1. Programmabegroting Teylingen 2026-2029 - 3 oktober definitief

Samen maken we

Samen maken wij Teylingen Begroting 2026-2029

Inhoudsopgave 1 Inleiding .......................................................................................................................... 5 1.1 Voorwoord ................................................................................................................. 5 1.2 Ontwikkeling financieel meerjarenperspectief 2026-2029 ................................................ 9 1.3 Begroting in één oogopslag ......................................................................................... 12 1.4 Leeswijzer ................................................................................................................ 14 2 Programmaplan ............................................................................................................... 16 2.1 Programma 1. Samenleven ......................................................................................... 16 2.1.1 Vitaliteit ............................................................................................................. 17 2.1.2 Zorg voor elkaar ................................................................................................. 20 2.1.3 Werk en inkomen ................................................................................................ 23 2.1.4 Opgroeien en opvoeden .......................................................................................

26 2.1.5 Thuis als basis .................................................................................................... 31 2.1.6 Passende ondersteuning....................................................................................... 34 2.1.7 Burgerzaken ....................................................................................................... 35 2.1.8 Beleidsindicatoren ............................................................................................... 39 2.1.9 Kaderstellende stukken ........................................................................................ 43 2.1.10 Wat mag het kosten? ......................................................................................... 44 2.2 Programma 2. Leefomgeving ...................................................................................... 47 2.2.1 Mobiliteit ............................................................................................................ 48 2.2.2 Gebiedsontwikkeling ............................................................................................ 50 2.2.3 Openbare ruimte ................................................................................................. 52 2.2.4 Duurzaamheid ....................................................................................................

56 2.2.5 Wonen ............................................................................................................... 59 2.2.6 Beleidsindicatoren ............................................................................................... 63 2.2.7 Kaderstellende stukken ........................................................................................ 65 2.2.8 Wat mag het kosten? ........................................................................................... 66 2.3 Programma 3. Bedrijvigheid........................................................................................ 68 2.3.1 Economie ........................................................................................................... 69 2.3.2 Recreatie en toerisme .......................................................................................... 72 2.3.3 Erfgoed .............................................................................................................. 74 2.3.4 Beleidsindicatoren ............................................................................................... 76 2.3.5 Kaderstellende stukken ........................................................................................ 77 2.3.6 Wat mag het kosten? ...........................................................................................

78 2.4 Programma 4 Bestuur ................................................................................................ 80 2.4.1 Dienstverlenende overheid ................................................................................... 81 2.4.2 Samenwerkende overheid .................................................................................... 83 2.4.3 Rechtmatige overheid .......................................................................................... 86 2.4.4 Participerende overheid........................................................................................ 90

2

2.4.5 Openbare orde en veiligheid ................................................................................. 92 2.4.6 Verbonden partijen .............................................................................................. 98 2.4.7 Beleidsindicatoren ............................................................................................... 98 2.4.8 Kaderstellende stukken ...................................................................................... 101 2.4.9 Wat mag het kosten? ......................................................................................... 102 2.5 Algemene dekkingsmiddelen ..................................................................................... 104 2.5.1 Wat mag het kosten? ......................................................................................... 105 2.5.2 Overhead ......................................................................................................... 107 2.5.3 Vennootschapsbelasting ..................................................................................... 107 3 Paragrafen .................................................................................................................... 108 3.1 Paragraaf Lokale heffingen .......................................................................................

108 3.2 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................... 117 3.3 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ...................................................................... 122 3.4 Paragraaf Financiering ............................................................................................. 134 3.5 Paragraaf Bedrijfsvoering ......................................................................................... 139 3.6 Paragraaf Open Overheid ......................................................................................... 140 3.7 Paragraaf Verbonden partijen ................................................................................... 141 3.8 Paragraaf Grondbeleid.............................................................................................. 155 3.9 Paragraaf Duurzaamheid .......................................................................................... 164 3.10 Paragraaf Opvang ontheemden ............................................................................... 166 4. Financiële begroting ...................................................................................................... 168 4.1Financieel overzicht van baten en lasten......................................................................

168 4.1.1 Grondslagen begroting en meerjarenraming............................................................. 168 4.1.2 Overzicht van baten en lasten ................................................................................ 170 4.1.3 Verschillen tussen de begroting 2026 en de gewijzigde begroting 2025 ....................... 171 1. Samenleven .......................................................................................................... 171 2. Leefomgeving........................................................................................................ 185 3. Bedrijvigheid ......................................................................................................... 191 4. Bestuur en ondersteuning ....................................................................................... 195 5. Algemene dekkingsmiddelen ................................................................................... 199 4.1.4 Overzicht van incidentele baten en lasten ................................................................ 202 4.1.5 Overzicht structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves ............................. 203 4.1.6 Structureel begrotingsevenwicht .............................................................................

204 4.2 Uiteenzetting van de financiële positie........................................................................ 207 4.2.1 Geprognosticeerde balans ...................................................................................... 207 4.2.2 Investeringen 2026-2029 ...................................................................................... 209 4.2.3 Reserves en voorzieningen 2026-2029 .................................................................... 215 4.2.4 Verloop van reserves 2026-2029 ............................................................................ 217 Bijlage 1: Overzicht baten en lasten per taakveld ................................................................. 219

3

Bijlage 2: Risico-inventarisatie ........................................................................................... 227

4

1 Inleiding 1.1 Voorwoord Voorwoord Het college van de gemeente Teylingen presenteert de Programmabegroting 2026–2029. In deze begroting laten we zien hoe we samen verder bouwen aan de plannen uit het raadsprogramma en het collegewerkprogramma “Samen maken we Teylingen”. We maken inzichtelijk welke keuzes we maken, hoeveel geld er beschikbaar is en waaraan we dat besteden. Het is een moment waarop we als gemeente verantwoording afleggen én vooruitkijken: hoe zorgen we ervoor dat Teylingen een fijne plek blijft om te wonen, werken en leven – voor iedereen. De gemeenteraad bespreekt de begroting op 6 november 2025. Dan wordt duidelijk welke richting we samen opgaan in de komende jaren. Laatste begroting van deze raadsperiode: samen keuzes maken in een uitdagende tijd In maart 2026 zijn de gemeenteraadsverkiezingen. De begroting die nu is opgesteld, is daarmee de laatste van deze raadsperiode. En dat gebeurt in een tijd waarin gemeenten steeds meer verantwoordelijkheden krijgen, terwijl de beschikbare middelen juist afnemen. Dat vraagt om keuzes, duidelijke prioriteiten en vooral: samenwerking. Het Rijk heeft forse bezuinigingen aangekondigd. Hoewel er in 2026 en 2027 tijdelijk extra geld beschikbaar komt, schuift het zogeheten ‘ravijnjaar’ door naar 2028. Dat betekent dat we als gemeente op termijn met nog grotere financiële tekorten te maken krijgen.

Tegelijkertijd zien we dat de maatschappelijke vraagstukken steeds complexer worden. De druk op jeugdzorg en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) blijft toenemen, het vinden van personeel blijft lastig, en ook voor de gemeente stijgen de kosten. Daarnaast wordt er steeds meer gevraagd van de veerkracht en weerbaarheid van onze inwoners en partners. We kijken waar we kunnen besparen, hoe we onze inkomsten kunnen versterken, en wat écht nodig is om te blijven doen waarvoor we als gemeente staan. We doen dat met één helder doel voor ogen: blijven bouwen aan een Teylingen waarin jong en oud zich gezien en gesteund voelt. Want samen maken we Teylingen. Mijlpalen in het vooruitzicht Omvangrijke projecten die komende jaren op de planning staan zijn bijvoorbeeld: de herontwikkeling van de Ruïne van Teylingen, de realisatie van de Regiodeal, de centrumplannen en Nieuw Boekhorst. In Nieuw Boekhorst wordt de komende jaren gebouwd aan een groene en duurzame wijk. Met meer dan 1250 woningen voor verschillende doelgroepen, een basisschool, sportvelden en verschillende speel- en sportplekken. En dit is niet de enige plek waar gebouwd wordt: de woningbouwprojecten Langeveld, De Waaier en de Kagerbuurt vorderen gestaag. De herontwikkeling van de Ruïne van Teylingen krijgt steeds meer vorm.

Inwoners en toeristen kunnen in de toekomst nog meer genieten van dit historische monument met een rijke middeleeuwse geschiedenis en de omliggende terreinen. Ook wordt gewerkt aan het verbeteren van de drie centra in Sassenheim, Voorhout en Warmond. Met als doel: centra die levendig, veilig en groen blijven, klimaatadaptief worden en aantrekkelijk zijn om te wonen, winkelen, ontmoeten en ondernemen.

5

Begroting sluitend door maatregelen Zoals gezegd krijg Teylingen, net als veel andere gemeenten, minder geld van de Rijksoverheid. Tegelijkertijd moeten we meer uitgeven, bijvoorbeeld aan jeugdzorg en de Wmo. Om de begroting in balans te brengen, moesten er richting geven worden bij het vaststellen van de Kadernota. Hierbij is gekeken hoe kunnen we besparen (64%), maar ook hoe kunnen we onze inkomsten verhogen (36%). In juli 2025 is door de gemeenteraad tijdens de bespreking van de Kadernota richting geven aan het college. Enkele maatregelen die toen genoemd zijn: besparen via onze gemeenschappelijke regelingen, besparen op het onderhoud van boomgaten, laten vervallen van de natte gymles (zwemmen in plaats van gym), invoeren van verblijfsbelasting en het verhogen van de onroerendezaakbelasting (OZB) voor woningen en niet-woningen.

Tabel maatregelen Maatregelen Bezuinigingen Gemeenschappelijke regelingen Laaghangend fruit Bestuurlijke maatregelen Totaal bezuinigingen

Jaar 2026 in euro's

%

€ 1.934.000 € 629.000 € 480.000 € 3.043.000

64%

€ 1.692.000

36%

Inkomsten verhogende maatregelen OZB en overige belastingen (inclusief indexatie van 2,2%)

Naar aanleiding van de motie ‘Inzet extra bezuinigingen en meevallers’ heeft het college gezocht naar mogelijkheden voor het ‘verzachten’ van de stijging van de OZB voor niet-woningen. Het voorstel van het college is om in 2026 75% van het voorgestelde rekentarief uit de Kadernota voor niet-woningen (zowel de eigenaren als de gebruikers) te hanteren en vanaf 2027 100% op te nemen. Hiermee wordt de verhoging naar het rekentarief in twee stappen gerealiseerd. Het college is zich ervan bewust dat het besparen op gemeenschappelijke regelingen impact kan hebben op de kwaliteit en continuïteit van voorzieningen waar inwoners op rekenen. Deze regelingen zijn vaak gericht op samenwerking en efficiëntie, maar bezuinigingen kunnen ook leiden tot verschraling of verminderde slagkracht. Daarom houden we de effecten van deze keuzes nauwlettend in de gaten. We monitoren actief wat de gevolgen zijn voor de dienstverlening, de samenwerking met partners en de maatschappelijke opgaven waar we samen voor staan. Waar nodig sturen we bij, met oog voor de belangen van onze inwoners en de lange termijn. Zo heeft college heeft de motie ‘De taakstelling geldt ook voor HLTsamen’ ingebracht in het bestuur van HLTsamen. Het bestuur ziet geen mogelijkheden om verder te bezuinigingen (dan de opgenomen 4%) op de bedrijfsvoering van HLTsamen. Verder gaan betekent snijden in de ontwikkelkracht.

En dat raakt uiteindelijk ook de dienstverlening aan inwoners, ondernemers en bestuur. Want een organisatie die niet ontwikkelt, verliest aan kwaliteit. Als gemeente Teylingen verdere besparingen wil bij HLTsamen zal het bezuinigingen moeten doen in de programma’s, die doorwerken in HLTsamen. De provincie Zuid-Holland heeft de wettelijke taak om de financiële huishouding in Teylingen te controleren en te ondersteunen. Dit om te voorkomen dat er structurele tekorten staan en om de kwaliteit van het openbaar bestuur te waarborgen. De provincie heeft na de behandeling van de Kadernota aangegeven akkoord te zijn met het pakket genoemde maatregelen in de Kadernota. Ook gaven zij aan dat de ontwikkelingen van het gemeentefonds goed zijn verwerkt. De ontwikkelingen rondom de nog steeds toenemende uitgaven aan jeugdhulp, leidt wel tot extra alertheid. Dit zal de provincie dan ook blijven monitoren.

6

Sociaal domein Het sociaal domein neemt een steeds grotere plek in gemeentelijke begrotingen in, ook in Teylingen. Dit omdat gemeenten sinds de decentralisaties meer zorgtaken op zich hebben genomen, terwijl de middelen vaak achterblijven. Tegelijkertijd groeit de vraag naar ondersteuning – van jeugdzorg tot Wet maatschappelijke ondersteuning – en worden de problemen waarmee inwoners kampen complexer en verweven. Uiteraard willen wij onze inwoners blijven helpen, maar we staan voor de moeilijke taak om dit te doen binnen steeds krapper wordende budgetten. Deze spanning tussen betrokkenheid en betaalbaarheid raakt de kern van wat we als gemeente willen zijn: een betrouwbare partner voor mensen die steun nodig hebben. Het versterken van preventie is essentieel om de gezondheid en het welzijn van inwoners duurzaam te verbeteren. Door vroegtijdig in te zetten op een gezonde leefstijl, mentale veerkracht en een sterke sociale basis, kunnen we veel problemen voorkomen en de druk op de zorg verlichten. De landelijke akkoorden IZA (Integraal Zorgakkoord) en GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) bieden hiervoor belangrijke kaders en stimuleren samenwerking tussen gemeenten, zorgpartners en maatschappelijke organisaties. Via de SPUK-regeling (Specifieke Uitkering) worden middelen beschikbaar gesteld om deze preventieve aanpak lokaal te realiseren.

Het college ziet hierin een kans om preventie structureel te verankeren in beleid en uitvoering, met oog voor de brede maatschappelijke opgaven waar Teylingen voor staat. Het versterken van preventie is essentieel om de gezondheid en het welzijn van inwoners duurzaam te verbeteren. Door vroegtijdig in te zetten op een gezonde leefstijl, mentale veerkracht en een sterke sociale basis, kunnen we veel problemen voorkomen en de druk op de zorg verlichten. De landelijke akkoorden IZA (Integraal Zorgakkoord) en GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) bieden hiervoor belangrijke kaders en stimuleren samenwerking tussen gemeenten, zorgpartners en maatschappelijke organisaties. Via de SPUK-regeling (Specifieke Uitkering) worden middelen beschikbaar gesteld om deze preventieve aanpak lokaal te realiseren. Een concreet voorbeeld is de pilot Zorgzame Wijken (WWZ), waarin inwoners, professionals en organisaties samen werken aan een sterke sociale infrastructuur en toegankelijke ondersteuning dichtbij huis. Deze wijkaanpak sluit aan bij de principes van positieve gezondheid en draagt bij aan het versterken van de eigen regie en het netwerk van inwoners. Het college ziet hierin een kans om preventie structureel te verankeren in beleid en uitvoering, met oog voor de brede maatschappelijke opgaven waar Teylingen voor staat. De komende jaren blijven de kosten voor jeugdhulp en de Wmo onzeker.

De taskforce jeugdzorg is een belangrijke stap in de gezamenlijke regionale aanpak om de jeugdzorg toegankelijk, betaalbaar en toekomstbestendig te houden. Met de Kadernota is al besloten om vooraf te investeren in de uitvoering van de maatregelen. Die investering is opgenomen in de meerjarenbegroting, wat laat zien dat we voorsorteren op verandering. De inzet is helder: kinderen en gezinnen tijdig de juiste hulp bieden, en tegelijkertijd zorgen dat we als gemeente grip houden op de kwaliteit en kosten van zorg. Het is een traject dat vraagt om samenwerking, vertrouwen en doorzettingsvermogen – en dat doen we samen met onze partners in de regio. In 2026 worden de eerste maatregelen doorgevoerd. De verwachting is dat de eerste resultaten in 2027 zichtbaar zullen worden.

7

Keuzes in de nabije toekomst In de komende jaren komen nog de nodige opgaven op ons af: we werken aan een nieuwe voorzieningennota, een nieuw Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor het onderwijs, actualisatie en uitvoering van de beheerplannen en de verduurzamingsopgave van het gemeentelijk vastgoed. Deze opgaven brengen vanzelfsprekend ook financiële consequenties mee zich mee. Gezien de financiële situatie zal dit ook weer keuzes met zich meebrengen. Ook zien we dat het onderwerp maatschappelijk weerbaarheid onverminderde aandacht krijgt in de rijksbegroting. Vanaf 2027 wordt hier landelijk 70 miljoen euro extra voor vrijgemaakt. Onder meer wordt dit geld gebruikt voor publiekscampagnes en het inrichten van een landelijk dekkend stelsel van informatie- en noodsteunpunten samen met gemeenten en veiligheidsregio’s. De Veiligheidsregio Holland Midden maakt op dit moment een voorstel voor het bestuur waar regionale invulling van noodsteun-punten onderdeel van zijn. Voor de komende jaren loopt het tekort op tot ongeveer 1,5 miljoen euro in het jaar 2029. Na de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026 moet het nieuwe gemeentebestuur hierover beslissingen nemen. Tot slot We willen dat iedereen prettig kan wonen en leven in Teylingen. Dit vraagt om een gezonde financiële basis, maar óók om het benutten van de kracht van onze samenleving.

Die kracht uit zich in een rijk verenigingsleven, veel betrokken vrijwilligers, ondernemers, actieve geloofsgemeenschappen en kerken die een verbindende rol spelen in buurten en wijken. Samen zetten we ons in voor een leefbare, zorgzame en vitale gemeente. Veel opgaven zijn ingewikkeld en vragen om een gezamenlijke aanpak. Daarom stellen we prioriteiten, blijven we elkaar ontmoeten en zijn we in gesprek met elkaar. Samen maken we Teylingen. Namens het college van burgemeester en wethouders, M. Volten Wethouder Financiën

8

1.2 Ontwikkeling financieel meerjarenperspectief 2026-2029 Aan de gemeenteraad is voor het zomerreces de Kadernota 2026 toegezonden. De Kadernota was inclusief de uitkomsten van de Meicirculaire 2025 Gemeentefonds. De gepresenteerde kaders vormen de basis. In de onderstaande tabel is het saldo gepresenteerd Financiële doorkijk Programmabegroting 2026-2029 Bedragen x € 1.000 (-/- = nadelig) Financieel beeld kadernota

2026 2027 2028

2029

Meerjarenraming 2026-2029 kadernota

402

-96

-772

-548

Saldo Kadernota

402

-96

-772

-548

Financiële doorkijk Programmabegroting 20262029 Bedragen x € 1.000 (-/- = nadelig) Omschrijving bijstellingen

2026

2027

2028

2029

Bijstelling Jeugdhulp

-800

-800

-800

-800

Ingroei OZB rekentarief niet-woningen naar 75% voor eerste jaar 2026

-298

Opkomstbevordering

-30

Rekenkamerbudget

-10

-10

-10

-10

Nagekomen wijzigingen en overige mutaties

52

15

54

20

Actualisatie kapitaallasten

180

-179

43

-737

Aanpassing Begroting HLT-samen 2026

202

219

219

219

500

500

500

500

-100

-100

-100

-94

-908

Extra inkomsten OZB door minder leegstand en prognose woningen Exploitatiebijdrage Onderwijs- en sportvoorzieningen Nieuw Boekhorst Totaal bijstellingen

-204

-354

Saldo programmabegroting 2026-2029

199

-451

-866 -1.456

Bijstelling Jeugdhulp De kosten van jeugdhulp worden vanaf het kalenderjaar 2025 afgerekend op t-0 (feitelijk gebruik), terwijl dat voorheen gebeurde op t-2 (regionale verdeelsleutel). Deze afrekenmethodiek heeft als voordeel dat de gemeente Teylingen sneller profijt heeft van investeringen die ze doet om de instroom te beperken. Het nadeel is dat het moeilijker is om een goede inschatting te maken van de verwachte kosten. Op basis van de laatste raming van gebruik van jeugdhulp vanuit SOZ (+ 1,6 miljoen) ziet de gemeente Teylingen de noodzaak om hierop te anticiperen. Vooralsnog is 800K financieel verwerkt

9

in de begroting en de overige 800K opgenomen in de risicoparagraaf. De actuele stand van zaken van de realisatie 2025 (welke bepalend kan zijn voor de doorrekening naar 2026) wordt nauwlettend gemonitord

Ingroei OZB-rekentarief niet-woningen naar 75% voor eerste jaar 2026 Naar aanleiding van de motie ‘Inzet extra bezuinigingen en meevallers’ heeft het college gezocht naar mogelijkheden voor het ‘verzachten’ van de stijging van de OZB voor niet woningen. Het voorstel van het college is om in 2026 75% van het voorgestelde rekentarief uit de kadernota voor niet woningen (zowel de eigenaren als de gebruikers) te hanteren en vanaf 2027 100% op te nemen. Hiermee wordt de verhoging naar het rekentarief in twee stappen gerealiseerd. Dit levert eenmalig een nadeel op van € 297.500

Tabel OZB inkomsten niet woningen in Kadernota 2026 e.v. Teylingen

Rekentarief in

Tarief 2025 Stijging om tot

2025

rekentarief te komen

Opbrengst maatregel tot rekentarief

Niet woningen eigenaren

0,3145%

0,1934%

62,62%

€ 1.000.000

Niet woningen gebruikers

0,2393%

0,2086%

14,71%

€ 190.000

Totaal inkomsten

€ 1.190.000

Voorstel alleen voor het jaar 2026 Teylingen

Rekentarief in

Tarief 2025 Stijging om tot

2025

Opbrengst

rekentarief te komen

maatregel tot

75% van kadernota

rekentarief

Niet woningen eigenaren

0,3145%

0,1934%

46,97%

€ 750.000

Niet woningen gebruikers

0,2393%

0,2086%

7,36%

€ 142.500

Totaal inkomsten

€ 892.500

Verschil

€ 297.500

Opkomstbevordering Voor de verkiezingen is het van belang dat inwoners feitelijk en begrijpelijk geïnformeerd worden en dat de opkomst actief wordt bevorderd – neutraal en los van partijpolitieke campagnes. Hierbij wordt voortgebouwd op de ervaringen van 2022. Voor de werkgroep opkomst bevorderende maatregelen wordt een budget gevraagd van € 30.000. Dit budget is gebaseerd op ervaringen uit het verleden. Met dit budget moeten er keuzes worden gemaakt voor wat betreft de inzet van communicatiemiddelen Rekenkamerbudget presentatiegelden De presentiegelden van de leden van de RKC zijn € 10.000,- hoger dan begroot. Dit gaat ten laste van het beschikbare onderzoeksbudget. De Rekenkamer verzoekt om het budget voor presentiegelden te verhogen met € 10.000 zodat dit weer aansluit bij de vergoedingen zoals vastgelegd in de verordening. Op deze manier kan het volledige onderzoeksbudget weer worden ingezet waarvoor het bedoeld is: het uitvoeren van onderzoek. Dit komt de onafhankelijkheid en de kwaliteit van de onderzoeken ten goede.

10

Wijzigingen en mutaties na de Kadernota Er is een aantal kleine wijzigingen op verschillende thema’s. Zo is de indexatie van het leerlingenvervoer bijgesteld. Daarnaast is verwachting is dat er vanaf 2026 er minder geld wordt aan het verkopen van reisdocumenten. Alle nagekomen posten zijn toegelicht in de verschillen analyse in de begroting. Actualisatie kapitaallasten Na vaststellen van de jaarrekening (en de Kadernota 2026) zijn de afschrijvingen kapitaallasten en de kapitaallasten nieuwe investeringen geactualiseerd. Dit is hoofdzakelijk het gevolg van investeringen die om verschillende redenen later gedaan worden. Het voordeel verdwijnt de komende jaren als de investeringen weer op niveau zijn. Aanpassing Begroting HLT-samen 2026 In de geactualiseerde begroting 2025-2028 van HLT Samen is destijds rekening gehouden met een indexering op personeel van 5,4 %, conform de richtlijnen FKGR. Dit is conform de reguliere werkwijze, zowel bij HLTSamen, als in de bijdragen van de gemeenten structureel verwerkt. Gedurende 2025 is de nieuwe CAO definitief vastgesteld en is de indexering naar beneden bijgesteld van 5,4% naar 3,85 %. Dit effect heeft geleid tot een aanpassing in de begroting 2026 van HLTsamen en verder, met tot gevolg een positieve bijstelling van de gemeentelijke bijdrage. Extra inkomsten OZB door minder leegstand en prognose woningen.

Er is minder leegstand dat de prognose bij niet woningen. Hierdoor krijgt de gemeente extra WOZinkomsten. Tevens is minder leegstand dat de prognose bij niet woningen. Hierdoor krijgt de gemeente extra WOZ-inkomsten. Deze bijstelling is ook verwerkt in de tussenrapportage 2025 Exploitatiebijdrage Onderwijs- en sportvoorzieningen Nieuw Boekhorst In de financiële paragraaf van het raadsvoorstel Onderwijs- en sportvoorzieningen Nieuw Boekhorst is opgenomen dat de financiële opzet exclusief dekking voor de exploitatielasten van de sporthal is. In een later stadium zou deze voor instemming aan de raad voorgelegd worden. Inmiddels is duidelijk dat het de exploitatie uitgevoerd zal worden het net opgerichte Sportbedrijf Teylingen. De exploitatiebijdrage is structureel €100.000,- vanaf 2027.

11

1.3 Begroting in één oogopslag

12

13

1.4 Leeswijzer Inleiding De inrichting van de programmabegroting wordt door het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) voorgeschreven en bestaat uit de beleidsbegroting en de financiële begroting. De beleidsbegroting bestaat uit het programmaplan en de paragrafen. De financiële begroting bestaat onder meer uit een totaaloverzicht van de baten en lasten, inzicht in en toelichting op de financiële positie van de gemeente. Beleidsbegroting Het door de raad vastgestelde programmaplan geeft de volgende programma-indeling: 1. Samenleven 2. Leefomgeving 3. Bedrijvigheid 4. Bestuur en ondersteuning Gevolgd door het onderdeel Algemene dekkingsmiddelen. In elk programma wordt per thema inzicht gegeven in de te bereiken doelstellingen (“wat willen we bereiken”). Vervolgens wordt door middel van activiteiten (“wat gaan we daarvoor doen”) aangegeven op welke wijze we ernaar streven deze doelstellingen te bereiken. Deze activiteiten hebben in 2024 onze speciale aandacht. Reguliere, jaarlijks terugkerende taken waar geen verdere bijzonderheden over te vermelden zijn, net als vorig jaar, niet meer in de begroting opgenomen. De reguliere taken die het komende jaar onze specifieke aandacht vragen zijn zo mogelijk wel benoemd. Elk programma eindigt met de verplicht voorgeschreven beleidsindicatoren. Het gaat om gegevens die een trend kunnen signaleren.

Deze gegevens worden voornamelijk vanuit externe bronnen verkregen. Deze informatie is ook beschikbaar op www.waarstaatjegemeente.nl. De gegevens in deze Programmabegroting kunnen achterlopen op de gegevens van de genoemde site. Elk programma wordt afgesloten met het financiële overzicht “Wat mag het kosten?” In dit overzicht staan per taakveld de baten en lasten vermeld. Dit geldt ook voor de mutaties op de reserves. Alle lasten zijn negatief opgenomen en alle baten positief. In de tabellen waar de bedragen afgerond zijn op € 1.000 treft u mogelijk afrondingsverschillen in totaaltellingen aan. Na de vier programma’s wordt inzicht gegeven in de algemene dekkingsmiddelen, de overhead, de post onvoorzien en de vennootschapsbelasting. Naast het programmaplan geven de paragrafen een totaaloverzicht van elementen die in diverse programma’s zijn opgenomen. Zoals de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen of verbonden partijen. Wij gebruiken in de opzet de standaardindeling van het BBV. Financiële begroting In dit hoofdstuk zijn de grondslagen opgenomen, het totaaloverzicht van de baten en lasten en de toelichting met inzicht in de financiële positie. Voorbeelden zijn het overzicht van de incidentele baten en lasten, de investeringen en een geprognosticeerde balans. De indeling van de beleidsbegroting is in de begroting 2025 gewijzigd.

In het programma Leefomgeving is het thema Openbare ruimte en Duurzaamheid gesplitst naar 2 thema's. Zo ook in het programma Bedrijvigheid zijn de thema's Recreatie en toerisme en Erfgoed toegevoegd. Het wijzigen van deze thema- indeling heeft effect op de themastructuur van de financiële budgetten. De budgetwijzigingen die hieruit voortvloeien zullen middels een begrotingswijziging begin 2025 worden verwerkt in de begroting.

14

De plus en min tekens bij de bedragen in deze begroting kunnen als volgt worden verklaard: - Uitgaven zijn positief (+) en Inkomsten negatief (-) opgenomen. - Wijzigingen voor hogere uitgaven en lagere inkomsten zijn positief (+) opgenomen. - Wijzigingen voor lagere uitgaven en hogere inkomsten zijn negatief (-) opgenomen. De plus en min tekens sluiten aan bij de administratieve verwerking in de gebruikte financiële pakketten. Financiële Structuur De financiële structuur is aangepast zodat deze aansluit bij de gewijzigde programmastructuur. Deze tekst moet nog aangepast worden

15

2 Programmaplan

2.1 Programma 1. Samenleven Het programma Samenleven omvat de uitvoering van de Maatschappelijke agenda Teylingen en de dienstverlening van de afdeling Burgerzaken. De (herijkte) Maatschappelijke agenda (MAG) is de kapstok van waaruit we werken aan brede welvaart, met als belangrijke thema's bestaanszekerheid, kansengelijkheid, positieve gezondheid en omzien naar elkaar. We zien een aantal ontwikkelingen waar we rekening mee moeten houden naast de uitwerking van de Maatschappelijke agenda. Zo zien we de kloof in gezondheid tussen welvarende en minder welvarende inwoners groeien. En hebben we te maken met toenemende vergrijzing, tekorten op de arbeidsmarkt en stijgende zorgkosten. Daar komt bovenop dat er de komende jaren minder geld beschikbaar is om alles te doen wat nodig is. Op onderdelen passen de bezuinigingen in het voornemen om de MAG met minder organisaties uit te voeren en kan het zorgen voor efficiency in de uitvoering. Ook wordt in 2026 verder ingezet op het sterker sturen op subsidies. Daarvoor hebben we in 2025 de algemene subsidieverordening aangepast. Maar vaak zal het een uitdaging zijn om met minder middelen dezelfde kwaliteit te kunnen bieden. Dit betekent dat het steeds belangrijker wordt dat ondersteuning daadwerkelijk terecht komt bij de mensen die het echt nodig hebben.

Het vraagt om meer aandacht voor preventie, zelfredzaamheid en eigen kracht, met zorg voor de meest kwetsbaren.

De benadering van positieve gezondheid is voor ons een belangrijke leidraad en biedt een brede en positieve kijk op het leven van onze inwoners. De brede kijk is dat lichamelijke en mentale gezondheid nauw samenhangen met zingeving, meedoen en een gezonde leefstijl. Daarbij gaan we uit van mogelijkheden en kracht die mensen hebben en niet van ziekte en wat niet kan. Het is belangrijk dat jongeren kunnen zijn wie ze zijn, zonder dat er een zorgtraject wordt ingeschakeld voor alles wat niet gemiddeld is. Maar het vraagt ook om aandacht voor de ingewikkelde en onzekere wereld waarin jongeren nu opgroeien. Daarnaast vragen deze ontwikkelingen steeds meer van samenredzaamheid binnen buurten en sociale netwerken; het versterken van gemeenschappen op basis van omzien naar elkaar en het gebruik maken van elkaars talenten. Onder de vlag van de ambitieovereenkomst Wonen, Welzijn, Zorg werken we samen met maatschappelijke partners aan het bouwen en versterken van deze gemeenschappen ("community building"). Bij het uitvoeren van onze Maatschappelijke agenda zoeken we steeds hoe we het uitvoeringsprogramma Duin- en Bollenstreek kunnen versterken en visa versa. Datzelfde geldt voor de regio deal Sierteeltregio die begin 2025 door het Rijk is toegekend.

De dienstverlening van Burgerzaken heeft in 2026 te maken met een aantal belangrijke trends: Snelle ontwikkelingen in digitalisering en veiligheidsrisico’s. -

Landelijk is een toename te zien van (poging tot) identiteitsfraude.

-

Landelijk is een toename te zien van onjuiste in- en uitschrijvingen op adressen in de basisregistratie personen (BRP).

16

-

De invoering van verblijfsbelasting in Teylingen is, naast een inkomstenbron, ook bedoeld om meer zicht te krijgen op de groep arbeidsmigranten. Dit kan gepaard gaan met flink meer inschrijvingen in de BRP.

-

We hebben in 2026 te maken met de zogeheten Reisdocumentenpiek en met de gemeenteraadsverkiezingen.

2.1.1 Vitaliteit Onze inwoners hebben gelijke kansen op een goede gezondheid van –9 maanden tot 100+ Gezondheid zien we als het vermogen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. Daarvoor is een gezonde leefstijl nodig; lichamelijk, mentaal en sociaal. Dat is niet voor iedereen vanzelfsprekend en daarom willen we dit stimuleren. We willen dat alle inwoners gelijke kansen hebben op gezondheid, van jong tot oud. Een gezonde leefstijl is al op jonge leeftijd belangrijk, daar willen we een goede basis leggen. We hebben oog voor kwetsbare inwoners; door ouder worden, een beperking, uitsluiting of tegenslag in het leven. We stimuleren vooral beschermende en gezondheidsbevorderende factoren; zowel bij onze bewoners als hun omgeving. Daarnaast hebben we aandacht voor risico’s en onderliggende problemen op sociaal en maatschappelijk vlak. We zien cultuur als zuurstof van onze samenleving, zonder kunst en cultuur verstikt zij. Cultuur kan ons verbinden, raken, veranderen en verwonderen. Daarmee bevorderen we ook ontmoetingen en dus sociale cohesie. We kiezen vitaliteit als eerste opgave omdat het de basis is voor de volgende opgaven en aansluit bij onze visie over meedoen en de kracht van onze inwoners.

Trends en ontwikkelingen Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), Integraal Zorgakkoord (IZA) en Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) Via het GALA en IZA zijn afgelopen jaren veel activiteiten georganiseerd die gericht zijn op gezondheid, welzijn, sport en sociale verbinding. Denk aan beweegprogramma's voor ouderen, cursussen positieve gezondheid, maatjesprojecten en sportstimulering voor jongeren. Hier gaan we ook in 2026 mee door. Waar gemeenten voorheen vooral via tijdelijke regelingen zoals de Brede SPUK incidenteel konden bijdragen aan preventie en gezondheid, markeert het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) een koerswijziging. Gemeenten krijgen in het AZWA een wettelijk verankerde verantwoordelijkheden en structurele financiering om basisvoorzieningen rondom gezondheid, welzijn en preventie duurzaam te organiseren (bron: VNG, 2024). AZWA is een aanvulling op het Integraal Zorgakkoord (IZA) en versterkt de samenwerking tussen gemeenten, zorgverzekeraars en andere partners. Hiermee krijgen gemeenten niet alleen een grotere, maar ook gelijkwaardige rol in het realiseren van de omslag van 'zorg naar gezondheid' (bron: Rijksoverheid, 2024). Samenhang AZWA, IZA en GALA Het AZWA betreft een aanvullend akkoord op het IZA. De afspraken uit IZA blijven dus bestaan en worden met de nieuwe afspraken versterkt en aangevuld.

Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) loopt tot en met 2026. In het GALA is afgesproken dat een aantal onderdelen structureel gefinancierd wordt, zoals inzet op gezondheidsachterstanden en valpreventie. Deze onderdelen worden geborgd in het AZWA. Het akkoord is nog niet bindend. Het VNG-bestuur legt het akkoord nog voor aan de leden en neemt een definitief besluit op de najaars-ALV in november 2025.

17

Actualiseren voorzieningennota Regelmatig komen verenigingen bij de gemeente langs met een huisvestingsprobleem. Om goed met deze vragen om te kunnen gaan is een verbeterd afwegingskader nodig. Daarom actualiseren we de voorzieningennota. Doel van de voorzieningennota is de maatschappelijke agenda (MAG) te vertalen in een huisvestingsbehoefte per MAG-pijler en passend bij de (financiële) schaal van Teylingen. Deze ontwikkeling raakt dan ook meerdere pijlers van de MAG. We verwachten het document op te leveren in 2026. In de Maatschappelijke agenda Teylingen: Leven Lang Meedoen staan de meerjarige ambities benoemd: Onze ambitie: wat willen we bereiken? • Onze inwoners investeren levenslang in hun positieve gezondheid en een actieve levensstijl. • De gezonde keuze is de makkelijke keuze. • We investeren in een fysieke en sociale omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag. • Iedereen kan laagdrempelig, toegankelijk en betaalbaar kennismaken met diverse vormen van expressie en culturele uitingen. Wat willen we bereiken? Doel: Onze inwoners investeren levenslang in hun positieve gezondheid en een actieve levensstijl Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving A1

We faciliteren inwoners om initiatieven mogelijk te maken, bijvoorbeeld via culturele avonden en het platform 'Viteylingen'.

A2

We gaan door met de uitvoering van de ketenaanpakken Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI), Kind naar Gezond Gewicht (KnGG), Welzijn op Recept, Valpreventie en Kansrijke Start.

A3

We gaan door met de uitvoering van het plan van aanpak 'Vroegsignalering Alcoholproblematiek'.

A4

Het Sportgala zet vrijwilligers, teams en verenigingen in het zonnetje en verbindt verenigingen.

A5

Via Sjors Actief laten we kinderen kennis maken met verschillende sportieve en creatieve activiteiten.

Wat willen we bereiken? Doel: De gezonde keuze is de makkelijke keuze Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving B1

We voeren het lokale plan van aanpak 2023-2026 uit voor het 'Gezond en Actief Leven Akkoord' (GALA).

B2

De Buurtsportcoaches, JOGG-regisseur, Coördinator Sport en Preventie en Cultuurcoördinator werken samen met het onderwijs, GGD en verenigingen aan onder andere een Rookvrije Generatie, Gezonde Kantine en laagdrempelige (beweeg)activiteiten.

18

Wat willen we bereiken? Doel: We investeren in een fysieke en sociale omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving C1

We stimuleren het multifunctionele gebruik van sportvoorzieningen, onder andere ontwikkelen we in de nieuwbouwwijk Nieuw Boekhorst een groene omgeving die uitnodigt tot (ongeorganiseerd) bewegen.

C2

Samen met onze partners werken we aan de doorontwikkeling van 'Rondje Teylingen'.

Wat willen we bereiken? Doel: Meer kinderen en volwassenen kunnen kennismaken met diverse vormen van expressie, culturele uitingen, kunnen elkaar ontmoeten en deelnemen aan cultuur. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving D1

We subsidiëren via het Jacoba van Beierenfonds initiatieven van culturele en maatschappelijke partners wat zorgt voor een gevarieerd cultureel aanbod voor alle leeftijden.

D2

We sturen op een kwalitatief programma ‘Cultuureducatie met Kwaliteit 2025-2028’ waar basisscholen aan deelnemen.

D3

We werken aan de realisatie van beeldende kunst in de buitenruimte in het Boekenburgerbos.

D4

We zorgen voor een voldoende en volwaardige bibliotheek, waar inwoners kunnen lezen, leren, ontwikkelen, ontmoeten en in aanraking komen met cultuur.

Samenwerkingspartners Verbonden partijen

Overige samenwerkingspartners

Hecht Hollands Midden (GGD) Holland Rijnland

Stichting De Combibrug Sportbedrijf Teylingen Sportaanbieders Sportverenigingen Sportservice Zuid-Holland Samenwerkingsverband Viteylingen Culturele en historische organisaties Kunstenaars Welzijn Teylingen Welzijnskwartier Bibliotheek Bollenstreek Onderwijsinstellingen Cultuureducatiegroep Leiden Kunstgebouw The Pando Network Wijksamenwerkingsverband Teylingen Buitensportexploitanten Provincie Zuid-Holland Gemeenten Holland Rijnland

Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.

19

2.1.2 Zorg voor elkaar Onze inwoners zijn actief onderdeel van hun buurt en kijken naar elkaar om Gezamenlijke betrokkenheid van onze inwoners in de buurt is het uitgangspunt. Buurtbewoners helpen en steunen elkaar waar nodig. Door deze betrokkenheid versterken we de veerkracht, leefbaarheid en veiligheid van ons dorp en samenleving. Dit is de kracht van Teylingen, die gelukkig een lange traditie kent van omkijken naar elkaar. Hulp van buurtbewoners gaat vooraf aan steun en hulp van de gemeente of zorgprofessionals, maar er is ook aandacht voor een goede samenwerking tussen deze partijen. We hebben oog voor de inspanningen van vrijwilligers, mantelzorgers en inwoners die zich eenzaam voelen. We streven naar een gevoel van samenhorigheid voor al onze inwoners, zodat iedereen zich uitgenodigd voelt om mee te doen, elkaar te ontmoeten en te helpen; van jong tot oud! Trends en ontwikkelingen Eenzaamheid De gemeente heeft zich aangesloten bij de landelijke aanpak tegen eenzaamheid die ook de komende jaren doorloopt. Samen met lokale partners heeft de werkgroep zich doorontwikkeld tot inspiratiegroep en zet zich in voor verschillende groepen, waaronder jongeren, voor oplossingen, activiteiten en inspiratie om met elkaar - inwoners, ondernemers en verenigingen - de ervaren eenzaamheid te verminderen.

Mantelzorg Er komt steeds meer druk op mantelzorgers door het beleid dat gericht is op langer zelfstandig thuis wonen en zelfredzaamheid, door de vergrijzing en door een groeiend personeelstekort in de zorg. Vrijwilligers Er is een verschuiving gaande in de manier waarop inwoners aankijken tegen het doen van vrijwilligerswerk. Mensen overwegen of ze nog vrijwilligerswerk willen blijven doen en er komen nieuwe vrijwilligers bij. Er is meer animo voor kortdurend en flexibel vrijwilligerswerk. Nieuw Boekhorst Naar verwachting worden eind 2026 de eerste nieuwe woningen opgeleverd in de nieuwe wijk in Voorhout. Eind 2025 is de gemeente al begonnen om, samen met de nieuwe bewoners, maatschappelijke organisaties, bewonersinitiatieven in Voorhout en de projectontwikkelaars, te bouwen aan een "sociale infrastructuur". Het is de bedoeling om te bouwen aan verbondenheid met de wijk en met elkaar, door zichtbare activiteiten te organiseren in de wijk in aanbouw. Ambitieovereenkomst Wonen, Welzijn en Zorg De gemeente Teylingen heeft samen met de gemeente Lisse en de gemeente Hillegom met samenwerkingspartners een visie op de toekomst van wonen, welzijn en zorg opgesteld. Samen zijn we in elke gemeente aan de slag in een pilotwijk. Community building vormt hierin een belangrijke hoeksteen.

We verkennen in hoeverre algemene preventieve voorzieningen, zoals een laagdrempelige ontmoetingsplek in de wijk, de druk op specialistische zorg kunnen verlichten en tegelijkertijd bij kunnen dragen aan het bouwen van de community. Meer over de ambitieovereenkomst is te lezen bij de pijler Thuis als Basis (2.1.5). In de Maatschappelijke Agenda Teylingen Leven Lang Meedoen staan de meerjarige ambities benoemd:

20

Onze ambitie: wat willen we bereiken? • • • • • • •

Inwoners zijn verantwoordelijk voor hun buurt. Inwoners kijken naar elkaar om en doen mee naar vermogen. Jong en oud voelt zich prettig en veilig in de wijk en op straat. Minder mensen voelen zich eenzaam. De draagkracht en de draaglast van mantelzorgers zijn in balans. Mantelzorgers en vrijwilligers weten zich gesteund door de gemeente. Formele en informele zorg werken beter samen.

Wat willen we bereiken? Doel: Inwoners zijn verantwoordelijk voor hun buurt. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving A1

We moedigen buurtinitiatieven aan, bijvoorbeeld met onze contactfunctionaris, wijkavonden en de Buur & buurt box.

A2

We faciliteren nieuwe samenwerkingsprojecten tussen inwoners, verenigingen en sociaal ondernemers in de wijk.

A3

We stimuleren laagdrempelige activiteiten als wandelen, samen eten en buurtkamers als middel om elkaar te ontmoeten.

Wat willen we bereiken? Doel: Inwoners kijken naar elkaar om en doen mee naar vermogen. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving B1

We faciliteren en stimuleren buurtwerk, gericht op elkaar kennen en naar elkaar omzien.

Wat willen we bereiken? Doel: Jong en oud voelt zich prettig en veilig in de wijk en op straat. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving C1

Jongerenwerk is proactief en zoekt de jongeren op.

C2

We zetten de ervaringen uit het uitvoeringsprogramma maatschappelijke zorg ‘Omzien naar elkaar’ in om de leefbaarheid en veiligheid te verbeteren.

Wat willen we bereiken? Doel: Minder mensen voelen zich eenzaam. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving D1

De 'Lokale aanpak eenzaamheid' ontwikkelen we door, samen met maatschappelijke partners.

D2

We faciliteren en stimuleren laagdrempelige ontmoetingen. Daarbij maken we gebruik van (bestaande) buurtkamers en ontmoetingsplekken.

21

Wat willen we bereiken? Doel: De draagkracht en draaglast van mantelzorgers zijn in balans. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving E1

We blijven mantelzorgers ondersteunen via de Adempauzeregeling, met informatie en advies, begeleiding en hulp op maat.

E2

We werken samen met het zorgkantoor, zorgorganisaties en andere gemeenten om de mogelijkheden voor respijtzorg verder te verbeteren.

E3

We bevorderen signalering, doorverwijzing en aandacht voor mantelzorgers bij maatschappelijke partners. En zogen voor structurele aandacht in lokale netwerken en overlegstructuren.

Wat willen we bereiken? Doel: Mantelzorgers en vrijwilligers weten zich gesteund door de gemeente. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving F1

We waarderen mantelzorgers met het mantelzorgcompliment.

F2

We organiseren een aan een actieve participatie van mantelzorgers bij de evaluatie van de ondersteuning van mantelzorgers.

F3

We reiken vrijwilligersprijzen uit in verschillende categorieen, met een feestelijke bijeenkomst als blijk van waardering.

F4

We zorgen voor de verbinding van vraag en aanbod voor vrijwilligerswerk.

Wat willen we bereiken? Doel: Formele en informele zorg werken beter samen. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving G1

We zetten in op domeinoverstijgende samenwerking en brengen partijen bij elkaar.

G2

We ondersteunen en stimuleren initiatieven om informele zorg te bevorderen.

22

Samenwerkingspartners Verbonden partijen

Overige samenwerkingspartners

Bureau Leerrecht (onderdeel van Holland Rijnland) ISD Bollenstreek GR KDB (Provalu) Hecht Hollands Midden Holland Rijnland

Onderwijsveld CJG Voor ieder 1 Kinderopvang organisaties Bedrijfsleven Sportaanbieders, sportstichtingen, Combibrug, Welzijn Teylingen en onderwijs Welzijn Teylingen Welzijnskwartier TWO Jeugdhulp en aanbieders Jeugdhulp Culturele organisaties en -verenigingen, basisscholen, Bibliotheek Bollenstreek, kunstenaars, kunstcommissie, Cultuureducatiegroep, Kunstgebouw, historische verenigingen woningbouwcoöperatie STEK informele ondersteuning; bijv. Humanitas/ Rode Kruis 1e lijn: huisartsen / fysiotherapie/ logopedie / Wijksamenwerkingsverband

Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.

2.1.3 Werk en inkomen Onze inwoners zijn naar vermogen actief in onze samenleving, in de vorm van betaalde arbeid, vrijwilligerswerk of anderszins, en hebben voldoende inkomen voor hun levensonderhoud We vinden het belangrijk dat onze inwoners in hun levensonderhoud kunnen voorzien om mee te kunnen doen in onze samenleving. De meeste inwoners werken en redden zich goed. Sommige inwoners hebben de hulp nodig van de gemeente om te voorkomen dat werkloosheid of armoede, leiden tot zorgen over inkomen, schulden en sociale uitsluiting. We willen dat de kinderen in gezinnen met (dreigende) armoede veilig opgroeien, gelijke kansen krijgen en op tijd gezien worden, bijvoorbeeld in het onderwijs. We weten dat lang geldzorgen hebben, leidt tot chronische stress, gezondheidsproblemen, kan leiden tot een korter leven en minder denk- en doevermogen. Daardoor wordt meedoen aan de samenleving en het oplossen van problemen nog moeilijker. Informatie en hulp moet daarom makkelijk toegankelijk zijn. Een vraag om hulp vereist een integraal plan op maat. Bestaanszekerheid als basis maakt de inzet op de andere opgaven van deze agenda effectiever. Trends en ontwikkelingen Doorontwikkeling Provalu naar sociaal ontwikkelbedrijf De doelgroep van Provalu (en alle andere werkbedrijven in het land) is aan het veranderen.

Om ervoor te zorgen dat er een solide vangnet blijft bestaan voor inwoners voor wie werken niet vanzelfsprekend is, is het noodzakelijk om de infrastructuur en dienstverlening aan te passen. In de afgelopen jaren is er een toekomstvisie en een bijbehorend implementatieplan opgesteld richting 2030 waarin de weg naar een toekomstbestendig sociaal ontwikkelbedrijf wordt

23

uitgetekend. Zo komt er onder andere een grotere focus te liggen op de verbinding met reguliere werkgevers, de arbeidsmarktregio en het onderwijs. In 2026 wordt er verder gewerkt aan het implementeren van de vier hoofdinitiatieven uit het implementatieplan: Het oprichten van een arbeidsdiagnose centrum, het ontwikkelen en verbreden van de leerlijnen, het creëren van extra tijdelijke dienstverbanden voor inwoners uit het doelgroepenregister en het werken aan de positionering van Provalu en de werkgeversbenadering. Vroegsignalering geldproblemen Nog steeds sluiten nieuwe partners zich aan bij de vroegsignalering. Dit geeft een groter bereik en betekent automatisch een stijging van het aantal signalen. Vroegsignalering is daarmee een belangrijk instrument om in een zo vroeg mogelijk stadium inwoners met (dreigende) schuldenproblematiek te bereiken. Nieuwe Participatiewet In 2025 heeft de Tweede Kamer de Participatiewet in Balans aangenomen. Deze nieuwe Participatiewet stelt de menselijke maat en vertrouwen centraal. Ook biedt de wet meer ruimte voor maatwerk. Samen met de ISD Bollenstreek worden de effecten van de nieuwe wet verder uitgewerkt. In de Maatschappelijke Agenda Teylingen Leven Lang Meedoen staan de meerjarige ambities benoemd: Onze ambitie: wat willen we bereiken? • Zo veel mogelijk inwoners zijn in staat in hun eigen inkomen te voorzien.

• Inwoners hebben de basisvaardigheden om te kunnen werken en meedoen. • Hulp voor inwoners met geldzorgen is toegankelijk en effectief. • Het aantal inwoners dat leeft op of onder de armoedegrens neemt af. • Het aantal inwoners met problematische schulden neemt af. • Inwoners met weinig geld kunnen meedoen aan de samenleving. • Statushouders integreren snel en krijgen hulp om mee te kunnen doen aan de samenleving. Wat willen we bereiken? Doel: Zo veel mogelijk inwoners zijn in staat in hun eigen inkomen te voorzien. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving A1

We werken aan de vier hoofdinitiatieven uit het implementatieplan van de meerjarenvisie Provalu. Hiermee werken wij aan een toekomstbestendig sociaal ontwikkelbedrijf.

A2

We bieden met het werkcentrum Holland Rijnland ondersteuning aan inwoners die op zoek zijn naar (ander) werk of scholing.

Wat willen we bereiken? Doel: Inwoners hebben de basisvaardigheden om te kunnen werken en meedoen. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving B1

Met de pilot Lekker Fit werken we aan sociale activering en het versterken van de basisvaardigheden. In de eerste helft van 2026 wordt deze pilot geëvalueerd.

24

B2

We zorgen samen met de bibliotheek voor een laagdrempelig aanbod voor mensen die bijvoorbeeld hun taalvaardigheid of digitale vaardigheid willen verbeteren.

B3

Met het Taalpact zorgen we ervoor dat organisaties en hulpverleners laaggeletterdheid signaleren en doorverwijzen naar taalonderwijs. Dit doen wij onder andere door het aanbieden van trainingen.

B4

We bieden formeel en informeel taalonderwijs aan voor inwoners met laaggeletterdheid.

Wat willen we bereiken? Doel: Hulp voor inwoners met geldzorgen is toegankelijk en effectief. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving C1

We maken voor de minimaregelingen het aanvraagproces eenvoudiger.

Wat willen we bereiken? Doel: Het aantal inwoners dat leeft op of onder de armoedegrens neemt af. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving D1

We brengen de minimaregelingen onder de aandacht in het netwerk en via communicatiecampagnes, waardoor het besteedbaar inkomen toeneemt.

Wat willen we bereiken? Doel: Het aantal inwoners met problematische schulden neemt af. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving E1

We signaleren problematische schulden bij inwoners zo vroeg mogelijk.

E2

We bieden laagdrempelige en passende schuldhulpverlening en sluiten daarbij aan bij de ontwikkelingen voortkomend uit de Basisdienstverlening Schuldhulpverlening.

E3

We zetten via de pilot Get a Grip extra in op het voorkomen van schulden bij jongeren. Ook als er al schulden zijn bieden we hulpverlening die aansluit bij de leefwereld van jongeren.

Wat willen we bereiken? Doel: Inwoners met weinig geld kunnen meedoen aan de samenleving. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving F1

Inwoners met weinig geld kunnen meedoen aan sport en cultuur.

F2

Voor inwoners met weinig geld zijn er regelingen voor noodzakelijke kosten om te kunnen meedoen.

25

Wat willen we bereiken? Doel: Nieuwkomers integreren snel en krijgen hulp om mee te kunnen doen aan de samenleving. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving G1

We bieden taalonderwijs aan statushouders. Voor iedere statushouder zetten we een passende leerroute in.

G2

We laten statushouders kennismaken met de arbeidsmarkt. Deze begeleiding bestaat uit een theoretisch deel en een praktijk deel.

G3

VluchtelingenWerk zorgt voor goede maatschappelijke begeleiding. Zo zorgen we dat zoveel mogelijk statushouders meedoen aan alle onderdelen van de samenleving.

Samenwerkingspartners Verbonden partijen

Overige samenwerkingspartners

Bureau Leerrecht (onderdeel van Holland Rijnland) ISD Bollenstreek GR KDB (Provalu) Hecht Hollands Midden Holland Rijnland

Onderwijsveld CJG Voor ieder 1 Kinderopvang organisaties Bedrijfsleven Sportaanbieders, sportstichtingen, Combibrug, Welzijn Teylingen en onderwijs Welzijn Teylingen Welzijnskwartier TWO Jeugdhulp en aanbieders Jeugdhulp Culturele organisaties en -verenigingen, basisscholen, Bibliotheek Bollenstreek, kunstenaars, kunstcommissie, Cultuureducatiegroep, Kunstgebouw, historische verenigingen Woningbouwcoöperatie STEK Informele ondersteuning; bijv. Humanitas/ Rode Kruis 1e lijn: huisartsen / fysiotherapie/ logopedie

Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen. 2.1.4 Opgroeien en opvoeden Onze kinderen groeien op in een gezonde en veilige omgeving en ouders en opvoeders voelen zich gesteund als dat nodig is De jeugd heeft de toekomst en daarom willen we dat onze jonge inwoners, de kinderen, opgroeien in een gezonde en veilige omgeving in Teylingen. We vinden het belangrijk dat ouders, met hun sociale omgeving, hun kinderen opvoeden. Opvoeden is soms pittig: dat is normaal en soms is ondersteuning nodig voor ouders die overbelast zijn en bij wie het niet goed gaat. In sommige gezinnen zijn problemen op meerdere levensgebieden, dan bieden we een integrale aanpak. Dit is van belang voor het doorbreken van generatie op generatie problematiek en voor gelijke ontwikkelingskansen van kinderen. Hulp en ondersteuning voor kinderen en ouders, is zo licht als mogelijk en zo zwaar als nodig. We hebben oog voor kinderen die het thuis, op school of in de wijk, moeilijk hebben en minder goed mee kunnen doen, bijvoorbeeld door spanningen over armoede, schulden, scheiding van ouders of zich buitengesloten voelen. Het nieuwe nationale gezondheidsbeleid geeft aandacht aan het verlagen van deze spanningen in het dagelijks leven van kinderen en jongvolwassenen. Door deze agenda dragen wij hieraan bij. Zodat kinderen zich

26

dagelijks op hun gemak voelen en worden uitgedaagd om gezond te bewegen en sociaal mee te doen en te leren. Trends en ontwikkelingen Maatregelen om de instroom van gespecialiseerde jeugdhulp te beperken We gaan verder met het inzetten op maatregelen om de instroom in de gespecialiseerde jeugdhulp te beperken. Dit om het jeugdhulpstelsel financieel beheersbaar te houden en om te zorgen dat jeugdigen die het echt nodig hebben passende en tijdige hulp krijgen. Dit doen we samen met onze partners, zoals de Serviceorganisatie Zorg (SO Zorg) en Voor ieder 1. De in 2025 opgestelde uitvoeringsovereenkomst met Voor ieder 1 geeft hier ook richting aan. De verschillende maatregelen zijn hieronder uitgewerkt. Implementatie maatregelen Taskforce Jeugd In 2026 start de meerjarige implementatie van de regionale maatregelen vanuit de Taskforce Jeugd. Dit vanuit het in 2025 opgestelde regionaal implementatieplan. De maatregelen gaan over het stabiliseren en versterken van de basis (pakket 1) en het versterken van de lokale kracht (pakket 2). Binnen dit pakket zetten we onder meer in op afbakenen van jeugdhulp in regiovisie en verordeningen, afspraken maken met externe verwijzers (o.a. om kostenbewustzijn te vergroten) en doorontwikkeling van de signaleringsfunctie van de SO Zorg.

De maatregelen sluiten aan op de thema’s in de Hervormingsagenda Jeugd, zoals Reikwijdte Jeugdhulp en Verbeteren van inzicht in het functioneren van het jeugdstelsel met data en monitoring. Afbouw Buiten Budgettaire Route (BBR) Regionaal gaan we verder met de afbouw van BBR. Die ontwikkeling is in 2025 gestart. Per 2027 moet de BBR zo veel mogelijk zijn afgebouwd. De BBR is een ‘ventiel’ dat nu wordt ingezet voor: jeugdhulp waarbij het budgetplatfond bij een gecontracteerde aanbieder bereikt is, maar waar sprake is van crisis en/of spoed; -

inzet voor niet-gecontracteerd jeugdhulpaanbod, binnen of buiten de regio.

De afbouw van de BBR realiseren we door aanpassing van werkwijze en versterking van de regierol van verwijzers en door versterking van het bestaande zorglandschap. Daardoor kan hulp geboden worden binnen het gecontracteerde aanbod en is minder beroep nodig op ongecontracteerd aanbod. Volledige afbouw van ongecontracteerde zorg is niet mogelijk. Dit omdat we een verantwoordelijkheid houden voor jeugdigen op grond van het woonplaatsbeginsel. Dat betekent dat wij voor onze jeugdigen, ook als die elders in het land verblijven, de financiële verantwoordelijkheid dragen. Implementatie Grip op de jeugd(hulp)keten Naast regionale maatregelen nemen we ook lokale maatregelen om de grip op de jeugd(hulp) keten te versterken. Zo treedt in 2026, vooruitlopend op de Taskforcemaatregelen, al een nieuwe verordening jeugdhulp in werking. Hierin is duidelijker afgebakend wat we van ouders zelf verwachten en wat wel/geen jeugdhulp is. We voeren het actieplan Grip op de jeugd(hulp)keten uit. Dit omvat: a) Volgen van de kostenontwikkelingen in de jeugdhulp en het oppakken van gesignaleerde knelpunten. b)