2. Bijlage MAG TEY uitvoeringsprogramma's 2023 - Bijlage MAG TEY uitvoeringsprogramma's 2023.docx

Bijlage bij Maatschappelijke agenda Teylingen:

Uitvoeringsprogramma’s 2023

Uitvoeringsprogramma Vitaliteit 2023 Bijlage bij de Maatschappelijke Agenda Teylingen Onze ambitie: wat willen we bereiken? •

De gezonde keuze moet de makkelijke keuze worden. We willen een fysieke en sociale omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag, zodat: o Meer kinderen en volwassenen sporten, bewegen en spelen en voldoen aan de beweegrichtlijnen o De rookvrije generatie en omgeving dichterbij komen o Het aandeel mensen dat een gezond gewicht heeft, gelijk blijft of groeit o Meer inwoners gaan verstandig om met alcohol en drugs o Meer inwoners kiezen voor gezonde voeding • Onze inwoners worden gezonder ouder, zowel fysiek als mentaal, en hebben meer gezonde levensjaren door levenslang investeren in een positieve en gezonde leefstijl Inclusie: • Inclusief sporten en bewegen wordt meer vanzelfsprekend voor mensen met een beperking en kwetsbare inwoners

Bron: Maatschappelijke Agenda Teylingen

1. Inleiding MAG Dit is het Uitvoeringsprogramma Vitaliteit 2023, behorende bij de Maatschappelijke Agenda Teylingen. In de Maatschappelijke Agenda (MAG) worden voor het integrale Sociaal Domein, onderverdeeld in 7 pijlers, de ambities van het college voor de komende jaren benoemd. In dit Uitvoeringsprogramma staat hoe de gemeente het afgelopen jaar aan die ambities heeft gewerkt, samen met de samenleving. Vervolgens wordt per ambitie benoemd wat er in 2023 gebeurt om de realisatie van de ambitie dichterbij te brengen. Ten slotte bevat dit Uitvoeringsprogramma de plannen om participatie en co-creatie binnen de pijler Vitaliteit in 2023 te vergroten. Dit is de eerste versie van de Uitvoeringsprogramma’s van de MAG, en het instrument is nog in ontwikkeling. Het overzicht van de activiteiten in 2023 is samengesteld vanuit de Programmabegroting, het raadsakkoord en het college werkprogramma. Het overzicht is aangevuld met activiteiten van maatschappelijke partners, voor zover we dat weten door o.a. gesprekken, subsidieaanvragen en jaarplannen. Op basis van deze eerste versie gaan we in gesprek met bestuurders, ambtenaren, maatschappelijke partners en bewoners om te verkennen hoe de Uitvoeringsprogramma’s 2024 eruit moeten komen te zien.

Opgave 1 Vitaliteit Onze inwoners hebben gelijke kansen op een goede gezondheid van –9 maanden tot 100+ Gezondheid zien we als het als het vermogen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. Daarvoor is een gezonde leefstijl nodig; lichamelijk, mentaal en sociaal. Dat is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Daarom willen we dit stimuleren. We willen dat alle inwoners gelijke kansen hebben op gezondheid, van jong tot oud. Een gezonde leefstijl is al op jonge leeftijd belangrijk, daar willen we een goede basis leggen. We hebben oog voor kwetsbare inwoners; door ouder worden, een beperking, uitsluiting of tegenslag in het leven. We stimuleren vooral beschermende en gezondheid bevorderende factoren; zowel bij onze bewoners als hun omgeving. Daarnaast hebben we aandacht voor risico’s en onderliggende problemen op sociaal en maatschappelijk vlak. Trends en ontwikkelingen Positieve gezondheid als kapstok Het concept positieve gezondheid gaat uit van wat iemand kán en wil en niet van wat iemand als aandoening heeft. Deze brede definitie van gezondheid van huisarts en onderzoeker Machteld Huber kent zes dimensies: lichaamsfuncties, dagelijks functioneren, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven en sociaal maatschappelijk participeren.

Door samen te werken met de cliënt en zijn of haar motivatie als leidraad te gebruiken, kunnen gezondheidsprofessionals de behandeling afstemmen op de specifieke behoeften en doelen van de cliënt. Het gaat om een positieve en brede benadering van gezondheid. In het concept positieve gezondheid wordt gezondheid niet langer alleen gezien als de af- of aanwezigheid van ziekte, maar als het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren.

Bredere inzet op vitaliteit; De ondersteuning van programma Viteylingen wordt voortgezet– maak de gezonde keuze. We breiden het netwerk uit. De gezondheidsbeweging Viteylingen kan alleen succesvol worden als we samenwerken met lokale partners. Bedrijven, organisaties, scholen, (sport)verenigingen, horeca en supermarkten worden gestimuleerd een bijdrage te kunnen leveren. Of je stappen onderneemt voor de vitaliteit van je werknemers, een gezond gerecht op de kaart van je restaurant zet, de (sport)vereniging rookvrij maakt: alle kleine stapjes zorgen ervoor dat er meer gezonde keuzes te vinden zijn in Teylingen. Meer focus op preventie Regionaal is steeds meer samenwerking op het integreren van de lokale preventie akkoorden. Samenwerking wordt bevorderd met de maatschappelijke eerste lijn zoals huisartsenpraktijken, wijkteams (en andere lokale teams), Centra voor Jeugd en Gezin, etc. Afname van beweging, stijgende zorgkosten Door corona is er een afname geweest in beweging. Mede hierdoor is er in toenemende mate sprake van bewegingsarmoede en als gevolg stijgende zorgkosten. Sportieve routes; De sportieve route is een project dat bijdraagt aan het beter benutten van de openbare ruimte voor sportief, gezond en vitaal bewegen.

Maatschappelijke accommodaties Indien er aanpassingen, verbeteringen of uitbreiding van maatschappelijke accommodaties nodig zijn, waarbij de gemeente economisch eigenaar is, kan dit additionele kosten met zich meebrengen. Naarmate de termijn tussen planvorming, besluitvorming, opdrachtverstrekking en uitvoering zich langer uitstrekt, zal de kans op eventuele prijseffecten toenemen. Overlap met andere pijlers en opgaven uit de Maatschappelijke agenda Pijlers en opgaven worden vanuit de Maatschappelijke agenda zoveel mogelijk integraal en in samenhang bekeken. Zo hebben de ambities binnen de pijler Vitaliteit veel overlap met bijvoorbeeld Talentontwikkeing, Zorg voor elkaar, en Thuis wonen. Activiteiten die beschreven staan bij die pijlers dragen vaak ook bij aan de ambities in dit uitvoeringsprogramma, net als andersom.

2. Ambities •

Onze inwoners worden gezond ouder, zowel fysiek als mentaal, en hebben meer gezonde levensjaren door levenslang investeren in een positieve en gezonde leefstijl • De gezonde keuze moet de makkelijke keuze worden. We willen een fysieke en sociale omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag, zodat: 1. Meer kinderen en volwassenen sporten, bewegen en spelen en voldoen aan de beweegrichtlijnen 2. De rookvrije generatie en omgeving dichterbij komen 3. Het aandeel mensen dat een gezond gewicht heeft, gelijk blijft of groeit 4. Meer inwoners gaan verstandig om met alcohol en drugs 5. Meer inwoners kiezen voor gezonde voeding 6. Inclusief sporten en bewegen wordt meer vanzelfsprekend voor mensen met een beperking en kwetsbare inwoners. Wat hebben we gedaan in 2022 • Uitvoering gegeven aan de Gezondheidsnota door het Pando Network binnen het programma ViTeylingen, onder meer door het stimuleren van de Rookvrije Generatie en gezonde sportkantines. • Vanuit Viteylingen zijn verschillende initiatieven gesteund, waaronder ook jongere scholieren betrekken bij het jaarlijkse schoolvoetbaltoernooi en het meedoen aan de Nationale Diabetes Challenge. • Met het programma Viteylingen heeft het Pando Network gezonde voeding in Teylingen gestimuleerd. Zo is bijvoorbeeld het initiatief 'Samen koken & Eten' georganiseerd, waar een gezonde maaltijd op tafel wordt gezet.

• Eén van de belangrijkste aspecten van Viteylingen is de vitaliteitstafel. De partners aan deze tafel zetten zich in voor de inwoners van gemeente Teylingen. De diversiteit aan type partners rond deze tafels maakt dat we gezondheid kunnen creëren door middel van onverwachte samenwerkingen. • Sportakkoord en Preventieakkoord zijn gecombineerd in het Vitaliteitsakkoord. • Het werkveld en de betrokken verenigingen en particulieren komen met ideeën en voorstellen, deze worden snel zichtbaar en worden uitgevoerd. Waarbij de vitaliteitstafel de schakelplek is. • Via subsidie uit de nota sport en onderwijs Teylingen is er gestimuleerd dat het onderwijs een tweede lesuur bewegingsonderwijs geeft onder leiding van een vakdocent. • Daarnaast is uitvoering gegeven aan het sportstimuleringsprogramma van de Combibrug.

• • • •

We zijn begonnen met het vervangen van rubbergranulaat bij sportvelden. Jeugdfonds Sport en Cultuur Volwassenenfonds Sport en Cultuur We zijn begonnen met het stimuleren van Welzijn op Recept samen met partners. • Het sturen op de taken die zijn belegd bij de verschillende (uitvoerings-) partners • Het sturen op de gemeenschappelijke regeling (GR) Hecht. Bij de GR Hecht zijn de gemeentelijke taken op het gebied van openbare gezondheid samengebracht. Wat doen we in 2023 • In de omgevingsvisie formuleren we onze doelen voor een gezonde leefomgeving, voldoende ruimte voor sport en beweging. Door zowel accommodaties als buitenruimte uitdagend te maken wat uitnodigt tot bewegen. • We voeren acties uit de nota sportbeleid en het Lokaal sportakkoord uit, dit draagt ook bij aan de andere opgaven, bijvoorbeeld aan talentontwikkeling, zorg voor elkaar, opgroeien en thuis wonen • We stimuleren bij het ontwikkelen van sportvoorzieningen het multifunctionele gebruik. • We geven uitvoering aan het sport- en beweegbeleid. We voeren acties uit de sportnota Teylingen sportbeleid uit. Dit draagt integraal ook bij aan diversen andere pijlers waaronder: Talentontwikkeling, Zorg voor Elkaar, opgroeien en thuis wonen. • Vitaliteitstafel uitbreiden met Cultuur: partijen beter betrekken bij de tafel. • Het stimuleren en ondersteunen van burgerinitiatieven, waar daar ruimte voor is.

• Met onze partners blijven wij bijdragen aan de uitrol van het vitaliteitsakkoord met het programma ViTeylingen • Het monitoren, evalueren en sturen van de taken die zijn belegd bij de verschillende (uitvoerings-) partners • Invulling geven aan de Brede SPUK 2023-2026, met daarin Sportakkoord II, GALA en IZA. (hier zitten de 16 programma’s in waarvan welzijn op recept 1 programma is), waarbij we aansluiten op het gedachtegoed van positieve gezondheid. En waarbij de verbinding binnen het sociaal domein wordt nagestreefd. • Aansluiten bij project Jongeren op Gezond Gewicht. • Het sturen op de gemeenschappelijke regeling Hecht. • Het verder verkennen van de regionale werkstructuur op het gebied van preventie. • De sociale kaart www.meedoeninteylingen.nl is begin 2023 gelanceerd. 3. Onze belangrijkste partners • • • • • • • •

De Combibrug Het Pandonetwork Sportraad Wijksamenwerkingsverband Welzijn Stiwa Sophia scholen Hecht

4. Samen met de samenleving werken aan de maatschappelijke opgaven: plannen voor 2023 om co-creatie te versterken • •

• •

De Vitaliteitstafel wordt meer de plek waar prioritering en afstemming plaats vindt. De Vitaliteitstafel brengen we een slag verder: vertegenwoordigen van verschillende thema’s worden beter betrokken, inclusief rolduidelijkheid en verantwoordelijkheid nemen voor achterban. We integreren de culturele sector bij de vitaliteitstafel We gebruiken de brede SPUK/Gala/Iza om integraal werken te stimuleren en aan te jagen.

Uitvoeringsprogramma Talentontwikkeling 2023 Bijlage bij de Maatschappelijke Agenda Teylingen

Onze ambitie: wat willen we bereiken? • • •

Talenten van inwoners worden meer benut Iedereen kan lezen, schrijven, rekenen, met geld en computers omgaan Iedereen, jong en oud, krijgt kansen en wordt gestimuleerd tot een zinvolle vrijetijdsbesteding • Meer kinderen en volwassenen kunnen kennismaken met diverse vormen van expressie en culturele uitingen • Er zijn in de buurten voldoende gelegenheden om elkaar te ontmoeten, te bewegen en voor cultuurparticipatie: kleinschalig, laagdrempelig, toegankelijk en betaalbaar Inclusie: •

Iedereen kan gebruik maken van (culturele) voorzieningen; ook inwoners die moeite hebben mee te doen aan de samenleving bijvoorbeeld door een laag inkomen of een beperking

Bron: Maatschappelijke Agenda Teylingen

1. Inleiding MAG Dit is het Uitvoeringsprogramma Talentontwikkeling 2023, behorende bij de Maatschappelijke Agenda Teylingen. In de Maatschappelijke Agenda (MAG) worden voor het integrale Sociaal Domein, onderverdeeld in 7 pijlers, de ambities van het college voor de komende jaren benoemd. In dit Uitvoeringsprogramma staat hoe de gemeente het afgelopen jaar aan de ambities van de pijler Talentontwikkeling heeft gewerkt, samen met de samenleving. Vervolgens wordt per ambitie benoemd wat er in 2023 gebeurt om de realisatie van de ambitie dichterbij te brengen. Ten slotte bevat dit Uitvoeringsprogramma de plannen om participatie en co-creatie binnen de pijler Talentontwikkeling in 2023 te vergroten.

Dit is de eerste versie van de Uitvoeringsprogramma’s van de MAG, en het instrument is nog in ontwikkeling. Het overzicht van de activiteiten in 2023 is samengesteld vanuit de Programmabegroting, het raadsakkoord en het college werkprogramma. Het overzicht is aangevuld met activiteiten van maatschappelijke partners, voor zover we dat weten door o.a. gesprekken, subsidieaanvragen en jaarplannen. Op basis van deze eerste versie gaan we in gesprek met bestuurders, ambtenaren, maatschappelijke partners en bewoners om te verkennen hoe de Uitvoeringsprogramma’s 2024 eruit moeten komen te zien. Opgave 2 Talentontwikkeling Onze inwoners kunnen zich hun leven lang ontwikkelen Lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden zijn basisvoorwaarden om te kunnen functioneren in de samenleving en op de arbeidsmarkt. Om mee te kunnen doen en om jezelf te kunnen ontwikkelen. Jezelf ontwikkelen is belangrijk voor veerkracht, zingeving en het gevoel van eigenwaarde en identiteit. Iedereen heeft talenten en eigen kracht. We willen ruimte geven dit te ontdekken en te ontwikkelen. Cultuur, sport en een goede bibliotheek zijn daarvoor krachtige middelen, van jong tot oud. Daarmee bevorderen we ook ontmoetingen en dus sociale cohesie. Cultuur is de zuurstof van onze samenleving, zonder kunst en cultuur verstikt zij. Cultuur kan ons verbinden, raken, veranderen en verwonderen.

Trends en ontwikkelingen In 2021 zijn er bij de Bibliotheek Bollenstreek Informatiepunten Digitale Overheid (IDO) geopend om toegankelijkheid tot de digitale overheid te vergroten. Het IDO werd tot en met 2022 via het Rijk gesubsidieerd door de Koninklijke Bibliotheek (KB). Inmiddels is de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer herzien. Hiermee is het IDO wettelijk verankerd. Hierdoor worden gemeenten per 2023 verantwoordelijk gemaakt voor de instandhouding van het IDO. Concreet betekent dit dat gemeenten de taak van de KB overnemen als subsidieverstrekker van het IDO. Overlap met andere pijlers en opgaven uit de Maatschappelijke agenda Pijlers en opgaven worden vanuit de Maatschappelijke agenda zoveel mogelijk integraal en in samenhang bekeken. Zo hebben de ambities binnen de pijler Talentontwikkeling veel overlap met bijvoorbeeld Vitaliteit, Werk en inkomen, en Opgroeien en opvoeden. Activiteiten die beschreven staan bij die pijlers dragen vaak ook bij aan de ambities in dit uitvoeringsprogramma, net als andersom. 2. Ambities 2.1 Talenten van inwoners worden meer benut Wat hebben we gedaan in 2022 - Verschillende organisaties hebben samen een breed pakket aan laagdrempelige en kunstzinnige activiteiten en cursussen aangeboden. - De Bibliotheek Bollenstreek was een centrum en podium voor kunstzinnige activiteiten en tentoonstellingen.

Het Taalhuis en de Voorleesexpress helpen mensen om zich te kunnen ontplooien. Wat doen we in 2023 - We voeren acties uit de cultuurnota uit. Dit draagt integraal ook bij aan diversen andere pijlers waaronder: Vitaliteit, Zorg voor Elkaar, opgroeien en thuis wonen.

-

Met onze partners werken we ambities uit om te komen tot een leven lang ontwikkeling en persoonlijke ontplooiing. Wij stimuleren verbindingen van de cultuursector met zorg, welzijn, onderwijs en het bedrijfsleven. We voeren de acties uit het regionale convenant Bondgenootschap voor Geletterdheid uit. In de omgevingsvisie formuleren we onze doelen voor een aantrekkelijk kunst- en cultuurklimaat. We blijven in gesprek met bovengenoemde aanbieders van activiteiten om tot een zo passend mogelijk totaal aanbod te blijven komen.

. 2.2 Iedereen kan lezen, schrijven, rekenen, met geld en computers omgaan Wat hebben we gedaan in 2022 - De Bibliotheek Bollenstreek was een centraal punt bij bijvoorbeeld het tegengaan van analfabetisme en heeft samen met andere partners een belastingspreekuur aangeboden. Het infopunt Digitale Overheid (ook in de bibliotheek) heeft veel mensen met vragen geholpen. Er is een Boekendienst aan Huis opgezet, voor minder mobiele inwoners. - Er is een prestatieovereenkomst gesloten over Taalkompas, Taalhuis, Voorleesexpress, Bibliotheek op school, Klik en Tik en Digisterker. - Via onder meer Welzijn Teylingen werken veel vrijwilligers aan het helpen van mensen, bijvoorbeeld bij het op orde krijgen van de financiële administratie. Wat doen we in 2023 - Begin 2023 implementeren we een eerste versie van een digitale sociale kaart. Hierin werken we een aantal pijlers van positieve gezondheid uit. De overige pijlers werken we uit bij de doorontwikkeling van de sociale kaart. - De Bibliotheek Bollenstreek is facilitator voor cultuur en sociaal domein. - De Volksuniversiteit biedt een breed pakket aan Laagdrempelige cursussen aan. - We gaan een maatschappelijk debat organiseren

2.3 Iedereen, jong en oud, krijgt kansen en wordt gestimuleerd tot een zinvolle vrijetijdsbesteding Wat hebben we gedaan in 2022 - Er is een breed, laagdrempelig aanbod gefaciliteerd door de partners (zie bij ambitie 2.1). - Er is een regeling Sport en Cultuur en Jeugdfonds Sport en Cultuur (link met Vitaliteit/Sportakkoord) - Combi buurtcoaches: jeugd kennis laten maken met verenigingen en kennis laten maken met cultuur. - Er was de prijsuitreiking voor Het Beste Idee: verbindt cultuur met sociaal maatschappelijke thema’s. Wat doen we in 2023 - Uitzetten van een Kunstroute Teylingen-breed - We stellen een Culturele Agenda op. - Aanstellen van cultureel arrangeurs voor activiteiten en programma's - Oprichten van Cultureel Platform

-

Verkennen van instrument Kunstvouchers, waarmee inwoners worden gestimuleerd om deel te nemen aan culturele activiteiten, in samenwerking met huisartsen. Cultuureducatie met Kwaliteit en Verwonder om de Hoek. Stimuleren samenwerking met Regeling Sport en Cultuur en Jeugdfonds Sport en Cultuur (link met Vitaliteit/Sportakkoord) Het Beste Idee: verbindt cultuur met sociaal maatschappelijke thema’s. We zoeken aansluiting bij de Week van de Ontmoeting. We blijven in gesprek met bovengenoemde aanbieders van activiteiten om tot een zo passend mogelijk totaal aanbod te blijven komen.

2.4 Meer kinderen en volwassenen kunnen kennismaken met diverse vormen van expressie en culturele uitingen Wat hebben we gedaan in 2022 - Verschillende organisaties hebben samen een breed pakket aan laagdrempelige en kunstzinnige activiteiten en cursussen aangeboden. - Cultuur Met Kwaliteit (educatie) voor alle basisschoolleerlingen (binnen en buitenschools), bijvoorbeeld Verwonder om de Hoek van Combibrug. - Oranjevereniging organiseerde verschillende activiteiten rondom Koningsdag en rondom 4 en 5 mei. - Kunstweek Warmond begin november. Wat doen we in 2023 - Basisscholen nemen deel aan Programma Cultuureducatie met Kwaliteit 2021-2024 en Verwonder om de Hoek - Er gaan cultureel arrangeurs aangesteld worden voor de uitvoering van de Cultuurnota. - Er komt een Maatschappelijk debat om zorg en cultuur dichter bij elkaar te brengen. - Oprichten van een cultureel platform om culturele organisaties onderling beter te laten samenwerken. We maken verbinding tussen het cultureel platform en Positieve Gezondheid en het Vitaliteitsakkoord. - Opstellen Culturele Agenda. - Er wordt een Kunstweek en een Kunstroute georganiseerd. - Inzetten van Kunstmaatjes (vergelijk met Fietsmaatjes) om drempels te verlagen voor mensen om mee te doen. - Kunstcommissie en het plaatsen van kunst in de buitenruimte.

- Behouden van monumentaal en cultuurhistorisch erfgoed (link met RO), waaronder ook de ruïne van Teylingen. - Diverse partners dragen via de cultuurnota bij aan het realiseren van de ambities, waaronder bijvoorbeeld Stichting Oud Sassenheim, Historisch genootschap Warmelda en Historische Kring Voorhout.

2.5. Er zijn in de buurten voldoende gelegenheden om elkaar te ontmoeten, te bewegen en voor cultuurparticipatie: kleinschalig, laagdrempelig, toegankelijk en betaalbaar Wat hebben we gedaan in 2022 - Ontmoetingsplekken als de Bibliotheek, de buurthuizen, Het Onderdak, Het Trefpunt, Wijkcentrum Spelewei, jongerencentra Fascinus en Ex Voto, en Welzijn Teylingen hebben activiteiten georganiseerd en/of ruimte beschikbaar gesteld. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor kerken en verzorgingshuizen. Wat doen we in 2023 - Verlenen subsidies en bieden een platform om elkaar te ontmoeten - Zo veel mogelijk verbinden tussen de verschillende partijen zodat samenwerking wordt bevorderd en het aanbod wordt vergroot. - Inzetten van Kunstvouchers. 3. Samen met de samenleving werken aan de maatschappelijke opgaven: plannen voor 2023 om co-creatie te versterken We organiseren een bijeenkomst met culturele partners (ook inbrengers cultuurnota) over de ambities in de MAG: hoe komen we gezamenlijk tot uitvoering daarvan en leggen we verbanden met de andere pijlers. Culturele Arrangeurs geven vorm aan samenwerking en co-creatie. Combibrug zoekt naar verbinding met de wijken en de verenigingen. We gaan samen met Welzijnskompas inzetten op meer input van jongeren bij deze opgaven. En we verbeteren de samenwerking met de contactfunctionarissen.

Uitvoeringsprogramma Zorg voor elkaar 2023 Bijlage bij de Maatschappelijke Agenda Teylingen

Onze ambitie: wat willen we bereiken? • • • • •

Inwoners zijn (meer) betrokken bij hun buurt en kijken naar elkaar om Jong en oud voelt zich prettig en veilig in de wijk en op straat Minder mensen voelen zich eenzaam De draagkracht en draaglast van mantelzorgers zijn in balans Mantelzorgers en vrijwilligers weten zich gesteund door de gemeente

Inclusie: •

Inwoners hebben begrip en zijn behulpzaam voor kwetsbare inwoners, zoals mensen met psychische problematiek

Bron: Maatschappelijke Agenda Teylingen

1. Inleiding Dit is het Uitvoeringsprogramma Zorg voor elkaar 2023, behorende bij de Maatschappelijke Agenda Teylingen. In de Maatschappelijke Agenda (MAG) worden voor het integrale Sociaal Domein, onderverdeeld in 7 pijlers, de ambities van het college voor de komende jaren benoemd. In dit Uitvoeringsprogramma staat hoe de gemeente het afgelopen jaar aan de ambities van de pijler Zorg voor elkaar heeft gewerkt, samen met de samenleving. Vervolgens wordt per ambitie benoemd wat er in 2023 gebeurt om de realisatie van de ambitie dichterbij te brengen. Ten slotte bevat dit Uitvoeringsprogramma de plannen om participatie en co-creatie binnen de pijler Zorg voor elkaar in 2023 te vergroten. Dit is de eerste versie van de Uitvoeringsprogramma’s van de MAG, en het instrument is nog in ontwikkeling. Het overzicht van de activiteiten in 2023 is samengesteld vanuit de Programmabegroting, het raadsakkoord en het college werkprogramma. Het overzicht is aangevuld met activiteiten van maatschappelijke partners, voor zover we dat weten door o.a. gesprekken, subsidieaanvragen en jaarplannen. Op basis van deze eerste versie gaan we in gesprek met bestuurders, ambtenaren, maatschappelijke partners en bewoners om te verkennen hoe de Uitvoeringsprogramma’s 2024 eruit moeten komen te zien.

Opgave 3 Zorg voor elkaar Onze inwoners ondersteunen elkaar en zetten zich in voor leefbare wijken We zien het belang van de gezamenlijke betrokkenheid van onze inwoners, die elkaar helpen en steunen waar nodig. Dit gaat vooraf aan steun en hulp van de gemeente. Zo versterken we de veerkracht, leefbaarheid en veiligheid van ons dorp en samenleving. Dit is de kracht van Teylingen, die gelukkig een lange traditie kent van omkijken naar elkaar. We hebben oog voor de inspanningen van vrijwilligers en mantelzorgers die zich soms overbelast voelen en inwoners die zich eenzaam voelen. We streven naar een gevoel van veiligheid en samenhorigheid voor al onze inwoners, zodat iedereen zich uitgenodigd voelt om mee te doen, elkaar te ontmoeten en te helpen; van jong tot oud! Overlap met andere pijlers en opgaven uit de Maatschappelijke agenda Pijlers en opgaven worden vanuit de Maatschappelijke agenda zoveel mogelijk integraal en in samenhang bekeken. Zo hebben de ambities binnen de pijler Zorg voor elkaar veel overlap met bijvoorbeeld Vitaliteit, Thuis wonen en Hulp bij meedoen. Activiteiten die beschreven staan bij die pijlers dragen vaak ook bij aan de ambities in dit uitvoeringsprogramma, net als andersom.

2. Ambities 2.1 Inwoners zijn (meer) betrokken bij hun buurt en kijken naar elkaar om Wat hebben we gedaan in 2022 Er is ingezet op verbinding in buurten, waarmee buurtgenoten zelf verder kunnen. Dit gebeurt bijvoorbeeld door gezamenlijk te eten. Er is door Welzijn Teylingen en Combibrug

gewerkt aan een buurtkamer 2.0 met als doel een inclusieve en activerende buurtkamer met kunst, cultuur of sport. De buurtbakkies op zeven verschillende plekken in Teylingen dragen ook bij aan meer verbinding onderling. Welzijn Teylingen en Stichting Jeugd- en Jongerenwerk Voorhout hebben gewerkt aan het transformeren van de Spelewey tot een bruisend buurtcentrum. Contactfunctionarissen hebben inwoners ondersteund bij buurtinitiatieven, zoals het vergroenen van de buurt en de Burendag. Verder is er overleg geweest met gebruikers van Koudenhoorn om communicatie en samenwerking te bevorderen. Ook is ingezet op samenkomsten via schaaktafels in de buitenruimte in samenwerking met de schaakvereniging. Inwoners zijn uitgedaagd om met een goed idee voor hun wijk of buurt te komen via het project Het beste idee van Teylingen. Wat doen we in 2023 • We faciliteren en stimuleren buurtwerk, gericht op elkaar kennen en naar elkaar omzien. Dit gebeurt o.a. door samenwerking tussen gemeente, maatschappelijke organisaties en inwoners. Denk aan het aanwezig zijn en ophalen van de vraag en wensen in de buurt, het maken van wijkanalyses, het bieden van laagdrempelige ontmoetingslocaties en activiteiten, zoals Sociaal Koken en Ik doe mee-activiteiten, het project Meedoen en Project Talent. • We moedigen buurtinitiatieven aan, bijvoorbeeld met onze contactfunctionaris en wijkavonden. .

2.2 Jong en oud voelt zich prettig en veilig in de wijk en op straat Voor deze ambitie werken we nauw samen met Openbare Orde en Veiligheid Wat hebben we gedaan in 2022 Contactfunctionarissen hebben intensief inzet op de leefbaarheid en veiligheid met verschillende partijen die in de wijk actief zijn (scholen, politie, welzijn, bewoners, Stek, jongerenwerk, voetbalvereniging). Jongerenwerk is ingezet om extra aandacht te besteden aan hangjongeren om rust in de wijk te herstellen. Welzijnskwartier werkt vanuit een onderbouwde methodiek om jongeren zelfredzamer te maken en in hun kracht te zetten. De projecten en activiteiten dragen bij aan dit doel. Jongerenwerkers werken outreachend en hebben een belangrijke rol in de jeugdketen. Zij kunnen (zorgelijke) signalen die zij opvangen, doorgeven aan andere ketenpartners, bijvoorbeeld op de Zorg- en Veiligheidstafel. De pilot ‘Wijk GGD’ is gestart in 2022, waarbij laagdrempelig ingezet wordt op overlastmeldingen om de veiligheid en leefbaarheid te verbeteren. Dit gebeurt in alle wijken. Twee wijk-GGD'ers zijn aan de slag gegaan met het reageren op zorgelijke meldingen of signalen over inwoners vanuit de woningcorporatie en de politie. De wijk-GGD’ers konden op een laagdrempelige manier hulp bieden en ook toeleiden naar passende hulp. Door deze inzet hebben politie en woningcorporatie tijd en menskracht kunnen besparen.

De hulp van de wijk-GGD is passender, omdat de GGD neutraal en laagdrempelig is. Door deze inzet worden escalaties voorkomen en ontvangen inwoners vroegtijdig de juiste hulp. De wijkGGD’ers zijn ook een soort ‘smeerolie’ binnen het netwerk van zorg en veiligheid. Zij hebben de tijd om partijen te verbinden en snel op signalen af te gaan. Ook heeft de wijk-GGD de gemeente geadviseerd over overlegvormen waarin zorgvragen worden besproken. Verder is uitvoering gegeven aan het uitvoeringsprogramma ‘Omzien naar elkaar’.

Er zijn nog twee pilots uitgevoerd: • Pilot beschermd wonen light: jongvolwassenen wonen met ondersteuning in de wijk. • Pilot beschermd thuis: inwoners met een ondersteuningsvraag wonen zelfstandig in de wijk als alternatief voor een intramurale plek. Wat doen we in 2023 • We zetten outreachend jongerenwerk in. o We zetten de ervaringen uit het uitvoeringsprogramma Maatschappelijke Zorg ‘Omzien naar Elkaar’ in om de leefbaarheid en veiligheid te verbeteren. • Uitwerking geven aan het rapport van de nationale ombudsman ‘Als de overheid geen thuis geeft’ samen met Openbare Orde en Veiligheid (OOV) en Wonen om huisuitzettingen zoveel mogelijk te voorkomen • Voortzetting pilot Wijk GGD. Onderdeel hiervan is dat zorgpartners met elkaar werken aan effectieve overlegvormen voor bespreking van de zorgvragen. In 2023 is ook de maatschappelijke zorg een lokale verantwoordelijkheid geworden. We vinden het belangrijk dat de inzet van de wijk-GGD daar goed op aansluit, dus daar gaan we verder mee aan de slag.

2.3 Minder mensen voelen zich eenzaam Wat hebben we gedaan in 2022 In Teylingen wordt door inwoners en organisaties al veel gedaan om eenzaamheid tegen te gaan met goede resultaten. Via subsidies aan diverse maatschappelijke organisaties hebben we ontmoeting en het werken aan een inclusieve samenleving gestimuleerd. Denk aan Stichting Fietsmaatjes, Seniorenvereniging, Oogvereniging Leiden, Stichting Lumen, GGZ Rivierduinen, VTV, Stichting De Zevensprong en Stichting Welzijn Teylingen. Zij dragen met hun activiteiten bij aan het tegengaan van eenzaamheid. Bijvoorbeeld met sport- en spelactiviteiten, buurtbakkies, activerende gesprekken en Singles cafés. Er is een digitale tool ontwikkeld om data over eenzaamheid en risicofactoren per wijk en buurt in kaart te brengen. Deze tool is beschikbaar via www.hlt.incijfers.nl In samenwerking met Fietsmaatjes Hillegom-Lisse, Welzijn Teylingen en Zorggroep Voorhout is gewerkt aan het project Minder Eenzaam Samen Oud en Vitaal (Mesovit) en dit is in 2022 afgerond. Er is onderzoek gedaan onder ouderen, vrijwilligers en hulpverleners. Dit heeft geleid tot een dilemmaspel, een hulpmiddel om de herkenning en signalering van eenzaamheid te verbeteren. Ook is het evenement ‘Gouwe Ouwe’ georganiseerd en een netwerkbijeenkomst voor vrijwilligersorganisaties.

De samenwerking binnen het project Mesovit biedt een goede basis voor de doorontwikkeling van de aanpak van eenzaamheid. Wat doen we in 2023 • We werken met maatschappelijke partners aan de doorontwikkeling van de aanpak van eenzaamheid. We werken aan meer verbinding en uitwisseling tussen bestaande initiatieven en netwerken. • We werken aan de doorontwikkeling van de tool eenzaamheid. • We faciliteren laagdrempelige ontmoeting, bijvoorbeeld door het organiseren van vraaggerichte activiteiten, zoals Date 60+, Vriendschap Date, Verhaaltafels en buurtwandelingen.

2.4 De draagkracht en draaglast van mantelzorgers zijn in balans Wat hebben we gedaan in 2022 We hebben mantelzorgers ondersteund via de mantelzorgadviseurs van Welzijn Teylingen. Zowel vormen van ondersteuning als waardering dragen bij aan het evenwicht tussen draagkracht en draaglast. Mantelzorgers konden voor een adempauze een beroep doen op de Regeling Ondersteuning Mantelzorg en Respijtzorg. Ze kunnen op die manier gebruik maken van respijtzorg aan huis, huishoudelijke hulp of maatwerk, zoals een vorm van ontspanning. Er is met het zorgkantoor, zorgorganisaties en gemeenten in Holland Rijnland gewerkt aan verbetering van mogelijkheden voor respijtzorg. Het eerste resultaat hiervan is dat we in Holland Rijnland zijn gestart met het aanbieden van Beter Thuis met Dementie. Dit zijn vakantieweken voor mantelzorgers en hun partner met dementie, waarbij ze handvatten krijgen om de zorg in het dagelijks leven beter aan te pakken en vol te houden. Wat doen we in 2023 • We ondersteunen mantelzorgers met informatie en advies, begeleiding en hulp op maat via de Regeling ondersteuning mantelzorg en respijtzorg. • We werken samen met het zorgkantoor, zorgorganisaties en andere gemeenten om de mogelijkheden voor respijtzorg verder te verbeteren. • We bevorderen signalering, doorverwijzing en aandacht voor mantelzorgers bij maatschappelijke partners. 2.5.

Mantelzorgers en vrijwilligers weten zich gesteund door de gemeente Wat hebben we gedaan in 2022 Mantelzorgers zijn ondersteund met informatie en advies, persoonlijke begeleiding, emotionele en praktische ondersteuning of extra hulp via de Regeling Ondersteuning Mantelzorg en Respijtzorg. In 2022 is voor het eerst de Pluim uitgereikt, een cadeaubon voor jonge mantelzorgers als blijk van waardering voor wat zij doen en erkenning voor de situatie waarin zij opgroeien. Ook aan volwassen mantelzorgers is, zoals elk jaar, het mantelzorgcompliment uitgereikt. Mantelzorgers voelen zich hierdoor gewaardeerd. Bij de uitreiking is ruimte voor een gesprek over hoe het gaat en wat nodig is. Mantelzorgadviseurs kunnen zo de ondersteuning bieden die nodig is. Ook het aanbieden van diverse workshops aan mantelzorgers in de Week van de mantelzorg droegen bij aan ontspanning, erkenning en waardering. Onderlinge gesprekken daarbij zijn waardevol voor mantelzorgers. Hier dragen ook de ontmoetingen in de Mantelzorghuiskamer aan bij. Wat doen we in 2023 • We waarderen mantelzorgers met het mantelzorgcompliment. • We werken aan een actieve participatie van mantelzorgers bij de beleidscyclus. • We waarderen vrijwilligers door het uitreiken van vrijwilligersprijzen. o We zorgen voor begeleiding naar vrijwilligerswerk en ondersteunen vrijwilligersorganisaties. We verbinden vraag en aanbod.

3. Samen met de samenleving werken aan de maatschappelijke opgaven: plannen voor komend jaar om co-creatie te versterken We gaan mantelzorgers actiever betrekken bij de beleidscyclus. Nieuw hierbij is dat we een gesprek willen organiseren tussen wethouder, raadsleden en mantelzorgers. Als er contact is met mantelzorgers, bijvoorbeeld bij de uitreiking van het mantelzorgcompliment of deelname aan een workshop rond de Dag van de Mantelzorg, wordt altijd al gevraagd hoe het gaat en wat er nodig is. Uitkomsten van deze gesprekken worden gebruikt om de hulp aan mantelzorgers te verbeteren.

Uitvoeringsprogramma Werk en inkomen 2023 Bijlage bij de Maatschappelijke Agenda Teylingen

Onze ambitie: wat willen we bereiken? • •

Zo veel mogelijk inwoners zijn in staat in hun eigen inkomen te voorzien Inwoners zonder betaald werk kunnen meedoen en ervaren een zinvolle bijdrage aan de samenleving • Het aantal inwoners dat leeft op of onder de armoedegrens neemt af, het besteedbaar inkomen wordt hoger • Het gebruik van minimaregelingen verbetert • Het aantal inwoners met problematische schulden neemt af • Inwoners met geldzorgen weten waar ze terecht kunnen voor hulp en hulp is toegankelijk en effectief • Financieel misbruik van kwetsbare inwoners neemt af Inclusie: •

Kinderen kunnen meedoen, ook als het de ouders/opvoeders ontbreekt aan de middelen daarvoor

Bron: Maatschappelijke Agenda Teylingen

1. Inleiding Dit is het Uitvoeringsprogramma Werk en inkomen 2023, behorende bij de Maatschappelijke Agenda Teylingen. In de Maatschappelijke Agenda (MAG) worden voor het integrale Sociaal Domein, onderverdeeld in 7 pijlers, de ambities van het college voor de komende jaren benoemd. In dit Uitvoeringsprogramma staat hoe de gemeente het afgelopen jaar aan de ambities van de pijler Werk en inkomen heeft gewerkt, samen met de samenleving. Vervolgens wordt per ambitie benoemd wat er in 2023 gebeurt om de realisatie van de ambitie dichterbij te brengen. Ten slotte bevat dit Uitvoeringsprogramma’s de plannen om participatie en co-creatie binnen de pijler Werk en inkomen in 2023 te vergroten. Dit is de eerste versie van de Uitvoeringsprogramma’s van de MAG, en het instrument is nog in ontwikkeling. Het overzicht van de activiteiten in 2023 is samengesteld vanuit de Programmabegroting, het raadsakkoord en het college werkprogramma. Het overzicht is aangevuld met activiteiten van maatschappelijke partners, voor zover we dat weten door o.a. gesprekken, subsidieaanvragen en jaarplannen. Op basis van deze eerste versie gaan we in gesprek met bestuurders, ambtenaren, maatschappelijke partners en bewoners om te verkennen hoe de Uitvoeringsprogramma’s 2024 er uit moeten komen te zien.

Opgave 4 Werk en inkomen Onze inwoners hebben voldoende middelen voor hun levensonderhouden en om mee te kunnen doen naar vermogen We vinden het belangrijk dat onze inwoners in hun levensonderhoud kunnen voorzien om mee te kunnen doen in onze samenleving. De meeste inwoners werken en redden zich goed. Sommige inwoners hebben de hulp nodig van de gemeente om te voorkomen dat werkloosheid of armoede, leiden tot zorgen over inkomen, schulden en sociale uitsluiting. We willen dat de kinderen in gezinnen met (dreigende) armoede veilig opgroeien, gelijke kansen krijgen en op tijd gezien worden, bijvoorbeeld in het onderwijs. We weten dat lang geldzorgen hebben, leidt tot chronische stress, gezondheidsproblemen en dus minder denken doe vermogen. Daardoor wordt meedoen aan de samenleving en het oplossen van problemen nog moeilijker. Informatie en hulp moet daarom makkelijk toegankelijk zijn. Een vraag om hulp vereist een integraal plan op maat. Het bestrijden van armoede en schulden en zorgen voor bestaanszekerheid maakt de inzet op de andere opgaven van deze agenda effectiever. Overlap met andere pijlers en opgaven uit de Maatschappelijke agenda Pijlers en opgaven worden vanuit de Maatschappelijke agenda zoveel mogelijk integraal en in samenhang bekeken.

Zo hebben de ambities binnen de pijler Werk en inkomen veel overlap met bijvoorbeeld Talentontwikkeling, Opgroeien en Opvoeden en Hulp bij meedoen. Activiteiten die beschreven staan bij die pijlers dragen vaak ook bij aan de ambities in dit uitvoeringsprogramma, net als andersom.

2. Ambities 2.1 Zo veel mogelijk inwoners zijn in staat in hun eigen inkomen te voorzien Wat hebben we gedaan in 2022 • SROI We proberen zoveel mogelijk mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt bij opdrachten in te zetten. • Project ‘Ontwikkeling Provalu’ naar toekomstbestendig sociaal ontwikkelbedrijf dat aansluit op de participatiewet. • Samenwerking Provalu ISD Bollenstreek wordt versterkt. • ‘Hoofdzaak werk’ (regionaal initiatief Holland Rijnland) Rijksgelden om mensen met psychiatrische achtergrond te laten meedoen. • Er zijn onderwijsroutes ontwikkeld voor statushouders. • Statushouders krijgen taalles om goed in te burgeren. • Voorbereiding voor de nieuwe wet inburgering en een ketennetwerk ingericht voor de uitvoering daarvan. Wat doen we in 2023 • We bieden inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt, in samenwerking met onze sociale partners kansen op participatie door werk of vrijwilligerswerk. (Onder andere de ontwikkeling van een regionaal werkgever servicepunt zodat voor de hele regio vraag en aanbod overzichtelijk wordt.) • Wij voeren de acties uit het Taalpact uit om laaggeletterdheid onder inwoners te verlagen en daarmee de zelfredzaamheid te verhogen. • Actief begeleiden van Pro/Vso jongeren naar de arbeidsmarkt in samenwerking met Provalu, het Jongerenpunt en MBO Rijnland.

• Provalu ontwikkelt inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt richting werk of zinvolle dagbesteding in samenwerking met ISD Bollenstreek. Daarnaast bemiddelen zij inwoners met een bijstandsuitkering naar passend werk. Voor statushouders worden aparte trajecten ontwikkeld. • ISD Bollenstreek is de verwijzer naar Provalu voor mensen met een uitkering in de Participatiewet. En de ISD verzorgt de intake, schat het arbeidsvermogen in en vraagt indien nodig een loonwaardebepaling aan. • De Bibliotheek Bollenstreek is een centraal punt bij bijvoorbeeld het tegengaan van analfabetisme, laaggeletterdheid en biedt samen met andere partners onder meer een belastingspreekuur aan. Samen met andere partners wordt het Taalpact vormgegeven. 2.2 Inwoners zonder betaald werk kunnen meedoen en ervaren een zinvolle bijdrage aan de samenleving Wat hebben we gedaan in 2022 • Statushouders worden via Vluchtelingenwerk en Welzijnsorganisaties geholpen aan stages en vrijwilligerswerk om hun inburgering te ondersteunen. • Project Meedoen: een activeringsproject zonder verplichting gericht op inwoners die al meer dan twee jaar een bijstandsuitkering ontvangen. • Subsidiëren van inloopvoorzieningen voor mensen met een psychiatrische achtergrond voor een zinvolle dagbesteding.

Wat doen we in 2023 • In Project Meedoen worden mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt geactiveerd naar nuttige dagbesteding en/of vrijwilligerswerk.

•

Wij bieden inwoners die (nog) niet in staat zijn om toe te treden tot de arbeidsmarkt, een plek waar zij arbeidsmatige dagbesteding krijgen. Dit vergroot de kansen op uiteindelijke terugkeer naar de arbeidsmarkt. • We gaan nieuwe pilots voor sociale en arbeidsactivering ontwikkelen in samenwerking met onder andere ISD, Provalu, Vluchtelingenwerk, welzijnsorganisaties onderwijs. • IDS Bollenstreek en Welzijnsorganisaties werken samen in Project Meedoen. • In samenwerking met onder andere ISD, Provalu, Vluchtelingenwerk, welzijnsorganisaties onderwijs ontwikkelen we nieuwe pilots voor sociale- en arbeidsactivering. 2.3 Het aantal inwoners dat leeft op of onder de armoedegrens neemt af, het besteedbaar inkomen wordt hoger Wat hebben we gedaan in 2022 • We hebben meer bekendheid gegeven aan minimaregelingen. • Het recht op energietoeslag is verhoogd van 120 wsm naar 130 wsm. Daarnaast is er een maatwerkbudget ingesteld. • Inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt proberen te activeren en ontwikkelen richting betaald werk (zie paragraaf 2.1). Wat doen we in 2023 • We helpen inwoners met de aanpak energiebesparende maatregelen om woningen te verduurzamen en de energierekening te verlagen. • Het verkennen van het oprichten van een noodfonds voor inwoners voor wie de bestaande maatregelen niet toereikend zijn.

• We werken nauw samen met de ISD Bollenstreek, vrijwilligersorganisaties, inwonersinitiatieven en welzijnsorganisaties bij het in kaart brengen en bereiken van de doelgroep. 2.4 Het gebruik van minimaregelingen verbetert Wat hebben we gedaan in 2022 • We hebben sociale media en campagnes ingezet, waardoor de bekendheid en het gebruik van minimaregelingen is toegenomen. Wat doen we in 2023 • Wij blijven via diverse communicatiekanalen de minimaregelingen onder de aandacht brengen om de bekendheid hiervan te vergroten onder zowel inwoners als de maatschappelijke partners. • De ISD Bollenstreek deelt de verschillende regelingen in brochures, de websites en social media. • De welzijnsorganisaties zijn op de hoogte van de verschillende (minima)regelingen en wijzen inwoners daarop. • We zetten in op het makkelijker maken van regels waardoor hulp toegankelijker wordt 2.5 Het aantal inwoners met problematische schulden neemt af Wat hebben we gedaan in 2022 • Het nieuwe beleidsplan schuldhulpverlening (2022-2025) is vastgesteld. • Het aanbieden van saneringskredieten per januari 2023.

• •

We zijn aangesloten bij de Nederlandse schuldhulproute. Het organiseren van een programma. Met deze bijeenkomst zijn organisaties (nog) beter op de hoogte van elkaars werkzaamheden en weten zij elkaar beter te vinden. Wat doen we in 2023 • De opgehaalde resultaten vanuit de netwerkbijeenkomst worden met de organisaties verder uitgewerkt. • We voeren acties uit het beleidsplan Schuldhulpverlening uit. Dit betekent o.a. dat we inzetten op vroegsignalering, preventie van schulden en op bewustwording. • Het versnellen en vergemakkelijken van schuldregelingen door aan te sluiten bij het Collectief Schuldregelen. • We onderzoeken hoe administratieve lasten kunnen worden verminderd en procedures kunnen worden vereenvoudigd. • De ISD voert het beleidsplan schuldhulpverlening uit. • We werken samen met Humanitas en Schuldhulpmaatje in preventie en nazorg. • De papierwinkels helpen inwoners bij het lezen en invullen van (overheids-) formulieren. • Het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) wordt uitgevoerd door Bibliotheek Bollenstreek en helpt inwoners met vragen over de digitale overheid en het zoeken naar informatie. 2.6 Inwoners met geldzorgen weten waar ze terecht kunnen voor hulp en hulp is toegankelijk en effectief Wat hebben we gedaan in 2022 • De teksten op de website zijn herschreven in B1 en zo voor meer mensen beter te begrijpen.

• De ISD heeft de brochure ‘Extra Geld, Meer Zelfstandigheid’ uitgegeven, waarin alle minimaregelingen staan vermeld. • Inwoners kunnen via Geldfit tips of persoonlijk advies ontvangen en zij kunnen anoniem contact opnemen via telefoon of chat. • Schuldhulpmaatje is gestart. • Gedupeerden van de toeslagenaffaire zijn geholpen Wat doen we in 2023 • Door aan te sluiten bij initiatieven die zich specifiek richten op het laagdrempelig bereiken en helpen van inwoners met (problematische) geldzorgen, maken wij de hulp toegankelijk. Daarbij hebben we extra aandacht voor slachtoffers van de Toeslagenaffaire. • We voeren communicatieacties uit om inwoners te informeren over waar zij met hulpvragen terecht kunnen. • We bevorderen de samenwerking tussen (schuld)hulpverleners, vrijwilligers en maatschappelijke partners om effectief hulp te kunnen verlenen. • Herijken van noodfondsen. • Verkennen invoering dorpspas. • We werken met 1 loket: de integrale toegang Voor ieder 1. • Het Jeugdfonds Sport en Cultuur en de NSR voeren campagnes uit om hun bekendheid te vergroten.

2.7 Financieel misbruik van kwetsbare inwoners neemt af Wat hebben we gedaan in 2022 • De Lokale Alliantie Financieel Misbruik heeft kennisgemaakt met de nieuwe bestuurders om het financieel misbruik van ouderen extra onder de aandacht te brengen. Wat doen we in 2023 • Wij nemen deel aan de Alliantie Financieel Misbruik. • We koppelen de Lokale Alliantie Financieel Misbruik aan onze lokale netwerkpartners. • Zorgmedewerkers hebben een signaalfunctie.

3. Samen met de samenleving werken aan de maatschappelijke opgaven: plannen voor komend jaar om co-creatie te versterken Samen met de partners rondom schuldenproblematiek, werk en inkomen, arbeidsbemiddeling, laaggeletterdheid en inburgering organiseren we bijeenkomsten en overleggen om te weten wat er speelt, signalen op te halen en elkaar te versterken. Hierbij betrekken we ook cliënten en ervaringsdeskundigen.

Uitvoeringsprogramma Opgroeien en opvoeden 2023 Bijlage bij de Maatschappelijke Agenda Teylingen

Onze ambitie: wat willen we bereiken? • Ieder kind kan zich ontwikkelen en gaat naar school, opvang/zorg of (leer)werktraject • Kinderen hebben gelijke kansen, ongeacht hun herkomst of problemen van hun ouders • Zorg en ondersteuning op school is algemeen toegankelijk, ongeacht leeftijd of woonplaats • Als je 18 jaar wordt, is er een soepele overgang naar ondersteuning voor volwassenen als dat nodig is Inclusie: • We hebben passende onderwijs-zorgarrangementen en specifiek maatwerk, voor kinderen met specifieke vragen of behoeften • Informatie en hulp of vraagbaak is (ook) afgestemd op kinderen en ouders die moeite hebben mee te doen aan de samenleving • Algemene voorzieningen zijn zo veel mogelijk toegankelijk voor iedereen, dus ook voor kwetsbare kinderen

Bron: Maatschappelijke Agenda Teylingen

1. Inleiding Dit is het Uitvoeringsprogramma Opgroeien en opvoeden 2023, behorende bij de Maatschappelijke Agenda Teylingen. In de Maatschappelijke Agenda (MAG) worden voor het integrale Sociaal Domein, onderverdeeld in 7 pijlers, de ambities van het college voor de komende jaren benoemd. In dit Uitvoeringsprogramma staat hoe de gemeente het afgelopen jaar aan die ambities heeft gewerkt, samen met de samenleving. Vervolgens wordt per ambitie benoemd wat er in 2023 gebeurt om de realisatie van de ambitie dichterbij te brengen. Ten slotte bevat dit Uitvoeringsprogramma’s de plannen om participatie en co-creatie binnen de pijler Opgroeien en opvoeden in 2023 te vergroten. Dit is de eerste versie van de Uitvoeringsprogramma’s van de MAG en het instrument is nog in ontwikkeling. Het overzicht van de activiteiten in 2023 is samengesteld vanuit de Programmabegroting, het raadsakkoord en het college werkprogramma. Het overzicht is aangevuld met activiteiten van maatschappelijke partners, voor zover we dat weten door o.a. gesprekken, subsidieaanvragen en jaarplannen. Op basis van deze eerste versie gaan we in gesprek met bestuurders, ambtenaren, maatschappelijke partners en bewoners om te verkennen hoe de Uitvoeringsprogramma’s 2024 eruit moeten komen te zien.

Opgave 5 Opgroeien en opvoeden Onze kinderen groeien op in een gezonde en veilige omgeving en ouders en opvoeders voelen zich gesteund als dat nodig is De jeugd heeft de toekomst en daarom willen we dat onze jonge inwoners, de kinderen, opgroeien in een gezonde en veilige omgeving in Teylingen. We vinden het belangrijk dat ouders, met hun sociale omgeving, hun kinderen opvoeden. Opvoeden is soms pittig, dat is normaal. Soms is ondersteuning nodig voor ouders die overbelast zijn en bij wie het niet goed gaat. In sommige gezinnen spelen problemen op meerdere levensgebieden, dan bieden we een integrale aanpak. Dit is van belang voor het doorbreken van generationele problematiek en voor gelijke ontwikkelingskansen van kinderen. We hebben oog voor kinderen die het thuis, op school of in de wijk, moeilijk hebben en minder goed mee kunnen doen, bijvoorbeeld door spanningen over armoede, schulden, scheiding van ouders of mentale problemen. Het nieuwe nationale gezondheidsbeleid geeft aandacht aan het verlagen van deze spanningen in het dagelijks leven van kinderen en jongvolwassenen. Door het uitvoeren van deze ambities dragen wij hieraan bij, zodat kinderen zich veilig voelen en beter in hun vel zitten en worden uitgedaagd om gezond te bewegen en sociaal mee te doen.

Trends en ontwikkelingen Doorontwikkeling Serviceorganisatie Zorg Per 1 januari 2023 wordt de nieuwe gemeenschappelijke regeling Service Organisatie Zorg (SOZ) van kracht. Met deze nieuwe gemeenschappelijke regeling zetten gemeenten een stap naar voren in het sturen op jeugdhulp. Regionale inkoop jeugd De financiële druk op de jeugdhulp blijft onverminderd hoog. In 2022 zijn we gestart met de nieuwe contracteringsperiode en de inkoop in segmenten. In 2023 werken we samen met de SOZ en de jeugdhulpaanbieders aan de verdere transformatie van de jeugdhulp.

Kamerbrief Hervormingsagenda Jeugd Na de uitspraak van de Commissie van Wijzen over het geschil tussen Rijksoverheid en gemeenten over de financiering van het jeugdhulpstelsel is gestart met het opstellen van een ‘Hervormingsagenda Jeugd'. Na het coalitieakkoord van de Rijksoverheid heeft de VNG dit traject opgeschort vanwege een aangekondigde extra bezuiniging. In mei 2022 heeft de minister de Tweede Kamer geïnformeerd over de visie van het kabinet op de 'Hervormingsagenda Jeugd'. Thema's zijn onder andere: verplichte regionale inkoop van specialistische jeugdhulp, afbouw van gesloten jeugdhulp, aanpak van wachtlijsten, de krapte op de arbeidsmarkt, normaliseren, verstevigen van de sociale basis, beperken van de reikwijdte jeugdhulpplicht, minder marktwerking en steviger sturen op effectiviteit en kwaliteit. Dit zijn thema's die wij herkennen en welke ook al in het 'Regionale Programmaplan' zijn verwerkt. Daarbij wordt gedacht aan beleidsmaatregelen zoals het invoeren van een eigen bijdrage en het normeren van de behandelduur. De 'Hervormingsagenda Jeugd' werd in het najaar van begin 2022 verwacht, maar is begin 2023 nog niet gerealiseerd. Nationaal Programma Onderwijs (NPO) De gemeenten hebben NPO-middelen gekregen, naast de gelden die het onderwijs zelf heeft ontvangen, ter bestrijding van in de coronatijd opgelopen onderwijsachterstanden.

Binnen de gemeenten Hillegom, Lisse en Teylingen is een denktank NPO aan de slag gegaan om ideeën op te halen voor de besteding van deze middelen. Uit de doelen die de denktank heeft bedacht, hebben de wethouders Onderwijs twee doelen gekozen: 1. Schoolmaatschappelijk werk/hulp in de scholen in HLT; 2. De inzet van sport, kunst & cultuur, talentontwikkeling en gezondheidsbevordering om aan het welbevinden van leerlingen in HLT bij te dragen. De scholen kunnen de NPO-subsidie gezamenlijk aanvragen of in samenwerking met andere organisaties in de gemeente. De subsidieregeling is vastgesteld voor de periode tot en met 2023. Er zal een maximumbedrag per leerling beschikbaar zijn, wat resulteert in een maximaal bedrag per school en dit mag meerdere keren worden aangevraagd. Prenataal huisbezoek wordt een wettelijke taak Het wetsvoorstel om een prenataal huisbezoek op te nemen in de Wet publieke gezondheid is aangenomen door de Tweede Kamer. De Wet prenataal huisbezoek gaat in op 1 juli 2022. In de meicirculaire is bekendgemaakt welke middelen er vanuit het Rijk komen voor de uitvoering van deze wet. Deze middelen zijn beperkt, waardoor zorgvuldig moet worden bepaald hoe deze het beste kunnen worden ingezet. Het prenataal huisbezoek beleggen we (verplicht) bij de organisatie die de jeugdgezondheidszorg uitvoert, dat is Hecht (GGD).

Dankzij het huisbezoek worden aanstaande ouders in kwetsbare situatie begeleid naar steviger ouderschap en naar een goede en kansrijke start voor hun kind. Overlap met andere pijlers en opgaven uit de Maatschappelijke agenda Pijlers en opgaven worden vanuit de Maatschappelijke agenda zoveel mogelijk integraal en in samenhang bekeken. Zo hebben de ambities binnen de pijler Opgroeien en Opvoeden veel overlap met bijvoorbeeld Vitaliteit, Talentontwikkeling en Armoede (Werk en Inkomen). Activiteiten die beschreven staan bij die pijlers dragen vaak ook bij aan de ambities in dit uitvoeringsprogramma, net als andersom.

2. Ambities 2.1 Ieder kind kan zich ontwikkelen en gaat naar school, opvang/zorg of (leer)werktraject Wat hebben we gedaan in 2022 • • • • • •

Aanvullend op de ondersteuning van scholen vanuit de wet Passend Onderwijs kan er door de jeugdhulpaanbieder jeugdhulp geleverd worden op school; Afbouwen van gesloten jeugdhulp; Het structureel maken van de inzet van de POH-jeugd en opstarten van de intervisie; De Service Organisatie Zorg werkt met segmenten om de jeugdhulp in te delen op specifieke kenmerken, marktomstandigheden en uitdagingen. De manier van inkoop is verschillend om te komen tot een zo passend mogelijk aanbod aan jeugdhulp; Het proces van toewijzen voor leerlingenvervoer is aangepast, zodat dit duidelijk en beter kan verlopen; Het jongerenwerk is gestart met Project Talent (de maatschappelijke diensttijd). Een project waarin jongeren gecoacht worden naar een stageplek of zinvolle dagbesteding en waarbij talent ontwikkeld wordt.

Wat doen we in 2023 • We kopen met de regio passende jeugdhulp in. In het inkoopbeleid vertalen we de ambities van ons beleid: normaliseren, passende onderwijsplekken en snel passende hulp; • We bevorderen (talent-)ontwikkeling van jeugdigen door middel van de inzet van jongerenwerkers. We breiden het jongerenwerk uit met 1 jongerenwerker; • Het jongerenwerk continueert het werken met de methodiek ‘JOIN us’, een aanpak tegen eenzaamheid bij jongeren van 18+. Voor de jongeren van 18- wordt naar een alternatief gezocht • We bevorderen het Sport- en beweegbeleid en werken aan Gezonde Scholen; • We bevorderen Cultuureducatie; • Bij de inzet van ondersteuning wordt het netwerk van kinderen en ouders betrokken voor een duurzaam resultaat vanuit het principe van eigen kracht; • We continueren de inzet van de Praktijkondersteuner Huisarts Jeugd-GGZ (POHJeugd); • We monitoren de POH-jeugd en continueren de intervisie voor de POH-jeugd; • We maken individuele begeleiding op school collectief, waardoor jeugdhulp aansluit op de behoefte vanuit school voor individuele leerlingen, groepjes leerlingen of een hele klas. Het doel is om het verzuim en individuele jeugdhulpvragen te verminderen; • We bouwen de gesloten jeugdhulp verder af waar mogelijk; • We continueren het Project Talent (de maatschappelijke diensttijd). • We monitoren de Pilot BSO+ in de gemeente Katwijk.

2.2 Kinderen hebben gelijke kansen, ongeachte hun herkomst of problemen van hun ouders Wat hebben we gedaan in 2022 •

Verder ontwikkelen van Kansrijke Start met o.a. Nu Niet Zwanger en het prenataal huisbezoek;

• • • • • • •

De aanstelling van een tweede CJG-coördinator voor een evenwichtiger werkverdeling. Gemeente Teylingen wordt specifiek bediend door één coördinator, de tweede coördinator is werkzaam voor Lisse en Hillegom; Werken met JeugdMATCH verbreden; Homestart is gecontinueerd in gemeente Teylingen en er zijn vrijwilligers geworven; Steunouder is gestart in gemeente Teylingen; Er is een overzicht gemaakt met alle minimaregelingen die er zijn voor kinderen en jeugdigen, van kinderopvang tot sport. Jongerenwerk is gestart met de pilot “Nooit meer Skeer", een pilot gericht op schuldenaanpak bij jongeren. De pilot “Jonge Helden” is opgestart, een programma voor ondersteuning van jonge mantelzorgers.

Wat doen we in 2023 • We bouwen verder aan een laagdrempelige integrale toegang; • De ketenzorg rond Kansrijke Start wordt behouden en gestimuleerd. Dit omvat het programma Nu Niet Zwanger en het prenataal huisbezoek; • We bevorderen een gezonde leefstijl via de jeugdgezondheidszorg; • We gaan door met de zorg- en veiligheidstafels; • We ontwikkelen de kindcheck verder door en sturen op een betere/bredere toepassing; • Homestart wordt voortgezet; • Steunouder wordt voortgezet; • Marente Reset wordt in 2023 voortgezet; • Het Welzijnskwartier gaat meedoen met de pilot ‘Nooit meer Skeer’. • We continueren de pilot “Jonge Helden”; 2.3 Zorg en ondersteuning op school is algemeen toegankelijk, ongeacht leeftijd of woonplaats Wat hebben we gedaan in 2022 • •

Het proces Jeugdhulp op school is verbeterd, waarbij de start plaatsvond in het speciaal onderwijs; Training ‘plezier op school’ om de overgang van basis- naar voortgezet onderwijs soepeler te laten verlopen.

Wat doen we in 2023 • We voeren de ontwikkelagenda Regionale Educatieve Agenda uit; • We voeren het onderwijskansenbeleid uit; • We gaan in het komende jaar passende jeugdhulp inzetten op scholen; • We gaan verder met Training ‘plezier op school’ uitgevoerd door GGZ Rivierduinen; • We verbeteren het leerlingenvervoer van en naar onderwijs.

2.4 Als je 18 jaar wordt, is er een soepele overgang naar ondersteuning voor volwassenen als dat nodig is. Wat hebben we gedaan in 2022 • In de jeugdhulpcontracten is opgenomen dat er gewerkt moet worden aan perspectiefplannen 18+ om de overgang soepel te laten verlopen. Wat doen we in 2023 • We sturen op het gebruik van het perspectiefplan bij de Integrale Toegang; • We sturen op het gebruik van het perspectiefplan door jeugdhulpaanbieders; • We werken samen met jeugdhulpaanbieders aan een eerdere en soepelere overgang 18-/18+. 3. Onze belangrijkste partners: - Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) - Welzijnskwartier (jongerenwerk) - Voor Ieder 1 - GGZ Rivierduinen - Speeltuinverenigingen - Hecht (GGD) - Kwadraad - ISD - onderwijs 4. Samen met de samenleving werken aan de maatschappelijke opgaven: plannen voor komend jaar om co-creatie te versterken Met de regionale en lokale partners wordt er samengewerkt aan het gezond en veilig opgroeien en opvoeden van de jeugd in de gemeente Teylingen. Met de maatschappelijke partners starten we met een strategische verkenning rondom lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen op het gebied van opgroeien en opvoeden. We toetsen samen de huidige ambities en bespreken de aanpak.

Er worden bijeenkomsten en overleggen georganiseerd om op de hoogte te blijven van wat er binnen de pijler speelt, maar ook om samen te werken en het beste uit de samenwerking te halen.