is een website tegen pesten met onder meer een forum om met andere kinderen en jongeren ervaringen met (online) pesten te delen en directe hulp om zelf het (online) pesten te stoppen.

Doelstellingen Huidige situatie 18 Stevig ouderschap en prenataal stevig ouderschap, ‘nu niet zwanger’ worden uitgevoerd 19 In oktober 2020 is het programma ‘kansrijke start’ gestart

20 JGZ maakt nog geen gebruik van welzijn op recept 21 De gemeente blijft weerbaarheidstrainingen aanbieden

Nieuwe situatie Stevig ouderschap en prenataal stevig ouderschap, ‘nu niet zwanger’ worden gecontinueerd.