10 - 2018-04-26 Beleidsnota armoedebeleid Teylingen.pdf

Investeren in de basis

Armoedebeleid Teylingen 2018-2021 Versie: maart 2018 Opsteller: Marianne van Dockum

Voorwoord Voor u ligt het armoedebeleid van de gemeente Teylingen. Met dit beleid beogen we extra aandacht te besteden aan onze inwoners, die moeite hebben om rond te komen. Ook voor hen geldt, dat ze met onze Teylingse samenleving mee moeten kunnen doen. Eerder zijn aan de gemeenteraad al onze instrumenten voor armoedebeleid gepresenteerd. In deze beleidsnota geven we aan hoe we deze maatregelen willen inzetten. Tevens is een aanscherping van sommige maatregelen doorgevoerd, omdat er landelijk meer gelden voor armoedebeleid op lokaal niveau beschikbaar zijn gekomen. Dat betekent een verruiming van de inzet van maatregelen, waarvan nog meer mensen in Teylingen gebruik kunnen maken. De gevolgen van armoede kunnen groot zijn. Sociaal buitengesloten worden, een kortere levensverwachting, ongezonder leven, het zijn allemaal aspecten die we niemand toewensen. Daarom vinden we als College van Burgemeester en Wethouders dat we het beleid en de maatregelen, die in dit stuk worden beschreven, met kracht moeten worden uitgevoerd. Maar… de gemeente Teylingen kan het niet alleen. Voor een krachtig armoede beleid hebben we vele andere partijen nodig. Deze partijen worden ook in deze notitie beschreven en de rol die zij kunnen (of: moeten) hebben bij het helpen van mensen om wie het hier gaat.

Tenslotte: achter de beleidsvisie en achter de maatregelen ter uitvoering van die beleidsvisie staat een verandering in de wijze van ons denken. We moeten ons meer bewust worden van het feit dat armoede een onderdeel is van onze samenleving dat we krachtig moeten bestrijden. Schaamte en taboe moeten worden doorbroken. Erkennen dat armoede en schaarste stress opleveren, daarvoor begrip opbrengen en – soms met nieuwe methoden – die stress tot een minimum beperken. Pas dan kunnen we spreken van een effectief armoedebeleid. De ingrediënten daarvoor leest u in dit beleidsplan.

Arno van Kempen Wethouder sociale zaken gemeente Teylingen

2 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

Inhoudsopgave 1. Inleiding .................................................................................................................. 6 1.1. Aanleiding ............................................................................................................... 6 1.2. Kaders .................................................................................................................... 6 1.3. Leeswijzer ............................................................................................................... 7 2. Armoede - definitie, trends en ontwikkelingen ........................................................ 8 2.1. Wat is armoede? ...................................................................................................... 8 2.2. Wat betekent het om in armoede te leven? ................................................................. 9 2.3. Landelijke aanbevelingen aanpak armoede .................................................................11 2.4. Landelijke cijfers .....................................................................................................12 2.5. Teylingse cijfers ......................................................................................................14 3. Visie op armoedebeleid Teylingen .......................................................................... 18 3.1.

Visie ......................................................................................................................18 3.2. Beleidsuitgangspunten .............................................................................................18 4. Aanpak ................................................................................................................... 20 4.1. Wat doen we al? .....................................................................................................20 4.2. Wat gaan we nog meer doen? ...................................................................................21 5. Stimuleren gebruik bestaande regelingen .............................................................. 23 5.1. Wat willen we bereiken? ...........................................................................................23 5.2. Hoe willen we dit bereiken? ......................................................................................23 5.3. Wat kost het? .........................................................................................................24 6. Verbeteren financiering leerlingenvervoer ............................................................ 25 6.1. Wat willen we bereiken ............................................................................................25 6.2.

Hoe willen we dit bereiken? ......................................................................................25 6.3. Wat kost het? .........................................................................................................26 7. Verbeteren inburgering statushouders .................................................................. 27 7.1. Wat willen we bereiken? ...........................................................................................27 7.2. Hoe willen we dit bereiken? ......................................................................................27 7.3. Wat kost het? .........................................................................................................27 8. Uitvoeren maatregelen schuldhulpplan .................................................................. 28 8.1. Wat willen we bereiken? ...........................................................................................28 8.2. Hoe willen we dit bereiken? ......................................................................................28 8.3. Wat kost het? .........................................................................................................29 9. Voorkomen van afhankelijkheid Voedselbank statushouders ................................. 30 9.1.

Wat willen we bereiken? ...........................................................................................30 9.2. Hoe willen we dit bereiken? ......................................................................................30 9.3. Wat kost het? .........................................................................................................30 10. Invoeren kindpakket .............................................................................................. 31 10.1. Wat willen we bereiken? ...........................................................................................31 10.2. Hoe willen we dit bereiken? ......................................................................................31

3 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

10.3.

Wat kost het? .........................................................................................................33

11. Stimuleren participatie sport en cultuur ................................................................ 34 11.1. Wat willen we bereiken ............................................................................................34 11.2. Hoe willen we dit bereiken? ......................................................................................34 11.3. Wat kost het? .........................................................................................................34 12. Inzetten op werkende armen ................................................................................. 35 12.1. Wat willen we bereiken? ...........................................................................................35 12.2. Hoe willen we dit bereiken? ......................................................................................35 12.3. Wat kost het? .........................................................................................................36 13. Analyseren effectiviteit minimaregelingen ............................................................. 37 13.1. Wat willen we bereiken? ...........................................................................................37 13.2. Hoe willen we dit bereiken? ......................................................................................37 13.3.

Wat kost het? .........................................................................................................37 14. Inzetten op laaggeletterdheid ................................................................................ 39 14.1. Wat willen we bereiken? ...........................................................................................39 14.2. Hoe willen we dit bereiken? ......................................................................................40 14.3. Wat kost het? .........................................................................................................40 15. Inzetten op onderwijs en versterking jongeren ..................................................... 41 15.1. Wat willen we bereiken? ...........................................................................................41 15.2. Hoe willen we dit bereiken? ......................................................................................41 15.3. Wat kost het? .........................................................................................................42 16. Betrekken maatschappelijke partners en inwoners ............................................... 43 16.1. Wat willen we bereiken? ...........................................................................................43 16.2.

Hoe willen we dit bereiken? ......................................................................................43 16.3. Wat kost het? .........................................................................................................43 17. Instellen subsidiebudget........................................................................................ 44 17.1. Wat willen we bereiken ............................................................................................44 17.2. Hoe willen we dit bereiken: ......................................................................................44 17.3. Wat kost het? .........................................................................................................44 18. Stimuleren samenwerking noodfondsen ................................................................ 45 18.1. Wat willen bereiken?................................................................................................45 18.2. Hoe willen we dit bereiken? ......................................................................................45 18.3. Wat kost het? .........................................................................................................45 19. Met wie werken we samen? ................................................................................... 46 19.1.

Sociaal team...........................................................................................................46 19.2. ISD Bollenstreek .....................................................................................................46 19.3. Servicepunt Werk ....................................................................................................46 19.4. Kwadraad ...............................................................................................................46 19.5. MEE .......................................................................................................................46 19.6. Humanitas..............................................................................................................47 19.7. Welzijn Teylingen ....................................................................................................47

4 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

19.8. 19.9. 19.10. 19.11. 19.12. 19.13. 20.

Jeugdsportfonds en Jeugdcultuurfonds .......................................................................47 Stichting Leergeld ...................................................................................................47 Taalhuis .................................................................................................................47 Voedselbank ...........................................................................................................48 Kledingbank ...........................................................................................................48 Kerken ...................................................................................................................48

Overzicht financiën ................................................................................................ 49

Literatuurlijst ................................................................................................................. 51 Bijlage Overzicht huidige initiatieven/regelingen .......................................................... 52

5 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

1. Inleiding 1.1. Aanleiding Sinds de economische crisis is de armoede in Nederland met ruim een derde gegroeid. In 2007 hadden iets minder dan 850.000 personen een inkomen onder de armoedegrens, in 2013 waren dat er ruim 1,25 miljoen1. Door de explosieve groei is er vanuit de politiek hernieuwde aandacht voor het voorkomen en bestrijden van armoede. Het voorkomen van armoede is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van Rijksoverheid en gemeenten. De Rijksoverheid doet dit onder meer door uitkeringsbedragen vast te stellen en het inkomen aan te vullen via zorg- en huurtoeslag. De gemeente kan het inkomen aanvullen tot een niveau dat een tekort aan inkomen voor noodzakelijke kosten opvangt. Daarnaast kan de gemeente bijdragen aan de kosten om sociaal te participeren. In de armoedeaanpak is er speciale aandacht voor kinderen en ouderen. Ongeveer 1 op de 8 kinderen in Nederland leeft in armoede. In 2017 heeft het Rijk de gemeenten extra middelen ter beschikking gegeven om deze kinderen te ondersteunen. De middelen zijn bedoeld om sociale participatie van kinderen te bevorderen. Ook is er een extra bijdrage gekomen voor ouderen in armoede. Deze armoedenota beschrijft waar Teylingen zich in de komende jaren in het armoedebeleid op richt. Wij willen inwoners die te maken hebben met armoede of het risico lopen om onder het bestaansminimum uit te komen ondersteunen en versterken.

Dit doen wij niet alleen. Wij zoeken aansluiting bij lokale partners en beogen integraal, op de diverse beleidsterreinen, onze opdracht te verankeren binnen de gemeente. De beleidsnota en de voorgestelde maatregelen voor de komende vier jaar zijn niet in beton gegoten. Signalen vanuit inwoners, sociale teams/jeugd- en gezinsteams, belangengroeperingen en de ISD Bollenstreek2 kunnen zich vertalen in creatieve oplossingen in de lijn zoals deze in de wet- en regelgeving is bedoeld. Centraal staat hierbij de integrale aanpak het denken en werken vanuit ‘de omgekeerde toets3’ en de menselijke maat. Dit sluit aan bij de uitgangspunten zoals geformuleerd in de Transformatieagenda 2017-2018.

1.2. Kaders Eén van de wettelijke kaders voor het armoedebeleid is de Participatiewet. Die wet regelt onder ander de verstrekking van (bijzondere) bijstand. Daarnaast is er sinds 2012 de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Per 1 januari 2015, met het ingaan van de Participatiewet, is het minimabeleid in Teylingen ‘gekanteld’. Er is verplicht afscheid genomen van vrijwel alle categoriale bijzondere

1

SCP. Armoedesignalement 2014. Den Haag: SCP, 2014. Intergemeentelijke Sociale Dienst Bollenstreek. 3 Dit begint bij kijken wat nodig is en wat past binnen de grondwaarden/bedoelingen van de wet. 2

6 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

bijstandsregelingen4. De wetgever hoopt daarmee dat klanten daardoor meer geprikkeld worden tot uitstroom richting werk. Kern van het participatiebeleid en het daarmee samenhangende minimabeleid is het versterken van de eigen kracht en het aanspreken van inwoners op hun eigen verantwoordelijkheid. Meer dan voorheen moet de gemeente van geval tot geval nut, noodzaak en aard van de bijstandverlening vaststellen. Sinds 2012 zijn de gemeenten wettelijk verantwoordelijk voor de schuldhulpverlening. De gemeente Teylingen heeft in 2017 het beleidsplan schuldhulpverlening vastgesteld. Deze beleidsnota sluit nauw aan op dit armoedebeleid. Immers wanneer mensen in armoede komen, worden al snel schulden gemaakt. En omgekeerd kan de verplichte aflossing van schulden, ook bij inkomens boven de armoedegrens, leiden tot problemen om de vaste lasten en/of kosten voor maatschappelijke participatie op te brengen. In 2017 is gestart met een aanzet voor een nieuw armoedebeleid. Daarvoor zijn gesprekken gevoerd met leden van de commissie Welzijn en lokale partners zoals Welzijn Teylingen, de Voedselbank, scholen, Vluchtelingenwerk, Service Punt Werk en de ISD Bollenstreek. De aanbevelingen uit het werkveld zijn zoveel mogelijk meegenomen in dit beleid.

1.3. Leeswijzer In hoofdstuk 2 schetsen wij een beeld van de armoedeproblematiek. Dat doen wij op grond van landelijke ontwikkelingen en gegevens over de situatie in Teylingen. In hoofdstuk 3 geven wij onze visie op armoede en de beleidsuitgangspunten die daarbij centraal staan. Hoofdstuk 4 benoemt wat wij al doen rond preventie en aanpak van armoede en wat wij aanvullend daarop de komende jaren gaan doen. Die focuspunten werken we uit in de hoofdstukken 5 t/m 18. In de nieuwe aanpak neemt het voorkomen en bestrijden van armoede onder kinderen een centrale plaats in. In de aanpak van armoede werken wij nauw samen met maatschappelijke partners. Welke dit zijn staat in hoofdstuk 19. Tot slot gaan wij in hoofdstuk 20 in op de financiën.

4

De Participatiewet schrijft voor dat gemeenten geen ‘generiek of categoriaal inkomensbeleid’ mogen voeren. Dat betekent dat een gemeente niet zomaar een bedrag mag geven aan minima zonder te controleren of het bedrag wordt uitgegeven aan het doel waarvoor het is toegekend. Inkomensbeleid is voorbehouden aan het rijk. Uitzondering hierop vormt de individuele inkomenstoeslag (de zogenaamde POB, een toeslag aan mensen met onder meer een langdurig laag inkomen) en premies (zoals de zogenaamde inspanningspremie, een premie die bijdraagt aan de arbeidsinschakeling). De POB en de inspanningspremie zijn vrij besteedbaar.

7 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

2. Armoede - definitie, trends en ontwikkelingen 2.1. Wat is armoede? Er is geen eenduidige definitie van armoede. Zo hanteren Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) en Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) verschillende definities van armoede. Wij gaan in deze nota uit van de volgende definitie van het SCP. Iemand is arm als hij over een langere periode niet de middelen heeft voor een minimaal bestaan naar hedendaagse normen, ongeacht of dat bij anderen ook het geval is. Ook worden er verschillende inkomensgrenzen gehanteerd. 



Lage inkomensgrens. De meest beperkte (laagste) armoedegrens is die van het CBS. Deze is gebaseerd op de hoogte van een bijstandsuitkering van 1979, die jaarlijks wordt geïndexeerd. Dit is een beleidsmatige inkomensgrens. Deze grens maakt het mogelijk de hoogte van inkomens door de tijd heen te meten. De jaarlijkse indexering is echter lager dan de inflatie. Dit betekent dat de lage inkomensgrens een steeds lager koopkrachtniveau vertegenwoordigt. Basisbehoefte budget en niet-veel-maar-toereikend criterium. Het SCP hanteert twee armoedegrenzen: het basisbehoefte budget (circa gelijk aan de lage inkomensgrens) en hetniet-veel-maar toereikend criterium. Het SCP baseert haar armoedegrens op een lijst met minimaal noodzakelijke goederen en voorzieningen. Het SCP ziet armoede als een absoluut tekort, dat objectief kan worden bepaald op basis van de beschikbare middelen. In het nietveel-maar-toereikend niveau worden deze aangevuld met een beperkt budget voor sociale participatie (zie onderstaande tabel). Tabel 1 Referentiebudgetten voor een alleenwonende, 2014 (maandbedragen in euro’s) minimaal noodzakelijke kosten

aanvullende kosten voor sociale participatie

(basisbehoeften)

(niet-veel-maar-toereikend-criterium)

huur

375

bezoek ontvangen

20

gas en andere brandstoffen

53

op bezoek gaan

6

elektriciteit

28

vakantie

24

water

9

uitgaan

17

a

inventaris, onderhoud huis en tuin 100

extra vervoer

telefoon, kabel en internet

51

hobby en sporten

verzekeringen

40

bibliotheek

niet-vergoede ziektekostenb

20

voeding

180

kleding

53

was- en schoonmaakartikelen

9

persoonlijke verzorging

21

vervoer

13

diversen

20

totaal

971

totaal

7 17 2 92

a. Er wordt uitgegaan van de brutohuur, dus vóór aftrek van eventuele huurtoeslag. In de analyses wordt de ontvangen huurtoeslag bij het inkomen opgeteld. b. De betaalde ziektekostenpremie is niet als afzonderlijke post in het budget opgenomen, maar wordt in de analyses van het inkomen afgetrokken. bron: SCP 2016

8 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

Voor de armoedegrens gaan we uit van de lage inkomensgrens van het CBS. Dit is een pragmatische keuze, omdat hier de meeste statistiek van voorhanden is. Ook wordt deze grens gebruikt door websites als waarstaatjegemeente.nl. De lage inkomensgrens staat gelijk aan 101% van het sociaal minimum en komt ongeveer overeen met het basisbehoeftenbudget van het SCP. Het CBS spreekt in haar publicaties doorgaans van ‘risico op armoede’. Daarmee geeft zij aan dat ondanks dat er inwoners onder de armoedegrens leven, maar door lage vaste lasten of spaargeld qua besteedbaar inkomen in de praktijk toch kunnen rondkomen. Dit geldt bijvoorbeeld voor (vooral oudere) mensen met een afgelost koophuis die zeer lage woonlasten hebben. De terminologie is in dit beleidsplan deels overgenomen.

2.2. Wat betekent het om in armoede te leven? Leven met onvoldoende inkomen om in de basisbehoeften te voorzien en/of maatschappelijk te kunnen participeren heeft een grote impact op mensen. Gevolgen armoede bij volwassen Huishoudens met inkomen op of onder of net boven de armoedegrens hebben voortdurend te maken met financiële beperkingen. Een groot deel van de mensen komt niet uit met het bedrag dat onder het basisbehoeftebudget van het SCP (zie pagina 7). Zo gaf in 2016 86 procent van hen aan onvoldoende geld te hebben voor één of meer specifieke uitgaven, uiteenlopend van het verwarmen van het huis (14 procent) tot het vervangen van versleten meubels (70 procent). Voor het eten van om de dag een warme maaltijd met vlees, vis of kip is van de gezinnen op of onder de armoedegrens onvoldoende geld en er is onvoldoende geld voor het vervoer naar (groot) ouders, familieleden of vrienden die niet op fietsafstand wonen, en verjaardagen worden overgeslagen omdat er geen geld is om een cadeautje te kopen5. Bijna 1 op de 8 huishoudens met een risico op armoede gaf aan achterstand te hebben gehad bij de betaling van de maandelijkse hypotheek- of huurlasten. Om financiële redenen de elektriciteits-, water- of gasrekeningen niet tijdig kunnen betalen kwam bij bijna 1 op de 10 huishoudens met een laag inkomen voor.

Ongeveer 6 van de 10 huishoudens met een laag inkomen had onvoldoende geld om regelmatig nieuwe kleding te kopen of jaarlijks een week op vakantie te gaan. Bijna 75 procent had onvoldoende financiële middelen achter de hand om onverwachte, noodzakelijke uitgaven ter waarde van €1.000 te kunnen bekostigen6. Uit hersenonderzoek is gebleken dat het voortdurend leven met geldzorgen of armoede een zware emotionele en cognitieve last is die chronische stress veroorzaakt. De stress tast het vermogen aan om problemen doelmatig aan te pakken, prioriteiten te stellen en impulsen te beheersen. Het nemen van onverstandige, korte termijn-beslissingen kan inwoners steeds verder in de financiële problemen brengen7.

CBS. Armoede en sociale uitsluiting 2015. Den Haag: CBS, 2015. CBS, Armoede en sociale uitsluiting 2018. Den Haag: CBS, 2018. 7 Mullainathan, Sendhil en Shafir, Eldar. Schaarste. Hoe gebrek aan tijd en geld ons gedrag bepalen. Amsterdam: Maving Publishing, 2013. 5 6

9 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

Ook heeft het leven in armoede invloed op de gezondheid. Mensen uit een huishouden met een inkomen onder de armoedegrens leven gemiddeld ongeveer 5 jaar korter dan mensen met een hoger inkomen. Het verschil in gezonde levensjaren bedraagt zelfs 14 jaar8. Gevolgen armoede bij kinderen Opgroeien in armoede kan grote gevolgen hebben voor kinderen. In gezinnen met een laag inkomen is er niet altijd geld om een sport te beoefenen, nieuwe kleren te kopen, op vakantie te gaan of mee te doen aan schoolexcursies. Kinderen praten daar vaak niet over. Zij willen hun ouders niet laten merken dat ze iets graag willen dat geld kost. Andere kinderen schamen zich ervoor, zijn jaloers en/of voelen zich buitengesloten. De gevolgen zijn groter als er meerdere problemen in een gezin zijn en/of als de armoede langdurig is. Als er alleen een financieel probleem is, door bijvoorbeeld werkloosheid van (een van de) ouders, kunnen ouders vaak goed met de situatie omgaan en zijn er weinig negatieve gevolgen voor het kind. Maar naarmate er meer zogenaamde risicofactoren in de omgeving van het gezin zijn, zoals lage opleiding van de ouders, psychische problemen van de ouders of huiselijk geweld, dan neemt de kans op problemen toe.

Ouders die voortdurend (te) weinig inkomen en (te) veel schulden hebben, lijden onder stress, voelen zich psychisch steeds minder goed en worden onzeker over hun rol als opvoeder. Mogelijk gevolgen van armoede zijn9:  onveilige hechting (bij kinderen tot 3 jaar die opgroeien in armoede);  psychosociale problemen (bij kinderen tot 12 jaar);  verminderde hersenontwikkeling en minder goede emotieregulatie;  grotere kans op het verlaten van school zonder startkwalificatie;  sociaal isolement door uitsluiting bij activiteiten;  gevoelens van angst, afhankelijk zijn en ongelukkig zijn (meer naarmate een gezin langer in armoede leeft). Opvallend is ook dat kinderen op de basisschool met dezelfde capaciteiten maar van ouders met een lager inkomen gemiddeld een lager schooladvies krijgen dan kinderen van rijkere ouders10. Ook bij de overgang naar het hoger onderwijs is het inkomen van de ouders van invloed. Door financiële drempels, zoals ouderbijdragen, boekengeld en kosten voor vervoer, kiezen ouders soms voor een lagere schoolkeuze die minder kosten met zich brengt. Dat leidt op zijn beurt weer tot een grotere achterstand op de arbeidsmarkt.

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2009/52/gezonde-levensverwachting-korter-bij-lage-inkomens Sociaal Economische Raad (SER). Opgroeien zonder Armoede. Advies uitgebracht aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Den Haag: SER, maart 2017. http://kindpakketwijzer.nl 10 CBS 8 9

10 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

2.3. Landelijke aanbevelingen aanpak armoede Diverse toonaangevende instituten11 hebben de afgelopen jaren aanbevelingen gedaan aan gemeenten voor een lokale aanpak van armoede. Deze aanbevelingen nemen wij mee in het Teylingse armoedebeleid. Empowerment: versterken eigen kracht inwoners Empowerment is niet één doel of één methodiek, maar een richtinggevend denk- en handelingskader. Het impliceert investeren in het psychologische, sociale en maatschappelijke kapitaal. Professionals kunnen het psychologische kapitaal (zelfvertrouwen, veerkracht en wilskracht) van mensen vergroten door middel van motiverende gespreksvoering en oplossingsgericht coachen. Investeren in sociaal kapitaal betekent het vergroten van steun van familie, vrienden of buren en maatschappelijke organisaties die de kwetsbare groep met succes kunnen ondersteunen en bereiken. Bij maatschappelijk kapitaal gaat het om het versterken van belangengroepen, cliëntenraden en zelforganisaties. Dit zodat zij in staat zijn tot het veranderen en beïnvloeden van vooroordelen en processen van uitsluiting, betere toegankelijkheid van voorzieningen en het beïnvloeden van sociale wet- en regelgeving. Investeren in opleiding en arbeid Het investeren in opleiding en arbeid levert wellicht de belangrijke bijdrage: 40% komt, door het vinden van werk, uit de armoede.

Verbeter de gemeentelijke dienstverlening • Investeer in laagdrempelige en persoonlijke dienstverlening. Vermijd ingewikkelde formulieren en procedures. Monitor of de digitalisering van de dienstverlening drempelverhogend werkt. • Verkort de wachttijd bij de aanvraag van uitkeringen en maak het verstrekken van voorschotten soepeler. • Organiseer een noodfonds of ondersteun een noodfonds van derden c.q. diaconale organisaties zodat bij acute financiële nood snel geholpen kan worden. • Ontwikkel een lokaal armoedebeleid waarbij de financiële positie wordt versterkt van groepen die langdurig afhankelijk zijn van een sociaal minimum en geen perspectief hebben op werk of voldoende lonend werk. • Maak als gemeenteraad standaard gebruik van het instrument ‘armoedemonitor of minimaeffect rapportage’, zodat bij elke nieuwe maatregel op alle beleidsterreinen vooraf en achteraf getoetst wordt of deze (de kans op) armoede vergroot. • Verminder het niet-gebruik van voorzieningen.

MOVISIE. Wat werkt bij De Aanpak van Armoede. Utrecht: MOVISIE, 2016. Knooppunt Kerken en armoede. Armoede in Nederland 2016, Onderzoek naar hulpverlening door diaconieën, parochiële caritasinstellingen en andere kerkelijke organisaties in Nederland, Libertas Pascal Utrecht. Sociaal Economische Raad (SER). Opgroeien zonder Armoede. Advies uitgebracht aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Den Haag: SER, maart 2017. Kinderombudsman. Kinderen in Armoede in Nederland. Den Haag: Kinderombudsman, 2013. 11

11 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

Ondersteuning kinderen in armoede • Zie kinderen niet als ‘losse onderdelen’; richt je op inkomensondersteuning van ouders. • Compenseer het leven van een kind in armoede door specifieke regelingen in natura die sociale participatie zoals activiteiten op sport en cultuur mogelijk maken.

2.4. Landelijke cijfers Lichte daling huishoudens in armoede, langdurige armoede neemt toe Sinds de economische crisis is de armoede in Nederland enorm toegenomen. Met het in 2014 ingezette herstel van de economie, daalde het aantal huishoudens in armoede in 2014 en 2015. In 2016 bleef het onveranderd. Ramingen van het Centraal Planbureau, wijzen op aanhoudende stabiliteit in 2017 en een daling in 2018. Anders gesteld is het met langdurige armoede. De kans om ten minste vier jaar achtereen van een laag inkomen te moeten rondkomen nam ook in 2016 verder toe. Dat komt vooral door de groeiende groep mensen die moeilijk uit de bijstand kan komen. Vooral bepaalde bevolkingsgroepen, zoals eenoudergezinnen en minderjarige kinderen zijn in 2014 en 2015 getroffen door hardnekkige armoede. In 2016 stabiliseerde het aantal mensen onder de armoedegrens in deze groepen12. Grootste risicogroepen armoede: bijstandsgerechtigden, migranten en zelfstandigen De groepen die het meeste risico op armoede lopen, zijn bijstandsgerechtigden, niet-westerse migranten en zelfstandigen. Waar het gemiddelde armoedepercentage voor de totale bevolking in 2014 op 7,6% lag, is dat percentage bij die groepen veel hoger. Het is namelijk: 44% (bijstandsgerechtigden), 19% (niet-westerse migranten) en 12% (zelfstandigen). De rijkste groep zijn de 65-plussers.

Een kleine 3% van de ouderen blijkt onder de armoedegrens te leven13. Ook eenoudergezinnen, alleenstaanden tot de AOW-leeftijd, huishoudens met bijstand en huishoudens met een laagopgeleide hoofdkostwinner leven relatief vaak van een inkomen onder de armoedegrens. Zo moest in 2016 23% van de eenoudergezinnen met minderjarige kinderen van een laag inkomen rondkomen en had 8% van hen al minstens vier jaar achtereen een laag inkomen14.

CBS, Armoede en sociale uitsluiting 2018. Den Haag: CBS, 2018. https://digitaal.scp.nl/armoedeinkaart2016/waar_ligt_de_armoedegrens/ 14 CBS. Armoede en sociale uitsluiting 2017. Den Haag: CBS, 2017. 12 13

12 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

Vooral vluchtelingen hebben laag inkomen Onder huishoudens van niet-westerse afkomst kwam in 2016 het aandeel met een laag inkomen uit op 26% en bedroeg het aandeel met een langdurig laag inkomen 13%. Vluchtelingen uit Syrië en Eritrea die inmiddels de asielprocedure hebben doorlopen en een verblijfsvergunning hebben, lopen de hoogste armoederisico’s. Ruim driekwart van de Syrische statushouders moest in 2016 van een laag inkomen rondkomen. Onder de (kleine) groep huishoudens van Eritrese afkomst lag het aandeel met 83% nog een stuk hoger. Het gros van deze huishoudens leeft van de bijstand15. Grote armoede onder kinderen De kans om in Nederland als kind in armoede op te groeien is een stuk groter dan als volwassene in armoede te leven. In 2014 waren er 380 duizend kinderen die in armoede leefden, ongeveer 11% van de gehele bevolking. Onder kinderen met een migratieachtergrond is dat percentage nog hoger: 28%. Dit betekent dat 1 op de 9 kinderen in armoede opgroeit en onder kinderen van migranten dit bijna uitkomt 1 op de 3 kinderen. De afgelopen twee jaar zijn deze percentages wel licht gedaald16. Inkomenstekorten voor huishoudens met laag inkomen Huishoudens met een laag inkomen hebben een inkomenstekort om in de basisbehoeften te voorzien. In 2016 lag het tekort op gemiddeld 9,4% van het inkomen.

Dat betekent voor een alleenstaande dat deze ongeveer €100 per maand tekort kwam. In 2014 lag het inkomen 10,5% onder de lage inkomensgrens en was het tekort voor een alleenstaande circa € 110 per maand. Bij meerpersoonshuishoudens waar de lage inkomensgrens hoger is, betekent een percentage van 9,4% dus een hoger tekort17. Mogelijk is dit inkomenstekort nog veel hoger. Uit onderzoek van het SCP blijkt dat veel van de bedragen die opgenomen zijn in het basisbehoeftenbudget (zie schema pagina 7) ontoereikend zijn. Met name de daadwerkelijke kosten voor huur, woonlasten, kleding, voedsel, vervoer en kosten voor sociale participatie liggen volgens de onderzochte groep hoger dan in het overzicht zijn opgenomen. Voor een alleenstaande kwam de groep op € 1.459 uit. Dit laatste bedrag is bijna € 400 hoger dan het referentiebudget dat de basis is voor het niet-veel-maar-toereikend criterium18. Hoe hoog de inkomenstekorten feitelijk zijn hangt o.a. af van de plek waar iemand woont. Zo zijn de huren in de Bollenstreek bijvoorbeeld hoger dan die in Friesland. Aan de andere kant kan het ook zo zijn dat inwoners wonen in een afgeloste koopwoning en daardoor lagere woonlasten hebben per maand dan in het overzicht wordt vermeld.

CBS, Armoede en sociale uitsluiting 2018. Den Haag: CBS, 2018. Sociaal Economische Raad (SER). Opgroeien zonder Armoede. Advies uitgebracht aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Den Haag: SER, maart 2017. 17 CBS, Armoede en sociale uitsluiting 2018. Den Haag: CBS, 2018. 18 https://digitaal.scp.nl/armoedeinkaart2016/waar_ligt_de_armoedegrens/ 15 16

13 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

2.5. Teylingse cijfers Relatief weinig armoede, wel aanzienlijk aantal In Teylingen leeft 4,1% van de huishoudens ten minste een jaar op de armoedegrens (tabel 2). Vergeleken met de Bollen5-gemeenten en heel Nederland zijn dat er relatief weinig. Desondanks is het wel een aanzienlijke groep, namelijk 600 huishoudens. Daarbij gaat het om circa 1.100 personen. In de huishoudens tot 101% zijn circa 300 kinderen betrokken (tabel 3). Ongeveer 900 huishoudens hebben met een inkomen tot 110% van het sociaal minimum geen ruimte om te sparen. Dat betekent dat zij snel in de problemen kunnen komen bij grote of onvoorziene uitgaven. Circa 1.300 huishoudens hebben een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. Het advies van de SER en de Kinderombudsman aan gemeenten is om minimaal tot deze grens kosten voor sociale participatie van kinderen te betalen. Het aantal (kinderen in) huishoudens met een laag inkomen in Teylingen is van 2013-2014 stabiel. Tabel 2 Huishoudens naar inkomen % tot sociaal minimum

Teylingen 2013

Teylingen 2014

B5 2014

NL 2014

aantal

%

%

%

%

600

4,3

4,1

5,5

8,4

110%

900

6,6

6,5

8,3

12,4

120%

1.300

9,1

8,8

11,1

16

101% (armoede)

bron: CBS

In de tabel gaat het alleen over inkomen en niet over het vermogen van deze huishoudens. De cijfers uit 2014 zijn de meest recente gegevens. In december 2017 zouden cijfers over 2015 uitgebracht worden. Deze zijn op dit moment nog niet beschikbaar. Tabel 3 Minderjarige kinderen in huishoudens, naar inkomen % tot sociaal minimum

Teylingen 2013

Teylingen 2014

B5 2014

NL 2014

aantal

%

%

%

%

101% (armoede)

300

3,9

3,4

5,2

7,9

110%

400

5,1

4,6

7,1

10,9

120%

500

6

5,7

8,5

13,0

bron: CBS

Achtergrondkenmerken huishoudens armoedegrens Een derde van de huishoudens op de armoedegrens, met een inkomen tot 101% van het sociaal minimum, heeft een migrantenachtergrond (figuur 1). Bij de migranten met een westerse achtergrond gaat het met name om Oost-Europeanen (Polen, Bulgaren). Onder de huishoudens met een niet-westerse achtergrond worden Nederlanders met een Turks/Marokkaans/Surinaamse

14 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

achtergrond verstaan en de nieuwe Nederlanders met een vluchtelingenachtergrond uit onder andere Syrië en Eritrea. De helft van de huishoudens is alleenstaand.

Figuur 2 Samenstelling huishoudens

Figuur 1 Herkomst huishoudens

100

100

300

100 200

400

nederlands

westers

niet-westers

alleenstaand

paren

eenouder

De helft van de huishoudens op de armoedegrens heeft een hoofdkostwinner in de leeftijd van 4565 jaar. Opvallend is dat in tegenstelling tot landelijke trend er relatief veel inwoners boven de 65 jaar leeft van een inkomen onder de armoedegrens. Het merendeel van deze huishoudens woont in een huurwoning.

Figuur 3 Leeftijd hoofdkostwinner

Figuur 4 Woonsituatie huishoudens eigen woning

100 200

100 200

300 300 25 tot 45 jaar

45 tot 65 jaar

65+*

huurwoning huursubsidie huurwoning zonder huursubsidie

*De cijfers zijn afgerond. Het daadwerkelijk aantal ouderen zal iets hoger liggen. bron: CBS

Warmond meeste huishoudens onder/rond sociaal minimum In de kern Warmond wonen de meeste huishoudens met een inkomen onder of rond het sociaal minimum. Het gaat om 5,1% van de huishoudens. Dit percentage is afgenomen sinds het jaar ervoor. Dat is in alle kernen het geval.

Tabel 4 Huishoudens onder of rond het sociaal minimum per kern kern Sassenheim Voorhout Warmond Teylingen totaal

% 2015 3,4 2,3 5,1 3,2

% 2014 4,3 3,5 6,6 4,3

bron: CBS

15 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

Het gegeven dat Warmond hoger uitkomt dan de andere kernen is interessant genoeg om te blijven volgen. In de komende periode zullen we kijken of een ‘wijkgerichte aanpak’ opportuun lijkt. Meer huishoudens met een bijstandsuitkering Het percentage huishoudens met een bijstandsuitkering is de afgelopen jaren toegenomen in Teylingen. Het gaat om een groei van 260 huishoudens in 2015 naar 320 in 2017. Dat komt grotendeels door een toename van het aantal statushouders. In de 320 huishoudens gaat het om circa 400 personen. Het percentage huishoudens met een bijstandsuitkering ligt nog steeds onder dat van andere matig stedelijke gemeenten en heel Nederland (figuur 5). Chronisch zieken, gehandicapten en ouderen Met de invoering van de Participatiewet is de categoriale inkomensvoorziening die chronisch zieken, gehandicapten en ouderen eerder ontvingen en naar eigen inzicht (vrij) konden besteden door de wetgever afgeschaft. Ouderen komen ook niet in aanmerking voor het Persoons Ondersteunend Budget (POB). Deze maatregelen zijn deels gecompenseerd door de uitgebreide dekking van de collectieve aanvullende ziektekostenverzekering en mogelijkheden binnen de bijzondere bijstand maar het is aannemelijk dat (een deel van deze) groep er afgelopen jaren financieel op achteruit is gegaan. Dit zal meegenomen worden in de armoedemonitor.

Figuur 5 Percentage huishoudens met een bijstandsuitkering 7 6

6,1

5,7

5 4 4

5,7

4,1

4

3 2 1

1,8

1,9

2,1

2015

2016

2017

0

teylingen

matig stedelijke gemeenten

nl

bron: waarstaatjegemeente.nl19

Het percentage kinderen in huishoudens met een bijstandsuitkering lag in 2015 op 2%. Dit gaat om circa 160 kinderen. Ter vergelijking met andere matig stedelijke gemeenten was dat 4,4% en in heel Nederland 6,6%.

Gemeenten met dezelfde mate van stedelijkheid zijn vaak beter met elkaar te vergelijken dan bijvoorbeeld gemeenten die geografisch tot dezelfde regio behoren. Teylingen wordt door het CBS getypeerd als een matig stedelijke gemeente. Dit heeft te maken met het aantal adressen binnen een bepaalde straal (1000-1500 per km2) 19

16 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

Teylingse risicogroepen Maatschappelijke organisaties in Teylingen signaleren dat vooral de volgende groepen de afgelopen jaren het financieel zwaar hebben gehad20:

      

alleenstaanden en jongeren onder de 27 jaar; mensen met een langdurig laag inkomen net boven 120% van het sociaal minimum die niet in aanmerking komen voor minimaregelingen (zogenaamde werkende armen); mensen die langdurig een uitkering krijgen; voordeurdelers; werklozen; statushouders; zzp-ers en eenmanszaken.

Daarnaast ontvangen we recentelijk meer signalen over:  Ouderen met alleen een AOW-uitkering met een klein pensioen of pensioengat. Steeds hogere vaste lasten en (eigen bijdragen) voor zorgkosten spelen hier vaak een rol. Een goed beeld over de omvang van deze groep is er nog niet. Deze groep is vaak gewend om van weinig rond te komen en klaagt niet snel. Daarnaast speelt schaamte over het hebben van financiële problemen vooral bij deze generatie nog vaak een grote rol. In de nabije toekomst verwachten maatschappelijke organisaties vooral problemen bij: •

•

•

Jongeren met een lage opleiding die moeite hebben om een baan te vinden en jongeren die zelfstandig gaan wonen. Deze jongeren moeten vaak noodgedwongen in de vrije sector huren (zonder huurtoeslag), omdat ze nog niet lang genoeg op de wachtlijst voor een sociale huurwoning staan. Mensen die door de aantrekkende economie uit de financiële problemen zijn gekomen, maar kwetsbaar blijven voor tegenslagen. Vaak gaat het om mensen met flexcontracten, die weer ontslagen kunnen worden. Hun financiële buffers zijn nog niet groot genoeg om financiële tegenslagen op te kunnen vangen. Mensen die als gevolg van digitalisering of robotisering hun baan kwijtraken.

Gemeente Teylingen. Armoedebeleid gemeente Teylingen 2017. Teylingen: Gemeente Teylingen, 2017a (niet vastgestelde beleidsnota). 20

17 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

3. Visie op armoedebeleid Teylingen 3.1. Visie Teylingen wil armoede en sociale uitsluiting onder haar inwoners voorkomen en bestrijden. Wij zullen de noodzakelijke voorwaarden scheppen voor een beter toekomstperspectief voor al onze inwoners met betrekking tot:  

volwaardige maatschappelijke participatie het hebben van een voldoende besteedbaar inkomen

Deze benadering is breder dan alleen het treffen van voorzieningen en het verstrekken van uitkeringen en toeslagen. We willen als lokale overheid onze inwoners ondersteunen waar nodig en versterken waar mogelijk om te voorkomen dat zij onder de armoedegrens terecht komen.

3.2. Beleidsuitgangspunten Wij willen zorgen dat inwoners uit Teylingen voldoende inkomen hebben om te voorzien in hun basisbehoeften en niet (financieel) belemmerd worden om deel te nemen aan het maatschappelijk leven. De volgende uitgangspunten vormen hiervoor de basis. Laagdrempelige en integrale toegang We willen dat inwoners en professionals snel en gemakkelijk de weg naar hulp en ondersteuning weten te vinden. Het moet duidelijk zijn waar ze terecht kunnen met vragen op het gebied van jeugd, hulp en ondersteuning, werk en inkomen, schuldhulpverlening, zorg en wonen. Met de oprichting van de sociale teams in 2016 en de integratie van het zorgloket in de lokale teams per april 2018 is er een ‘loket’ waar inwoners met al hun vragen terecht kunnen. Zo hebben we een laagdrempelige toegang gerealiseerd, dichtbij de inwoner. De sociale teams kijken vanuit een integrale benadering naar de verschillende problemen die samenhangen met de armoede- en schuldenproblematiek en bieden ondersteuning waar nodig en gewenst. Brede focus met aandacht voor speciale doelgroepen Het armoedebeleid is gericht op iedere inwoner die van een inkomen leeft van onder, op of net boven de armoedegrens. Het besteedbaar inkomen om minimaal in de vaste lasten te voorzien is daarin leidend. Daarnaast is er extra aandacht voor doelgroepen die (langdurig) in armoede (dreigen te) verkeren en voor kinderen.

Onze ambitie is dat alle kinderen hun talenten kunnen ontwikkelen en volwaardig kunnen meedoen aan de samenleving. Opgroeien in een arm gezin mag geen beperking zijn om mee te kunnen doen aan school, sport en cultuur. Eigen kracht centraal, zelfredzaamheid stimuleren In onze aanpak staat het stimuleren en versterken van de zelfredzaamheid van inwoners centraal. We gaan uit van de eigen kracht van de inwoner en zijn of haar sociale netwerk. We willen het liefst dat mensen met een duwtje in de rug weer de weg naar financiële zelfstandigheid kunnen vinden. Daarbij zijn we ook realistisch; we weten dat niet iedereen op eigen kracht kan deelnemen aan de samenleving. Voor kwetsbare inwoners zorgen wij dat ondersteuning beschikbaar is.

18 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

Maatwerk en menselijke maat centraal Het ondersteunen van mensen in armoede vraagt maatwerk. Wij werken met de ‘omgekeerde toets’ waar niet uitgegaan wordt van de regels maar van ‘doen wat nodig is’. De ondersteuningsbehoefte van de inwoner staat daarin centraal. Door de nieuwe inzichten over de invloed van stress die met (langdurige) armoede en schuldenproblematiek gepaard gaan, wordt gebruik gemaakt van (elementen van) de methodiek ‘Mobility Mentoring’21. Maar bovenal van gezond verstand.

De aanpak Mobility Mentoring combineert het onderwerp armoede met de laatste inzichten vanuit de hersenwetenschap. Centraal in deze benadering staat het wegnemen van stress en het begrip voor het feit dat mensen in armoede niet altijd de meest verstandige keuzes maken. 21

19 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

4. Aanpak 4.1. Wat doen we al? In 2017 is er een inventarisatie gemaakt van de instrumenten en maatregelen die Teylingen voor armoedebestrijding bestaan. De conclusie was dat er met de circa 20 ’instrumenten’ al een hoop gebeurt. De maatregelen lopen langs zes sporen die elkaar overlappen en versterken. Hieronder staan de zes sporen benoemd. Preventie en vroegsignalering • Vindplaatsgericht werken • Taalhuis • Beweegprogramma voor Minima: Lekker in je lijf • Voor- en vroegschoolse educatie • Informatie over mogelijkheden inkomensondersteuning Aandacht voor schulden • Thuisadministratie • Budgetinformatiepunt • Noodfonds • Fonds voorkomen huisuitzettingen (vanaf 2018) • Schulddienstverlening Materiële ondersteuning en maatschappelijke activering • Sport- en cultuurregeling • Kwijtschelding gemeentelijke belastingen • Kleding- en Voedselbank • Kinderopvangtoeslag Werk en inkomen • Bijstandsuitkering op grond van de Participatiewet • Re-integratie • Persoons ondersteunend budget (Pob) • Inspanningspremie • Individuele bijzondere bijstand • Collectieve aanvullende zorgverkering Onderwijs • Onderwijs als basis • Signaleringsfunctie onderwijs • Aansluiting op de arbeidsmarkt Stimuleren Maatschappelijke Initiatieven • Noodfondsen

20 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

In bijlage 1 zijn de maatregelen nader uitgewerkt. De belangrijkste financiële instrumenten zijn de regelingen die door de ISD Bollenstreek worden uitgevoerd. Met de oprichting van de sociale teams in 2016, de inzet van de coördinator schuldhulpverlening per 2018 en de pilot Village-deal22 in Voorhout zijn er belangrijke stappen gezet om (nog) betere ondersteuning te bieden aan inwoners waar armoede en schuldenproblematiek speelt of problematiek die kan leiden tot armoede.

4.2. Wat gaan we nog meer doen? Hieronder staat een overzicht over hoe de instrumenten worden ingezet, welke instrumenten er nog meer zijn en welke nieuwe maatregelen we nemen. Deze worden uitgewerkt in de volgende hoofdstukken. Ze zijn aanvullend op de reeds bestaande maatregelen.

Preventie en vroegsignalering

•Stimuleren gebruik bestaande maatregelen •Verbeteren financiering leerlingenvervoer •Verbeteren inburgering statushouders

Aandacht voor schulden

•Uitvoeren maatregelen uit het beleidsplan schuldhulp •Voorkomen van afhankelijkheid Voedselbank statushouders

Materiële ondersteuning en maatschappelijke activering

•Invoeren kindpakket, waaronder aansluiten bij Jeugdsportfonds en Jeugdcultuurfonds en bij Stichting Leergeld •Stimuleren participatie sport en cultuur

Werk en inkomen

Onderwijs

Stimuleren maatschappelijke initiatieven

•Inzetten op werkende armen •Anayseren effectiviteit minimaregelingen

•Inzetten op laaggeletterdheid •Inzetten op onderwijs en versterking jongeren

•Maatschappelijke partners en inwoners betrekken •Instellen subsidiebudget •Samenwerking noodfondsen stimuleren

Belangrijke elementen uit de aanpak zijn preventie en vroegsignalering en focus op kinderen.

De Village Deal is een deal tussen het college van B&W en de gemeenteraad om te experimenteren met een vernieuwend en integraler ondersteuningsaanbod aan bewoners met een complexe of meervoudige hulpvraag. Het doel van de Village Deals is het stimuleren van integrale en vernieuwende aanpakken binnen het sociaal domein en de lessen in dit leerproces te delen met andere gemeenten. 22

21 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

Zoals aangegeven zijn deze maatregelen een startpunt. Op basis van signalen vanuit inwoners en maatschappelijke partners kan, indien nodig, tussentijds ingespeeld worden op de actuele situatie.

22 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

5. Stimuleren gebruik bestaande regelingen 5.1. Wat willen we bereiken? Alle inwoners van Teylingen zijn op de hoogte en maken gebruik van de landelijke en lokale inkomensondersteunende maatregelen. Een deel van de huishoudens komt uit onder de armoedegrens omdat zij geen gebruik maken van de landelijke en lokale inkomensondersteunende maatregelen die voor minima beschikbaar zijn. Oorzaken daarvan zijn:  de onbekendheid van met name gemeentelijke regelingen;  de vaak ingewikkelde administratie die hier mee gemoeid is;  de voorwaarden voor toekenning die problematisch kunnen zijn voor mensen in armoede of schulden (zoals toekenning na gemaakte kosten) of correctie achteraf (huurtoeslag, zorgtoeslag). Het niet-gebruik van gemeentelijke regelingen voor kinderen werd in 2011 geschat op 47%, het niet gebruik van zorg en huurtoeslag lag op 17-18%, het niet-gebruik van langdurigheidstoeslag23 bedroeg 60%24. Vooral bij werkende armen zijn de regelingen onbekend of bij statushouders nadat de begeleiding door Vluchtelingenwerk ophoudt.

5.2. Hoe willen we dit bereiken? 

Vereenvoudigen van aanvraagprocedures Hierdoor wordt de drempel lager om inkomensondersteunende voorzieningen aan te vragen en zal het gebruik toenemen. Middelen die hiervoor worden ingezet zijn de website ‘Bereken uw recht’25, een brede aanvraag minimaregelingen, een voorzieningencheck bij intake, het jaarlijkse heronderzoek en bij beëindiging van bijstandsuitkering. Ook zullen waar mogelijk minder bewijsstukken worden gevraagd bij aanvraag van minimaregelingen.



Verbeteren communicatie De afdeling communicatie stelt een plan op in overleg met de ISD Bollenstreek. Doel is ervoor te zorgen dat alle informatie die van belang is voor inwoners met een laag inkomen en schulden op een toegankelijke manier beschikbaar is. Het gaat er hierbij om dat inwoners weten welke organisaties in de gemeente hen praktisch kunnen ondersteunen en op welke (formele en informele) inkomensondersteunende voorzieningen zij mogelijk aanspraak kunnen maken. Andere maatregelen zijn het opzetten van een papierwinkel en afspraken over gemeentelijke belastingen. Deze maken onderdeel uit van de beleidsnota Integrale Schuldhulpverlening en worden uitgewerkt in hoofdstuk 8.

Deze toeslag is in 2015 vervangen door het Persoonsondersteunend budget (Pob) en de Inspanningspremie. SEO Economisch Onderzoek. Niet gebruik Inkomensondersteunende Maatregelen. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek, juni 2011. 25 Dit is een website van het Nibud en Stimulanz waar na invullen van de samenstelling huishouden en inkomensgegevens wordt aangegeven voor welke toeslagen de inwoner in aanmerking komt. 23 24

23 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

5.3. Wat kost het? Voor het verbeteren van de communicatie wordt in 2018 € 5.000 ingezet. We trekken hierin op met schuldhulpverlening.

24 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

6. Verbeteren financiering leerlingenvervoer 6.1. Wat willen we bereiken Minima met recht op een ov-vergoeding in het leerlingenvervoer hoeven dit niet eerst voor te schieten en komen zo niet meer in de financiële problemen. Als een kind niet zelfstandig naar school kan bekostigt de gemeente Teylingen het leerlingenvervoer. Dit geldt voor leerlingen voor wie de dichtstbijzijnde toegankelijke school op grotere afstand van de woning ligt dan 6 kilometer, en voor leerlingen die bijvoorbeeld te maken met een ziekte, handicap of gedragsproblemen. Uitgangspunt is dat in dat geval de kosten van openbaar vervoer worden vergoed. Begeleiding van een leerling, aangepast vervoer of eigen vervoer kan wegens bijzondere omstandigheden worden toegestaan. Vergoeding voor de begeleiding geldt voor kinderen in het basisonderwijs die met het openbaar vervoer reizen en voor kinderen waarvoor een deskundigenverklaring wordt overlegd. De reiskosten voor dit leerlingenvervoer moeten de ouders eerst voorschieten en kunnen zij achteraf declareren. Voor ouders/verzorgers met een laag inkomen kan het voorschieten van de vergoeding van de kosten voor het leerlingenvervoer een groot probleem zijn. Eén van de doelgroepen die we daar reeds in beeld hebben zijn statushouders.

De kinderen van statushouders die zich recent hebben gevestigd in Teylingen kunnen doorgaans niet direct instromen in het reguliere basis- of voortgezet onderwijs omdat zij de Nederlandse taal nog niet voldoende machtig zijn. De kinderen volgen daarom taalonderwijs in Katwijk en Noordwijkerhout. Deze leerlingen komen veelal in aanmerking voor bijdragen in de reiskosten van en naar school vanuit de regeling ‘leerlingenvervoer’. Dit betreft een vergoeding van de kosten voor openbaar vervoer. De kosten worden op declaratiebasis vergoed, dat betekent dat statushouders met meerdere kinderen bedragen moeten voorschieten rond de 300 à 400 euro per maand. Dit brengt veel gezinnen in de financiële problemen/schulden, aangezien zij vaak afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering. Dit biedt geen ruimte om dit soort bedragen voor te schieten en de mensen zijn nog te kort in Nederland om reserves/spaargeld op te hebben gebouwd. Wanneer leerlingenvervoer aan kinderen van statushouders niet wordt toegekend, omdat zij daar volgens de verordening geen recht op hebben, komen de kosten van het busvervoer voor eigen rekening van de statushouder. Fietsen naar school is echter voor deze groep nog geen alternatief. Er zijn geen fietsen in het gezin en zowel ouders als kinderen kunnen vaak niet (veilig) fietsen.

Ook deze ouders komen door de reiskosten van hun kinderen in de financiële problemen c.q. schulden.

6.2. Hoe willen we dit bereiken? 

We willen inzetten op het voorschieten van de reiskosten voor alle kinderen die vallen onder de regeling “leerlingenvervoer”. Door niet meer te werken met een declaratie achteraf, helpt deze

maatregel om schuldenproblematiek bij inwoners met een (te) laag inkomen te voorkomen.

25 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021



Onderzoeken of we voor statushouders een uitzondering kunnen maken door hen een vorm van vervoersvergoeding toe te kennen. Indien nodig passen we hier ‘omgekeerde toets’ toe (doen wat nodig is).

Het mogelijk maken van bovengenoemde voorstellen vraagt nog om een technische uitwerking. Er volgt in 2018 een voorstel waarin deze maatregelen verder worden uitgewerkt.

6.3. Wat kost het? Er zijn naar verwachting geen additionele financiële middelen nodig. De kosten voor het voorschieten van de reiskosten voor kinderen die in aanmerking komen voor leerlingenvervoer, kunnen worden gedekt uit het beschikbaar budget voor leerlingenvervoer. Indien er extra kosten voor de kinderen van statushouders worden gemaakt, kan dit worden gedekt uit de extra rijksmiddelen voor integratie en partipatie statushouders.

26 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

7. Verbeteren inburgering statushouders 7.1. Wat willen we bereiken? Verbeteren inburgeringsniveau en verkorten van de tijd die statushouders nodig hebben voor de inburgering. Statushouders hebben op dit moment drie jaar de tijd om in te burgeren. Wij ontvangen nog steeds slechte signalen over het aanbod van de taalaanbieders; de indruk bestaat dat het niveau van de inburgering zoals deze tegenwoordig wordt afgenomen flink is gedaald t.o.v. het niveau toen de gemeente nog verantwoordelijk was voor de inburgering. Daarnaast hebben wij onvoldoende zicht of het inburgeringstraject wel voldoende aansluit op het niveau van de inburgeraar. Dit kan betekenen dat de talenten van de statushouders onvoldoende worden benut. Dit werkt voor de statushouder demotiverend maar leidt ook tot een lager niveau en dus minder kansen op betaald werk en duurzame uitstroom uit de uitkering.

7.2. Hoe willen we dit bereiken? 

Inzetten van trajectbegeleiding van statushouders. Wij gaan zorgen dat statushouders worden begeleid bij het kiezen van hun inburgeringstraject. Centrale vraag is of de cursus voldoende is afgestemd aan hun startniveau en hun leerbaarheid. Daarnaast willen wij hun resultaten monitoren en zorgen dat zij sneller de inburgering afronden dan de drie jaar die zijn daarvoor hebben. Wij vragen de statushouder hiervoor om toestemming. Op deze manier kunnen we ook de prestaties van de taalaanbieder beter monitoren. Statushouders kunnen zo ook sneller doorstromen naar (betaald) werk. Een plan hiervoor is in voor bereiding. Dit plan wordt t.z.t. aan de raad voorgelegd.

7.3. Wat kost het? De jaarlijkse kosten zijn pm. Deze worden gedekt vanuit de extra rijksmiddelen voor integratie en participatie statushouders.

27 Armoedebeleid Teylingen 2018-2021

8. Uitvoeren maatregelen nota schuldhulpverlening 8.1. Wat willen we bereiken? In 2017 is de beleidsnota Integrale Schuldhulpverlening, een ketenaanpak van preventie tot nazorg 2017-2021 door de raad aangenomen. In deze beleidsnota zijn de volgende ambities geformuleerd:  Meer mensen vinden de weg naar schuldhulpverlening.  In een vroeg stadium bereiken van inwoners met schulden die (nog) niet aankloppen voor hulp.  Terugbrengen van het uitvalspercentage van inwoners in een schulddienstverleningstraject bij de ISD Bollenstreek van 10% naar maximaal 5%.  Voorkomen van herhaling van schulden.

8.2. Hoe willen we dit bereiken? In de beleidsnota Integrale Schuldhulpverlening zijn de volgende maatregelen geformuleerd. Deze noemen we kort. • •

• •

Verbeteren en uitbreiden van de communicatie en gebruik maken van promotiemateriaal zodat inwoners de weg weten te vinden naar schuldhulpverlening. Inzetten van Vroeg Eropaf26 om de groep die we nu niet in beeld hebben te bereiken. Terugdringen uitval door ook tijdens een traject meer begeleiding op maat te bieden. Als instrument hiervoor gaan we Mobility Mentoring inzetten. Meer aandacht besteden aan nazorg (via vrijwilligers en trainingen) om herhaling te voorkomen.

Drie maatregelen uit het beleidsplan schuldhulpverlening die direct verband houden met dit armoedebeleid lichten we hieronder uit. 

Opzetten papierwinkel Bij de papierwinkel kan men terecht met vragen over geld, regelingen, schulden. Medewerkers van de papierwinkel bieden uitleg van moeilijke brieven, bieden hulp bij het invullen van (digitale) formulieren en geven tips en ondersteuning bij het uitzoeken en sorteren van posten administratie. Momenteel wordt onderzocht waar de Papierwinkel opgezet kan worden en wie daarbij betrokken worden. Hierbij kan gedacht worden aan vrijwilligers, consulenten schulddienstverlening en sociaal raadslieden. Er wordt gekeken naar de praktijkvoorbeelden uit andere gemeenten. Hiermee is al een start gemaakt door Welzijn Teylingen en Vluchtelingenwerk.



Afspraken over gemeentelijke belastingen De heffing van gemeentelijke belastingen wordt uitgevoerd door de Belastingsamenwerking Bollenstreek in de gemeente Noordwijk. De projectleider schuldhulpverlening zal met gemeente Noordwijk en ISD Bollenstreek contact opnemen om te bezien of er mogelijkheden zijn voor automatische kwijtscheldingen bij een Participatiewet-uitkering of als er een beroep wordt