Agendabundel

Bundel van de Commissie Welzijn van 10 mei 2021

1 2 3 4 5 6 7

Opening Vaststellen agenda Spreekrecht inwoners Mededelingen HAMERSTUKKEN BESPREEKPUNTEN Gezondheidsnota Teylingen 2021-2024 Doel: besluitvormend De beleidsnota ‘Teylingen positief gezond’ is opgesteld volgens het BOB-model. Tijdens de beeldvormende fase heeft de Raad gesproken met de sportformateur over het sportakkoord, met beleidsadviseurs van de GGD over de uitwerking van het preventieakkoord en met leden van de stuurgroep positieve gezondheid. Tijdens de oordeelvormende fase heeft de Raad verzocht het onderwerp ‘pesten’ en informatie over milieufactoren zoals luchtkwaliteit toe te voegen. Daarnaast is middels een Webinar de nota volksgezondheid met inwoners van Teylingen besproken. De nota ligt nu ter besluitvorming aan de Raad voor. Raadsvoorstel nota volksgezondheid 2021-2024.doc GezondheidsnotaTeylingen 2021-2024.docx begrotingswijzigingR4008 nota volksgezondheid.pdf

8

Uitkomsten Behoefteonderzoek multifunctionele accommodatie Voorhout Doel: besluitvormend Met het behoefteonderzoek is in kaart gebracht welke organisaties en verenigingen de behoefte hebben om gebruik te maken van een MFA in Voorhout, waar die behoeften precies uit bestaan (wensen en behoefte ten aanzien van ruimte, functionaliteiten, gebruik en locatie) en is een advies uitgebracht in hoeverre de behoeften van organisaties/verenigingen reëel zijn. Op basis van een omgevingsanalyse, de input van betrokkenen en beschreven kansen en bedreigingen, zijn conclusies geformuleerd. Het onderzoek is uitgevoerd op verzoek van de raad middels een motie. 2021-06-03 RV Uitkomsten behoefteonderzoek MFA Voorhout.DOC Behoefteonderzoek realisatie Multifunctionele accommodatie Voorhout

9

Zienswijze ontwerpbegroting 2022 gemeenschappelijke regeling ISD Doel: besluitvormend De raad krijgt de gelegenheid een zienswijze in te dienen op de ontwerpbegroting ISD 2022. Het voorstel van het college is instemmend te reageren. 2021-06-03 RV Zienswijze conceptbegroting ISD 410012_1 - 410012_1.DOC Ontwerpbegroting 2022 ISD Bollenstreek Concept brief zienswijze ontwerpbegroting 2022 ISD Bollenstreek Aanbiedingsbrief ISD Bollenstreek aan gemeenteraad Reactie ISD Bollenstreek 8 oktober 2020 Brief kaderstelling FKGR aan gr en 2020

10

Zienswijze Ontwerpbegroting 2022 gemeenschappelijke regeling RDOG Hollands Midden Doel: besluitvormend De raad krijgt de gelegenheid een zienswijze in te dienen op de ontwerpbegroting RDOG HM 2022. Het voorstel van het college is instemmend te reageren. concept zienswijze Teylingen conceptbegroting RDOG HM 2022.docx - concept zienswijze Teylingen 2021-06-03 RV zienswijze op concept programmabegroting 2022 RDOG HM Bijlage I - Programmabegroting 2022 RDOG Hollands Midden voor zienswijze_5.pdf - Bijlage I - Pro Bijlage II - Business case II_5.pdf - Bijlage II - Business case II_5

11

Zienswijze Ontwerpbegroting 2022 gemeenschappelijke regeling GR KDB (MareGroep) Doel: besluitvormend De raad krijgt de gelegenheid een zienswijze in te dienen op de ontwerpbegroting GR KDB 2022. Het voorstel van het college is instemmend te reageren. 2021-06-03 RV Zienswijze ontwerpbegroting 2022 GR KDB Zienswijze ontwerpbegroting 2022 GR KDB

aanbiedingsbrief_en_ontwerpbegroting_2022_2.pdf - aanbiedingsbrief_en_ontwerpbegroting_2022_2 12 12.A 12.B 12.C 12.D 13

Lijst van ingekomen stukken Op de lijst van ingekomen stukken staan brieven en e-mails gericht aan de gemeenteraad. Voor pre-advies naar college Ter afhandeling naar college Ter kennisname aannemen Van het college Actielijst en raadsagendaplanning (RAP) Op de actielijst staan de lopende actiepunten weergegeven met de stand van zaken vanuit het college. Voor de actielijst en stand van zaken openstaande moties verwijzen we u naar de overzichten: * Acties en toezeggingen: https://teylingen.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Details/6420e995-4efd-4afa80ed-f392758461dd * Moties: https://teylingen.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Details/c0630b5a-4fdd-4a08-bfb3-787b58e2c543

Op de raadsagenda planning (RAP) is de planning van de raadsstukken te zien. RAP 2021 Teylingen versie 28042021.pdf 14

Regionale zaken Terugkoppeling door de AB -en DB leden van de diverse gemeenschappelijke regelingen (zoals o.a. Holland Rijnland, ISD, Omgevingsdienst, HLT-Samen) over de in de afgelopen periode gehouden AB en DB vergaderingen of bijzonderheden voor aankomende vergaderingen. Mededelingen regiozaken Commissie Welzijn 10 mei 2021

15

Rondvraag Raadslid Mw. Alkemade heeft aangekondigd een vraag te stellen over de stand van zaken Motie Belbus. Sluiting

16

7 Gezondheidsnota Teylingen 2021-2024 1 Raadsvoorstel nota volksgezondheid 2021-2024.doc

Raadsvoorstel Besluitvormend Nota Volksgezondheid 2021-2024 aan:

de raad van de gemeente Teylingen

zaaknummer: Z-20-117882 datum voorstel: 5 maart 2021 datum collegevergadering: 16 maart 2021 datum raadsvergadering: 22 april 2021 agendapunt: 0 portefeuillehouder: Arno van Kempen behandelend ambtenaar: Johan van Rixtel e-mailadres: J.vanRixtel@HLTsamen.nl

Wij stellen voor: 1. De beleidsnota volksgezondheid ‘Teylingen positief gezond’ 2021 – 2024 vast te stellen. 2. Voor de uitvoering van de nota ‘Teylingen positief’ gezond, gedurende de periode 2021 – 2023, jaarlijks 57.600 euro uit de algemene reserve te onttrekken en de bijbehorende begrotingswijzing vast te stellen.

Inleiding De beleidsnota ‘Teylingen positief gezond’ is opgesteld volgens het BOB-model. Tijdens de beeldvormende fase heeft de Raad gesproken met de sportformateur over het sportakkoord, met beleidsadviseurs van de GGD over de uitwerking van het preventieakkoord en met leden van de stuurgroep positieve gezondheid. Tijdens de oordeelvormende fase heeft de Raad verzocht het onderwerp ‘pesten’ en informatie over milieufactoren zoals luchtkwaliteit toe te voegen. Daarnaast is middels een Webinar de nota volksgezondheid met inwoners van Teylingen besproken. De nota ligt nu ter besluitvorming aan de Raad voor.

Bestaand kader en context Op grond van de Wet publieke gezondheid (Wpg) dienen gemeenten vierjaarlijks hun lokale nota volksgezondheidsbeleid uit te brengen. Deze is toegesneden op de lokale behoeften en mogelijkheden. De landelijke prioriteiten, weergegeven in de landelijke nota gezondheidsbeleid, bieden hiervoor een kader. Tot de kerntaken van de publieke gezondheid behoort het vormgeven van een integraal gezondheidsbeleid met aandacht voor invalshoeken van buiten en van binnen het zorgstelsel. Tijdens de start van de beeldvormende fase is het concept van positieve gezondheid besproken omdat dit concept zich goed leent als integraal kader. Het gaat bij dit gedachtegoed niet alleen om de lichamelijke kanten van gezondheid, maar vooral ook om het vermogen je aan te passen, om welbevinden, eigen regie, veerkracht, participatie en zingeving. Belangrijk daarbij is dat niet iedereen in de omstandigheden leeft om zelf gezonde keuzes te maken en de dagelijkse verleidingen te weerstaan. Sommige mensen hebben daarvoor te weinig grip op hun gezondheid en missen het vermogen om die grip te vergroten. Met de nieuwe nota wordt gezondheid breed op de agenda gezet. De oorzaken die achter een verminderde gezondheid schuilgaan, overstijgen vaak het gezondheidsdomein.

Dit vraagt om samenhang en afstemming van beleidsmaatregelen en activiteiten over de verschillende domeinen heen (zoals het sociaal, fysiek en zorgdomein). De inzet is om vanuit dat brede perspectief de gezondheid van burgers te verbeteren, van 0 tot 100, over de grenzen van beleidsdomeinen heen. Aangezien het gaat om verandering van leefstijl, is een lange termijn inzet nodig.

Naast de landelijke nota Volksgezondheid zijn er ook andere ontwikkelingen waarbij onze gemeente aansluit, zoals het Nationaal Preventieakkoord, het Nationaal Sportakkoord en de Omgevingswet. In het kader van het sportakkoord en het preventie akkoord is met verschillende partijen gesproken over het integraal en samen oppakken van het thema vitaliteit. Het hieruit vloeiende akkoord “van Sportakkoord naar Vitaliteitsplan” is inmiddels door veel maatschappelijke spelers ondertekend. Een kerngroep pakt inmiddels de uitvoering op. Met de beleidsnota ‘Teylingen positief gezond’ willen we nadrukkelijk bij deze beweging aansluiten. Beoogd effect Het opstellen van een nieuwe, breed gedragen, nota Volksgezondheid met als integraal kader het concept van positieve gezondheid. De uitvoering is gericht op het bevorderen van een gezonde leefstijl met als inzet dat inwoners gezonder ouder worden. Argumenten 1.1. We willen de Teylingse samenleving helpen gezonder te worden. We gaan daarom zo breed mogelijk met inwoners en maatschappelijke partners samenwerken. 1.2. Op grond van de Wet publieke gezondheid (Wpg) dienen gemeenten vierjaarlijks hun lokale nota volksgezondheidsbeleid uit te brengen. De nota ‘Teylingen positief gezond’ is een lokale vertaling van de landelijke kader stellende nota. 1.3.

Tot de kerntaken van de publieke gezondheid behoort het vormgeven van een integraal gezondheidsbeleid met aandacht voor invalshoeken van buiten en van binnen het zorgstelsel. Het concept van positieve gezondheid leent zich goed als integraal kader en sluit aan bij ontwikkelingen binnen onze gemeente gericht op een betere samenwerking met zowel de eerste lijn als maatschappelijke organisaties. 1.4. De aanpak van achterliggende oorzaken die tot een verminderde gezondheid kunnen leiden vraagt om een goede verwijsstructuur tussen de eerste lijn, integrale toegang en maatschappelijke partners. De inzet is om daarmee het zoveel mogelijk voorkomen dan wel vroegtijdig aanpakken van chronische aandoeningen. 1.5. Een gezonde leefstijl is een belangrijke voorwaarde om gezonder oud te worden. De uitvoering van het beleid richt zich op het bevorderen van een positieve gezonde leefstijl. We zetten in op activiteiten die een gezonde keuze makkelijker maken. 1.6. Door te investeren in een gezonde leefstijl willen we de gezondheidskosten op langere termijn drukken. Er zijn zorgen over de betaalbaarheid van ons zorgstelsel. Chronische aandoeningen als gevolg van een ongezonde leefstijl zijn gedeeltelijk te voorkomen. 2.1. De gemeentelijke financiering maakt een solide basisstructuur mogelijk.

Deze structuur biedt een herkenbaar overzicht van bestaande en nieuwe initiatieven, een heldere visie gebaseerd op positieve gezondheid en de ‘blue zones’ (gebieden waar mensen gezond oud worden), een actieve communicatie met inwoners gericht op het bevorderen van een gezonde leefstijl, een (digitaal en fysiek) platform waarbinnen burgers en maatschappelijke partners zich inzetten om een gezonde leefstijl positief onder de aandacht te brengen en met elkaar verbindingen aangaan om meer impact te genereren. 2.2. Door aan te sluiten bij het landelijke sportakkoord en preventieakkoord komen extra middelen vrij. Deze middelen worden gebruikte om concrete activiteiten en ideeën van burgers en maatschappelijke organisaties te ondersteunen en synergie te bevorderen. 2.3. De Covid-19 crisis rechtvaardigt een extra investering uit de algemene reserve. De crisis laat zien dat mensen met een ongezonde leefstijl extra kwetsbaar zijn voor het Covid-19 virus. Investeren in een gezonde leefstijl is daarmee prioritair. Kanttekeningen 1.1 Gezondheid van onze inwoners wordt zowel door factoren binnen en buiten onze gemeente bepaald. Regionale samenwerking, een goede afstemming met onder meer de RDOG, VNG en omgevingsdienst en het acteren vanuit een gemeenschappelijk gedeelde visie is belangrijk. We zetten daarom ook in op een goede regionale afstemming en bundelen krachten waar nodig.

2.1 Het gevaar bestaat dat door bezuinigingen het beleid onvoldoende lang kan worden voortgezet. Het bevorderen van een gezonde leefstijl vraagt een lange termijn investering. De verwachting is dat de zowel rijksoverheid en zorgverzekeraars op termijn zwaarder in preventie gaan investeren. Financiële consequenties Voor de uitvoering van het beleid wordt voor drie jaar (2021, 2022, 2023), 57.600 euro (exclusief BTW) uit de algemene reserve onttrokken. Dit doen we met het oog op de inzet van de algemene reserve conform het kompas dat de raad bij de meerjarenbegroting van 2021 heeft vastgesteld. De Covid-19 crisis rechtvaardigt een investering die maatschappelijk rendement op het gebied van vitaliteit oplevert. De verwachting is dat een nieuw kabinet zwaarder gaat investeren in preventie en een gezonde leefstijl. Voor de dekking van het jaar 2024 willen we deze ontwikkeling afwachten. De allocatie van de middelen wordt in onderstaande tabel verduidelijkt. Belangrijk hierbij is dat daarnaast voor de bekostiging van concrete projecten extra middelen bij de VNG worden aangevraagd voortvloeiend uit de doorontwikkeling van ons sportakkoord naar een preventieakkoord. De 40.000 euro is in de meerjarenbegroting 2021-2024 geraamd.

Bedragen zijn exclusief BTW bouwstenen Bijdrage gemeente aan een solide structuur (uitvoerders Pando Network en Combibrug) totaal: Pando Network Campagnemanagement (0,5 FTE) Coördinatie campagne (gezond) Teylingen Bouw en beheer website Opbouwen community rond (gezond) Teylingen, online & offline Community management Content creatie online & offline

2021

2022

2023

dekking

57.600

57.600

57.600

Algemene reserve

25.500

25.500

25.500

Innovatie & verbinding (0,1 FTE) Verbinding met regionale en landelijke initiatieven Lead in innovatieve elementen op het gebied van verduurzaming en borging project Partnerships en samenwerkingen met organisaties buiten Teylingen

6.600

6.600

6.600

Campagnebudget Design en branding van project (logo, website, uitingen) Opstart sociale kanalen en community Campagnebudget

Ntb

Ntb

Ntb

Combibrug Projectmanagement (0,5 FTE) Bouwen aan partnernetwerk Regisseren Kernteam bestaande uit maatschappelijke organisaties Verbinding maken tussen de verschillende partijen Organiseren stimuleringsbijeenkomsten i.s.m. communicatie management Secretariaat en email beheer Penningmeesterschap

25.500

25.500

25.500

stimuleringsbudgetten Werkbudget en Basisfonds voor kleine verbindende stimuleringsprojecten: Waarderen van maatschappelijke initiatieven die zich richten op thema’s die vallen onder het preventieakkoord. Oproep aan bewoners (via de campagne Teylingen positief gezond/vitaal Teylingen) en instellingen om ideeën in te dienen en/of acties te ondernemen die in deze collegeperiode bijdragen aan een gezonde vitale gemeente.

40.000

40.000

40.000

Preventie en sportakko ord

Aanpak, uitvoering en participatie Voor de totstandkoming van de conceptnota is gebruik gemaakt van de nieuwe landelijke nota Volksgezondheid, die vorig jaar is gepubliceerd. Gedurende de totstandkoming van de nota is afgestemd met de GGD, omgevingsdienst, Brijder, Welzijn Teylingen, OOV, sportformateur van Duin, de stuurgroep positieve gezondheid en heeft ter uitvoering van de gemeentelijke inspraakverordening overleg plaats gehad met belanghebbende organisaties. Tijdens de beeldvormende fase heeft de Raad gesproken met de sportformateur over het sportakkoord, met beleidsadviseurs van de GGD over de uitwerking van het preventieakkoord en met leden van de stuurgroep positieve gezondheid. Daarnaast is middels een Webinar de nota volksgezondheid met inwoners van Teylingen besproken. In de nota is het verslag daarvan als bijlage opgenomen. Opmerkingen als het belang van een goede communicatie en aandacht voor houtstook en luchtvervuiling zijn in de nota meegenomen. Inmiddels is ook de doorontwikkeling van het vitaliteitsakkoord naar een preventieakkoord gestart. Gedurende deze doorontwikkeling wordt een communicatieplan opgesteld waarin aandacht is voor de lokale betrokkenheid van inwoners als ook het bundelen van meer algemene informatie over een gezonde leefstijl en activiteiten in de gemeente die de gezonde keuze makkelijker moeten maken.

Duurzaamheid Een goede volksgezondheid draagt bij aan een duurzame samenleving.

Hillegom-Lisse-Teylingen (HLT) In Lisse en Hillegom zijn soortgelijke ontwikkelingen gestart. De inzet is om van elkaar te leren om lokaal kwaliteitsslagen te maken, zowel wat de uitvoering als te behalen resultaten betreft.

Urgentie Niet van toepassing. Evaluatie De uitvoering wordt jaarlijks geëvalueerd.

Bijlagen en achtergrondinformatie Conceptnota Volksgezondheid Teylingen namens het college van burgemeester en wethouders, Jeroen F.A. Tomassen secretaris

Carla G.J. Breuer burgemeester

Raadsbesluit

De raad van de gemeente Teylingen, gelezen het voorstel van het college van 16 maart met als onderwerp nota Volksgezondheid 2021-2024 gelet op de behandeling in de raadscommissie- en raadsvergadering, gelet op artikel 13 van de Wet publieke gezondheid,

besluit: 1. De beleidsnota volksgezondheid ‘Teylingen positief gezond’ 2021 – 2024 vast te stellen. 2. Voor de uitvoering van de nota ‘Teylingen positief’ gezond, gedurende de periode 2021 – 2023, jaarlijks 57.600 euro uit de algemene reserve te onttrekken en de bijbehorende begrotingswijzing vast te stellen. Aldus besloten in de raadsvergadering van 22 april 2021,

Robert van Dijk griffier

Carla G.J. Breuer voorzitter

1 GezondheidsnotaTeylingen 2021-2024.docx

Teylingen Positief Gezond

Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 -2024

Versie februari 2021 Opsteller: Johan van Rixtel Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

1

Teylingen positief gezond

Inhoudsopgave: 1. Inleiding…………………………………………………………………………………………………………………………….………. 3 2. Terugblik gezondheidsbeleid Teylingen………………………………………………………………………….…………. 5 3. Ambities landelijke nota volksgezondheid………………………………………………………………………….…… 10 a. Gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving…………………………………………………………... 10 - Ambitie 1: In 2024 is gezondheid een vast onderdeel van de belangenafweging in ruimtelijk beleid. - Ambitie 2: In 2024 creëren we bij landelijke en decentrale beleidsontwikkeling meer verbinding tussen het fysieke en het sociale beleidsdomein. b. Gezondheidsachterstanden verkleinen……………………………………………………………………………… 11 - Ambitie 3: In 2024 is de levensverwachting van mensen met een lage SES toegenomen en het aantal jaren in goed ervaren gezondheid voor mensen met een lage én een hoge SES toegenomen. - Ambitie 4: Vanaf 2024 passen we gezondheidsbevordering via de leefomgeving met voorrang toe in wijken en buurten met gezondheidsachterstanden. Op termijn ontwikkelen we in alle wijken en buurten een leefomgeving die een gezonde leefstijl mogelijk en gemakkelijk maakt. c. Druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen……………………………………………… 12 - Ambitie 5: In 2024 hebben we kennis over de aard, omvang en determinanten van mentale gezondheid bij jongeren (landelijk beleid).

- Ambitie 6: In 2024 ervaren jeugd en jongvolwassenen minder prestatiedruk in hun leven, doordat mentale gezondheidsvaardigheden worden gestimuleerd en de fysieke en sociale leefomgeving mentale gezondheid bevordert. d. Vitaal ouder worden…………………………………………………………………………………………………………. 13 - Ambitie 7: In 2024 voelen relatief meer ouderen zich vitaal zodat zij (naar vermogen) kunnen blijven participeren in de samenleving. - Ambitie 8: In 2024 is het risico op spoedeisende hulp na een val bij ouderen afgenomen. - Ambitie 9: In 2024 hebben alle gemeenten een leefomgeving gecreëerd die ouderen verleidt tot een gezonde leefstijl. 4. Een brede visie op gezondheid (introductie positieve gezondheid en Blue zones)…………………… 15 5. Visie Teylingen positief gezond……………………………………………………………………………………..…..……. 19 5.1 Brede blik (omgevingsvisie, de sociale en fysieke omgeving)…………………………….…………….. 19 5.2 Samenhangend beleid – preventie- en vitaliteitsakkoord…………………………….…….…………….. 24 5.3 Samenhangend beleid – een leven lang gezond…………………………………………….………………… 33 5.4 Focus op leefstijl………………………………………………………………………………………………………………..

34 - Voeding: Natuurlijke voeding - Bewegen: Blijven Bewegen - Veerkracht en Balans - Gezonde Financiën en huisvesting - Sociale connectie: Waardevolle connecties - Zingeving: Zingeving in de dag - Stoppen met roken: investeer in een rookvrije generatie - Gezond uitgaan: minder alcohol en drugs 5.5 Gezondheidsstructuur (maatschappelijk borging)……………………………………………………………. 36 6. Uitvoeringsparagraaf: landelijke ambities lokaal vertaald……………………………………………..……… 37 7. Bijlage 1 Evaluatie gezondheidsbeleid 2014 - 2017………………………………………........................... 44 8. Bijlage 2 Verslag digitale bijeenkomst Teylingen…………………………………………………………………………………… 47

Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

2

1. Inleiding Op grond van de Wet publieke gezondheid (Wpg) dienen gemeenten vierjaarlijks hun lokale nota volksgezondheidsbeleid uit te brengen. Die is toegesneden op de lokale behoeften en mogelijkheden. Tijdens de beeldvormende fase en het afsluitende beeldverslag zijn deze voor Teylingen in beeld gebracht. De landelijke prioriteiten, weergegeven in de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 (LNG), geven richting aan het lokale gezondheidsbeleid van gemeenten. Met de nieuwe nota wordt gezondheid breed op de agenda gezet. De problemen die achter een verminderde gezondheid schuilgaan, gaan immers ook vaak verder dan het gezondheidsdomein. Denk aan: armoede, laag inkomen, werkeloosheid of ongunstige leefomstandigheden die van invloed zijn op de (ervaren) gezondheid. Dat vraagt om samenhang en afstemming van beleidsmaatregelen of activiteiten over de verschillende domeinen heen (zoals het sociaal, fysiek en zorgdomein). Internationaal wordt hiervoor de term Health In All Policies (HiAP) gebruikt. De inzet is om vanuit dat brede perspectief de gezondheid van burgers te verbeteren, van 0 tot 100, over de grenzen van beleidsdomeinen heen. Aangezien het gaat om complexe problematiek, is een lange termijn inzet nodig. De VNG neemt de regie om ontwikkelagenda’s op te stellen voor thema’s die zich bij uitstek lenen voor een domein overstijgende aanpak.

Bij de start richten deze agenda’s zich op drie thema’s: 1) verminderen gezondheidsachterstanden, 2) gezondheidsbescherming in de fysieke leefomgeving, 3) van denken vanuit ziekte naar denken vanuit gezondheid. Opvallend is dat dit laatste thema volledig in lijn is met het gedachtegoed van Positieve Gezondheid. Dit concept krijgt daarmee een prominente plaats als paraplu voor het gezondheidsbeleid. Het gaat bij dit gedachtegoed niet alleen om de lichamelijke kanten van gezondheid, maar vooral ook om het vermogen je aan te passen, om welbevinden, eigen regie, veerkracht, participatie en zingeving. Belangrijk daarbij is dat niet iedereen in de omstandigheden leeft om zelf gezonde keuzes te maken en de dagelijkse verleidingen te weerstaan. Sommige mensen hebben daarvoor te weinig grip op hun gezondheid en missen het vermogen om die grip te vergroten. Ook is er een grote groep mensen met een beperking die niet zonder meer in staat is om mee te doen in de maatschappij. ‘Weten is nog geen doen’ De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) stelt in ‘Weten is nog geen doen’2 vast dat redzaamheid niet alleen denkvermogen vraagt van burgers, maar ook doenvermogen. Lang niet iedereen is hiertoe altijd in staat.

Om iedereen laagdrempelig gelijke kansen te bieden, willen we samen met zorg- en welzijnsprofessionals de omstandigheden aanpakken die invloed hebben op het doenvermogen van mensen. Dit kan bijvoorbeeld door onderscheid te maken tussen niet kunnen en niet willen, en door gebruik te maken van de juiste timing en heldere taal. Terecht stelt de landelijke nota daarnaast dat “het coronavirus maakt dat de focus in Nederland meer dan ooit op de gezondheid ligt; op de effecten voor Nederlanders op de korte en de lange termijn”. Het samenwerkingsverband “Lifestyl4Health”, een groep specialisten van het LUMC en TNO, wijst daarbij op het gegeven dat het virus vooral slachtoffers maakt onder mensen die last hebben van diabetes type 2, hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk en overgewicht. Om de resistentie te optimaliseren en daarmee het virus minder kans te geven is een gezonde actieve leefstijl met aandacht voor vitaminerijk eten en voldoende beweging essentieel.1 Zoals gezegd is de landelijke nota vaak richtinggevend voor de invulling van de lokale nota in gemeenten, als onderdeel van de vierjarige beleidscyclus volksgezondheid. Er zijn ook andere landelijke

1 In een recent artikel met als titel “Nederland staat op!” gaan dr. V. Kallen en professor E. Scherder in op onderzoeken die laten

zien dat veel mensen overlijden aan ziekten die gerelateerd zijn aan lichamelijke en mentale inactiviteit. Deze mensen blijken ook een verhoogd risico te hebben op de ernstige complicaties van COVID-19. Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

3

ontwikkelingen waarbij onze gemeente aansluit, zoals het Nationaal Preventieakkoord2, het Nationaal Sportakkoord3 en de Omgevingswet4. In de gemeente Teylingen is, nog voor de uitbraak van het coronavirus, al veel discussie geweest over de thema’s bewegen, gezondheid en vitaliteit in het kader van het sportakkoord en het preventie akkoord. Met veel partijen is gesproken over het integraal en samen oppakken van het thema vitaliteit. Het hieruit vloeiende akkoord “van Sportakkoord naar Vitaliteitsplan” is inmiddels door veel maatschappelijke spelers ondertekend. Hoewel de gemeente daarbij aanjager was om de discussie over het vitaliteitsplan te agenderen is dit akkoord nadrukkelijk niet van de gemeente alleen maar van de hele samenleving. Daar zit immers ook de energie en de kracht om een verandering naar een gezondere samenleving te maken. Met de beleidsnota “Teylingen positief gezond” willen we nadrukkelijk bij deze beweging aansluiten.

2 Preventieakkoord: de aanpak van drie leefstijlthema’s (roken, overmatig alcoholgebruik en overgewicht) en achterliggende

factoren om door te vertalen naar integrale lokale aanpakken. 3 Sportakkoord: bestaat uit zes deelakkoorden (sport en bewegen, van jongs af aan vaardig in bewegen, duurzame

sportinfrastructuur, vitale aanbieders, positieve sportcultuur en topsport die inspireert) om door te vertalen naar lokale aanpakken. 4 Omgevingswet: biedt kansen om de bescherming en bevordering van gezondheid een plek te geven in omgevingsbeslissingen

en -inrichting.

Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

4

2. Terugblik gezondheidsbeleid Teylingen De laatste nota volksgezond was opgedeeld in een procesnota en een uitvoeringsnota. De procesnota Lokaal Gezondheidsbeleid 2014-2017 werd op 12 december 2013 vastgesteld door de gemeenteraad en bevatte de kaders. In een daaropvolgende raadsvergadering werd de uitvoeringsnota 2014-2017 vastgesteld met daarin een korte evaluatie van de actiepunten van het lokale gezondheidsbeleid uit de periode 2007-2011 en de speerpunten ‘alcoholmatiging onder jongeren’ en ‘rookvrije schoolpleinen’. Het gezondheidsbeleid over bovengenoemde periode richtte zich daarmee vooral op preventieve acties om alcohol- en rookgebruik onder jongeren te beperken. Het Preventie- en Handhavingsplan van de gemeente Teylingen in het kader van de Drank en Horecawet (DHW) omvatte ook acties gericht op controle en handhaving. De uitvoeringsnota lokaal gezondheidsbeleid 2014-2017 en het Preventie- en Handhavingsplan DHW werden daarom op elkaar afgestemd. Wat betreft het alcoholgebruik lag de aandacht op informeren, signaleren, adviseren en ondersteunen. Belangrijke rollen waren daarbij weggelegd bij het CJD, de GGD, de scholen, jongerenwerk en Brijder. Via de website van het CJG werd geïnformeerd over middelengebruik, scholen kregen gastlessen van de GGD en op ouderavonden werd aan verslavingspreventie aandacht besteed.

Ook werden weerbaarheidsmodules aangeboden en was er aandacht voor de begeleiding van ouders, leerlingen, mentoren en docenten. Op het Rijnlands Lyceum is het onderwerp genotmiddelen inmiddels goed geïntegreerd binnen de bestaande lesmethode. Lief lijf (moeder-dochteravond over zelfbeeld en zelfwaardering) is afgelopen schooljaren ook ingezet. De ouderavonden nemen ze structureel af. “Tijdens dit soort gastlessen bespreken we de genotmiddelen die met meest passend zijn bij de leeftijdscategorie. In dit geval waren dat tabak, alcohol, energydrank en cannabis. Daarnaast gaan we ook altijd uitgebreid in op het onderwerp omgaan met groepsdruk. We leggen uit wat groepsdruk is en laten het ze ervaren, daarna gaan we met elkaar kijken hoe je nee kunt zeggen tegen genotmiddelen (weerbaarder maken tegen alle verleidingen die genotmiddelen met zich meebrengen).” (interview GGD)

Zoals gezegd zijn de GGD en Brijder verslavingszorg belangrijke partners binnen dit aandachtsgebied. Naast het voortzetten van bestaande acties binnen de scholen was er aandacht voor verdere intensivering van de scholing van docenten en andere professionals over middelengebruik. De begeleiding, signalering en verwijzing van leerlingen moest ook verder worden afgestemd en verbeterd tussen alle partners. Hiervoor waren lokale actiepunten opgesteld. Een goede afstemming en verwijzing blijven daarbij punten die aandacht vragen. Partners (zoals JGT, CJG, jongerenwerk) weten Brijder goed te vinden, maar regelmatig nog vrij laat. Er is dan al sprake van fors middelengebruik en de inzet is niet preventief meer (Brijder richt zich op geïndiceerde preventie). Als er sprake is of lijkt van (overmatig) middelengebruik is het daarom belangrijk dat Brijder in een vroeg stadium aanschuift bij de JGZ voor de analyse van het probleem. De GGD verslavingspreventie deskundige heeft hierover aan de jeugdverpleegkundigen een scholing aangeboden. Ook zijn jongeren en ouders soms nog te weinig doordrongen van de impact van het middelengebruik waardoor het lastig is dit met jongeren en ouders te bespreken. Volgens Brijder is het nodig om de partners af en toe bijeen te brengen om zo tot goede werkafspraken te komen.

Brijder heeft uiteraard waar nodig wel casuïstiekbesprekingen /consultaties met het JPT, sociaal wijkteam, CJG, politie, netwerkoverleg en contact met ketenpartners. Het eerste contact bij Brijder start met Advies, Begeleiding, Consultatie (ABC). Jongeren kunnen advies vragen over hun eigen gebruik of gedrag, ouders/gezinnen en professionals kunnen advies vragen over iemand in hun omgeving over wie ze zich zorgen maken. Bij jongeren/ouders heet dit een adviesgesprek, bij professionals een consultatie. Dit is vaak 1 gesprek. Na dat gesprek heeft de preventiewerker vaak zicht op wat nodig is. Een langer durend traject voor jongeren is Moti-4 of een verwijzing naar zorg (bij ingewikkelde problematiek). Brijder gebruikt Moti-4 sinds 2016. Moti-4 is een gesprekkentraject voor jongeren van 14 t/m 24 jaar die in de problemen dreigen te raken door middelengebruik, gokken of gamen. De stap naar de reguliere hulpverlening is voor deze jongeren vaak groot. Ze zijn niet gemotiveerd of hebben geen hulpvraag. Voor deze jongeren is er het laagdrempelige traject Moti-4 geschikt. Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

5

De voorlichtingsbijeenkomsten vinden over het algemeen plaats bij jongerenwerk. Ook plaats gerichte signalering, advies en doorverwijzing gebeurt door het jongerenwerk. Jongerenwerkers zoeken jongeren op waar zij doorgaans hun vrije tijd doorbrengen. De jongerenwerker legt contacten en bouwt een werkrelatie op met jongeren en signaleert wensen, behoeftes, problemen en ambities bij de doelgroep. Daarnaast motiveert de werker de jongeren om deel te nemen aan activiteiten. Wanneer het jongerenwerk signaleert dat alcoholgebruik- of misbruik aan de orde is, wordt samengewerkt met partners (HALT, Brijder) om passende preventieve en educatieve activiteiten voor jongeren over alcoholgebruik te organiseren. Brijder heeft medewerkers van Halt getraind in het herkennen en signaleren van mogelijk gebruik door jongeren van andere middelen dan waarvoor zij zijn doorverwezen. Halt verwijst actief naar Brijder als jongeren bij hen een Halt afdoening krijgen en er sprake is van middelengebruik. Er is een taakverdeling in voorlichting over alcohol/drugs tussen GGD en Brijder. GGD doet de scholen en Brijder doet andere organisaties. Het is belangrijk dat zij goed op elkaar aansluiten. De GGD werkt hieraan en zorgt dat Brijder ook op scholen komt. Een ander punt van aandacht blijft de betrokkenheid van ouders.

Ouders worden op school door de GGD actief aangesproken in oudervoorlichtingen (op hun voorbeeldfunctie en opvoedrol) op het thuis verstrekken van alcohol. De GGD merkt wel dat in de duinen bollenstreek ouders hierop lastig zijn aan te spreken. Veelal zijn de ouders van mening dat ze liever willen dat hun kinderen in het zicht drinken omdat ze het anders ergens anders gaan doen. Houding ouders tegenover het alcoholgebruik van leerlingen in Teylingen De houding van ouders is een belangrijke voorspeller voor het alcoholgebruik van jongeren. Ouders hebben een grote invloed op het gedrag van hun kinderen en zijn daardoor vaak medeverantwoordelijk voor de manier waarop jongeren met alcohol omgaan. Veel ouders beschouwen het uitproberen van alcohol als een onderdeel van de puberteit en vertrouwen er te veel op dat jongeren zelf controle hebben over zijn of haar alcoholgebruik. De schadelijke gevolgen van alcoholgebruik worden geregeld vergeten of zijn niet bekend bij ouders wat mede de houding van ouders te opzichte van alcohol beïnvloedt. Leerlingen die wel eens alcohol hebben gedronken, kregen de vraag voorgelegd wat zij denken dat de houding van hun ouders is over het alcoholgebruik van de leerling. In 2019 vindt 43% van de ouders/verzorgers in Teylingen het goed of zeggen er niets van dat hun kind alcohol drinkt volgens de jongeren zelf.

In klas 2 is 41% van de ouders/verzorgers positief of neutraal over het alcoholgebruik. In klas 4 is dit opgelopen tot 43%. Er is vrijwel geen verschil in de houding van de ouders van jongens en van meisjes. Verkrijgen van alcohol Teylingen De beschikbaarheid van alcohol speelt een belangrijke rol in het alcoholgebruik van jongeren. Alcohol is makkelijk te verkrijgen voor jongeren, bijvoorbeeld via alcohol wat gemakkelijk te pakken is thuis of via vrienden. Dit zorgt ervoor dat het voor jongeren makkelijker wordt om te experimenteren met alcohol. Leerlingen die wel eens alcohol hebben gedronken, kregen de vraag voorgelegd hoe zij meestal aan alcohol komen. In Teylingen zegt 42% van de leerlingen alcohol te krijgen van ouders of het zelf thuis te pakken, in Holland Rijnland is dit 45%. 46% krijgt alcohol van vrienden en 23% krijgt het van anderen. In Holland Rijnland is dit 44% en 22%. Van de leerlingen die aangeven zelf alcohol te kopen geeft 40% aan dit in een supermarkt te kopen. 38% koopt zelf alcohol in een kroeg, café of discotheek, 7% bij de sportclub, 16% bij de slijterij, 7% in het buitenland, 4% via het internet en 26% koopt het op een andere manier.

Trend alcoholgebruik jongeren in Teylingen

Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

6

Trend roken onder jongeren in Teylingen

In 2016 is vanuit het OM toestemming verkregen om door te verwijzen naar Halt (door gemeentelijke toezichthouders). In praktijk is het nog niet vaak voorgekomen. Een taakstraf bij Halt lijkt meer effect te hebben dan alleen een boete opleggen. Daar komt bij dat dan ook de ouders bij het traject worden betrokken. Te vaak denken ouders nog dat hun kinderen niet drinken en/of zijn ouders niet bewust van het gezondheidseffect van alcohol bij jongeren. Een ander aandachtspunt is 18-/18+. Als jongeren 18 zijn kunnen ze uit beeld raken. Terwijl actief drugsgebruik in de leeftijd van 16-24 het meest voorkomt. Met het Rijnlands Lyceum is op het gebied van verslavingspreventie een goede samenwerking met de GGD. Op verschillende thema’s maken zijn gebruik van het aanbod van de GGD (Gezonde school). In februari 2014 is in samenwerking met de politie, de gemeente, bureau Halt, GGD Hollands Midden en Teylingen college KTS een overeenkomst opgesteld en ondertekend voor een gezamenlijke aanpak ter vermindering van het alcohol en drugsgebruik onder leerlingen van het Teylingen college sector KTS. In deze overeenkomst staat aangegeven dat de GGD een voorlichting voor ouders verzorgt op de jaarlijks te organiseren ouderavond. Daarnaast verzorgt de GGD gastlessen over alcohol en drugs aan leerlingen van de bovenbouw. Bij de KTS is een voorzichtige samenwerking van de grond aan het komen.

Zo was het KTS voornemens om (voor de corona) oudervoorlichtingen op te zetten over middelengebruik. Er is echter nog geen sprake van een structurele samenwerking. GGD doet op beide scholen de Gezondheidsvragenlijst Gezond Leven Check ’t even in de 3e en 4e klassen en beide scholen hebben ook meegedaan aan de Gezondheidsmonitor Jeugd in 2019.

In het kader van alcoholmatiging is daarnaast ook aangesloten bij de landelijke NIX18 campagne. Doel van de campagne was het versterken van de sociale norm ‘niet drinken en roken tot je 18e’. Deze sociale normcampagne werd samen met de gemeente en GGD ook lokaal uitgezet met onder meer brieven aan scholen, het uitdelen van polsbandjes en ‘wuppies’, informatie op ouderavonden, bijeenkomsten met sportverenigingen en barvrijwilligers i.s.m. Brijder en bijeenkomsten met ondernemers. Tijdens de nacht van Sassem is i.s.m. de politie, BOA’s en jongerenwerk ruim rond het festivalterrein gepatrouilleerd en zijn groepen jongeren actief op hun gedrag aangesproken. In de projectgroep Sport & Alcohol werken sportclubs en de gemeente Teylingen inmiddels samen om te zorgen dat de regel NIX18! wordt nageleefd. De verenigingen leren hun barvrijwilligers om altijd een ID te vragen en niet te schenken aan minderjarigen. Met ‘mystery shoppers’ gaan ze bij elkaar op bezoek, om te controleren of het in de praktijk goed werkt. Wat betreft het speerpunt “rookvrije schoolpleinen” het volgende. De schoolpleinen van het basisonderwijs zijn rookvrij. Het schoolplein van Rijnlands Lyceum is rookvrij. Het schoolplein van de onderbouw KTS is rookvrij (eerste en tweede klassen gaan naar het voorplein).

Op het schoolplein van de bovenbouw KTS mag alleen gerookt worden met uitdrukkelijke toestemming van de ouders. De derde en vierde klassen pauzeren op het achterplein. Alleen leerlingen uit het derde en vierde leerjaar mogen roken - als zij een rookpas hebben - op de daarvoor aangewezen plek op het achterplein. In het basisonderwijs zit het thema roken vervlochten in de weerbaarheidstrainingen, met name in de oudermodule. Wat betreft het Voortgezet Onderwijs wordt er oudervoorlichting over roken gegeven tijdens de ouderavonden. Ook kan school een gastles van de GGD inzetten. Genotmiddelen, waaronder tabak, worden dan in samenhang besproken. Tot slot. Als opmaat naar de nieuwe nota volksgezondheid en in lijn met het landelijke sport- en preventieakkoord zijn het afgelopen en dit jaar verdere vervolgstappen gezet: -

-

In het kader van het verminderen van gezondheidsachterstanden is met de GGD en het CJG een bijeenkomst georganiseerd om zorgprofessionals binnen de jeugdgezondheidszorg te informeren over de nadelige effecten van armoede op gezondheid, het bespreekbaar maken binnen gezinnen en waar nodig door te verwijzen naar bijvoorbeeld schuldhulpverlening. In overleg met de zorggroep Voorhout/Warmond en Welzijn Teylingen is stuurgroep Positieve gezondheid gevormd. Deelnemers aan deze stuurgroep zijn onder meer het CJG, de GGD, zorg professionals uit de eerste lijn, de wijkregisseur en ons zorgloket. In 2019 is in de raadzaal tijdens

Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

7

-

-

-

drie sessies een bijeenkomst en training verzorgd over positieve gezondheid waar rond de 60 professionals aan deelnamen. De gemeente Teylingen, Stichting Activite, Stichting Marente, de zorggroepen Warmond/Voorhout en Sassenheim, woningcorporatie STEK, seniorenvereniging Teylingen, de GGD HM, Zorg en Zekerheid, Welzijn Teylingen, Sociaal team Teylingen, het CJG, de Sophia scholen, MEE ZH en het meedenkersnetwerk hebben middels een gezamenlijke subsidie aanvraag bij ZONMW aangegeven vanuit positieve gezondheid de samenwerking te willen intensiveren. Helaas is alleen de subsidie voor een deelonderzoek goedgekeurd. Daarnaast is in samenwerking tussen de gemeente en de zorggroep een vragenlijst over positieve gezondheid opgesteld om voor te leggen aan het burgerpanel. Deze wordt binnenkort uitgezet. Met de resultaten van dit onderzoek willen we meten in hoeverre inwoners van Teylingen al bekend zijn met Positieve Gezondheid en wat de gemeente en haar partners kunnen doen om Positieve Gezondheid te bevorderen. Aan sportformateur Gerben van Duin werd de opdracht gegeven om de mogelijkheden voor een sport/leefstijlakkoord te onderzoeken. Dit vitaliteitsakkoord is inmiddels ondertekend. Creëren van rookvrije omgevingen: o Rookvrije omgeving Sassembourg i.s.m.

het CJG o De gemeente voert gesprekken met schoolbesturen waarbij onder meer het initiatief van de rookvrije generatie aan de orde komt. In het kader van de gezonde school en gezondheidsbevordering Jeugd is aandacht voor bewegen, gezond eten, alcohol/verslavingspreventie en rookverslaving. Stichting De Combibrug organiseert: o Een structureel sportprogramma voor alle kleuters in Teylingen om aan voldoende beweging te komen. o Voor de doelgroep 4 tot 12 jaar worden vele sportevenementen en sportactiviteiten georganiseerd voor ieder kind. o Speciaal voor kinderen met overgewicht organiseert De Combibrug (2x per jaar) het programma ‘BOOST!’. Deze doelgroep kan onder professionele begeleiding een lessenreeks volgen waarbij sport wordt gecombineerd met voeding. Dit doet de Stichting in samenwerking met het jongerenwerk.

Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

8

Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

9

3. Ambities landelijke nota volksgezondheid In de landelijke nota wordt uitgegaan van de centrale visie 'health in all policy’s': dat wil zeggen dat gezondheidsbeleid concreet wordt gemaakt over beleidsdomeinen en -niveaus heen. Hierbij is het concept 'positieve gezondheid' leidraad voor het gezondheidsbeleid. Tot de kerntaken van de publieke gezondheid behoort het vormgeven van een integraal gezondheidsbeleid met aandacht voor invalshoeken van buiten en van binnen het zorgstelsel. Het concept van positieve gezondheid dat uitgaat van 6 pijlers (lichaamsfuncties, dagelijks functioneren, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven en sociaal maatschappelijk participeren) leent zich bij uitstek als domein overstijgend en integraal kader. De landelijke nota prioriteert daarbinnen vier gezondheidsvraagstukken: 1. 2. 3. 4.

de sociale en fysieke leefomgeving gezondheidsachterstanden mentale druk op het dagelijks leven bij jongeren en jongvolwassenen vitaal ouder worden

Deze vier gezondheidsvraagstukken komen voort uit de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) 2018 en zijn specifiek gekozen, omdat deze gezondheidsvraagstukken een grote ziektelast veroorzaken, leiden tot de grootste gezondheidswinst voor kwetsbare groepen of kunnen leiden tot kostenbeheersing in de zorguitgaven. Bovendien vormen de gezondheidsvraagstukken een aanvulling op de beleidslijnen en landelijke programma’s die al lopen, zoals het Nationaal Preventieakkoord. Naast het preventieakkoord zijn een aantal andere belangrijke landelijke ontwikkelingen gaande. Zo is er een leefstijlgerichte, preventieve interventie (de gecombineerde leefstijlinterventie GLI) die (deels) uit de Zorgverzekeringswet (Zvw) wordt gefinancierd. Met zorgverzekeraar Zorg & Zekerheid is naar aanleiding van deze ontwikkeling afgesproken om het gemeentelijk beweegaanbod goed in kaart te brengen om zo een goede aansluiting op de GLI mogelijk te maken. Daarnaast is het kabinet van mening dat de zorg anders en minder vrijblijvend moet worden georganiseerd om ‘de juiste zorg op de juiste plek’ verder te stimuleren. Onze inzet van een Praktijkondersteuner GGZ Jeugd bij het JGT en in samenwerking met de huisartsen is daar een voorbeeld van.

Maar ook het werken volgens ‘welzijn op recept’ waarbij de huisarts bij psychosomatische problematiek niet doorverwijst naar specialistische gezondheidszorg maar naar de welzijnsadviseur. Tot slot heeft in november 2019 de VNG met Zorgverzekeraars Nederland afspraken gemaakt over een landelijk dekkende, structurele samenwerking in de regio. Preventie is één van de drie onderwerpen waar deze afspraken zich op richten.

3a. Gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving. De leefomgeving is een van de factoren die onze gezondheid beïnvloedt. De leefomgeving heeft een positieve invloed op gezondheid en welbevinden als de fysieke inrichting en sociale structuren mensen verleiden om te bewegen en te spelen, gezonde keuzes te maken, te ontspannen of elkaar te ontmoeten. De fysieke en sociale leefomgeving vormen zo een instrument dat bijvoorbeeld bijdraagt aan de vermindering van eenzaamheid, overgewicht en daaraan gerelateerde ziekten, zoals diabetes en hart- en vaatziekten. De fysieke leefomgeving kan ook een bron van ziektelast zijn. Minstens 4% van de ziektelast in Nederland wordt veroorzaakt door luchtverontreiniging en geluid. Mensen kunnen bijvoorbeeld ziek worden van blootstelling aan (lucht)verontreiniging van verkeer, industrie en veehouderijen, infectieziekten in de leefomgeving of stress vanwege stedelijke dynamiek. In dat geval zijn maatregelen nodig om de gezondheid te beschermen bij ruimtelijke ontwikkelingen. Voor gezondheidsbescherming is steeds meer aandacht in het beleid van het Rijk, provincies en gemeenten. Zo werkt het Rijk in het Schone Lucht Akkoord samen met provincies en gemeenten om de luchtkwaliteit in Nederland fors te verbeteren. Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

10

Maar er is nog veel winst te behalen op andere gebieden, zoals geluidsbelasting, hittestress, allergieën en infectieziekten. Onder meer door, waar nodig, compenserende maatregelen te treffen als ruimtelijke projecten leiden tot een hogere druk op gezondheid (denk hierbij aan bijvoorbeeld een slechtere luchtof geluidskwaliteit of hittestress). In het ideale geval ontstaan win-winsituaties, zoals fietsverbindingen die beweging stimuleren en tegelijkertijd de bereikbaarheid vergroten. Voor de bollengemeenten speelt hier onder meer de verduurzaming van de bollenteelt en de vermindering van gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Ook maatregelen in het kader van het Klimaatakkoord zoals groenvoorzieningen die bijdragen aan de vermindering van wateroverlast en hittestress en bovendien een actieve leefstijl en ontmoeting bevorderen. Tot slot is het van belang om toegankelijkheid in het kader van de implementatie van het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap stevig op de agenda te houden. Wat betref gezondheidsbevordering, preventie en gezondheidsbescherming zijn belangrijke taken gedelegeerd aan de GGD en omgevingsdienst. De landelijke nota benoemt op het gezondheidsvraagstuk van de fysieke en sociale leefomgeving twee ambities. Ambitie 1: In 2024 is gezondheid een vast onderdeel van de belangenafweging in ruimtelijk beleid.

De Omgevingswet, de Wet publieke gezondheid en programma’s zoals het Nationaal Preventieakkoord en het Nationaal Sportakkoord bieden ruime mogelijkheden om gezondheidsbevordering en -bescherming op landelijk en lokaal niveau mee te wegen bij ruimtelijke ontwikkelingen. Ambitie 2: In 2024 creëren we bij landelijke en decentrale beleidsontwikkeling meer verbinding tussen het fysieke en het sociale beleidsdomein. Beide domeinen hebben elkaar veel te bieden: het fysiek domein heeft de instrumenten in handen om de fysieke leefomgeving gezond in te richten. Het sociaal domein kan het fysiek domein onder meer helpen met het vormgeven van het participatieproces dat onderdeel is van de Omgevingswet, bijvoorbeeld door inwoners te betrekken bij de planvorming, het gesprek aan te gaan over hoe een gezonde omgeving eruit ziet en via hen kennis te verspreiden. Zorgprofessionals, welzijnswerkers en buurtsportcoaches werken namelijk al vaak in (kwetsbare) wijken en hebben veel contact met de mensen die daar wonen. Hun expertise kan helpen om de behoeften van inwoners op het gebied van de fysieke leefomgeving in kaart te brengen. Daarnaast heeft het sociaal domein een belangrijke rol bij het motiveren, activeren en organiseren van burgers zodat daadwerkelijk activiteiten plaatsvinden en optimaal gebruik wordt gemaakt van voorzieningen in de leefomgeving.

3b. Gezondheidsachterstanden verkleinen. Wie rijker en hoger opgeleid is, leeft gemiddeld langer en in betere gezondheid. Zo is het verschil in levensverwachting tussen mensen met een hoge en lage sociaal- economische status (SES) ongeveer zes jaar. Het verschil tussen deze twee groepen in het aantal jaren goed ervaren gezondheid bedraagt bijna 15 jaar. Uit de recent verschenen Monitor Brede Welvaart van het Centraal Bureau van de Statistiek (CBS) blijkt bovendien dat bevolkingsgroepen met een lage SES en een niet-westerse achtergrond minder delen in de brede welvaart. De gezondheidsachterstanden van mensen met een lage SES (bepaald op basis van opleidingsniveau en inkomen) zijn de afgelopen decennia niet of nauwelijks kleiner geworden, ondanks flinke inspanningen van Rijk en gemeenten. Door sommige ontwikkelingen zijn gezondheidsachterstanden zelfs toegenomen. Dit constateert de WRR in ‘Van verschil naar potentieel’. Om deze reden propageert de rijksoverheid interventies die ertoe leiden dat de levensverwachting van mensen met een lage SES toeneemt. Inmiddels is helder dat deze interventies vooral kans van slagen hebben als er ook aandacht is voor achterliggende factoren, zoals gezondheidsvaardigheden, armoede en de directe leefomgeving. Inzet daarop is dan ook nodig. Zo kunnen werk en participatie gezondheidsachterstanden, maar ook bijstandsafhankelijkheid, verminderen.

Goed en veilig werk leidt immers tot positieve Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

11

gezondheidseffecten en minder zorgkosten. Voor de aanpak van gezondheidsachterstanden is het nodig om het medisch en het sociaal domein met elkaar te verbinden, maar ook de beleidsterreinen gezondheid, werk en inkomen, minima, sport en omgeving. Een stevige verbinding met ons armoede- en schulphulpverleningsbeleid is dan ook essentieel. Het meeste effect vanuit volksgezondheid is te verwachten van interventies tijdens de eerste levensfasen en preventieve interventies op het gebied van roken, alcohol en overgewicht. Het programma Kansrijke Start, waar Teylingen aan deelneemt, helpt gemeenten om beleid in te richten dat de gezondheid van het jonge kind en zwangeren bevordert. Het programma richt zich op de verbinding tussen het medisch en het sociaal domein rondom cognitieve ontwikkeling en de relatie tussen ouders en kind en de ondersteuning van kwetsbare gezinnen. De landelijke nota benoemt op het gezondheidsvraagstuk van de gezondheidsachterstanden twee ambities. Ambitie 3: In 2024 is de levensverwachting van mensen met een lage SES toegenomen en het aantal jaren in goed ervaren gezondheid voor mensen met een lage én een hoge SES toegenomen. Een deel van de mogelijkheden om gezondheidsachterstanden te verkleinen ligt in het gemeentelijk domein.

Omdat er verschillende oorzaken van gezondheidsachterstanden zijn, is het belangrijk om beleid in te zetten op verschillende terreinen. Dat vraagt om breed, langdurig (bestuurlijk) draagvlak en om continuïteit. De aankomende Wet inburgering biedt kansen om de gezondheid van statushouders verder te versterken. Ambitie 4: Vanaf 2024 passen we gezondheidsbevordering via de leefomgeving met voorrang toe in wijken en buurten met gezondheidsachterstanden. Op termijn ontwikkelen we in alle wijken en buurten een leefomgeving die een gezonde leefstijl mogelijk en gemakkelijk maakt. Voor buurten waarin veel mensen met een lage SES wonen, geldt vaak dat de fysieke leefomgeving nog niet bijdraagt aan een gezonde leefstijl. Daarom kan gezondheidsbevordering via de leefomgeving effectief zijn. Zo kunnen zich bijvoorbeeld kansen aandienen wanneer in kwetsbare wijken herinrichting plaatsvindt vanwege de bouwopgave, energietransitie en klimaatveranderingen.

3c. Druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen. De Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) 2018 beschrijft dat de mentale druk op jongeren lijkt toe te nemen met als mogelijk gevolg; meer middelengebruik, meer psychische klachten en burn-out. In de discussie over mentale gezondheid van jongeren spelen verschillende maatschappelijke ontwikkelingen een rol, zoals de rol van sociale media en het leenstelsel voor studenten. Om ervoor te zorgen dat jeugd en jongvolwassenen zich gezond ontwikkelen op de korte en lange termijn, zijn maatregelen nodig om de druk te verkleinen en hun mentale weerbaarheid en veerkracht te vergroten. De sociale omgeving kan helpen om met prestatiedruk om te gaan. Er zijn aanwijzingen dat het risico op stress gerelateerde aandoeningen en depressieve klachten op latere leeftijd daardoor kan afnemen. Ook is aangetoond dat stress tijdens de zwangerschap en tijdens de eerste levensjaren van een kind (Early Life Stress) niet alleen een negatieve invloed heeft op de fysieke gezondheid, maar ook een vergrote kans geeft op onder andere burn-out en depressie en het systeem om stress te verwerken, blijvend verstoort. Op lokaal niveau zijn er al goede voorbeelden van projecten en tools die gemeenten en scholen kunnen gebruiken om de druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen te verminderen.

Zo is er het project Welbevinden op School (als onderdeel van het programma Gezonde School). Het Institute for Positive Health (IPH) ontwikkelde met kinderen de Kindtool en met adolescenten de Jongerentool Positieve Gezondheid. Deze tools bevorderen de zelfreflectie van kinderen en adolescenten, waarna ze uitgenodigd worden om daarover in gesprek te gaan als ze iets willen veranderen. En in de Agenda voor Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

12

de toekomst van het Nationaal Preventieakkoord is opgenomen dat samen met jongeren wordt nagegaan wat nodig is om ze mentaal weerbaarder te maken zodat ze gezondere keuzes in het leven kunnen maken, beter tegen groepsdruk kunnen en minder mentale druk ervaren. Daarnaast moet er uiteraard een voldoende sport- beweeg- en cultureel in de omgeving zijn. De landelijke nota benoemt op het gezondheidsvraagstuk van druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen twee ambities. Ambitie 5: In 2024 hebben we kennis over de aard, omvang en determinanten van mentale gezondheid bij jongeren (landelijk beleid). Op basis van het RIVM-onderzoek naar mentale druk op jongeren blijkt dat vervolgonderzoek nodig is. Of en welke maatschappelijke ontwikkelingen ook echt van invloed zijn op het aantal jongeren met psychische problemen, is op basis van de huidige cijfers niet te zeggen. De inschatting is wel dat ten aanzien van de groep jeugd en jongvolwassenen gemeenten op dit moment de meeste gezondheidswinst kunnen behalen. Ten aanzien van de mentale gezondheid (Gezondheidsmonitor jeugd, 2019) scoort de jeugd (middelbaar onderwijsleeftijd) van Teylingen overigens positief, beter dan het regionaal en Nederlands gemiddelde. Toch geeft de groep die wel problemen ervaart, een reden om niet achterover te leunen.

Ambitie 6: In 2024 ervaren jeugd en jongvolwassenen minder prestatiedruk in hun leven, doordat mentale gezondheidsvaardigheden worden gestimuleerd en de fysieke en sociale leefomgeving mentale gezondheid bevordert. Bij de vraag hoe jeugd en jongvolwassenen omgaan met de prestatiedruk zijn vaak veel partijen betrokken, zoals gemeenten, GGD’en, scholen en hulpverleners. Zij weten elkaar nog niet altijd te vinden. Mentale weerbaarheidsprogramma’s zijn nog lang niet overal structureel ingevoerd op school en bij veel gemeenten ontbreekt het op dit gebied aan beleid, regie en goede samenwerking. Doordat organisaties elkaar niet kennen of niet weten te vinden, wordt de urgentie nog niet altijd gevoeld. Met als gevolg dat problemen niet altijd tijdig worden gesignaleerd en aangepakt. Alle basisscholen in Teylingen krijgen de mogelijkheid om jaarlijks één bovenbouwklas een weerbaarheidstraining aan te bieden, die inzet op de mentale weerbaarheid en het maken van gezonde keuzes bevordert.

3d. Vitaal ouder worden Nederland vergrijst: mensen worden steeds ouder en het aandeel ouderen in de samenleving neemt toe. De meeste mensen boven de 75 zijn nog vitaal maar er komen ook meer ouderen met een chronische aandoening, zoals artrose, nek-en rugklachten en diabetes. Daarnaast is er oog voor sociale problemen onder ouderen. Van alle 75-plussers heeft bijvoorbeeld 54% gevoelens van eenzaamheid. Ook het aantal mensen met dementie stijgt de komende jaren. Voor laaggeletterde ouderen en ouderen met een migratieachtergrond is extra aandacht nodig. Daarnaast is het van belang rekening te houden met sociaal- economische verschillen tussen ouderen. Tot slot komt een op de drie ouderen van 65 jaar en ouder minimaal eens per jaar ten val. Dit heeft in veel gevallen grote gevolgen voor vitaliteit, kwaliteit van leven, thuis wonen en eenzaamheid. Het aantal valongevallen dat leidt tot spoedeisende hulp of een dodelijke afloop, stijgt. De vraag is hoe we de ‘jongere’ oudere zo lang mogelijk gezond houden en we de meer kwetsbare ouderen ondersteunen om hun kwaliteit van leven in stand te houden of te verbeteren. Vitaal ouder worden vraagt om aandacht voor fysieke, psychische, cognitieve en sociale vitaliteit. De gemeentelijke taak op het gebied van ouderengezondheidszorg is wettelijk geborgd in artikel 5a van de Wpg.

De groeiende groep ouderen maakt het voor gemeenten belangrijker om regie te voeren en lokaal verbindingen te leggen met andere domeinen. Uitgangspunt is dat ouderen zo lang mogelijk op een goede manier zelfstandig kunnen blijven wonen, met ondersteuning en zorg, in een woning die aansluit bij hun persoonlijke behoeften. Om eenzaamheid eerder te signaleren en te doorbreken, heeft het Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

13

ministerie van VWS het programma Eén tegen eenzaamheid ontwikkeld. Teylingen neemt deel aan dit programma. Voldoende lichamelijke activiteit helpt lichamelijke klachten te voorkomen of te verminderen. Regelmatig bewegen verlaagt de kans op aandoeningen en kan een gunstige invloed hebben op de preventie van chronische ziekten. Voor ouderen is het van belang om 2,5 uur per week matig intensief te bewegen en daarnaast minimaal twee keer per week actief aan spierkracht en balans te werken. Naast voldoende lichaamsbeweging is ook gezonde voeding belangrijk om vitaal te blijven. De landelijke nota benoemt op het gezondheidsvraagstuk vitaal ouder worden drie ambities. Ambitie 7: In 2024 voelen relatief meer ouderen zich vitaal zodat zij (naar vermogen) kunnen blijven participeren in de samenleving. Een belangrijke stap in deze ambitie is het ontwikkelen van een samenhangend aanbod van preventie, zorg en ondersteuning met alle betrokken partijen in de regio. Bijvoorbeeld met gemeenten, GGD’en, buurtcentra, maar ook met huisartsenpraktijken, zorgverzekeraars, sportverenigingen, welzijnsorganisaties, vrijwilligersorganisaties en de ouderen zelf. Ambitie 8: In 2024 is het risico op spoedeisende hulp na een val bij ouderen afgenomen. betrokken.

Om het aantal valongevallen te verminderen zouden gemeenten zich kunnen inzetten om regionale valpreventienetwerken op te richten met organisaties die actief zijn op dit gebied. We denken daarbij bijvoorbeeld aan GGD’en, welzijnsorganisaties, thuiszorgorganisaties, zorgverzekeraars en eerstelijnsprofessionals. Ambitie 9: In 2024 hebben alle gemeenten een leefomgeving gecreëerd die ouderen verleidt tot een gezonde leefstijl. De openbare ruimte kan een grote invloed hebben op de beslissing van ouderen om wel of niet naar buiten te gaan. Een toegankelijke en uitnodigende fysieke leefomgeving heeft ook een belangrijke sociale functie. Het wordt makkelijker om elkaar ontmoeten, ouderen vergroten hun sociale netwerk en belangrijke voorzieningen blijven bereikbaar.

Gezondheidsbeleid Teylingen 2021 - 2024

14

4. Een brede visie op gezondheid (introductie positieve gezondheid en Blue zones) De inspiratie om leefstijl en leefomgeving mee te nemen komt onder andere voort uit onderzoek van National Geographic naar de Blue Zones. Dit zijn 5 plekken op de wereld waar meer mensen ouder worden dan gemiddeld. In deze gebieden wonen de meeste 100+ jarigen ter wereld. Het bijzondere van de Blue Zones is dat de inwoners niet alleen oud worden maar ook langer gezond blijven. De grote welvaartsziekten van de Westerse Wereld zoals Alzheimer, hart- en vaatziekten, kanker, depressies, diabetes, etc. komen daar nauwelijks voor.