211111 Gewaarmerkte Begroting 2022-2025 Teylingen.pdf

De begroting 2022-2025 is door de Raad op 11 november 2021 vastgesteld.

Behoort bij het raadsbesluit: 5. Programmabegroting Teylingen 2022-2025 (Stemming)

De griffier van de gemeente Teylingen,

Digitaal ondertekend door Robert van Dijk op 11-11-2021

Begroting 2022-2025

Inhoudsopgave 1. Inleiding………………………………………………………………………………………………………………………………………….3 1.1 Voorwoord ................................................................................................................................. 3 1.2 Stap voor stap naar een geactualiseerd financieel meerjarenperspectief 2022-2025 ............. 5 1.3 Programma's in vogelvlucht .................................................................................................... 10 1.4 Leeswijzer ................................................................................................................................ 12

2. Programmaplan ................................................................................................................................. 14 2.1 Programma 1. Prettig wonen voor iedereen ........................................................................... 15 2.2 Programma 2. Energiek en sociaal Teylingen .......................................................................... 36 2.3 Programma 3. Ondernemend en bruisend Teylingen ............................................................. 62 2.4 Programma 4. Duurzaam denken en doen.............................................................................. 60 2.5 Programma 5. Modern bestuur, invloedrijke inwoners .......................................................... 69 2.6 Algemene dekkingsmiddelen .................................................................................................. 78

3. Paragrafen ......................................................................................................................................... 99 3.1 Paragraaf Lokale heffingen .................................................................................................... 100 3.2 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing........................................................... 109 3.3 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................... 112 3.4 Paragraaf Financiering ........................................................................................................... 122 3.5 Paragraaf Bedrijfsvoering ...................................................................................................... 129 3.6 Paragraaf Verbonden partijen ............................................................................................... 130 3.7 Paragraaf Grondbeleid ........................................................................................................... 142 3.8 Paragraaf Duurzaamheid ....................................................................................................... 155

4. Financiële begroting ........................................................................................................................ 157

Bijlage 1 Overzicht baten en lasten per taakveld……………………………………………………………………………..200 Bijlage 2 Risico-inventarisatie………………………………………………………………………………………………………….207

2

1. Inleiding 1.1 Voorwoord Het college van de gemeente Teylingen presenteert de begroting voor de jaren 2022-2025. Dit is de laatste begroting van de lopende raadsperiode. Wanneer we terugkijken op de afgelopen drie jaar, concluderen we dat we echt een verschil hebben gemaakt. We hebben concrete stappen gezet om te investeren in de toekomst van Teylingen. We realiseren ons dat Teylingen nooit af is: we hebben een prachtige gemeente en het vraagt een continue inspanning om dat zo te houden. Tot aan de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022 ronden we lopende zaken af en zijn we terughoudend met nieuwe beleidsvoorstellen. Zodoende maken we bewust ruimte voor een nieuw college. Voor volgend jaar is het gelukt de begroting sluitend te krijgen. Voor de jaren vanaf 2023 ligt dat ingewikkelder: het zijn financieel onzekere tijden. De uitgaven waar we als gemeente voor komen te staan, zijn moeilijk te voorspellen. Ook staat nog niet vast welke inkomsten we kunnen verwachten. Het college presenteert een analyse en mogelijke oplossingsrichtingen aan het nieuwe college, zodat zij na de verkiezingen een goede start kunnen maken. En de oplossingen en koers kunnen kiezen die bij het nieuwe college past. De uitspraak van de arbitragecommissie inzake het geschil tussen het Rijk en de VNG over extra geld voor de jeugdzorg heeft een positief effect op onze financiën voor 2022.

Het effect bedraagt 1,8 miljoen euro positief. Een besluit over eventuele structurele doorwerking ligt in handen van een nieuw te vormen kabinet. Samen met andere gemeenten maken wij ons binnen VNG-verband sterk voor een extra financiële impuls vanuit het Rijk, om de negatieve financiële effecten van decentralisaties te compenseren. We zijn blij dat we de woonlasten voor onze inwoners opnieuw laag hebben kunnen houden. Teylingen is dit jaar een plaats gestegen op de EW weekblad (Elsevier) ranglijst van beste gemeenten om te wonen (positie 23). Nog steeds zijn we de gemeente met de laagste woonlasten van Zuid-Holland. Maar we realiseren ons wel dat dit geen doel op zich mag zijn: belangrijk is vooral dat we de voorzieningen voor onze inwoners en ondernemers op peil houden. De coronapandemie kondigde een periode aan die ook ons voor de nodige uitdagingen heeft gesteld. We hebben gedaan wat we konden om onze inwoners en ondernemers te ondersteunen. Ondernemers kregen de ruimte en we hebben continu het contact gezocht met inwoners, organisaties en ondernemers (de netwerkstrategie). We hebben gehandhaafd op het naleven van de coronamaatregelen. Dit hebben we echter pas gedaan nadat we samen met ondernemers, verenigingen en inwonersgesprekken hebben gevoerd over de maatregelen en de rol die zij daarin konden spelen. Zo konden we samen mensen stimuleren zich aan de regels te houden.

Het toekomstige verloop van de coronapandemie en de mogelijke (financiële) effecten kunnen we nog niet overzien. Natuurlijk blijven we ons best doen om de Teylingers terzijde te staan in deze onzekere en lastige tijd. Zichtbaar het verschil maken ‘Duurzaam denken en doen’ is het uitgangspunt van al onze gemeentelijke plannen en projecten. In het Plan Duurzame Ontwikkeling Teylingen stippelen we via vijftig projecten de route uit naar een duurzaam

3

Teylingen in 2030. Onlangs heeft de raad ingestemd met de Regionale Energiestrategie (RES), de komende tijd gaan we deze lokaal verder uitwerken.

We spannen ons flink in om te voldoen aan de grote vraag naar huizen. Er lopen tal van projecten in de gemeente die daarop aansluiten. In het Groot Seminarie hebben we met aandacht voor verschillende doelgroepen zowel huur-, koop- en zorgappartementen gerealiseerd. We kijken daarbij tevreden terug op de samenwerking met inwoners. Ook hebben we een Woonvisie op papier gezet. Daarin is onder meer Nieuw Boekhorst opgenomen: een plan voor nieuwe woningen voor verschillende doelgroepen. Zo zorgen we ervoor dat Teylingen ook in de toekomst een diverse en inclusieve gemeente is. Onze ambitie is de centra van onze dorpen aantrekkelijk en vitaal te houden. Daarom hebben we een Centrumvisie ontwikkeld. Daarover hebben we uitvoerig gesproken met betrokkenen, waarna de raad er een besluit over heeft genomen. Dankzij het uitvoeringsprogramma én door ruim tien miljoen euro te investeren, zorgen we dat onze dorpen klaar zijn voor de toekomst. Samen met de omliggende gemeenten hebben we de Integrale Toegang Zorg gerealiseerd. Inwoners kunnen nu op één plek terecht voor al hun zorgen en vragen, namelijk bij Voor ieder 1. Zo zorgen we dat mensen met hun hulpvraag bij de juiste hulpverlener terechtkomen en dat niemand buiten de boot valt.

4

1.2 Stap voor stap naar een geactualiseerd financieel meerjarenperspectief 20222025 De begroting 2022-2025 is stap voor stap tot stand gekomen. In dit hoofdstuk beschrijven we dit proces en de genomen stappen aan de hand van onderstaande tabel1. Tabel 1 geactualiseerd financieel meerjarenperspectief 2022-2025 Bedragen x €1.000

-= nadeel

Stand Begroting 2021: jaarschijven 2022-2025

2022

2023

2024

2025

-1.096

-1.543

-1.776

-1.892

Stand Kadernota 2022-2025

-645

-2.293

-2.807

-2.146

Ontwikkelingen na kadernota: 1. Meicirculaire 2021

288

-8

-290

-342

1.884

1.122 1.122

1.026 1.026

911 911

-80 -145 PM -225

-145 PM -145

-145 PM -145

-145 PM -145

2. Extra rijksmiddelen Jeugd Extra rijksmiddelen Jeugd na uitspraak arbitragecommissie 75% Aanvullende Rijksmiddelen conform afspraak Provincie Subtotaal 3. Nieuwe voorstellen Omgevingswet - incidentele gelden Structurele inzet van een POH-jeugd GGZ Economische agenda Duin- en Bollenstreek Subtotaal

1.884

4. Actualisatie begroting Actualisatie investeringsplan Toeristenbelasting Memo sociaal domein - mutaties GR'n: Begroting 2022 Holland Rijnland TWO Begroting 2022 ISD Begroting 2022 RDOG Sociale kaart Overige Subtotaal

508 -200

8 -200

-42 -200

26 -200

-812 -922 -562 -38 184 -1.842

-527 -431 -562 -38 13 -1.737

-327 -431 -562 -38 27 -1.573

-116 -431 -562 -38 22 -1.298

5. Septembercirculaire 2021 Opschalingskorting 2022 (21 september prinsjesdag) Overige effecten septembercirculaire 2021 Subtotaal

439 PM 439

PM

PM

PM

-

-

-

6. Stelpost Jeugd effecten inkoopbeleid 2022 Stelpost Jeugd effecten inkoopbeleid 2022 Subtotaal

150 150

-

-

-

Stand Begroting 2022-2025

49

-3.061

-3.789

-3.020

Minus incidentele uitgaven en inkomsten

264

109

109

Stand Begroting 2022-2025: Structureel evenwicht 2022-2025

313

-2.952

-3.680

-

-3.020

Stand kadernota 2022-2025 De kadernota is behandeld op 24 juni 2021, maar tijdens de raadsbehandeling niet vastgesteld. In deze begroting 2022 zijn de autonome ontwikkelingen, zoals de begrotingsuitgangspunten en tussentijdse raadswijzigingen, en de gedane voorstellen vanuit de kadernota 2022 opnieuw opgenomen. Het saldo van het financiële meerjarenperspectief van de kadernota 2022 is in het jaar 2022 negatief (- € 645.000), oplopend naar - € 2,1 miljoen in 2025.

5

6

Ontwikkelingen na kadernota 1. Meicirculaire Bedragen x €1.000 Meicirculaire 2021

-= nadeel

2022 288

2023 -8

2024 -290

2025 -342

Na de aanbieding van de kadernota 2022 aan de gemeenteraad, is de meicirculaire van de algemene uitkering bekendgemaakt. Dit heeft een positief effect op 2022 (€ 288.000), maar in de jaren erna verslechtert de algemene uitkering tot - € 342.000 in 2025. 2. Extra Rijksmiddelen voor tekorten Jeugd Bedragen x €1.000 -= nadeel 2. Extra rijksmiddelen Jeugd Extra rijksmiddelen Jeugd na uitspraak arbitragecommissie 75% Aanvullende Rijksmiddelen conform afspraak Provincie Saldo

2022

2023

2024

2025

1.884 1.884

1.122 1.122

1.026 1.026

911 911

Rijk en gemeenten (VNG) hebben in mei 2019 afspraken gemaakt om een onderzoek in te stellen om te bepalen of, en zo ja in welke mate, gemeenten structureel aanvullende extra rijksmiddelen nodig hebben voor de jeugdzorg. Indien Rijk en gemeenten na dit onderzoek niet tot overeenstemming zouden komen over extra rijksfinanciering, zou het vraagstuk voorgelegd worden aan een commissie van wijzen (vergelijkbaar met arbitrage). Deze zou een semi-bindend oordeel geven. Deze arbitragecommissie heeft in juni 2021 uitspraak gedaan. Het kabinet volgt de uitspraak van de arbitragecommissie en heeft een toezegging gedaan voor een rijksbijdrage in 2022 van € 1,8 miljard. Het deel voor Teylingen bedraagt netto in 2022 € 1,884 miljoen. Het is nu de verantwoordelijkheid van een nieuw kabinet om te kijken naar de jaren na 2022 en zo tot een structurele oplossing te komen voor de financieringsproblemen rondom de uitvoering van de jeugdhulp. In afstemming met de toezichthouder (Provincie Zuid-Holland) is vooruitlopend hierop een stelpost van 75% van de verwachte extra rijksmiddelen in de jaren 2023 t/m 2025 opgenomen in het financiële meerjarenperspectief. 3. Nieuwe voorstellen Bedragen x €1.000 -= nadeel 3. Nieuwe voorstellen Omgevingswet - incidentele gelden Structurele inzet van een POH-jeugd GGZ Economische agenda Duin- en Bollenstreek Subtotaal

2022

2023

2024

2025

-80 -145 PM -225

-145 PM -145

-145 PM -145

-145 PM -145

In de begroting 2022 doet het college een voorstel voor incidenteel budget voor de verdere implementatie van de omgevingswet en een voorstel voor structurele inzet van een Praktijk Ondersteuner Huisarts Jeugd. De Economische Agenda Duin- en Bollenstreek (EBDB) is in de begroting opgenomen als PM-post. Het college zal de raad hierover in de komende periode een voorstel doen. Wij verwachten dat de activiteiten in 2022 gedekt kunnen worden uit de eigen middelen van EBDB. - Omgevingswet De invoering van de Omgevingswet staat gepland voor 1 juli 2022. De implementatie loopt vertraging op vanwege het uitstel van de wet en de late oplevering van het DSO (Digitaal Stelsel Omgevingswet). Wij stellen voor het implementatiebudget van het programma incidenteel nog in te zetten in 2020, bijvoorbeeld vanwege het programmamanagement en externe communicatie.

7

- Structurele inzet van Praktijk Ondersteuner Huisarts Jeugd Een POH-jeugd GGZ krijgt door een uitgebreidere intake een completer beeld van de hulpvraag en complexiteit van de problematiek en is daardoor beter in staat de juiste hulp in te zetten voor de jeugdige. Soms blijkt doorverwijzing niet nodig, en als dat wel zo is, wordt beter verwezen naar de juiste specialistische hulp (first time right). Resultaat is laagdrempeliger hulp, betere doorverwijzingen en minder inzet van specialistische zorg. Uit de pilot blijkt dat hier wordt voorzien in een grote behoefte. Het college stelt bij de begroting 2022 voor om een Praktijk Ondersteuner Huisarts (POH) structureel in te zetten. 4. Actualisatie begroting De begroting is geactualiseerd op basis van nieuwe inzichten en raadsbesluiten: Bedragen x €1.000 -= nadeel 4. Actualisatie begroting Actualisatie investeringsplan Toeristenbelasting Memo sociaal domein - mutaties GR'n: Begroting 2022 Holland Rijnland TWO Begroting 2022 ISD Begroting 2022 RDOG Overige Subtotaal

2022

2023

2024

2025

508 -200

8 -200

-42 -200

26 -200

-812 -922 -562 146 -1.842

-527 -431 -562 -25 -1.737

-327 -431 -562 -11 -1.573

-116 -431 -562 -16 -1.298

- Actualisatie investeringsplan Het investeringsplan is op basis van de jaarrekening 2020 en de laatste planning geactualiseerd. Dit heeft geleid tot met name lagere afschrijvingen in 2022 omdat een aantal investeringen in 2022 worden gedaan in plaats van in 2021. - Toeristenbelasting Op 8 juli 2021 is in de raad het raadsvoorstel rondom het invoeren van (water)toeristenbelasting per 1 januari 2022 behandeld. Dit voorstel is niet aangenomen. De eerdere raming van € 200.000 extra inkomsten is op basis van dit raadsbesluit uit het financieel meerjarenperspectief verwijderd. - Memo sociaal domein Het college heeft de raad via een raadsmemo uw raad geïnformeerd over de financiële effecten van de aansluitingsverschillen van de GR'en in het sociaal domein en de latere aanlevering van Holland Rijnland TWO begroting 2022. Dit heeft een nadelig financieel effect op de financiële meerjarenbegroting van Teylingen. In deze begroting 2022-2025 is dit verwerkt. - Overige Naast de eerder genoemde ontwikkelingen zijn er een aantal overige met name kleinere ontwikkelingen. 5. Septembercirculaire 2021 Bedragen x €1.000 -= nadeel 5. Septembercirculaire 2021 Opschalingskorting 2022 (21 september prinsjesdag) Overige effecten septembercirculaire 2021 Subtotaal

2022

2023

2024

2025

439 PM 439

PM

PM

PM

-

-

-

De septembercirculaire 2021 is op 21 september uitgebracht. Ten tijde van het schrijven van deze begroting is het financiële effect van deze circulaire op Teylingen nog niet bekend. Wij zullen u hierover zo spoedig mogelijk informeren via een raadsbrief begin oktober 2021. Uit de eerste berichten over deze septembercirculaire 2021 is al wel gebleken dat de opschalingskorting van 2022 bevroren is. Dit heeft een voordelig effect op het begrotingssaldo van Teylingen van € 439.000.

8

6. Stelpost Jeugd Holland Rijnland TWO Bedragen x €1.000 -= nadeel 6. Stelpost Jeugd effecten inkoopbeleid 2022 Stelpost Jeugd effecten inkoopbeleid 2022 Subtotaal

2022

2023

2024

2025

-

-

-

150 150

In de begroting van Holland Rijnland TWO wordt vanaf 2023 rekening gehouden met de effecten van het nieuwe inkoopbeleid jeugd. Dit nieuwe inkoopbeleid is vanaf 1 januari 2022 al van kracht. Wij verwachten dan ook dat dit in 2022 al zal leiden tot effect. Het college heeft hiervoor een stelpost opgenomen in 2022 van € 150.000. Dit bedraagt ca. 60% van het voordelige effect wat Holland Rijnland TWO in 2023 heeft opgenomen Stand begroting 2022 -2025 Bedragen x €1.000 -= nadeel Stand Begroting 2022-2025

2022 49

2023 -3.061

2024 -3.789

2025 -3.020

Het financiële meerjarenperspectief is voor 2022 omgebogen naar een licht positief resultaat van € 49.000. Het financiële meerjarenperspectief vanaf 2023 laat een oplopend tekort zien tot een bedrag van ca. -€ 3 miljoen. In 2024 is het tekort groter, nl. € 3,8 miljoen.

Stand Begroting 2022-2025: Structureel evenwicht 2022-2025 Bedragen x €1.000 -= nadeel Begroting 2022-2025

2022 49

2023 -3.061

2024 -3.789

Minus incidentele uitgaven en inkomsten

264

109

109

Structureel evenwicht 2022-2025

313

-2.952

-3.680

2025 -3.020 -3.020

Door het begrotingssaldo 2022 -2025 te salderen met de incidentele uitgaven en inkomsten wordt het structurele financiële meerjarenperspectief 2022-2025 berekend. Hieruit kunnen wij concluderen dat het jaar 2022 structureel en materieel in evenwicht is. We voldoen hiermee aan het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader (GTK 2020 Gemeenten) van de provincie voor repressief (achter toezicht). Vanaf 2023 zien we een negatief financieel meerjarenperspectief. Daarnaast zijn er nieuwe ontwikkelingen in de herverdeling van het gemeentefonds. Dit is een voorstel van het Rijk, waarbij vanaf 2023 het totale gemeentefonds (€ 30 miljard) wordt herverdeeld over de gemeenten. Waar het effect voor Teylingen eerder nog beperkt bleef tot een vermindering van € 70.000 laat het vernieuwde voorstel een negatief effect zien: - € 982.000. Naast de onzekerheid over de gemeentelijke inkomsten bestaat er ook nog veel onzekerheid over de ontwikkeling van uitgaven inzake de omgevingswet en de uitgaven in het sociaal domein. In maart 2022 zijn de gemeenteraadsverkiezingen, waarna een nieuwe raad en een college zal worden samengesteld. Het huidige college wil de komende maanden een overzicht opstellen met mogelijkheden waar uitgaven verminderd kunnen worden en waar extra inkomsten kunnen worden gegenereerd.

Dit overzicht zal tegelijk gereed zin met de met de strategische verkenningen die door HLTsamen worden opgesteld. Beide producten zijn daarmee input voor de coalitieonderhandelingen.

9

1.3 Programma's in vogelvlucht Prettig wonen voor iedereen Als gemeente willen wij investeren in de toekomst. Wij streven hierbij naar een schone en veilige, groene en duurzame leefomgeving voor iedereen. Voor ouderen en jongeren, voor ondernemers en werknemers, voor gezinnen en alleenstaanden, voor gezonde mensen en mensen met een aandoening en/of beperking. Ons uitgangspunt is een sociaal inclusieve samenleving. We staan samen voor de uitdaging om ruimtelijke en sociale vraagstukken met elkaar in verbinding te brengen en in samenhang te bezien. Met inwoners, ondernemers en instellingen stellen we een integrale omgevingsvisie op voor Teylingen. We bedenken met elkaar hoe we de fysieke leefomgeving van onze gemeente graag ingericht zien, nu en in de toekomst. Het traject voor het opstellen van de Omgevingsvisie is in 2021 gestart, naar verwachting kan de Omgevingsvisie in het 4e kwartaal 2023 worden vastgesteld.

Het Woonprogramma 2020-2024, dat we met onze inwoners en andere belanghebbenden hebben opgesteld, werken we dit jaar verder uit. Teylingen is een aantrekkelijke woongemeente, waarin de vraag naar woningen blijft toenemen. Met het aanbod van woonruimte sluiten we aan bij de woonbehoefte van inwoners en blijven we bouwen in de vrije sector en de (sociale)huur. Nieuw Boekhorst is een belangrijke ontwikkeling om te voorzien in de toekomstige woningbehoefte. We dagen marktpartijen uit om met onconventionele nieuwe woonconcepten te komen om snel en flexibel woonruimte te realiseren, ook voor spoedzoekers en bijzondere doelgroepen. Bij een goed woonklimaat horen ook voldoende groen, recreatiemogelijkheden dicht bij huis en een open landschap met aandacht voor biodiversiteit. We hechten belang aan leefbare en levendige wijken en een goede bereikbaarheid. Daarom zijn wij bezig met het opstellen van een mobiliteitsplan, dit doen wij samen met onze lokale en regionale partners zoals buurgemeenten, provincies en regio. Met de lokale middenstand, citymanagement en onze inwoners slaan we de handen ineen om onze winkelcentra gezellig, aantrekkelijk en levendig te houden, door uitwerking te geven aan het uitvoeringsprogramma van de centrumvisie. Na de aanleg van de Noordelijke Randweg wordt het mogelijk het centrum van Voorhout autoluw te maken.

Ook hebben we – voor wonen, werken en winkelen - aandacht voor goede parkeervoorzieningen. Het thema veiligheid krijgt een steeds prominentere rol op de gemeentelijke agenda. Of het nu gaat om de gemeentelijke rol bij bestrijding van de georganiseerde misdaad, de veiligheid op straat, in de winkelgebieden of in de directe woonomgeving. Daarom is er een strategisch veiligheidsplan in participatie gemaakt en door de gemeenteraad vastgesteld. Jaarlijks stelt het college een uitvoeringsprogramma vast. Onderdeel van de prioriteiten in het strategische veiligheidsplan is de aandacht voor ondermijning. In 2020 is dit geëvalueerd en in de meerjarenbegroting ziet u een meerjarige verlening van de aandacht financieel vertaald. Energiek en sociaal Teylingen Het college staat voor een sociaal, klantgericht en rechtvaardig beleid waarbij mensen centraal staan en niet de regels. We gaan uit van de vitaliteit van onze inwoners, bedrijven, verenigingen en maatschappelijke organisaties, die hun leven en dromen vormgeven zoals zij dat willen. We creëren hiervoor de randvoorwaarden, met als doel een energieke en krachtige samenleving. Degenen die het niet op eigen kracht redden, ondersteunen we actief. We gaan daarbij uit van wat mensen wél kunnen en stimuleren talenten.

10

De Jeugdwet en de Participatiewet zijn in 2015 overgeheveld van het Rijk naar de gemeenten. Tegelijkertijd is op dat moment de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) verder uitgebreid met gemeentelijke taken. We willen deze “nieuwe” taken en bevoegdheden zo goed mogelijk invullen en zijn met de uitvoeringsorganisaties, maatschappelijke partners en onze cliënten in gesprek over creatieve en innovatieve aanpakken. In 2021 hebben we de maatschappelijke agenda opgesteld, in 2022 starten we met het uitwerken van de visie en ambities in uitvoeringsprogramma’s. We sluiten aan bij trends en ontwikkelingen in de samenleving, zoals het meedenkersnetwerk en de sociale kaart voor Teylingen. We hebben oog voor maatwerk en de menselijke maat. Waar wij zelf invloed kunnen uitoefenen, treden we vlot en daadkrachtig op. Waar dat niet kan, behartigen wij de belangen van onze inwoners actief. Op het gebied van kunst en cultuur zetten we ons in om de Ruïne van Teylingen uit te laten groeien tot een publiekstrekker voor toeristen. Ondernemend en bruisend Teylingen Ruimte voor ondernemerschap staat voorop. Wij zien onze rol vooral in het creëren van goede randvoorwaarden om te ondernemen en duurzame ontwikkelingen te faciliteren. Dit houdt niet op bij onze gemeentegrenzen.

Wij zetten dan ook vol in op intensieve integrale samenwerking met partners uit de Triple Helix daarmee versterken en stimuleren we de samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven – en kennisinstellingen met als doel de regionale economie te versterken. Goede randvoorwaarden voor ondernemers creëren we met de centrumvisie, met het leggen van relaties tussen onderwijs en arbeidsmarkt, met aandacht voor de fysieke en digitale infrastructuur en met het stimuleren van duurzaam handelen. De centrumvisie is een belangrijke basis voor de ontwikkeling van onze drie dorpscentra Warmond, Voorhout en Sassenheim. In die visie op de drie dorpscentra van Teylingen, zijn de problemen, kansen en uitdagingen die in de centra spelen en die nog op ons afkomen integraal afgewogen. Samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties is nagedacht over de toekomst van de dorpen. Het water in Warmond, het horeca-aanbod van Voorhout, de verschillende soorten winkels in Sassenheim; het zijn positieve punten die we afgelopen jaar hoorden over onze drie centrumgebieden. We werken nu aan de uitvoering van de centrumvisie. Stichting Citymanagement Teylingen heeft als doel het economische functioneren van de kernen van de gemeente Teylingen te verbeteren en stimuleren. Voorheen lag de focus van de stichting op de drie dorpscentra.

Nu wil zij er ook zijn voor de ondernemers in het buitengebied en op de bedrijventerreinen. Citymanagement heeft bovendien een actieve en verbindende rol gekregen bij het verduurzamen van de lokale economie. Op basis van de goedgekeurde centrumvisie wordt het convenant met de Stichting Citymanagement aangepast. Duurzaam denken en doen Bij alle plannen en projecten hebben we aandacht voor duurzaamheid. Denk aan duurzaam wonen, maar bijvoorbeeld ook aan duurzaam werk voor mensen met een beperking. Duurzaamheid gaat over het respectvol en verantwoord omgaan met mensen, grondstoffen, energie en geld. Het college wil graag het goede voorbeeld geven. Ook wij willen dat de generaties na ons prettig kunnen leven in Teylingen. Daarom is duurzaam denken en doen de standaard in ons werk. Daar richten we onze processen op in.

11

Onze ambitie is om in 2030 als gemeentelijke organisatie, en met onze gemeentelijke eigendommen, volledig duurzaam te zijn. We streven naar een duurzame manier van denken, werken en leven. Wij gaan uit van de kracht van onze inwoners, ondernemers en instellingen om ideeën en plannen te bedenken die bijdragen aan het verduurzamen van onze samenleving. We stimuleren en faciliteren bedrijven en inwoners die zich hiervoor inzetten. Duurzaamheidsinitiatieven hebben toegevoegde waarde voor het milieu en de samenleving én leiden - in het gunstigste geval - tot economische impulsen. Modern bestuur, invloedrijke burgers Wij staan voor een daadkrachtig, actief en modern bestuur. Voor een betrokken gemeente die flexibel, deskundig en tijdig inspeelt op vragen van inwoners en ondernemers. Hiervoor hebben wij ons de afgelopen bestuursperiode actief ingezet door met een open houding het gesprek aan te gaan met onze inwoners, ondernemers en verenigingen. Zo zijn er onder andere op het gebied van groen, herinrichting van wijken en bij het tot stand komen van de centrum visie bijvoorbeeld mooie initiatieven ontstaan. Dat willen wij doorzetten door met elkaar de kennis en kunde van de Teylingse samenleving verder te benutten. Dat doen we door persoonlijk contact met inwoners en ondernemers en met behulp van innovatieve instrumenten.

Denk aan e-democratietools, platforms, apps, wijkmarkten en interactieve en digitale participatie.. Achteraf geven we inwoners een inhoudelijke onderbouwing van gemaakte keuzes en terugkoppeling over het doorlopen participatietraject. Daarnaast wordt er omgevingsgericht gewerkt. In elke fase van beleidsontwikkeling zoeken wij actief naar wat inwoners belangrijk vinden. Dit doen we door de inwoners (ondernemers en organisaties) op te zoeken, te stimuleren om mee te denken en te laten weten welk effect de inbreng op het resultaat heeft gehad. Zo blijven wij aansluiten op de samenleving. Participatie onder de Omgevingswet loopt in 2022 door en geeft antwoord op de vraag wie, wanneer en op welke wijze we de omgeving moeten betrekken bij aanpassingen in de fysieke leefomgeving. Het project digitale participatie dat in 2021 is ingezet wordt in 2022 verder uitgerold en beheerd. Sinds juli 2020 loopt het Programma Datagedreven Sturing. In dit Programma ontwikkelen we alles wat nodig (capaciteit, competenties, infrastructuur, werkwijzen, privacy-protocollen, afspraken met ketenpartners) om data te ontsluiten, samen te brengen en te analyseren. Doelen zijn onder andere het verbeteren van de leefomgeving en het maken van beter onderbouwde beleidskeuzes.

Het Programma levert ook een aantal concrete informatieproducten op, zoals de Monitoren voor Jeugdzorg, Ondermijnende Criminaliteit, Arbeidsmigranten, Afval en Duurzaamheid.

12

1.4 Leeswijzer Inleiding De inrichting van de programmabegroting wordt door het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) voorgeschreven en bestaat uit de beleidsbegroting en de financiële begroting. De beleidsbegroting bestaat uit het programmaplan en de paragrafen. De financiële begroting bestaat onder meer uit een totaalinzicht in de lasten en baten en inzicht in de financiële positie van de gemeenten. Beleidsbegroting Vanaf 2019 kent het programmaplan de door de raad vastgestelde programma indeling: 1. Prettig wonen voor iedereen 2. Energiek en sociaal Teylingen 3. Ondernemend en bruisend Teylingen 4. Duurzaam denken en doen 5. Modern bestuur, invloedrijke inwoners Gevolgd door het onderdeel Algemene dekkingsmiddelen. Met deze indeling van de programma’s en de daarbinnen opgenomen thema’s ontstaat een logische clustering van beleid waarmee de integraliteit en programmasturing wordt vergroot. Daarnaast ontstaat er meer aansluiting tussen het coalitieakkoord, collegewerkprogramma en de programmabegroting. Elk thema bevat een clustering van de landelijk voorgeschreven taakvelden. In elk programma wordt per thema inzicht gegeven in de te bereiken doelstellingen (“wat willen we bereiken”). Vervolgens wordt middels de activiteiten (“wat gaan we daarvoor doen) aangegeven op welke wijze wordt gestreefd deze doelstellingen te bereiken.

Deze activiteiten hebben in 2022 onze speciale aandacht. Reguliere, jaarlijks terugkerende taken waar geen verdere bijzonderheden over te vermelden zijn, zijn evenals vorig jaar, niet meer in de begroting opgenomen. De reguliere taken die het komende jaar onze specifieke aandacht vragen zijn zo mogelijk benoemd. Stoplichten In de programmabegroting is de stoplichtrapportage als laatste kolom opgenomen in het “activiteitenplan”. Er is voor gekozen alle onderdelen en actiepunten van het collegewerkplan in dit activiteitenplan op te nemen en alleen onderwerpen die in 2022 specifieke aandacht vragen nader toe te lichten en te voorzien van een uitwerking. Met de stoplicht aanduiding wordt in één oogopslag de stand van zaken met betrekking tot dat actiepunt zichtbaar. Tevens worden de nieuwe actiepunten, de punten die nieuw zijn ten opzichte van het collegewerkprogramma eveneens voorzien van een markering. De legenda van de stoplichtrapportage treft u hieronder aan.

13

Elk thema wordt afgesloten met de verplichte beleidsindicatoren en waar van toepassing prestatie-indicatoren. De beleidsindicatoren zijn verplicht voorgeschreven gegevens die een trend kunnen signaleren. Deze gegevens worden voornamelijk vanuit externe bronnen verkregen. Deze informatie is ook beschikbaar op www.waarstaatjegemeente.nl.

Legenda stoplichtrapportage Status Volgens planning nog niet gestart

Kleur

Vertraging met financiële consequenties of kan niet worden uitgevoerd. Vertraging zonder financiële consequenties In uitvoering / loopt volgens planning

Elk programma wordt afgesloten met het Afgerond / bestaand beleid wordt financiële overzicht “Wat mag het kosten?”. In dit overzicht staan per thema de baten en lasten gecontinueerd. vermeldt. Dit geldt ook voor de mutaties op de reserves. Alle lasten zijn negatief opgenomen en Nieuw actiepunt. Niet gebaseerd op alle baten positief. In de tabellen waar de collegewerkplan bedragen afgerond zijn op € 1.000 treft u mogelijk afrondingsverschillen in totaaltellingen aan. Na de 5 programma’s wordt inzicht gegeven in de algemene dekkingsmiddelen, de overhead, de post onvoorzien en vennootschapsbelasting. Paragrafen Naast het programmaplan geven de paragrafen een totaaloverzicht van de in diverse programma’s opgenomen elementen. Zoals de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen of verbonden partijen. Wij gebruiken in de opzet de standaard indeling van het BBV. Financiële begroting In dit hoofdstuk zijn de grondslagen opgenomen, het totaaloverzicht van de lasten en baten en de toelichting en wordt inzicht gegeven in de financiële positie en de toelichting. Voorbeelden zijn het overzicht van de incidentele baten en lasten, de investeringen en een geprognosticeerde balans.

14

2. Programmaplan

15

16

2.1 Programma 1. Prettig wonen voor iedereen Wij staan voor een schone en veilige, groene en duurzame leefomgeving. Voor ouderen en jongeren, voor ondernemers en werknemers, voor gezinnen en alleenstaanden, voor gezonde mensen en mensen met een aandoening en/of beperking. Ons uitgangspunt is een sociaal inclusieve samenleving waarin iedereen mee kan doen. Omgevingsvisie We stellen samen met inwoners, ondernemers en instellingen een omgevingsvisie op voor Teylingen. We bedenken met elkaar hoe we de fysieke leefomgeving van Teylingen graag zien, nu en in de toekomst. Het traject voor het opstellen van de Omgevingsvisie is in 2021 gestart, naar verwachting kan de Omgevingsvisie in het 4e kwartaal 2023 worden vastgesteld. Wonen Het Woonprogramma 2020-2024, dat we met onze inwoners en andere belanghebbenden hebben opgesteld, werken we dit jaar verder uit. Dit doen wij in verschillende projecten die bijdragen aan onze ambities. Teylingen is een aantrekkelijke woongemeente, waarin de vraag naar woningen blijft toenemen. We sluiten aan bij de woonbehoefte van inwoners en streven naar een gevarieerd bouwprogramma met sociale huur, betaalbare koop en huurwoningen in het middensegment. Nieuw Boekhorst een belangrijke ontwikkeling om te voorzien in de toekomstige woningbehoefte.

We dagen marktpartijen uit om met nieuwe woonconcepten te komen om snel en flexibel woonruimte te realiseren, ook voor spoedzoekers en bijzondere doelgroepen. Met woningcorporatie Stek werken we aan een project voor tijdelijke woonruimte voor spoedzoekers. Bij een goed woonklimaat horen ook voldoende groen, recreatiemogelijkheden dicht bij huis en een open landschap met aandacht voor biodiversiteit. Bij het samenstellen van nieuw beleid integreren wij deze thema’s dan ook met elkaar zodat we tot een brede aanpak komen. Leefbare en levendige wijken We hechten belang aan leefbare en levendige wijken en een goede bereikbaarheid, daarom zijn we bezig met het opstellen van een mobiliteitsplan voor Teylingen. Met de lokale middenstand, citymanagement en onze inwoners slaan we de handen ineen om onze winkelcentra gezellig, aantrekkelijk en levendig te houden. Na de aanleg van de Noordelijke Randweg wordt het mogelijk het centrum van Voorhout autoluw te maken. Ook hebben we - voor wonen, werken en winkelen - aandacht voor goede parkeervoorzieningen. Veiligheid Het thema veiligheid krijgt een steeds prominentere rol op de gemeentelijke agenda. Zowel als het gaat om de gemeentelijke rol bij de bestrijding van georganiseerde misdaad en de veiligheid op straat, in de winkelgebieden of in de directe woonomgeving.

Daarom is er een strategisch veiligheidsplan opgesteld voor vier jaar (2020-2023) en wordt er jaarlijks een uitvoeringsprogramma vastgesteld; het integraal veiligheidsjaarplan.

17

Speerpunten De belangrijkste speerpunten uit het programma Prettig wonen voor iedereen zijn:  Uitvoering centrumvisie voor de drie kernen  Omgevingsvisie voor de gemeente Teylingen  Uitvoering Woonprogramma 2020-2024  Bouw van koop- en (sociale) huurwoningen voor onze woningzoekenden  Ruimte voor nieuwe woonconcepten  Duurzaam en energieneutraal bouwen  Groene inrichting en recreatieve voorzieningen in en rond de wijk  Versterking van de biodiversiteit  Integraal veiligheidsplan  Verbetering regionale en lokale bereikbaarheid  Duurzame mobiliteit Trends en Ontwikkelingen Ondermijning Weerbaarheid tegen ondermijning van de democratische rechtsorde is een belangrijk thema, zowel landelijk als lokaal. Duidelijk is dat de wereld om ons heen in hoog tempo verandert en de problematiek steeds complexer wordt. Dit vraagt om een andere, integrale, manier van werken en het aanbrengen van focus. Omgevingswet/ integraal werken/ besluitvormingscultuur Op 1 juli 2022 wordt de Omgevingswet ingevoerd. Een wet die impact heeft op de bestuurs- en besluitvormingscultuur. De verantwoordelijkheid verschuift naar de initiatiefnemer en de overheid krijgt een meer terughoudende rol in de uitvoeringspraktijk. Kaderstelling en visievorming worden in toenemende mate de taak van de overheid. Samenwerking met en eigen verantwoordelijkheid van inwoners en ondernemers staan hierbij voorop.

Hoe gaan we (ambtelijk en bestuurlijk) onze nieuwe positie en rol vormgeven? Wat leggen we wel en niet vast in plannen en visies? Hoe ver gaat de samenwerking? Welke vrije ruimte bestaat er voor initiatiefnemers en wat betekent dat voor de positie en rechten van andere, misschien wat minder mondige en invloedrijke inwoners? De impact van de Omgevingswet is een belangrijk thema. Daar moeten we in de komende jaren samen handen en voeten moeten aan geven, en spelregels voor opstellen. Aan de hand van een landelijk ontwikkelt financieel dialoogmodel hebben we een analyse gemaakt om de structurele kosten van de Omgevingswet in beeld te brengen na de inwerkingtreding van de wet. Hieruit blijkt dat het eerder door het Rijk ingenomen standpunt dat de invoering en uitwerking van de Omgevingswet kostenneutraal kan verlopen niet realistisch is. Hierover zijn we reeds in overleg met het Rijk en in 2022 zullen we met een uitwerking komen hoe we deze kosten denken te mitigeren.

Schaarse ruimte/ integrale opgaven Het zoeken naar balans tussen wonen, werken, recreëren en verblijven geeft een continue spanning. Bovendien legt de energie- en warmtetransitie extra druk op de schaarse ruimte. Het is een uitdaging om de concurrerende ruimtevragen integraal af te wegen en waar mogelijk multifunctioneel gebruik te maken van ruimte. De volgende ontwikkelingen leiden tot extra ruimtevraag:

18











Op de woningmarkt is sprake van grote krapte, met name in het (sociale) huursegment en in het middensegment. Ook de koopmarkt is zeer overspannen. Vraag en aanbod zijn ook vorig jaar verder uit elkaar gegroeid. Steeds meer woningen worden boven de vraagprijs verkocht en woningen staan minder lang te koop. Bovendien ontstaan er steeds meer één- en tweepersoonshuishoudens die een andere woonvraag hebben dan traditionele gezinnen. De uitstroom uit de maatschappelijke opvang en beschermd wonen programma's dragen ook bij aan deze ontwikkeling. Er is een toenemende vraag naar flexibele en tijdelijke woonruimte, onder andere voor spoedzoekers. Ook de aanwezigheid van arbeidsintensieve bollenteelt leidt tot een toestroom van arbeidsmigranten met een vraag naar (kwalitatieve) huisvesting. Dankzij de toenemende verstedelijking neemt de behoefte aan recreatie en groen toe. Inwoners hebben behoefte aan voldoende groene gebieden van goede kwaliteit voor bewegen, recreëren, natuur en rust Ook groeit de vraag naar recreatieve accommodaties en bijbehorende voorzieningen (parkeren, horeca, sanitair, etc.). De toenemende verstedelijking leidt tot zwaardere belasting van de bestaande infrastructuur en vervoersvormen. Dat betekent knelpunten in de capaciteit, veiligheid en leefbaarheid. Robuuste en duurzamere vormen van ontsluiting en mobiliteit vragen om extra ruimte.

Lokaal werken we aan een mobiliteitsplan. In regionaal verband werken we aan meerdere dossiers om de bereikbaarheid van de Duin- en Bollenstreek te verbeteren en te komen tot duurzame mobiliteit. De komende jaren zet de krimp in het aantal bedrijven in de bollensector door. Dat resulteert in verdergaande schaalvergroting en specialisatie binnen de sector, met aandacht voor duurzaam bodembeheer. Voor de omschakeling van fossiele naar duurzame energiebronnen is veel ruimte nodig, zowel boven de grond (o.a. zonneweides en windturbines) als ondergronds (warmtesystemen). Ook voor het klimaatbestendig inrichten van wijken is extra ruimte nodig (o.a. waterberging en meer groen in woonwijken).

Verbinding ruimtelijke en sociale agenda We staan voor de uitdaging om ruimtelijke en sociale vraagstukken met elkaar in verbinding te brengen en in samenhang te bezien. Vanuit een op te stellen maatschappelijke agenda kunnen we de verschillende thema’s met elkaar in verbinding brengen. Fundament van de maatschappelijke agenda is de omgevingsvisie waarin de verbinding tot stand komt. Klimaat en biodiversiteit Klimaat Het klimaat verandert wereldwijd. De gemiddelde temperatuur en zeespiegel stijgen en de seizoenen worden verstoord. Bovendien nemen de weersextremen toe, zoals langere periodes van droogte, hitte en hevige regenbuien. Om te zorgen dat ook voor de komende generaties onze planeet een goede plek is om te leven, moeten we samen optrekken om de klimaatverandering tegen te gaan. In het Klimaatakkoord is de doelstelling neergelegd om de nationale broeikasgasuitstoot in 2030 met 49% terug te dringen ten opzichte van 1990. Er zijn landelijk concrete maatregelen opgenomen om deze doelstelling te behalen.

19

Biodiversiteit De mens kan niet zonder flora en fauna. Alle planten en dieren voorzien ons van tastbare zaken als voedsel, medicijnen en bouwmaterialen. Maar ze bieden ons ook recreatiemogelijkheden, spelen een rol in ons geluksgevoel en planten voorzien ons van zuurstof. Fauna, met name de veeteelt, speelt een belangrijke rol bij de klimaatveranderingen en alle bijbehorende uitdagingen. Ondanks de waarde van de verschillende ecosystemen, wordt er wereldwijd een beleid gehanteerd waarbij planten en dieren vaak het onderspit moeten delven. Dat leidt tot een afnemende biodiversiteit, wat desastreuze gevolgen kan hebben. Met het oog op de toekomst, is een duurzaam flora- & faunabeleid urgenter dan ooit en zullen we de huidige trend moeten keren. Voor de komende jaren betekent dit dat we allerlei duurzame veranderingen moeten inpassen in de leefomgeving. Denk hierbij aan het verduurzamen van de gebouwde omgeving en de omschakeling naar duurzame energie. Deze ontwikkelingen vergen actieve betrokkenheid van vele organisaties, bedrijven en inwoners. Uitvoeringsprogramma Biodiversiteit wordt binnenkort aan de raad aangeboden. Na instemming volgt uitvoering in 2022.

20

2.1.1 Veiligheid Wat willen we bereiken? Doel: Prettig leven door minder hinder en overlast Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving P25a

P25b

P25c

P26

Teylingen blijft zich (in (boven)regionaal verband) inzetten voor de inwoners om hinder en overlast door vliegverkeer terug te dringen. Uitwerking 2022 (e.v.): We zijn vertegenwoordigd in de Omgevingsraad Schiphol en participant in de Bestuurlijke Regie Schiphol en het Bestuurlijk vooroverleg Schiphol Cluster Zuidwest. Vanuit deze overleggen continueren wij onze inzet om hinder en overlast ten gevolge van vliegverkeer te beperken en geven wij een krachtig geluid vanuit dit gebied richting de luchtvaartsector en de minister. Ons doel is om meer hinderbeperkende maatregelen te laten nemen. Vanuit het uitgangspunt meten is weten zien we kansen (Smart City) voor bijvoorbeeld het in kaart brengen van fijnstof en verkeersstromen. Uitwerking 2022 (e.v.): In 2021 zijn we van start gegaan met het traject Datagedreven sturen. In 2020 is hiertoe het Programmaplan Datagedreven sturing tot stand gekomen en door de raad goedgekeurd. Mogelijkheden voor genoemde informatie(technologie) kan vanuit dit traject verder geïnventariseerd worden. Als het gaat om burenoverlast en aantasting van het woongenot, richten wij ons in eerste instantie op het empoweren van mensen om zelf en met elkaar oplossingen te bedenken. Als dat niet meer lukt en er sprake is van ernstige aantasting van het woongenot, zijn wij er om te helpen (bijvoorbeeld via mediation).

Uitwerking 2022 (e.v.): In 2022 worden de aanbevelingen uit de notitie woonoverlast ingevoerd, waaronder de inzet van professionele buurtbemiddeling. We inventariseren de mogelijkheden en relevantie voor specifieke bronmetingen van de luchtkwaliteit en indien mogelijk bekijken we of er (aanvullende) lokale maatregelen zijn die we kunnen nemen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Uitwerking 2022 (e.v.): Deze actie wordt jaarlijks uitgevoerd.

21

Wat willen we bereiken? Doel: Veilig Teylingen door samenwerking en handhaving Wat gaan we daarvoor doen? Activitei Activiteit omschrijving t P35 In participatie met inwoners en gebaseerd op de strategische verkenning hebben wij het Integraal Veiligheidsbeleid 2020-2023 opgesteld. Vanuit dit beleid werken we met jaarplannen, de Veiligheidsjaarplannen. In het veiligheidsbeleid wordt nauw samengewerkt met het sociaal domein, zowel beleidsmatig als vanuit casuïstiek.

P39

P45

P53

Uitwerking 2022 (e.v.): Tot 2023 vindt jaarlijks de campagne Topidee plaats, waarin we samen met de wijkregisseur iedereen oproepen een idee ter verbetering van de veiligheid in te dienen. Dit maakt inwoners en ondernemers bewust van de noodzaak samen te werken aan veiligheid. Actualiseren APV Uitwerking 2022 (e.v.): Gewijzigde en nieuwe wetgeving, jurisprudentie en maatschappelijke ontwikkelingen maken dat het wenselijk is de Algemene Plaatselijke Verordening periodiek te actualiseren. We stellen jaarlijkse handhavingsuitvoeringsprogramma’s op waarin, naast de reguliere werkzaamheden zoals geprioriteerd in het handhavingsbeleid, ook de projecten als Arbeidsmigranten, handhaving Buitengebied, en het nieuwe uitstallingenbeleid beschreven worden. Uitwerking 2022 (e.v.): Prioriteiten zijn ongewijzigd, echter wel getemporiseerd in de uitvoering. Huisvesting arbeidsmigranten Verbetering van onze informatiepositie over huisvesting arbeidsmigranten. Waar gaat het goed, waar kan het beter en wat is de kwaliteit van de huisvesting. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om ruimte en privacy, sanitair, hygiëne en veiligheid. Uitwerking 2022 (e.v.): Om arbeidsmigranten veilig te kunnen huisvesten, werken we in 2022 verder aan het verbeteren van onze informatiepositie en houden we, samen met de brandweer, veiligheidscontroles. Ook controleren we op het eventueel onterecht bewonen van ruimtes.

22

SAMENWERKINGSPARTNERS Verbonden partijen Veiligheidsregio Holland Midden (VRHM)

Overige samenwerkingspartners Politie Zorgpartners Brandweer Welzijnskwartier Woningcoöperatie Omgevingsdienst West-Holland (ODWH)

2.1.2 Mobiliteit Wat willen we bereiken? Doel: Teylingen goed bereikbaar voor iedereen Wat gaan we daarvoor doen? Activitei Activiteit omschrijving t P11 We onderzoeken de ontwikkelingen van de parkeerbehoefte en parkeernormen in relatie tot nieuwe woonvormen en planontwikkelingen en vertalen die in beleid. Het bevorderen van de duurzaamheid is hierbij ook een belangrijk afwegingscriterium.

P46a

Uitwerking 2022 (e.v.): Vanaf eind 2021 wordt gewerkt aan een actualisatie van het parkeerbeleid. Het vaststellen van nieuwe, geactualiseerde parkeernormen voor alle dorpskernen is daar onderdeel van. Vanaf het najaar van 2022 actualiseren we het onderzoek naar het gebruik van onze wegen (verkeerstellingen) en openbare parkeerplaatsen (parkeertellingen). Er vindt in 2019 een eerste verkenning plaats naar de mogelijkheden van een zuidelijke randweg Voorhout. Afhankelijk van de uitkomsten kan daaraan na 2019 een vervolg worden gegeven. Uitwerking 2022 (e.v.): Er is een quickscan zuidelijke randweg uitgevoerd. In 2020 heeft een verdiepingsslag plaatsgevonden en de raad is over het resultaat en het vervolgproces geïnformeerd. Er wordt geen vervolg gegeven aan een zuidelijke randweg. Met lopende projecten spoorwegovergang Voorhout en Uitvoering geven aan de Centrumvisie werken we aan de achterliggende doelen. In 2021 wordt ook een quick scan uitgevoerd naar additionele maatregelen om het autoverkeer op de Herenstraat te verminderen. Afhankelijk van de uitkomsten, kan daar in 2022 mogelijk een vervolg aan gegeven worden.

23

P46b

P46c

Bij nieuwe grootschalige ruimtelijke ontwikkelingen worden in een vroeg stadium de mobiliteitsconsequenties in beeld gebracht. Voor de verschillende vervoerswijzen wordt inzichtelijke gemaakt wat nodig is om de ontwikkeling aan te laten sluiten bij een duurzaam verkeerssysteem. In 2019 worden de werkprocessen hiervoor uitgewerkt. Uitwerking 2022 (e.v.): In Holland-Rijnland is een plankaart opgesteld om het plaatsen van laadpalen te versnellen. Deze plankaart gaan we gebruiken. Eind 2021 wordt naar verwachting het nieuwe mobiliteitsbeleid vastgesteld dat voor de komende jaren kaderstellend is; hoe gaan we om met mobiliteit en bereikbaarheid? Op regionaal niveau werken we, samen met Holland Rijnland en regiopartners, aan de uitvoering van de Regionale Strategie Mobiliteit. a) Realisatie maatregelen HOV-verbinding Noordwijk – Schiphol als onderdeel van het verhogen van de bereikbaarheid met het OV. Uitwerking 2022 (e.v.): In 2021 is het verkeersbesluit gepubliceerde en de aanbesteding doorlopen voor de maatregelen uit het eerder door de raad vastgestelde pakket HOVTeylingen in Voorhout. De realisatie wordt in 2022 afgerond. Daarna volgen de maatregelen voor Sassenheim, waarbij we ons eerst richten op de Rijksstraatweg tot aan station Sassenheim. De realisatie wordt voorbereid en de uitvoering staat gepland in de tweede helft van 2022. b) Aanleg van de Noordelijke Randweg Voorhout

P55

Uitwerking 2022 (e.v.): Met de realisatie van de Noordelijke Randweg krijgt de ontsluiting van Voorhout een impuls en verbeteren de verkeersveiligheid en leefbaarheid in het centrum van Voorhout (Herenstraat). De Noordelijke Randweg zal een nieuwe verbinding vormen voor zowel auto, fiets als OV. Aanleg van de randweg is medio 2019 gestart en de planning is dat de weg medio 2022 wordt opengesteld. Dorpskernen moeten goed bereikbaar en toegankelijk zijn voor ouderen en mensen met een fysieke beperking. Uitwerking 2022 (e.v.): In 2022 wordt de realisatie van het uitvoeringsprogramma van de centrumvisie voortgezet. Dat moet onder meer de verkeerssituatie, het parkeren en de toegankelijkheid van de dorpskernen verbeteren.

24

Wat willen we bereiken? Doel: Van A naar B over veilige wegen Wat gaan we daarvoor doen? Activitei Activiteit omschrijving t P51b Als gemeente voeren we momenteel incidenteel monitoringsonderzoek uit. Mede vanuit de wens om meer datagedreven te werken, is het verzamelen van data/gegevens daarin de eerste stap. In september/oktober 2020 is een onderzoek naar het gebruik van onze wegen (verkeerstellingen) en openbare parkeerplaatsen (parkeertellingen) uitgevoerd.

P51c

Uitwerking 2022 (e.v.): Eind 2021 wordt naar verwachting het nieuwe mobiliteitsbeleid vastgesteld. Het visiegedeelte integreren we in de omgevingsvisie, het uitvoeringsgedeelte wordt een uitvoeringsprogramma. Beide onderdelen worden jaarlijks geactualiseerd in de beleidscyclus onder de Omgevingswet. In het najaar van 2022 actualiseren we het onderzoek naar het gebruik van onze wegen (verkeerstellingen) en openbare parkeerplaatsen (parkeertellingen). Het ontwikkelen van nieuwe educatieve en/of voorlichtingscampagnes wordt integraal meegenomen bij de geplande herinrichtingen en bij opstellen van nieuw beleid. Dit vindt zowel op lokale als regionale en landelijke schaal plaats. Uitwerking 2022 (e.v.): Dit is een continue actie.

SAMENWERKINGSPARTNERS Verbonden partijen Holland Rijnland

Overige samenwerkingspartners Andere regio partners Provincie Zuid-Holland OV-bedrijven (o.a. t.b.v. realisering HOV) ROV VVN

25

2.1.3 Wonen Wat willen we bereiken? Doel: Prettig wonen voor iedereen Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving P5a

P5b

We geven de hoogst mogelijke prioriteit aan de realisering van huisvesting voor bijzondere doelgroepen uit het Beleidskader Maatschappelijke zorg op locaties die bij de gemeente in eigendom zijn, zoals de locatie Langeveld in Sassenheim en de stationslocatie in Voorhout. De focus ligt op duurzame en innovatieve concepten. Uitwerking 2022 (e.v.): Er zijn naast de uitstroom uit de maatschappelijke zorg ook andere doelgroepen (bijvoorbeeld uit de jeugdzorg) die snel een kleine en veelal (zeer) goedkope huurwoning nodig hebben. Onder andere bij de ontwikkeling van de locatie Langeveld zoeken we naar creatieve oplossingen voor deze doelgroepen. Naast de hiervoor genoemde locaties Langeveld en stationslocatie gaan we een quick scan uitvoeren naar mogelijke andere locaties die hiervoor in aanmerking kunnen komen. Behalve gronden in eigendom van de gemeente kunnen dit ook terreinen in particulier eigendom zijn.

Uitwerking 2022 (e.v.): Uit de quick scan is de locatie aan de Teylingerdreef in Voorhout naar voren gekomen als een mogelijk geschikte locatie voor het realiseren van woonruimte voor spoedzoekers. De gemeente werkt de plannen verder uit. In het najaar van 2021 wordt duidelijk of de nadere uitwerking van het project ‘Teydelijk’ tot een haalbaar plan leidt. De uitwerking gebeurt in samenspraak met de omwonenden. Realisatie is voorzien in 2022.

SAMENWERKINGSPARTNERS Verbonden partijen Holland Rijnland

Overige samenwerkingspartners Woningcorporatie Stek Huurdersbelangenvereniging Bollenstreek Zorgaanbieders

26

2.1.4 Implementatie Omgevingswet Wat willen we bereiken? Doel: Klaar voor de implementatie van de Omgevingswet Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving P55

We gaan verder met het gereedmaken van onze organisatie voor het werken met de Omgevingswet. Uitwerking 2022 (e.v.): We ondernemen de volgende activiteiten: ▪ Organiseren van bijeenkomsten en proeftuinen voor ambtenaren, bestuurders, samenwerkingspartners en initiatiefnemers om de nieuwe manier van werken te introduceren; ▪ Uitwerken van serviceformules voor het werken met de Omgevingswet, vanuit de één-loket-gedachte; ▪ Ontwikkelen van kaders hoe we (overheids)participatie onder de Omgevingswet gaan vormgeven; ▪ Uitvoeren strategisch communicatieplan; ▪ Aanpassen van competentieprofielen medewerkers; ▪ Kennisuitwisseling in samenwerking met diverse keten- en regiopartners; ▪ Uitvoeren pilots met aansluiting op landelijke digitale stelsel Omgevingswet; ▪ Inrichten noodzakelijke IT-architectuur (applicaties en gegevens realiseren om nieuwe processen te ondersteunen).

Wat willen we bereiken? Doel: Samen een omgevingsvisie maken gericht op de toekomst Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving P1

P27

In het kader van de opstelling van de omgevingsvisie is het de bedoeling om opgaven en vraagstukken op een geïntegreerde wijze vast te leggen, zoals de woningbouwopgave, vraagstukken vanuit het sociaal domein, gezondheid, bereikbaarheid, mobiliteit en duurzaamheid (fysiek en sociaal). Uitwerking 2022 (e.v.): In 2021 is het traject van de omgevingsvisie gestart. In 2022 e.v. worden, in een met de raad afgestemd en participatief proces, de opgaven en ambities voor de fysieke leefomgeving geïntegreerd in de omgevingsvisie. De vaststelling van de omgevingsvisie is voorzien in de tweede helft van 2023. Naast de omgevingsvisie wordt een Maatschappelijke Agenda opgesteld. De aanwezigheid van (fysieke) voorzieningen in buurten en aandacht voor sociale duurzaamheid zal worden opgenomen in de omgevingsvisie. Het

27

welzijnswerk zal worden ingezet voor het stimuleren van buurtinitiatieven. We leggen nadrukkelijk de bal neer bij de samenleving (right to challenge) om zelf met initiatieven te komen. Uitwerking 2022 (e.v.) In 2021 maken we een start met het proces om te komen tot een omgevingsvisie en met de selectie van een uitvoerend en deskundig stedenbouwkundig bureau (via een meervoudig onderhandse aanbestedingsprocedure). In 2022 betrekken we alle stakeholders (inwoners, bedrijven, belangengroepen en ketenpartners) bij het opstellen van onze omgevingsvisie, waarbij de inzet is gericht op integratie van de Maatschappelijke Agenda (MAG).

SAMENWERKINGSPARTNERS Verbonden partijen Holland Rijnland Omgevingsdienst West-Holland GGD Veiligheidsregio Hollands Midden

Overige samenwerkingspartners Provincie Zuid-Holland Hoogheemraadschap van Rijnland

2.1.5 Gebiedsontwikkeling Wat willen we bereiken? Doel: Duurzaam bouwen in de praktijk brengen Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving P16

De locatie Langeveld wordt een voorbeeldproject voor duurzame woningbouw, gericht op diverse doelgroepen. Uitwerking 2022 (e.v.): Ter uitvoering van het besluit van de gemeenteraad wordt, met ondersteuning vanuit de Vliegende Brigade van de provincie Zuid-Holland, een integrale stedenbouwkundige visie en financiële verkenning voor de locatie Langeveld opgesteld. Deze kent een variant met tennisbanen (fase 2) voor de Sassenheimse Tennisvereniging (STV) en een variant zonder tennisbanen (fase 2) voor STV. Zo kan een integraal afgewogen besluit worden genomen. Op basis van dat besluit wordt de verdere gebiedsontwikkeling opgepakt (participatie, aanbesteding, planologische procedure, e.d.). De inzet is gericht op oplevering van de woningen in 2023/2024.

28

Wat willen we bereiken? Doel: Een open landschap om van te genieten Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving P9

Als voorbeeld hierbij kan worden gedacht aan ons voornemen om op interactieve wijze te komen tot een gebiedspaspoort en plan van aanpak voor de ontwikkeling van woningbouw op de locatie Nieuw-Boekhorst in Voorhout. Uitwerking 2022 (e.v.): In 2020 en 2021 is hiermee een voortvarende start gemaakt, in 2022 wordt hieraan samen met de stakeholders een vervolg gegeven.

SAMENWERKINGSPARTNERS Verbonden partijen Greenport Ontwikkelingsmaatschappij B.V. (GOM)

Overige samenwerkingspartners Woningbouwcorporaties Projectontwikkelaars Bedrijven Particuliere initiatiefnemers

2.1.6 Openbare ruimte Wat willen we bereiken? Doel: Samen zorgen voor een schone leefomgeving Wat gaan we daarvoor doen? Activitei Activiteit omschrijving t P32 We ondersteunen educatieprojecten en initiëren voorlichtingscampagnes op het gebied van (zwerf)afval en hondenpoep. Uitwerking 2022 (e.v.): Naar behoefte faciliteren we o.a. scholen en (afval)ambassadeurs en denken we actief mee. Deze lijn trekken we in 2022 door. P33

We houden toezicht op de uitvoering van het hondenbeleid. Naast de reguliere handhavingstrajecten zetten we in op jaarlijkse voorlichtingscampagnes om het gedrag te beïnvloeden. We monitoren de effecten en beoordelen op basis daarvan of bijstelling van beleid nodig/gewenst is.

29

Wat willen we bereiken? Doel: Versterken van de biodiversiteit Wat gaan we daarvoor doen? Activitei Activiteit omschrijving t P21 Op basis van een in 2018 vastgestelde kansenkaart wordt een Uitvoeringsprogramma Biodiversiteit opgesteld.

P22

Uitwerking 2022 (e.v.): Onderdelen uit de kansenkaart biodiversiteit laten we terugkomen in het Groenbeheerplan c.q. uitvoeringsprogramma dat we in 2021 gaan opstellen. Daarin wordt ook de relatie gelegd met klimaatadaptatie. Bij de (her)inrichting en het beheer van woonwijken en bermen langs verbindingswegen zullen groen en natuurvriendelijke oevers anders worden uitgevoerd en passen we het maaibeleid aan. Bij (her)inrichting zullen we de streekeigenheid versterken door het toepassen van inheemse bomen, struiken en planten die passen bij de natuurlijke omstandigheden. Beschoeiing zal daar waar mogelijk bij vervanging omgevormd worden naar een natuurlijke oever. Grasbermen worden langzamerhand vervangen door bloemrijke bermen en er zal meer gevarieerd gaan worden in maaifrequentie en aanwezige beplanting en gewassen, bijvoorbeeld aan de kant van watergangen, laten we vaker ongemoeid. Door deze maatregelen zal er meer verscheidenheid (biodiversiteit) aan planten- en diersoorten ontstaan. Uitwerking 2022 (e.v.): Bij (her)inrichting van woonwijken en het uitvoeren van maaibeheer kijken we standaard naar kansen voor biodiversiteit. Waar mogelijk voeren we die ook uit.

SAMENWERKINGSPARTNERS Verbonden partijen Omgevingsdienst West-Holland (ODWH) VAB Stichting RIJK

Overige samenwerkingspartners Inwoners Zwerfafvalambassadeurs Maatschappelijke instellingen

2.1.7 Verbonden partijen Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.