30. Getekend 1. Teylingen programmarekening 2023 definitief

In 2023 is DGO nog wel gebruikt bij A3 We zetten in op een kader voor duurzame gebiedsontwikkeling (DGO) projecten, maar er is niet actief op bij gesprekken en onderhandelingen gestuurd. In 2024 wordt dit verder opgepakt onder het programma met initiatiefnemers, projectontwikkelaars en bedrijven. duurzaamheid. Met het DGO streven we naar de hoogst mogelijke ambities voor duurzame gebiedsontwikkelingen. Daarbij staan de thema's energietransitie, warmtetransitie, duurzame mobiliteit, klimaatadaptatie, natuur en milieu, gezondheid en veiligheid en circulaire economie centraal. SAMENWERKINGSPARTNERS Verbonden partijen Overige samenwerkingspartners Greenport Ontwikkelingsmaatschappij B.V. (GOM) Woningbouwcorporaties Projectontwikkelaars Bedrijven Particuliere initiatiefnemers

68

1.2.6 Openbare ruimte en duurzaamheid Wat wilden we bereiken? Doel: Samen zorgen voor een schone, gezonde, veilige en toekomstbestendige woon- en leefomgeving voor alle gebruikers. Wat hebben we daarvoor gedaan? Activiteit Activiteit omschrijving Stand van zaken jaarrekening A1 We gaan verder met het integreren In 2023 is er uitvoering gegeven aan het van alle opgaven in het actualiseren door de raad vastgestelde Plan en uitvoeren van beleid, projecten, Duurzame Ontwikkeling. En zijn de beheer en uitvoeringsprogramma’s. eerste stappen gezet naar een integraal programma duurzaamheid met de focus op fysieke leefomgeving. In 2023 is er tevens een nieuwe manager gestart voor team Beheer en Ontwikkeling. Eén van zijn kerndoelen is verbetering van integrale samenwerking tussen assets. A2 In 2023 gaan we verder met het In 2023 is er een nieuwe manager optimaliseren van assetmanagement gestart voor team Beheer en (kapitaalgoederen) als basisprincipe Ontwikkeling. Eén van zijn kerndoelen is voor beheer en onderhoud van verbetering van integrale samenwerking kapitaalgoederen. Dit houdt in: tussen assets. • Optimaliseren en harmoniseren van de data van onze kapitaalgoederen. • Opleidingen assetmanagement. • Optimaliseren en harmoniseren van de werk- en beleidsprocessen. A3 We voeren het beleid c.q. Conform vaststelling is hier uitvoering uitvoeringsprogramma ‘Spelen, Sport aan gegeven.

Dit is ook terug te zien in en Bewegen in de buitenruimte’ uit. het groot onderhoud van speelplekken. Bij de aanpak van speelplekken worden grijze tegels en kunstgras daar waar mogelijk vervangen voor gras of een andere natuurlijke oplossing. A4 We zorgen voor gerichte We informeren en enthousiasmeren communicatie aan de inwoners over inwoners voor het groener maken van hun eigen invloed op de hun woonomgeving via de campagne leefomgeving (bijvoorbeeld over de 'Alle tuinen groen' met de acties, Tegel trias energetica, milieuvervuiling, eruit, planten erin, Fiets zoekt groen, geluidsoverlast en vergroening ten GroenDoenPlein, Tuinambassadeurs en behoeve van waterberging). NK Tegelwippen. Ook is de campagne "Heel Teylingen blij, 1.000 bomen erbij" samen met de Rotary uitgerold met als resultaat dat er al bijna 700 bomen in particuliere tuinen terecht zijn gekomen en dat de overige bomen in 2024 zullen worden uitgedeeld. Als gemeente geven we het goede voorbeeld en delen de projecten die we zelf duurzaam uitvoeren en waarmee we de biodiversiteit en klimaatadaptatie bevorderen. Voorbeelden van uitgevoerd projecten zijn o.a. Vergroening Rijksstraat

69

A5

A6

A7

in samenwerk met de Akzo en het vergroenen van Teylingerhof in Sassenheim. En in Warmond de vergroening van de Matenesseselaan en in Voorhout vervanging van de bomen Boekenburglaan en vergroening Lisdoddehof. We leveren een bijdrage aan een In 2023 is gewerkt aan de evaluatie van (mogelijk) nieuw gebiedsprogramma het vorige programma. Besluitvorming voor de Duin- en Bollenstreek aan de hierover vindt plaats in 2024. hand van de visie ‘Rijke Groenblauwe Deze evaluatie moet de basis vormen Leefomgeving’ van de provincie Zuid- voor een eventueel nieuw programma. Holland. We actualiseren het 'Beleidsplan Ter opvolging van het 'Beleidsplan Civiele kunstwerken' (bruggen en civiele kunstwerken 2019-2023' is een viaducten). Daarbij verkennen we de concept 'Beheerplan civiele opties in materiaalgebruik: zo kunstwerken 2024-2028' opgesteld milieuvriendelijk mogelijk, met als waarin de genoemde uitgangspunt circulariteit, duurzame duurzaamheidsaspecten zijn productie en productengebruik en meegenomen. Dit plan wordt nog lage CO2 voetafdruk. afgestemd op de 'Omgevingsvisie Teylingen' en is naar verwachting in het eerste kwartaal 2024 gereed. We zetten het vervangingsplan led Gemiddeld is het aandeel led in de door. Hierbij zetten we in op het openbare verlichting in Teylingen gebruik van slimme openbare afgelopen jaren jaarlijks gegroeid met verlichting. 10%.

Het percentage led in de openbare verlichting in Teylingen bedraagt eind 2023 circa 95%. In het laatste kwartaal van 2023 is onder andere de verlichting in het centrum van Sassenheim (Hoofdstraat en omgeving) vervangen door ledverlichting. In 2024 groeit het genoemde percentage naar verwachting tot 98%. Hierbij ligt de nadruk op verledding van de centra Voorhout en Warmond: • De verlichting op de Herenstraat (e.o.) Voorhout wordt vervangen door ledverlichting. • De verlichting op de Dorpsstraat (e.o.) Warmond wordt vervangen door ledverlichting.

Wat wilden we bereiken? Doel: Versterken van de biodiversiteit Wat hebben we daarvoor gedaan? Activiteit Activiteit omschrijving B1 We voeren het

Stand van zaken jaarrekening De raad heeft eind 2022 een motie

70

B2

B3

B4

Uitvoeringsprogramma Biodiversiteit aangenomen om in 2023 een uit. Dit wordt in 2022 vastgesteld door nulmeting en een gebiedsscan op te de raad. Vervolgens voeren we de pakken voor Leefgebied Dorp. De nulmeting uit. Daarna starten we met resultaten van beide onderzoeken het Leefgebied Dorp. Daarin wordt worden uiterlijk in 2024 opgeleverd ook de relatie gelegd met inclusief mogelijke klimaatadaptatie. uitvoeringsmaatregelen. Bij de (her)inrichting en het beheer De gemeente werkt vanaf medio 2022 conform de maaibeleid KleurKeur van woonwijken en bermen langs verbindingswegen worden groen en Groen van de Vlinderstichting. Deze natuurvriendelijke oevers anders werkmethode is gepasseerd op minder maaien waar mogelijk of in gefaseerde uitgevoerd en passen we het maaibeleid aan. De streekeigenheid delen van de bermen en oevers. Met de invoering van dit maaibeleid, wat wordt versterkt door het toepassen bijdraagt aan meer bloemrijke zones, van inheemse bomen, struiken en planten die passen bij de natuurlijke zal de biodiversiteit in de loop van de tijd toenemen. omstandigheden; bijvoorbeeld herinrichting van straten. Beschoeiing wordt waar mogelijk vervangen door ‘Het Programma Water en natuurlijke oever. Grasbermen worden Klimaatadaptatie 2024-2028 is op 1 februari 2024 vastgesteld door de raad. langzamerhand vervangen door Het beleid bevat o.a.

het omvormen bloemrijke bermen en er zal meer van harde (hout) beschoeiing naar gevarieerd gaan worden met de maaifrequentie en aanwezige natuurlijke oevers.’ beplanting en gewassen. We voeren het beheerplan Groen uit. In 2023 zijn veel projecten aangepakt We integreren de volgende met als uitgangspunt, rekening houden onderdelen: met klimaatverandering. • Vitaliteit en gezondheid van inwoners door doelstellingen op te Sassenheim nemen voor het verminderen van o.a. Charley Tooroplaan, Teylingerhof, hittestress. Rijksstraatweg(Akzo), Parklaan, Prins • Het inzetten van groen om de Clausstraat, Voortgangdreef. gevolgen van klimaatverandering te verminderen (klimaatadaptatie). Voorhout • Droogtebestendige Lisdoddehof, Boekenburglaan, groeiplaatsen met bijbehorende Oosthoutlaan, Berenklauwstraat, bomen– en plantensoorten Bloemenschans. • Maatregelen voor toename in biodiversiteit. Warmond Koudehoorn(Vlindertuin), Matenesselaan, We zetten de samenwerking met In 2023 is de campagne ‘Alle tuinen verschillende partijen op gebied van groen’ in samenwerking met het biodiversiteit en klimaatadaptatie instituut voor Natuurreductie en door. Hierbij voeren we campagnes Duurzaamheid (IVN) en De Groene uit en sluiten we aan op verschillende Uitdaging verder voortgezet.

In 2023 is netwerken, zoals: de bewustwording rond het NK Tegelwippen vergroenen van je eigen tuin verder De Groene Uitdaging versterkt, door onder andere de acties Bijenlinten ‘Fiets zoekt Groen‘ en ‘Tegel Eruit, Plant Nationaal Park Hollandse Duinen Erin’, het NK tegelwippen en het Uitvoeringsprogramma Groendoenplein.

71

Biodiversiteit Opgedane kennis passen we toe. zijn gericht op het vergroenen de woonomgeving, zoals daken en tuinen. Wat wilden we bereiken? Doel: Teylingen is circulair. Wat hebben we daarvoor gedaan? Activiteit Activiteit omschrijving Stand van zaken jaarrekening C1 Afvalcommunicatie en -voorlichting: Er is een grondstoffencoach gestart. op basis van het afvalbeleidsplan Daarbij wordt samenwerking gezocht geven we voorlichting om bewustzijn met andere partijen. Daarnaast wordt er te creëren over een duurzame scherp gekeken naar acties van omgang met afval. Dit stimuleert gemeente en acties van gebruikers. inwoners tot goede afvalscheiding (schone afvalstromen) en hergebruik. C2 We ondersteunen educatieprojecten Grondstoffencoach gestart in 2023 en initiëren voorlichtingscampagnes op het gebied van (zwerf)afval en hondenpoep.

C3

C4

C5

C6

C7

Uitwerking 2023 (e.v.): Naar behoefte faciliteren we o.a. scholen en (afval)ambassadeurs en denken we actief mee. Deze lijn trekken we in 2023 door. We onderzoeken de mogelijkheden om met ondernemers afspraken te maken over een “Afvalbeleid voor ondernemers”. Specifiek voor de ondernemers in het winkelgebied. We actualiseren het beheer- en onderhoudsplan Ondergrondse containers, en voeren het investeringsplan uit vanaf 2023. We gaan het vuilafvoerbedrijf (VAB)terrein herinrichten.

Dit is niet opgepakt door capaciteitstekort.

Dit is uitgevoerd en wordt uitgerold ook in 2024.

Dit wordt meegenomen in de oprichting van MeerVAB (samenwerking tussen de Meerlanden en het VAB).

We borgen en waar nodig passen we Er is een grondstoffencoache het nieuwe grondstoffenbeleid aangesteld met onder meer inzet op (VANG = Van Afval Naar Grondstof) educatie en scherpte in regels. We aan. Met specifieke aandacht voor de zoeken daarin actief naar samenwerking ontwikkelingen van de milieudoelen met diverse partijen. van VANG 2025 waaronder 30 kg restafval per persoon. We werken aan het integreren van Dit wordt meegenomen in circulariteit in onze aanbestedingen waarbij per aanbesteding gekeken wordt naar aanbestedingstrajecten. Hierin verwerken we als uitgangspunt het leidende criteria. 72

principe ‘Maatschappelijk verantwoord inkopen’. Wat wilden we bereiken? Doel: 159 terajoule (TJ): 38% duurzame elektriciteit opwekken in 2030 Wat hebben we daarvoor gedaan? Activiteit Activiteit omschrijving D1 Stimuleren van de ontwikkeling van zonnepanelen op daken. In het uitvoeringsplan nemen we concrete projecten op om invulling te geven aan deze activiteit.

D2

D3

Stand van zaken jaarrekening In 2023 is gestart met de projecten uit het Uitvoeringsprogramma Energietransitie. Hierin is voor wat betreft het onderdeel zonnepanelen op daken de focus gelegd op het besparen van energie. Energie opwek door middel van zonnepanelen op daken is met name gestimuleerd met communicatie uitingen over de energietransitie. In 2024 worden de activiteiten op dit onderdeel geëvalueerd. Nader onderzoek doen naar het In 2023 is gestart met de projecten uit duurzaam opwekken van elektriciteit het Uitvoeringsprogramma in Teylingen. In het 'Uitvoeringsplan Energietransitie. Hierin is voor wat Energietransitie' staan concrete betreft het onderdeel Duurzame opwek projecten om invulling te geven aan gefocust op het in kaart brengen van deze activiteit. kansrijke locaties voor duurzame opwek (‘van zoekgebieden naar zoeklocaties’). Volgens planning wordt in het voorjaar van 2024 een eerste concept van een kaart met zoeklocaties opgeleverd. In deze kaart worden ook kansen voor duurzame opwek langs infrastructuur en zonneparkeren meegenomen. Het opstellen van beleid lokaal eigendom kan ook in de (herziening van) het omgevingsplan worden meegenomen. Parallel daaraan worden kansrijke projecten van energie coöperaties gestimuleerd en ondersteund in de richting van het indienen van principeverzoeken.

In plaats van een RES 2.0 is een energieprogramma Holland Rijnland opgesteld. In 2024 worden de activiteiten op dit onderdeel geëvalueerd. Opstellen en uitvoeren van nieuw Sinds 2020 werken we in Teylingen aan uitvoeringsplan Duurzame het plan duurzame ontwikkelingen Ontwikkelingen Teylingen 2022-2026 Teylingen, in 2024 wordt het beleid op basis van: Fysieke duurzaamheid, geëvalueerd en met de raad gedeeld. Economische duurzaamheid en duurzaamheid is dynamisch en Sociale duurzaamheid (people, planet, ontwikkelingen gaan rap. om onze profit). Uitgangspunt bij dit nieuwe doelstellingen te behalen is versnelling plan is dat deelonderwerpen, waar noodzakelijk. hiertoe is een meer mogelijk integraal onderdeel blijven integrale benadering nodig en moeten

73

van reguliere taken, domeinen en teams.

kansen voor samenwerkingen meer worden benut. vanuit het rijk zijn CDOKE gelden( Tijdelijke regeling Deelname aan bijeenkomsten in capaciteit decentrale overheden voor Holland Rijnland van RES 1.0 naar RES klimaat- en energiebeleid) beschikbaar 2.0, die in 2023 wordt vastgesteld. gesteld om de versnelling te realiseren en capaciteit voor de uitvoering aan te trekken. Dit is een mooi moment om het opzetten van een integraal programma duurzaamheid vorm te geven. besluitvorming over dit programma vindt plaats in 2024. Wat wilden we bereiken? Doel: 10% energiebesparing in 2025 en 15% energiebesparing in 2030, in de gebouwde omgeving ten opzichte van 2014 Wat hebben we daarvoor gedaan? Activiteit Activiteit omschrijving Stand van zaken jaarrekening E1 Inwoners en ondernemers Met 'Uitvoeringsprogramma duidelijkheid geven over de Energietransitie 2022-2026' wordt warmtetransitie, bewust maken en invulling gegeven aan de stimuleren om in actie te komen. In warmtetransitie. In 2023 is de opgave het uitvoeringsplan energietransitie verder gedefinieerd in samenwerking nemen we concrete projecten op om met buurgemeenten van de Duin- & invulling te geven aan deze activiteit. Bollenstreek en in RES Holland Rijnland. Dit heeft geleid tot de concrete trajecten: Bronnenanalyse, Eindbeelden en Transitiepaden voor de warmtetransitie.

Daarnaast lopen gesprekken met de woningcorporatie en Liander om hun wensbeelden helder te krijgen. In gezamenlijkheid zullen deze activiteiten duidelijkheid scheppen voor inwoners en ondernemers over hoe de warmtetransitie zal verlopen. In de tussentijd wordt alsnog ingezet op energiebesparen. E2 Voor 2030 inzichtelijk hebben hoe In 2023 is gestart met het traject 'Grand kansrijk en wenselijk een warmtenet is Design' in samenwerking met in Teylingen. In het uitvoeringsplan buurgemeenten uit de Duin- en nemen we concrete projecten op om Bollenstreek en Oegstgeest, onder invulling te geven aan deze activiteit. begeleiding van Firan en Holland Rijnland. Hierin worden de doorrekeningen gedaan voor de kansrijkheid van een warmtenet in de gemeenten. Wanneer de kansrijkheid goed in kaart is gebracht zal ook de wenselijkheid getoetst worden in een nog nader te definiëren traject. E3 Inzichtelijk maken waar inwoners ook De in 2023 gestarte trajecten Grand

74

E4

na 2050 gebruik kunnen maken van Design en Eindbeelden van Holland het gasnet en waar we op termijn Rijnland zullen inzicht geven in de streven naar warmteoplossing zonder kansrijkheid van alternatieve warmte gasnet. In het uitvoeringsplan nemen oplossingen. Daarnaast worden we concrete projecten op om gesprekken gevoerd met Liander over invulling te geven aan deze activiteit. hoe zij hun rol zien in een duurzaam gasnet. Hieruit kunnen we nog geen conclusies ontlenen. Komende jaren slim in kunnen spelen Het is van belang om goed op de op de nieuwste inzichten, innovaties hoogte te zijn van trends en en technieken. ontwikkelingen omtrent de energietransitie. Gemeente Teylingen zet hierop in op verschillende niveaus.

Wat wilden we bereiken? Doel: Het stimuleren van een circulaire economie. Wat hebben we daarvoor gedaan? Activiteit Activiteit omschrijving F1 We stellen in 2022-2023 een beleidsplan Circulaire Economie (CE) op voor Teylingen. Dat ronden we af met een raadsbesluit.

F2

Stand van zaken jaarrekening In 2023 is er gewerkt aan het opzetten van een actieplan circulariteit. Een circulaire economie is een van de uitgangspunten in dit actieplan. Een eerste versie van dit plan wordt in 2024 aan de gemeenteraad gepresenteerd

In lijn met het goedgekeurde Er is gewerkt aan het 'Actieplan beleidsplan CE volgt een Circulariteit Teylingen' dat is uitvoeringsprogramma. We integreren overgedragen aan de nieuwe Regisseur daarin activiteiten die nu al lopen voor Circulariteit voor realisatie in 2024. een circulaire economie zoals Circulair AmbachtsCentrum Bollenstreek (CACB), uitvoeren van het nieuwe inkoopbeleid, ontwikkeling afvalbeleid en uitvoering gericht op VANGdoelstellingen en het stimuleren van een circulaire economie via partner Circulair West.

SAMENWERKINGSPARTNERS Verbonden partijen Omgevingsdienst West-Holland (ODWH) VAB Stichting RIJK Holland Rijnland STEK

Overige samenwerkingspartners Inwoners Maatschappelijke instellingen Zon op Teylingen Zwerfafvalambassadeurs Energiecoaches

1.2.7 Verbonden partijen Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.

75

Beleidsindicatoren Indicator

Realisatie Realisatie Begroting Realisatie 2021 2022 2023 2023

Eenheid

Gemiddelde WOZ waarde per 1.000 euro

Nieuw gebouwde woningen

€ 371

Aantal per 1.000 woningen

5,1

De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar Demografische druk en 65 jaar of 73,6 % ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar (%) Gemeentelijke Gemiddeld woonlasten totaalbedrag in € 594 eenpersoonshuishouden euro's Gemeentelijke Gemiddeld woonlasten totaalbedrag in € 614 meerpersoonshuishouden euro's

€404

€ 459

NL

Bron

€ 459

2021: € 290

CBS

15,4

8,1

5,0

Basisregistratie 2022: adressen 9,3 en gebouwen

74,0%

74,0%

74,0%

2021: 70,1 %

CBS

€ 763

€ 814

€ 814

2021: € 733

COELO

€ 782

€ 884

€ 884

2021: € 810

COELO

Toelichting indicator Gemiddelde WOZ-waarde De gemiddelde WOZ waarde van woningen. Toelichting indicator Nieuwgebouwde woningen Het aantal nieuwgebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen zoals transformaties. Toelichting indicator Demografische druk De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar. Toelichting indicator Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuishouden betaalt aan gemeentelijke woonlasten. Toelichting indicator Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan gemeentelijke woonlasten.

Indicator

Eenheid

Realisatie 2021

Realisatie Begroting 2022 2023

Realisatie 2023

Huishoudelijk Hoeveelheid restafval restafval per inwoner in kilo’s

131 kg

124

105

105

Hernieuwbare Percentage elektriciteit elektriciteit opgewekt uit wind,

nb

14

15

19

NL Bron 2020 : CBS 170 2019 RWS :

76

waterkracht, zon of biomassa

26,9 %

Toelichting indicator Omvang huishoudelijk restafval Niet gescheiden ingezameld restafval dat te groot of te zwaar is om op dezelfde wijze als het huishoudelijk restafval te worden aangeboden. Toelichting indicator Hernieuwbare elektriciteit Het % hernieuwbare energie, ook wel duurzame of groene energie genoemd. Dit is energie afkomstig van natuurlijke bronnen die constant worden aangevuld zoals wind, waterkracht, zon, bodem, buitenluchtwarmte en biomassa. nb: Gegevens zijn op moment van schrijven van deze programmabegroting nog niet bekend. Indien de gegevens na het schrijven bekend worden kunt u deze vinden op: https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/Besluit-Begroting-en-Verantwoording/ Indicator Verwijzingen Halt

Eenheid

Aantal per 10.000 jongeren Winkeldiefstallen Aantal per 1.000 inwoners Geweldsmisdrijven Aantal per 1.000 inwoners Diefstallen uit woning Aantal per 1.000 inwoners Vernielingen en Aantal per 1.000 beschadigingen inwoners (in de openbare ruimte)

Realisatie Realisatie Begroting 2021 2022 2023

Realisatie 2023

100

41

200

100

0,6

0,8

0,7

0,7

1,13

3,4

3

3

1

0,9

2

2

4,4

3,4

3,5

3,5

NL

Bron

2021: Bureau Halt 80 2021: CBS 1,8 2021: CBS 4,3 2021: CBS 1,3 2021: 6,1

CBS

Toelichting indicator Verwijzingen Halt Het aantal verwijzingen Halt per 10.000 jongeren. Jongeren van 12 tot 18 jaar die een licht strafbaar vergrijp plegen, worden door de politie of leerplichtambtenaren naar Bureau Halt verwezen voor een passende Halt-straf. Zij krijgen leeropdrachten en er volgen gesprekken met de jongere en de ouders. Op deze manier kunnen jongeren rechtzetten wat zij fout hebben gedaan, zonder dat zij in aanraking komen met het Openbaar Ministerie (en dus zonder opbouw van een 'strafblad'). Toelichting indicator Winkeldiefstallen Het aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners. Toelichting indicator Geweldsmisdrijven Het aantal geweldsmisdrijven. Voorbeelden van geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.). Toelichting indicator Diefstallen uit woning Het aantal diefstallen uit woningen, per 1.000 inwoners. Toelichting indicator Vernieling en beschadiging (in de openbare ruimte) Hieronder vallen brandstichting, alle vormen van vernieling en misdrijven tegen de openbare orde en het openbaar gezag. Voorbeelden van misdrijven tegen de openbare orde en tegen het openbaar gezag zijn opruiing, huis-, computer- en lokaalvredebreuk, deelneming aan een criminele of

77

terroristische organisatie, openlijke geweldpleging, godslastering, discriminatie en het doen van een valse aangifte. Omdat het delict mensenhandel vaak onder dezelfde feitcode geregistreerd wordt als het delict mensensmokkel worden deze twee delicten samengeteld en weergegeven bij de geweldsen seksuele misdrijven. nb: Gegevens zijn op moment van schrijven van deze programmabegroting nog niet bekend. Indien de gegevens na het schrijven bekend worden kunt u deze vinden op: https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/Besluit-Begroting-en-Verantwoording/

78

1.2.9 Kaderstellende stukken · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · ·

Wijkgericht werken Wet veiligheidsregio’s Regionaal Crisisplan Integraal veiligheidsbeleid Algemene Plaatselijke Verordening Teylingen Provinciaal Verkeers- en Vervoersplan Regionaal Verkeers- en Vervoersplan Holland Rijnland Geactualiseerde wegenstructuur Voorhout 2020 Gemeentelijk Verkeers-en Vervoersplan Teylingen (GVVP) 2010-2020 Provinciale Visie op Ruimte en Mobiliteit Beleid Laadinfrastructuur Regionale Woonagenda Holland Rijnland Woonvisie Teylingen Zorgpact Teylingen Prestatieafspraken Wonen Teylingen Regionale Omgevingsagenda, 2021 Holland Rijnland Regionale Energiestrategie (RES) Holland Rijnland 2021 Regionale Strategie Mobiliteit (RSM) Holland Rijnland 2021 Regionale Structuurvisie Holland Rijnland Begroting Teylingen – Begroting Omgevingsdienst West-Holland Intergemeentelijke structuurvisie Greenport Duin- en Bollenstreek Structuurvisie Teylingen 2030 Duurzaam bloeiend Nota Regionale Investeringsstrategie Holland Rijnland Verordening Erfgoedcommissie Teylingen Centrumvisie Teylingen Speelplaatsenbeheerplan 2014-2018 Uitvoeringsprogramma Zwerfafval Integraal Afval Waterketen Plan Uitvoeringsprogramma groen Bollenstreek 2014 - 2018 Holland Rijnland Gebiedsprogrammma groen Bollenstreek 2016-2020 Holland Rijnland Provinciaal fietspadenplan Beleidsplan De Waarde van Groen Erfgoedwet 2016 Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst West-Holland Afgesproken ambities met

Omgevingsdienst West-Holland in het werkplan Plan en uitvoeringsprogramma Duurzame Ontwikkeling Teylingen 2020-2024 Regionale Energie Strategie Holland Rijnland Lokale Energie Strategie Transitie Visie Warmte Nationaal Energieakkoord (2013) Klimaatakkoord van Parijs (2015) Energieakkoord Holland Rijnland (2017) Nationale Klimaatakkoord (2018) Convenant Aardgasvrij (2018) Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie Rijksbrede programma Circulaire Economie Deltaplan Biodiversiteit Sustainable Development Goals VN

79

1.2.10 Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000 Lasten

Rekening

Begroting

Begroting

Rekening

2022

2023

2023 na wijziging

2023

Thema Gebiedsontwikkeling Ruimtelijke ordening

-1.146

-907

-2.355

-2.867

Crisisbeheersing en brandweer

-2.199

-2.463

-2.572

-2.376

Openbare orde en veiligheid

-1.073

-1.342

-1.283

-1.289

Openbaar groen en (openlucht) recreatie

-3.262

-3.115

-3.787

-3.551

Afval

-3.310

-4.062

-4.022

-4.051

Riolering

-2.028

-2.159

-2.195

-2.250

Milieubeheer

-1.622

-1.661

-2.401

-2.285

-3

-6

-6

-6

Verkeer en vervoer

-4.334

-5.455

-5.146

-4.975

Parkeren

-275

-275

-253

-261

Recreatieve havens

-435

-349

-102

-28

Wonen en bouwen

-1.338

-1.391

-2.075

-2.362

Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)

-1.963

-38

-5.256

-7.202

Totaal lasten

-22.988

-23.223

-31.453

-33.503

Thema Openbare orde en veiligheid

Thema Openbare ruimte en duurzaamheid

Begraafplaatsen en crematoria Thema Verkeer en vervoer

Thema Wonen

Baten

Rekening

Begroting

Begroting

Rekening

2022

2023

2023 na wijziging

2023

Thema Gebiedsontwikkeling Ruimtelijke ordening

267

65

925

1.471

Crisisbeheersing en brandweer

-89

68

127

78

Openbare orde en veiligheid

10

57

57

25

64

67

65

102

Afval

4.435

6.062

5.150

5.204

Riolering

3.098

3.394

3.394

3.398

Milieubeheer

65

0

469

741

Begraafplaatsen en crematoria

0

0

0

3

Thema Openbare orde en veiligheid

Thema Openbare ruimte en duurzaamheid Openbaar groen en (openlucht) recreatie

80

Thema Verkeer en vervoer Verkeer en vervoer

156

223

507

468

Parkeren

12

5

5

15

Recreatieve havens

85

98

87

87

Wonen en bouwen

580

561

754

1.520

Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)

1.968

1.431

6.372

8.006

Totaal baten

10.651

12.031

17.912

21.118

Saldo voor resultaatbestemming

-12.338

-11.194

-13.539

-12.385

Thema Wonen

Reserves

Rekening

Begroting

Begroting

Rekening

2022

2023

2023 na wijziging

2023

Toevoegingen reserves

-15

-15

-2.357

-2.744

Onttrekkingen reserves

641

537

3.717

3.876

Totaal reserves

626

522

1.361

1.132

-11.712

-10.672

-12.178

-11.253

Saldo na resultaatbestemming

81

1.3 Programma 3 bedrijvigheid Ruimte voor ondernemerschap staat voorop. Wij zien onze rol vooral in het creëren van goede randvoorwaarden om te ondernemen en duurzame ontwikkelingen te faciliteren. Dit houdt niet op bij onze gemeentegrenzen. Wij zetten dan ook vol in op samenwerking in de regio met de Economic Board Duin- en Bollenstreek. Een samenwerking met en door ondernemers, waarbij gemeenten partner zijn en projecten faciliteren. Goede randvoorwaarden creëren we met een stevige centrumvisie, met het leggen van relaties tussen onderwijs en arbeidsmarkt, met aandacht voor de fysieke en digitale infrastructuur en met het stimuleren van duurzaam handelen. Speerpunten De belangrijkste speerpunten in het programma Ondernemend en bruisend Teylingen, die we in 2023 opgepakt hebben, zijn: • We leveren een bijdrage aan de uitvoering van de regionale economische agenda via de Economic Board. • We geven uitvoering aan de integrale centrumvisie via de uitvoeringsagenda. • We zorgen voor gezellige winkelcentra met goede parkeervoorzieningen. • We stimuleren en ondersteunen ondernemers die investeren in innovatie en verduurzaming. Trends en ontwikkelingen Economie In het Interbestuurlijk Programma (IBP) wordt gesproken over regionale economie als versneller. Hiermee is de ambitie uitgesproken te werken aan regionale economische structuurversterking.

De economische agenda Duin- en Bollenstreek heeft een vergelijkbare doelstelling: het versterken van de regionale economie zonder dat het ten koste gaat van de woonaantrekkelijkheid. In 2018 is de Economic Board Duin- en Bollenstreek geïnstalleerd om de doelstellingen van de agenda te behalen. Het jaar 2023 was een transitiejaar voor de Economic Board. Een nieuwe Economic Board is voorbereid. De lokale economie in het algemeen en de detailhandel in het bijzonder zijn gedurende de crisis onder druk komen te staan. Daarnaast hebben structurele ontwikkelingen, zoals de opkomst van online winkelen en verdere internationalisering van productieprocessen, gevolgen voor de lokale economie. Aandacht voor de uitvoering van onder andere de detailhandelsvisie is en blijft van belang. Bollensector De komende jaren zet de schaalvergroting in combinatie met de krimp van het aantal bedrijven in de bollensector door. Veel bedrijven specialiseren meer en meer. Daarnaast zet de focus op duurzaam bodembeheer door. Door rotatie van gewassen ontstaat vraag naar meer areaal dat geschikt is voor bloembollen. Deze ontwikkelingen leggen een (nog) grotere druk op het ruimtegebruik in de streek. Met de oprichting van de Greenport Ontwikkelingsmaatschappij (GOM) is in 2009 een start gemaakt met het bijdragen aan een optimale inrichting van de beschikbare ruimte in de streek.

Desondanks zien we de afgelopen jaren een ontwikkeling waarin telers meer en meer hectares in andere gebieden opzoeken voor hun teelt. De sector ziet de Bollenstreek nog altijd als haar bakermat vanwege de aanwezigheid van kennispartners (zoals KAVB, BKD en Hobaho) en toeleveranciers, de band met Keukenhof en de aanwezigheid op korte afstand van kennisinstellingen (Leiden, Delft, Amsterdam) en onderwijs (Wellant, Hogeschool Leiden, Hogeschool InHolland). Met het vertrek van Wageningen Plant Research uit Lisse is een disbalans ontstaan tussen de vier O’s (ondernemers, onderwijs, onderzoek en overheid) in de Bollenstreek.

82

Arbeidsmigranten De aanwezigheid van een arbeidsintensieve agrarische bedrijfstak en andere sectoren zoals logistiek, horeca en distributie, leidt tot een toestroom van arbeidsmigranten. Hierdoor ontstaan verschillende knelpunten. Enerzijds gaat het om deelname van deze doelgroep aan onze lokale samenleving, anderzijds om illegale of slechte huisvestingssituaties. Een integrale afweging moet leiden tot oplossingen voor integratie en huisvesting. Daarbij is het belangrijk het evenwicht te bewaren ten opzichte van de andere doelgroepen. In 2023 is een BOB-traject (Beeldvorming, oordeelvorming, Besluitvorming) gestart met de raad om te komen tot een plan van aanpak voor arbeidsmigranten. Recreatie en toerisme De vraag uit de samenleving naar goede recreatiegebieden neemt steeds verder toe. Mensen hebben de behoefte om dicht bij huis te recreëren. De noodzaak groeit om deze vraag in regionaal verband op te pakken en zo onze doelen voor recreatie en toerisme te bereiken. We werken hieraan in de Duin- en Bollenstreek, in de Leidse Ommelanden en in het Hollands Utrechts Plassenberaad. Maar ook lokaal werken we aan het versterken van het toeristisch en cultureel aanbod. Voor de ontwikkeling van de Ruïne van Teylingen zijn partners gevonden. Het principeverzoek is ingediend en het participatietraject wordt opgezet.

Door natuur te combineren met extensieve recreatie kunnen natuurgebieden versterkt en behouden worden voor de toekomst. De ontwikkelingen in de agrarische en recreatieve sector hebben invloed op de invulling van het buitengebied en bieden kansen voor (uitbreiding van) recreatieve activiteiten. In 2023 is gestart met de evaluatie van het lopende groenprogramma.

83

1.3.1 Lokale economie Wat wilden we bereiken? Doel: Bevorderen van toerisme in alle maanden van het jaar Wat hebben we daarvoor gedaan? Activiteit Activiteit omschrijving Stand van zaken jaarrekening A1 Het opstellen van een nieuw regionaal In 2023 is gestart met de evaluatie van uitvoeringsprogramma Groen en het lopende Groenprogramma. Recreatie. Uitvoering van de activiteit Besluitvorming hierover vindt plaats in is afhankelijk van beschikbare 2024. De aanbevelingen vanuit de capaciteit en/of financiële middelen. evaluatie vormen mede de basis voor een nieuw programma. A2 Behoud door benutten van ons De partners voor de ontwikkeling van erfgoed heeft onze aandacht. Het de Ruïne van Teylingen zijn gevonden. ontwikkelen van de ruïne van De partners zijn gekozen in een Teylingen is hiervan een voorbeeld. uitgebreid selectietraject. De gekozen We willen hier jaarrond toeristisch en partners hadden niet alleen financieel cultureel aanbod realiseren. Dit biedt een goed plan gepresenteerd maar ook tegelijkertijd mogelijkheden om onze een plan passend bij de streek en de identiteit als Bollenstreek te duurzame doelen van de gemeente. De bestendigen. partners werken samen met de We gaan door met de uitvoering van gemeente en Stichting de vastgestelde strategie voor de Monumentenbezit (Team Ruïne ontwikkeling van de ruïne van complex) aan de ontwikkeling van het Teylingen.

Zodra de partner welke het gebied. Er is begonnen met de terrein gaat ontwikkelen bekend is, uitvoering van het plan waarin leggen we afspraken vast. momenteel onderzocht wordt hoe het gebied bouwrijp gemaakt kan worden, daarnaast is ook het principeverzoek ingediend wat nu ter behandeling ligt. Team Ruïne complex is ook bezig met het opzetten van een participatietraject. A3 Uitvoering geven aan het regionaal In 2023 is gestart met de evaluatie van groenprogramma (RIF) van Holland het regionaal groenprogramma. De Rijnland. laatste lopende projecten moeten nog wel worden afgerond. A4 Voor ambities en projecten op het De contacten met de werkgroep gebied van recreatie en promotie 'Kansen voor Warmond' hebben nog werken we samen binnen de niet geleid tot de start van concrete werkgroep 'Kansen voor Warmond'. projecten. A5 We inventariseren kansen om binnen In 2023 is er een marketingplan het HUP op te pakken. Uitvoering van vastgesteld en gestart met de invoering de activiteit is afhankelijk van daarvan. beschikbare capaciteit en/of financiële middelen.

84

Wat wilden we bereiken? Doel: Vitale en aantrekkelijke centra Wat hebben we daarvoor gedaan? Activiteit Activiteit omschrijving B1 We geven uitvoering aan het uitvoeringsprogramma van de centrumvisie voor de drie kernen Voorhout, Sassenheim en Warmond.

Stand van zaken jaarrekening In 2023 is gewerkt aan de uitwerking van de centrumvisie in een beeldkwaliteitsplan. Daarvoor zijn noodzakelijke onderzoeken gedaan.

Wat wilden we bereiken? Doel: Voldoende en duurzame bedrijventerreinen. Wat hebben we daarvoor gedaan? Activiteit Activiteit omschrijving Stand van zaken jaarrekening C1 Toekomstbestendig maken van In 2023 is gewerkt aan de regionale bestaande bedrijventerreinen op basis bedrijventerreinenstrategie. Het van de regionale toekomstbestendig maken van bedrijventerreinenstrategie. bedrijventerreinen is daarin opgenomen. Vaststelling van de strategie vindt in 2024 plaats. C2 Ontwikkelen nieuwe bedrijfslocaties In 2023 is gewerkt aan de regionale op basis van de regionale bedrijventerreinenstrategie. Deze wordt bedrijventerreinenstrategie. in 2024 vastgesteld.

SAMENWERKINGSPARTNERS Verbonden partijen Holland Rijnland

Overige samenwerkingspartners Economic Board Duin- en Bollenstreek Stichting Monumentenbezit Regiogemeenten Toeristische ondernemers Promotie- / marketingorganisaties Inwoners Vastgoedeigenaren Provincie Zuid-Holland

85

1.3.2 Regionale economie Wat wilden we bereiken? Doel: Versterken economische positie van de Duin- en Bollenstreek. Wat hebben we daarvoor gedaan? Activiteit Activiteit omschrijving Stand van zaken jaarrekening A1 Binnen het kader van een nog te In 2023 is een nieuwe Economic Board ontwikkelen, meer strategische, voorbereid. regionale economische agenda, de Duin- en Bollenstreek activiteiten (laten) ondersteunen binnen de triple helix (samenwerking tussen overheid, private partijen en onderwijs/kennisinstellingen). Deze zijn in lijn met de aanbevelingen van het raadsbesluit Evaluatie economische samenwerking Duin- en Bollenstreek. Uitvoering van de activiteit is afhankelijk van beschikbare capaciteit en/of financiële middelen. A2 Ondersteunen van de activiteiten van Daar waar noodzakelijk zijn de de stichting Greenport Duin- en activiteiten van de stichting Greenport Bollenstreek binnen de bestaande ondersteund. activiteiten. A3 Het ontwikkelen van een regiobrand Het ontwikkelen van een regiobrand Duin- en Bollenstreek. Hiervoor moet Duin- en Bollenstreek is belegd bij de de samenwerking tussen marketing Economic Board Duin- en Bollenstreek. partijen en de regiopartners worden Doordat de Board in 2023 in een versterkt (waar het gaat om de transitiejaar zat is deze activiteit beperkt promotie van de aantrekkelijkheid van opgepakt.

Gezamenlijk is gewerkt aan de streek voor recreatie en toerisme). een pakket aan randvoorwaarden waarbinnen de regiobrand moet worden ontwikkeld. A4 Uitvoeren uitvoeringsagenda van de In 2023 zijn op de economische strategische agenda Duin- en onderdelen van de uitvoeringsagenda Bollenstreek. prioriteiten gesteld en afspraken gemaakt over de uitvoerig van projecten. Eerste prioriteit was de transitie van de Economic Board naar een structuur van de Board. Deze is gerealiseerd. A5 Verkennen van strategische Door een tekort aan capaciteit is de samenwerking met omliggende focus gelegd op de bestaande gemeenten (ook buiten de Duin- en samenwerkingen zoals Holland Bollenstreek). Uitvoering van de Rijnland, Hollands Utrechts activiteit is afhankelijk van beschikbare Plassenberaad en de Duin-en capaciteit en/of financiële middelen. Bollenstreek. A6 Aan de slag met de uitvoeringsagenda De mogelijkheden voor een verblijfsrecreatie. Uitvoering van de meldingssysteem voor verblijfsrecreatie activiteit is afhankelijk van beschikbare locaties is onderzocht. Dit vereist dat capaciteit en/of financiële middelen. eerst andere regelgeving wordt

86

A7

opgesteld. Hieraan wordt nu gewerkt. In de Duin- en Bollenstreek verkennen De verkenning van hoe de we of en hoe de verschillende kernen verschillende kernen in de streek elkaar elkaar kunnen versterken, en maken er kunnen versterken heeft niet - waar mogelijk - uitvoeringsafspraken plaatsgevonden. Hier was geen over. We verbinden onze formatie voor beschikbaar. kennisintensieve sectoren. Uitvoering Het verbinden van kennisintensieve van de activiteit is afhankelijk van sectoren is onderdeel van de beschikbare capaciteit en/of financiële Economische Agenda Duin- en middelen. Bollenstreek. De uitvoering daarvan is belegd bij de Economic Board. De Board was in 2023 in transitie waardoor de activiteiten op een lager pitje hebben gestaan.

SAMENWERKINGSPARTNERS Verbonden partijen Holland Rijnland Greenport Ontwikkelingsmaatschappij B.V.

Overige samenwerkingspartners Economic Board Duin- en Bollenstreek Stichting Greenport Duin- en Bollenstreek Regiogemeenten Provincie Zuid-Holland

87

1.3.3 Verbonden partijen Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.

88

Beleidsindicatoren Indicator

Eenheid

Functiemenging Index die verhoudingswaarde aangeeft tussen banen en woningen Vestigingen (van Aantal per 1.000 inwoners bedrijven) in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar

Realisatie Realisatie Begroting Realisatie 2021 2022 2023 2023

NL

Bron

50,4%

50,8%

51%

51%

2021: LISA 53,3 %

154,5

163,2

150

160

2021: 165,1

LISA

Toelichting indicator Functievermenging De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen. Toelichting indicator Vestigingen (van bedrijven) Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-65 jaar. nb: Gegevens zijn op moment van schrijven van deze programmabegroting nog niet bekend. Indien de gegevens na het schrijven bekend worden kunt u deze vinden op: https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/Besluit-Begroting-en-Verantwoording/

89

1.3.5 Kaderstellende stukken Lokale economie · Economische Agenda Duin- en Bollenstreek - visie en uitvoeringsagenda · Economisch Beleidsplan · Centrumvisie · Detailhandelsvisie Teylingen · Economische Agenda Greenport Duin- en Bollenstreek · Visie op recreatie en toerisme Regionale economie · Economische Agenda Duin- en Bollenstreek - visie en uitvoeringsagenda 'Samen Succesvol'

90

1.3.6 Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000 Lasten

Rekening

Begroting

Begroting

Rekening

2022

2023

2023 na wijziging

2023

Thema Lokale economie Economische promotie

-224

-334

-468

-274

-1.676

-1.086

-894

-1.204

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

-90

-129

-99

-126

Economische havens en waterwegen

-26

-28

-28

-28

-2.016

-1.577

-1.489

-1.632

Thema Regionale economie Economische ontwikkelingen

Totaal lasten Baten

Rekening

Begroting

Begroting

Rekening

2022

2023

2023 na wijziging

2023

Thema Lokale economie Economische promotie

323

157

157

220

Economische ontwikkelingen

263

146

146

360

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

45

42

42

44

Totaal baten

631

345

345

624

-1.385

-1.231

-1.145

-1.008

Thema Regionale economie

Saldo voor resultaatbestemming Reserves

Rekening

Begroting

Begroting

Rekening

2022

2023

2023 na wijziging

2023

Toevoegingen reserves

-80

0

-11.487

-11.597

Onttrekkingen reserves

186

106

11.733

11.957

Totaal reserves

106

106

246

360

-1.279

-1.125

-899

-648

Saldo na resultaatbestemming

91

1.4 Programma 4 Bestuur en ondersteuning Trends en ontwikkelingen Een wendbare gemeente, die samenwerkt met andere gemeenten om bestuurlijke en strategische slagkracht te vergroten. Om zo de economische positie voor de gemeente en haar inwoners te verbeteren. Een belangrijk deel van het jaar is actief geïnvesteerd in de regionale samenwerking. Vooraf is nagedacht over de wijze waarop de strategische positie van Teylingen in het samenwerkingsverband Duin- en Bollenstreek kon worden verzilverd. De regionale afspraken die gemaakt zijn over het verbeteren van de bereikbaarheid en de leefbaarheid van de noordelijke Duin- en Bollenstreek vormen een belangrijk resultaat van de samenwerking. Participatie en communicatie Twee wetgevingen vragen nadrukkelijk een nieuwe oriëntatie op communicatie met de burgers: de Wet Open Overheid en de Omgevingswet. De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. Voor inwerkingtreding is hard gewerkt aan het oefenen met nieuwe manieren van communiceren met inwoners en ondernemers. Bedoeld om goed voorbereid in 2024 met de nieuwe Omgevingswet van start te kunnen gaan. Beide wetten vroegen en vragen bijzondere aandacht voor digitalisering. Immers, digitale dienstverlening moet het mogelijk maken om sneller en beter met burgers te communiceren en sneller data te kunnen leveren. Onder andere in het kader van de Wet open overheid.

Datagedreven sturen (Dgs) en monitoren In 2023 is besloten om, op basis van de resultaten uit de programmaperiode, te komen tot een verdere inbedding van DgS, bedoeld om zo een duurzame impuls te geven aan het ontsluiten en combineren van data, zodat de data behulpzaam kunnen zijn bij het evalueren, monitoren en ontwikkelen van (beleids)informatie. Soms gaat het daarbij om geo-informatie en kaartlagen. Soms om de dashboards (monitoren). Met het besluit tot verduurzaming, is een begin gemaakt met het inrichten van de beheersorganisatie voor DgS. Onderdeel van de beheersorganisatie en inbedding van DgS in de organisatie is sterk verbonden aan stabiele inrichtingsprincipes, infrastructuur, datastrategie- en governance. Met DgS wordt tevens de beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van data geborgd, zodat het niet bij een eenmalig overzicht blijft. Het is een nieuwe manier van werken voor de gehele organisatie. Een aantal in gebruik zijnde producten zijn:  Afval monitor  FIXI monitor  Onderdelen vanuit de MAG (Maatschappelijke agenda)  Kaartviewer (intern)  HLTincijfers

92

1.4.1 Regionale samenwerking Wat wilden we bereiken? Doel: Verstevigen van de positie van Teylingen als samenwerkingspartner binnen en buiten de regio. Wat hebben we daarvoor gedaan? Activiteit Activiteit omschrijving Stand van zaken jaarrekening In 2023 is de bestuurlijke A1 Onderhouden van, investeren in en overlegstructuur in de Duin- en behouden van een stevige bestuurlijke samenwerkingsrelatie met Bollenstreek heringericht. Hierdoor onze bestuurlijke partners in de Duin- vindt betere afstemming en strategische positionering plaats van de en Bollenstreek, de gemeente Haarlemmermeer, Holland Rijnland, de gemeenten in DBS richting overige metropoolregio Amsterdam (MRA) en samenwerkingspartners. Een van de metropoolregio Rotterdam en Den bereikte mijlpalen is de ondertekening Haag (MRDG) en externe van de startnotitie Mobiliteitsaanpak maatschappelijk partners. Noordelijke Duin- en Bollenstreek en Haarlemmermeer op 10 november 2023. Gemeente Teylingen neemt deel aan A2 Strategische (bestuurlijke) posities innemen en strategische diverse samenwerkingsverbanden in de samenwerkingsverbanden aangaan regio. In de overlegstructuur Duin- en met bestuurlijke en maatschappelijk Bollenstreek zijn bestuurlijke partners. Zo kan Teylingen haar positie overleggen ingericht op vijf en invloed versterken. verschillende strategische opgaven.

Elke gemeente levert een voorzitter voor een bestuurlijk overleg, zo ook gemeente Teylingen. A3 Verder ontwikkelen van het Dit wordt opgepakt binnen de gebiedsgericht werken, samen met de projecten die in de Duin- en provincie en (regio)gemeenten. Bollenstreek worden uitgevoerd. Wat wilden we bereiken? Doel: Versterken belangenbehartiging en versterken van invloed van Teylingen binnen Holland Rijnland en Kennemerland op een aantal beleidsterreinen zoals bij verkeer en vervoer. Wat hebben we daarvoor gedaan? Activiteit Activiteit omschrijving Stand van zaken jaarrekening B1 In 2023 blijft onze gemeente De belangrijke projecten uit de doorlopend betrokken bij belangrijke Uitvoeringsagenda Duin- en dossiers op de tafels van Holland Bollenstreek zijn in 2023 ingebracht in Rijnland, provincie Zuid-Holland en de concept Regionale Duin- en Bollenstreek zoals het Investeringsagenda van Holland mobiliteitsdossier, wonen, de Rijnland en het concept energietransitie, ruimte, recreatie & Uitvoeringsprogramma van de toerisme en economie. Door de Economic Board Duin- en Bollenstreek. toegenomen samenwerking tussen Over beide wordt in 2024 besloten. de HLT-gemeenten en onze partners binnen de Duin- en Bollenstreek zijn wij beter in staat om onze ambities te realiseren.

B2 Aangaan van een brede Samen met de vijf gemeenten uit de samenwerking met bestuurlijke en Duin- en Bollenstreek hebben we een

93

maatschappelijke partners binnen de gezamenlijke agenda met concrete Duin- en Bollenstreek en Zuidprojecten. Kennemerland. Dit om de belangen van onze gemeente binnen de regio’s te borgen. Wat wilden we bereiken? Doel: Benutten van onze 'scharnierfunctie' tussen de grootte stedelijke gebieden. Wat hebben we daarvoor gedaan? Activiteit Activiteit omschrijving C1 Het ambtelijk en bestuurlijk brede netwerk opbouwen en verder ontwikkelen om zo kansen en mogelijkheden van onze scharnierfunctie nader te onderzoeken.

SAMENWERKINGSPARTNERS Verbonden partijen HLTsamen Holland Rijnland

Stand van zaken jaarrekening Hierbij maken we gebruik van de overlegstructuur in de Duin- en Bollenstreek. We bundelen mensen en middelen om krachtiger en integraler te kunnen opereren en besluiten. Een mooi resultaat is de indiening van de aanvraag Regio Deal Brede welvaart in de Sierteeltregio eind oktober 2023 samen met negen andere gemeenten en Hoogheemraadschap Rijnland.

Overige samenwerkingspartners Metropoolregio Amsterdam (MRA) Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRRDH) Regiogemeenten Provincie Zuid-Holland Schiphol

94

1.4.2 Dienstverlening, participatie & communicatie Doel:

Passende service; klantgericht en met plezier

Wat hebben we daarvoor gedaan? Activiteit Activiteit omschrijving Stand van zaken jaarrekening A1 We richten ons op (het overtreffen Het betekenis geven aan de van) de verwachtingen van inwoners serviceformules wordt meegenomen in en ondernemers binnen de kaders van het ontwikkelplan dat in april 2024 de organisatie (organisatievisie, wordt gemaakt in het kader van de werkconcept, etc.). Vanuit onze organisatieontwikkeling. kernwaarden vraagt dit om de juiste vaardigheden en het passende gedrag om dit te bereiken. De relatie die wij aangaan met onze inwoners en ondernemers staat centraal. Met behulp van een goede (centrale) intake van de vraag en serviceformules kunnen wij passende dienstverleningsconcepten in de volle breedte van de organisatie vormgeven volgens ‘de één-loketgedachte’. Service op eenvoudige en complexe vragen. Ingeregeld vanuit leanprocessen en klantreizen. Van standaardproducten tot en met maatwerk. Wat wilden we bereiken? Doel: Omnichannel dienstverlening; toegankelijk en begrijpelijk Wat hebben we daarvoor gedaan? Activiteit Activiteit omschrijving Stand van zaken jaarrekening B1 Bij omnichannel (strategie waarbij Per juli 2024 wordt de wet meerdere kanalen worden ingezet) modernisering elektronisch bestuurlijk richt de organisatie zich niet langer op verkeer ingevoerd.

Wij hebben de het managen van de verschillende digitale infrastructuur als basis kanalen afzonderlijk (vanuit gerealiseerd zodat we aan de minimale verschillende teams), maar verschuift wettelijke eisen voldoen. De vervolg het accent naar het samenspel van stap is om te komen tot een nadere alle kanalen (newsroom, post, inbox, uitwerking in de vorm van strategische webcare, Fixi, telefonie, receptie, kanaalsturing. MijnOverheid, omgevingsloket, contactfunctionarissen). Door deze kanalen bij elkaar te brengen, slimmer in te richten en goed op elkaar af te stemmen, realiseren we betere, naadloze, inclusieve klantinteracties; ook met het oog op de nabije toekomst. En voor iedere interactie geldt: het meest geschikte kanaal en begrijpelijke taal.

95

Wat wilden we bereiken? Doel: Continu verbeteren Wat hebben we daarvoor gedaan? Activiteit Activiteit omschrijving Stand van zaken jaarrekening C1 Het continu verbeteren van de In 2023 hebben we onze dienstverlening bereiken we door chatfunctionaliteit verder uitgebreid. casussen met de belanghebbenden te Daarnaast hebben we in april 2023 bespreken, klanttevredenheid te deelgenomen aan Waar Staat Je meten, prestaties van medewerkers te Gemeente. Alle drie de gemeenten meten en de behoeften van inwoners scoren op alle onderdelen en ondernemers te peilen. bovengemiddeld ten opzichte van de benchmarkgemeenten. Wat wilden we bereiken? Doel: Iedere inwoner mag ons uitdagen Wat hebben we daarvoor gedaan? Activiteit Activiteit omschrijving D1 We stemmen gezamenlijk verantwoordelijkheden af bij het oppakken en uitvoeren van initiatieven; hierbij spelen goed luisteren naar elkaar en gezamenlijk komen tot oplossingen een belangrijke rol.

Stand van zaken jaarrekening Het afgelopen jaar is er gewerkt aan een beleidskader participatie waarin een concreet participatieproces is opgenomen. Naast een participatieproces zijn spelregels en richtlijnen opgenomen in het beleidskader.

"Elke inwoner mag en kan meedenken" is onze ambitie. Dit biedt ruimte voor het aandragen van initiatieven vanuit inwoners, ondernemers en verenigingen. Deze initiatieven worden opgepakt als onderdeel van het participatieproces en worden zoveel mogelijk binnen het reguliere werk opgepakt. Wat wilden we bereiken? Doel: Inwoners denken vóóraf mee over beleid Wat hebben we daarvoor gedaan? Activiteit Activiteit omschrijving Stand van zaken jaarrekening E1 We stemmen rollen en Het beleidskader is inmiddels vastgesteld op 1 februari 2024 verantwoordelijkheden tussen college, raad, organisatie en inwoners af in het kader van participatie en we schenken hierbij specifiek aandacht aan verwachtingsmanagement. We koppelen de inhoudelijke onderbouwing van gemaakte keuzes en het doorlopen van het participatietraject terug aan initiatiefnemers.

96

Vanuit het programma participatie wordt er verder gewerkt aan het samenstellen van een participatiebeleid. Hierin wordt beschreven hoe en wanneer inwoners kunnen meedenken bij het samenstellen van gemeentelijk beleid en hoe zij initiatieven kunnen aandragen. Samen met de raad gaan we verder aan de slag om vanuit de kracht van ieders rol en de opgave goede stappen te zetten in participatie. Binnen het participatiebeleid komt dit alles samen.

E2

Daarnaast wordt er omgevingsgericht gewerkt. In elke fase van beleidsontwikkeling zoeken wij actief naar wat inwoners belangrijk vinden. Dit doen we door de inwoners (ondernemers en organisaties) op te zoeken, te stimuleren om mee te denken en te laten weten welk effect de inbreng op het resultaat heeft gehad. Zo blijven wij aansluiten op de samenleving. De ontwikkelopgave participatie is de Het beleidskader participatie is afgelopen periode voor de organisatie inmiddels vastgesteld. Er wordt in beeld gebracht en daarvoor is een momenteel vanuit de HLTorganisatie traject uitgestippeld. gewerkt aan een uitbreiding van de Dit heeft geleid tot een programma toolbox participatie. Deze toolbox participatie waarbinnen meerdere wordt vormgegeven voor inwoners en projecten een rol spelen. ondernemers maar ook voor de ambtelijke organisatie. Participatie onder de Omgevingswet wordt in 2022 afgerond en geeft antwoord op de vraag wie, wanneer en op welke wijze we de omgeving moeten betrekken bij aanpassingen in de fysieke leefomgeving. Dit geldt voor zowel initiatiefnemers van buiten de gemeente, als de gemeente zelf als initiatiefnemer. Waarschijnlijk wordt de Omgevingswet begin 2023 van kracht. Dan zullen er duidelijke afspraken en tools beschikbaar zijn rondom participatie. Het project digitale participatie dat in 2021 is ingezet wordt in 2022/2023

97

verder uitgerold en beheerd. Sinds 2020 wordt er op het digitale vlak geëxperimenteerd met verschillende mogelijkheden om inwoners te kunnen laten participeren. Het streven is te komen tot hybride werkvormen (zowel digitaal als fysiek) zodat een zo groot mogelijke doelgroep benaderd en bevraagd kan worden. De raad wordt nauw betrokken bij deze stappen.

E3

Ook wordt er vanuit het programma participatie in 2022 en 2023 verder gewerkt aan de opstelling van een breed participatiebeleid. Het beleid bestaat uit een (bestuurlijke) visie en methodes (het hoe). In 2022/2023 zal er verder in gesprek worden gegaan met college, raad en belanghebbenden over de invulling van het participatiebeleid. De kindergemeenteraad blijft In 2023 is vanwege wisseling op de behouden. griffie nog geen invulling gegeven aan de organisatie van de Uitwerking 2022 (e.v.): Kindergemeenteraad. In 2024 wordt De griffie organiseert de deze activiteit opgepakt in kindergemeenteraad conform samenwerking met de raadswerkgroep afspraken. Communicatie.

Wat wilden we bereiken? Doel: Aansprekende en toegankelijke communicatie met alle doelgroepen Wat hebben we daarvoor gedaan? Activiteit Activiteit omschrijving F1 We passen ons communicatiebeleid aan op de nieuwe ontwikkelingen en trends in de samenleving. Wij kiezen voor focus op thema’s en projecten die veel effect hebben op de samenleving. Wij zetten daarbij bestaande en nieuwe innovatieve middelen in. Via de newsroom halen wij de samenleving binnen, duiden wij sentimenten en trends en richten wij onze communicatiemiddelen en – focus in op de behoefte van de samenleving. Wij communiceren helder over de verschillende rollen van de gemeente en ontwikkelen hiervoor passende

Stand van zaken jaarrekening We volgen als communicatieadviseurs/medewerkers de trends die invloed hebben op ons werk (en hebben dat ook in 2023 gedaan). Bijvoorbeeld d.m.v. een vakgerichte lezing over het gebruik van ChatGPT. En we monitoren de effectiviteit van de inzet van middelen die we al gebruiken (en sturen daarop bij). Het college heeft op basis van het werkprogramma en de begroting focus aangebracht in de opgaven die vanwege maatschappelijke impact vooral aandacht verdienen, met als doel het versterken van de communicatieve impact.

98

communicatiemiddelen.

F2

F3

Wij stellen bestuur en organisatie in staat om de gewenste doelgroepen proactief te betrekken bij vraagstukken. Wij zetten innovatieve communicatiemiddelen als swipocratie, maptionnaire en het digipanel in om de meningen en sentimenten in de samenleving te peilen. Wij communiceren in begrijpelijke taal vanuit de afspraken in het Taalpact en Direct Duidelijk.

We dragen zorg voor actieve interactie tussen de inwoners, ondernemers, verenigingen en de gemeente over ideeën en (mogelijke)

n 2023 hebben we twee keer per week een omgevingsbeeld verzonden aan de hele organisatie, waarin we berichtgeving in (sociale) media volgen en duiden. Op basis hiervan hebben we meermaals actie ondernomen om bijvoorbeeld onjuiste berichtgeving te corrigeren en in te spelen op behoefte aan informatie en communicatie. Communicatie die past bij de rol die we als overheid vervullen heeft steeds onze aandacht. In onze rol als samenwerkende en faciliterende overheid zetten we bij voorbeeld middelen in die de interactie tussen betrokkenen ondersteunen. Vanuit onze dienstverlenende rol kiezen we bijvoorbeeld vaker voor berichten via de gemeentepagina, website en sociale media. In 2023 hebben we langs verschillende kanalen doelgroepen benaderd en bevraagd over maatschappelijke thema's, beleidsontwikkeling en projecten, zoals bij het realiseren van woningen. Zo hebben we swipocratie ingezet en het digipanel geraadpleegd. We investeren in goed contact met inwoners, juist op die onderwerpen waar de maatschappelijke betrokkenheid hoog is, zoals bij het huisvesten van vluchtelingen. We zetten dan zowel ontmoetingen/ bijeenkomsten en bijvoorbeeld nieuwsbrieven in om de verbinding te leggen en te onderhouden. Deze inspannen werden goed gewaardeerd.

Communiceren in begrijpelijke taal organiseren we door alle schriftelijke uitingen van de gemeente door onze redactie te laten toetsen en redigeren op basis van uitgangspunten voor toegankelijkheid. In bepaalde gevallen investeren we met maatwerk om doelgroepen te bereiken, bijvoorbeeld door een Engelstalige nieuwsbrief uit te brengen voor Oekraïnse ontheemden. Deze taak is belegd bij de contactfunctionarissen die hier het jaar rond mee bezig zijn.

99

initiatieven in de samenleving. Wij stimuleren collega’s om actief op locatie in contact te komen met inwoners, ondernemers en verenigingen en ontwikkelen daarvoor bijpassende communicatiemiddelen.

SAMENWERKINGSPARTNERS Verbonden partijen

Overige samenwerkingspartners Inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) instellingen.

100