Bijlage 5. Eindrapportage-Zon-KopNH

Zon op grote daken en parkeerplaatsen in de Kop van Noord-Holland Eindrapportage van een haalbaarheidsonderzoek voor de gemeenten Den Helder, Hollands Kroon, Schagen en Texel

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 1 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

Zon op grote daken en parkeerplaatsen in de Kop van Noord-Holland Eindrapportage van een haalbaarheidsonderzoek voor de gemeenten Den Helder, Hollands Kroon, Schagen en Texel September 2021 Uitgevoerd door de Participatiecoalitie Noord-Holland: Bart van Berkel - Natuur- en Milieufederatie Noord-Holland (MNH) Manuel den Hollander – Vereniging van Energiecoöperaties en -Initiatieven Noord-Holland (VEINH) Jord Kuiken en Pepijn Lijklema – Coöperatie Texel Energie & Coöperatie Poldermolen Michel Smiers– Noord-Hollandse Energiecoöperatie (NHEC) Krijn Harte en Pieter Jan Duineveld - de Eendragt Tim de Vrijer – Natuur- en Milieufederatie Noord-Holland (MNH) In opdracht van Gemeenten Den Helder, Hollands Kroon, Schagen en Texel In nauwe afstemming met RES-regio Noord-Holland Noord Provincie Noord-Holland

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 2 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

Inhoudsopgave Managementsamenvatting ........................................................................................................... 4 1. Aanleiding & context ................................................................................................................ 8 2. Werkwijze ................................................................................................................................ 9 2.1 Scope van het haalbaarheidsonderzoek ....................................................................................... 9 2.2 Participatief ................................................................................................................................... 9 2.3 Haalbaar ...................................................................................................................................... 10 2.4 Selectiecriteria ............................................................................................................................. 11 2.5 Stappenplan voor locatiekeuze ................................................................................................... 12 2.6 Lokale uitvoering betekent ook lokale aanpak............................................................................ 13 2.7 Gesprekken met niet-locatiegebonden stakeholders .................................................................

13 2.8 Analyse van geslaagde solar-carport ontwikkelingen in Nederland ........................................... 13 3. Bevindingen en resultaten ...................................................................................................... 14 3.1 Verzamelde data: Groslijsten en shortlijsten .............................................................................. 14 3.2 Inschatting potentiële opwek zon op grote daken en parkeerplaatsen ..................................... 14 3.3 Overzicht PV-ready-locaties ........................................................................................................ 18 3.4 PV-ready-locaties Texel ............................................................................................................... 19 3.5 PV-ready locaties Den Helder ...................................................................................................... 23 3.6 PV-ready locaties Schagen........................................................................................................... 27 3.7 PV-ready locaties Hollands Kroon ............................................................................................... 33 3.8 Bijvangst: participatie, lokale economie en kennisuitwisseling .................................................. 37 4.

Conclusies .............................................................................................................................. 38 5. Aanbevelingen........................................................................................................................ 39 5.1 Advies Bewonersparticipatie voor het vervolg ........................................................................... 39 5.2 Advies Lokaal Eigendom en “de 50%” ......................................................................................... 40 5.3 Advies Bedrijventerreinenaanpak ............................................................................................... 41 5.4 Advies Financiering van voorbereidingskosten ........................................................................... 42 5.5 Advies Netcongestie .................................................................................................................... 42 5.6 Advies Regionaal convenant ....................................................................................................... 43 Menukaart Zon op Parkeerplaatsen ............................................................................................ 44 Bronnen: ....................................................................................................................................

46 Bijlagen ...................................................................................................................................... 47 Bijlage 1: Overzicht Stakeholdergesprekken ..................................................................................... 47 Bijlage 2: Bijeenkomst 25 mei 2021 – Zon op Grote Daken in de Kop .............................................. 48 Bijlage 3: Bijeenkomst 27 mei 2021 – Zon op Parkeerplaatsen in de Kop ........................................ 56 Bijlage 4: Achtergrondinformatie Zon op Parkeerplaatsen............................................................... 64

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 3 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

Managementsamenvatting S1. Aanleiding & context De vier Kop-gemeenten hebben de participatiecoalitie Noord-Holland, in het kader van de regionale energiestrategie (RES), verzocht een haalbaarheidsonderzoek uitvoeren naar kansen voor duurzame stroomopwekking met participatie. We richten ons hierbij op de twee bouwstenen uit de RES: Zonnepanelen op parkeerterreinen; Zonnepanelen op grote daken. Het doel van het voorgestelde traject is om te komen tot twee pilotprojecten per bouwsteen, per gemeente. De reden om dit onderzoek te doen juist in een regio met grote problemen op het gebied van netcongestie is ook te beschouwen als een poging om een positieve beweging te bewerkstelligen.

S2. Werkwijze De scope van dit haalbaarheidsonderzoek is het inzichtelijk maken van de kansen en belemmeringen van PV op zowel Grote Daken als op Parkeerplaatsen. Per gemeente is daarbij de ambitie om twee locaties “PV-ready” te maken per categorie. Hierbij kan worden gedacht aan een intentie(verklaring) om de realisatie op te pakken, maar een andere vorm is ook mogelijk. Andere output zijn verzamelde data, presentaties, bijeenkomsten en de menukaart “Zonnepanelen op Parkeerplaatsen” inclusief analyse. Het onderzoek is uitgevoerd door een zo lokaal mogelijk projectteam met een projectleider van een lokale energiecoöperatie per gemeente. In de resultaten is participatie, daar waar kan, zoveel als mogelijk verankerd. Verder is in het haalbaarheidsonderzoek getracht zo breed mogelijk partijen te betrekken bij zowel het proces als bij de resultaten. De ambitie van de RES-regio NHN is om tot 2030 ruim 600 hectare op grote daken, en 8 ha op parkeerplaatsen te realiseren, wat overeenkomt met circa 50 procent van de totale ambities qua duurzame energieopwekking. In deze regio is echter enorm veel sprake van netcongestie. Voor wat betreft haalbaarheid is daarom bij dit onderzoek is het altijd het uitgangspunt geweest ons te richten op locaties waar wel mogelijkheden zijn.

Ook zijn wij steeds in gesprek geweest met de netbeheerder, over huidige mogelijkheden en verwachtingen van opwaardering van het net de komende jaren. Onderdeel van onze strategie is om naast het opleveren van locaties binnen de witte gebieden, ook nuttige informatie te vergaren over mogelijkheden binnen de gele en rode gebieden.

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 4 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

We zijn op zoek gegaan naar de meest geschikte locaties. Er zijn voor het haalbaarheidsonderzoek selectiecriteria en een methodisch stappenplan gehanteerd. Het doel is dat de te ontwikkelen (voorbeeld)projecten duurzaam zijn. Dat betekent goed voor maatschappij, milieu en economie (People, Planet en Profit). Op basis van openbaar beschikbare data is een groslijst opgesteld. Deze is getrechterd aan de hand van criteria. De criteria zijn o.a. de mogelijke bijdrage aan de energietransitie, technische en financiële haalbaarheid, koppelkansen, draagvlak en (kansen voor) lokaal eigendom.

Input: Groslijst (openbare data) 3500+ locaties

2. Tweede trechtering: score per criteria

1. Eerste trechtering: grove zeef

2 x 50 loc.

2 x 5 loc. 3. Per locatie: technische & stakeholderanalyse: gesprekken

Output: • Groslijst en per gemeente shortlist (levend document) • 2 locaties dak + 2 locaties parkeer per gemeente met intentie “pv-ready” • Bijeenkomsten: 25 mei (grote daken) en 27 mei (parkeerplaatsen) • Menukaart “Zon op parkeerplaatsen”

S3. Bevindingen en resultaten De in het onderzoek verzamelde data zijn beschikbaar gesteld: één groslijst voor alle vier de gemeenten samen en daarnaast een shortlijst per gemeente. Uit de groslijst is per gemeente een selectie gemaakt met locaties die wij verder mee hebben genomen in het haalbaarheidsonderzoek. Deze zijn per locatie nauwkeuriger beschreven. Met de verzamelde data, aangevuld met de data van het CBS (Klimaatmonitor) is een nadere analyse voor de potentie van zon op grote daken en parkeerplaatsen gedaan. Wij komen voor de komende jaren uit op een realistisch uitvoerbare potentiële opwekking van maximaal 200 TJ (ca. 56 GWh). Dit betreft 195 TJ op grote daken en 5 TJ op parkeerplaatsen. De grootste belemmering ligt zoals al verwacht werd bij de beperkingen van het huidige net. Andere belemmeringen zijn een niet-geschikte dakconstructie, bestemmingsplan (bijv. beschermd stadszicht), financieel onrendabel, te weinig opwek-mogelijkheden of een onverzekerbare situatie. Bij parkeerplaatsen kan daarbij gezegd worden dat het veruit in de meeste gevallen financieel onrendabel is wanneer men uitgaat van een businesscase waarbij de totale kosten van zowel overkapping als zonne-energie-installatie worden afgezet tegen enkel de inkomsten uit energie op basis van huidige regelingen. In het rapport zijn verder meer dan 20 “PV-ready”-locaties beschreven.

Voor de resultaten per PVready locatie wordt in deze managementsamenvatting voldaan met een verwijzing naar Hoofdstuk 3, paragrafen 3.4 t/m 3.7. Vanuit dit haalbaarheidsonderzoek zijn buiten de enorme hoeveelheid stakeholdergesprekken ook twee regionale bijeenkomsten georganiseerd, een voor elke categorie. De verslagen zijn als bijlage bij dit rapport gevoegd. Door het samen initiëren én samenwerken binnen dit onderzoek is enorm veel gedaan aan kennisopbouw en kennisuitwisseling tussen energiecoöperaties, ondernemers en overheden. Dit gebeurt lokaal, de kennis blijft behouden binnen de regio. De vele gesprekken en bijeenkomsten hebben zeker een flinke bijdrage geleverd aan het aanwakkeren en stimuleren van lokaal initiatief.

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 5 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

S4. Conclusies Er is veel draagvlak voor zon op daken en zon op parkeerplaatsen. Dit komt vooral omdat ze nauwelijks impact hebben op natuur en landschap. Toch is de bereidheid tot actie van dakeigenaren vaak laag. De bereidheid tot actie van eigenaren van parkeerplaatsen is zelfs nog lager; solar carports hebben een slechte businesscase hebben. Geconcludeerd moet worden dat de businesscase in veel gevallen (momenteel) simpelweg niet uit kan. Dit komt met name door de veel hogere kosten in constructie voor dezelfde energieopbrengst per vierkante meter. Het met dit haalbaarheidsonderzoek opgestarte proces is nog niet af. Op veel locaties is er nog veel nodig: vervolgonderzoek, vervolgafspraken en vervolg overleg. Maar dit haalbaarheidsonderzoek, juist in congestie-gebied, had ook nadrukkelijk als doel om te proberen zaken in beweging te krijgen, wat zeker is gelukt. Er zijn gedurende diverse coalities ontstaan van energiecoöperaties, ontwikkelaars, ondernemers en gemeenten die verdere ontwikkeling ter hand nemen. De gemeenten zouden voor wat betreft de locaties in haar eigendom initiatiefnemer moeten zijn. Het is belangrijk de beweging die nu in gang is gezet verder te faciliteren, zodat er meer en sneller kan worden gerealiseerd.

S5. Aanbevelingen Er is bij dit haalbaarheidsonderzoek continu getracht zo breed als nu opportuun is met diverse partijen te spreken en lokaal eigendom zoveel mogelijk uit te dragen en te borgen. Er is echter nog geen sprake van bewonersparticipatie pur sang. Bij locaties waarbij dit aan de orde is, zoals bij inpassing van de solar carports gesitueerd op gemeentelijke parkeerplaatsen en/of in de publieke ruimte adviseren wij inwoners vroegtijdig, persoonlijk, laagdrempelig en goed geïnformeerd te betrekken en daarbij goed duidelijk te maken waar ze op welke wijze mogen participeren. In de RES staat dat nieuwe energieprojecten moeten streven naar minimaal 50% lokaal eigendom. Veelal zijn gemeenten eigenaar van parkeerterreinen. De eigen bewoners en bedrijven laten meebeslissen en –profiteren mag hier verwacht worden van de gemeente. Laat “de 50%” hierbij dus ook niet opgevat worden als maximum, maar zet in op zoveel mogelijk. Het is belangrijk om de landschappelijke verandering van tevoren goed met de omgeving door te nemen, waarbij het uitgangspunt is dat bewoners en bedrijven minimaal gedeeld zeggenschap krijgen over de solarcarport en de landschappelijke inrichting ervan. Voorlopig zijn de businesscases voor solar carports matig tot slecht.

De niet-commerciële ontwikkeling door de eigen omgeving en hun energiecoöperaties biedt regelmatig kansen daar waar de hogere winsteisen van commerciële ontwikkelaars deze niet bieden. Voor wat betreft grotere daken ligt lokaal eigendom net wat anders. Landschappelijke impact zullen deze zonnepanelen zelden hebben, dus de omgeving nauw betrekken is onnodig. Als eigenaren hun daken met eigen investeringen vol willen leggen, is dat heel goed. Er kunnen echter meerdere redenen zijn om de omgeving wel te betrekken bij een zonnecentrale op een groter dak. De eigenaar kan of wil bijvoorbeeld niet zelf investeren, er is na “eigen gebruik” nog ruimte over op het dak voor een collectieve zonnecentrale; of de eigenaar beseft dat de energietransitie alleen versneld wordt als steeds meer mensen meedoen, en betrekt daarom bewoners en bedrijven in de omgeving.

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 6 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

Een energieopwekkingsproject kent hoge voorbereidingskosten, terwijl er dan nog geen uitzicht is op realisatie. Denk aan haalbaarheidsonderzoek of dakconstructieberekeningen. Wij adviseren om, naar voorbeeld van andere gemeenten en provincies, een regeling met verduurzamingsvouchers in te richten. Met een verduurzamingsvoucher worden voorbereidingskosten gefinancierd in de vorm van een lening. Wanneer het project geen doorgang vindt, hoeft de lening niet worden terugbetaald. Zo kunnen initiatiefnemers met een verlaagd financieel risico onderzoeken of de ontwikkeling van duurzame energieopwekking mogelijk is. Neem hierin, voor wat betreft solar-carports, ook de ruimtelijke procedure in overweging mee. Gedurende dit haalbaarheidsonderzoek is intensief contact geweest met de netbeheerder over de problematiek rond netcongestie. Liander is bezig met grootschalige investeringen die de problemen (met name) in de periode van 2023 tot 2025 moeten verhelpen. Overigens zal ook dan de ruimte in het net niet oneindig zijn. Ons advies is om de tussengelegen tijd te gebruiken om voorbereidende werkzaamheden uit te voeren, samenwerkingsverbanden te vormen en aan de slag te gaan met een bedrijventerreinenaanpak. Ga nu al aan de slag met de grootste locaties die uit ons onderzoek naar voren komen en betrek Liander hier vroegtijdig bij.

Start met voorbereidende onderzoeken en ruimtelijke procedures, bijvoorbeeld op de locaties in eigendom van de gemeenten. Gebruik de mogelijkheden die er nu al zijn, zoals slimme oplossingen met “0 achter de meter”, waarbij gebruik en opwek zijn afgestemd, al dan niet in combinatie met opslagmogelijkheden of dynamisch energie aftoppen. En zorg dat de kennis die hiermee in succesvolle projecten wordt opgedaan inspirerend zijn voor de hele regio. Een idee dat uit meerdere stakeholdergesprekken naar voren kwam is het sluiten van een regionaal convenant voor zon op grote daken en/of parkeerplaatsen. Maar liefst 94% van de aanwezigen op een van onze bijeenkomsten gaf aan hier voorstander van te zijn. Al valt het sluiten van zo’n convenant buiten de scope van dit haalbaarheidsonderzoek hopen wij dat andere partijen, bijvoorbeeld de vier gemeenten in de Kop dit initiatief verder oppakt omdat wij van mening zijn dat het een bijdrage kan leveren aan het versnellen van de energietransitie.

S. Menukaart Zon op Parkeerplaatsen Een apart onderdeel van onze opdracht was het maken van een menukaart waarbij gemeenten een handreiking ontvangen over de mogelijkheden om zon op parkeerplaatsen te ontwikkelen en stimuleren. De menukaart is apart in deze rapportage opgenomen, maar ook separaat af te drukken, zodat deze gemakkelijk meegenomen en gedeeld kan worden. Om te komen tot de menukaart is een analyse gedaan van een aantal bestaande solar carports in Nederland. Daar zijn er nog niet heel veel van én ze hebben allemaal een zeer uniek karakter. Een korte beschrijving van de beschouwde locaties uit de analyse is als bijlage bij dit rapport gevoegd.

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 7 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

1. Aanleiding & context Voor u ligt de Eindrapportage van de Participatiecoalitie Noord-Holland voor het project “Inventarisatie en participatieve haalbaarheidsonderzoeken zon op parkeerterreinen en grote daken Texel, Schagen, Hollands Kroon en Den Helder”. De vier Kop-gemeenten hebben de participatiecoalitie Noord-Holland, in het kader van de regionale energiestrategie (RES), verzocht een haalbaarheidsonderzoek te laten uitvoeren naar kansen voor duurzame stroomopwekking met participatie. We richten ons hierbij op de twee concrete ‘bouwstenen’ uit de RES: - Zonnepanelen op parkeerterreinen; - Zonnepanelen op grote daken. Het doel van het voorgestelde traject is om via een inventarisatie en een participatief traject van ongeveer een half jaar met diverse stakeholders te komen tot twee pilotprojecten per bouwsteen, per gemeente. Gedurende dit traject is veel nuttige kennis opgedaan over de mogelijkheden en onmogelijkheden van zonnepanelen op parkeerterreinen en grote daken in de vier gemeenten, welke al op verschillende wijzen gedeeld zijn en onderdeel uitmaken van deze eindrapportage. Wij verwachten dat dit een basis legt voor het handelsperspectief in de komende jaren. De reden om dit onderzoek te doen juist in een regio met grote problemen op het gebied van netcongestie1 is ook te beschouwen als een poging om een positieve beweging te bewerkstelligen.

1

Men spreekt van netcongestie wanneer de vraag of het aanbod van elektriciteit groter is dan de capaciteit van het aanwezige elektriciteitsnetwerk

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 8 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

2. Werkwijze 2.1 Scope van het haalbaarheidsonderzoek De scope, of reikwijdte, van dit haalbaarheidsonderzoek ligt bij het inzichtelijk maken van de kansen en belemmeringen van PV2 op zowel Grote Daken als op Parkeerplaatsen. Per gemeente is daarbij altijd het uitgangspunt en ambitie geweest om twee locaties “PV-ready” te maken voor Grote Daken (zie kader) en twee voor Parkeerplaatsen. Onder PV-ready kan worden verstaan dat er een intentie(verklaring) is vanuit partijen om de realisatie op te pakken, maar een andere vorm die enige zekerheid biedt voor daadwerkelijke realisatie is ook mogelijk. Andere vooraf vastgestelde output zijn onder meer verzamelde data, meerdere presentaties, bijeenkomsten en de in deze eindrapportage opgenomen menukaart “Zonnepanelen op Parkeerplaatsen” inclusief achterliggende analyse. Wat is een groot dak? Volgens de Regionale Energiestrategie heeft een ‘groot dak’ een vermogen van minimaal 15 KW3. Dat komt overeen met 50 panelen van 300 WP4. Dit komt erop neer dat een groot dak volgens deze definitie een minimale oppervlakte van 100 m2 bruikbare ruimte moet beslaan.

2.2 Participatief De participatiecoalitie Noord-Holland zet zich in voor participatieve beleidsvorming, planvorming en uitvoering, zorgvuldige inpassing van duurzame energieprojecten met aandacht voor natuur en landschap en de invulling van minimaal 50 procent lokaal eigendom in energieprojecten. Ook bij dit haalbaarheidsonderzoek in de Kop zijn dit de dragers geweest voor de uitvoering. Zo is naast de vertegenwoordiging vanuit VEINH en MNH gekozen voor een zo lokaal mogelijk ingericht projectteam, met per gemeente een projectleider van, of gelieerd aan een lokale energiecoöperatie actief in die gemeente. Dus met lokale kennis, een lokaal netwerk, maar vooral ook zelf lokaal betrokken. En daar waar dit juist als belemmering werd ervaren kon geschakeld worden met een ander projectlid. Er is zoveel mogelijk geprobeerd om dat wat lokaal kan zoveel mogelijk lokaal uit te voeren en dat wat centraal moet centraal uit te voeren. Telkens hebben we daarbij zo veel mogelijk efficiënt gebruikgemaakt van overeenkomsten tussen de vier Kop-gemeenten. Zodat spelers in het hele gebied van elkaar kunnen leren en daarmee tijdwinst en efficiency kan worden geboekt. In de resultaten zoals vervolgafspraken, verklaringen, overeenkomsten of werkwijze is participatie, daar waar kan, zoveel als mogelijk verankerd.

Verder is in het haalbaarheidsonderzoek getracht zo breed mogelijk partijen te betrekken bij zowel het proces als bij de resultaten. Een overzicht van alle partijen met wie gesproken is bijgevoegd als bijlage 1. 2

PhotoVoltaic: Een fotovoltaïsche cel, ook wel PV-cel genoemd, is een zonnecel die licht omzet in elektriciteit. Wanneer men in deze context over PV spreekt, bedoelt men zonnepanelen. 3 Kilowatt: praktische eenheid van vermogen, om mee te rekenen bij elektriciteitsgebruik en -opwek. 4 Wattpiek: meeteenheid voor de capaciteit van zonnepanelen.

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 9 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

2.3 Haalbaar Als men de kaart van Nederland bekijkt door de ogen van de netbeheerder, in het geval van de Kop is dat Liander, zou de Kop van Noord-Holland misschien wel de laatste regio zijn waar je flink wilt doorpakken met de ontwikkeling van grootschalige PV. De netcongestie is in Nederland een groeiend probleem, maar in de Kop van Noord-Holland is het probleem op dit moment al enorm (zie afbeelding hiernaast, een momentopname van de “Liander-kaart5” van juni 2021). Tijdens ons onderzoek zijn we te weten gekomen dat veel bedrijven en agrariërs die op hun grote dak PV wilden installeren nul op het rekest kregen van de netbeheerder vanwege netcongestie. Dit heeft initieel enthousiasme gefrustreerd, en deze frustratie is als een lopend vuurtje naar nog veel meer dakeigenaren en ondernemers overgegaan. Het is daarom verstandig om maximaal rekening te houden met deze bestaande sentimenten, om uiteindelijk wel tot serieuze resultaten te komen. Of dat nou is in de 'witte gebieden', in gebieden die hopelijk de komende jaren weer wit worden vanwege netinvesteringen door Liander of in gele en zelfs rode gebieden als het gaat om grotere daken met 'daaronder' een kleine aansluiting (t/m 3x80A6).

De ambitie van deze regio in de RES NHN is om tot 2030 ruim 600 hectare op grote daken, en 8 ha op parkeerplaatsen te realiseren, wat overeenkomt met circa 50 procent van de totale ambities qua duurzame energieopwekking7. In de uitvoeringsperiode van het haalbaarheidsonderzoek is de netcongestiekaart steeds roder geworden. Bij de aanpak is het altijd het uitgangspunt geweest om ons te richten op locaties waar nog wel mogelijkheden bestaan, de zogenaamde “witte vlekken” op de kaarten van Liander. En gedurende het haalbaarheidsonderzoek zijn wij steeds in gesprek geweest met de netbeheerder, ook over de verwachtingen van de opwaardering van het net de komende jaren. Onderdeel van de strategie is daarnaast om naast het opleveren van enkele locaties binnen de witte gebieden, ook nuttige informatie te vergaren over mogelijkheden binnen de gele en rode gebieden. Deze informatie kan de komende jaren nog goed dienen bij de keuzes voor volgende (en parallelle) trajecten bij locaties. Zo kan wat wij een 'levend document’ noemen ontstaan voor grote daken en parkeerterreinen, waarmee gemeenten, energiecoöperaties en eigenaren van daken en parkeerterreinen op efficiënte wijze met projecten aan de slag kunnen blijven gaan.

5

Bron: Transportcapaciteit in Noord-Holland (https://www.liander.nl/transportcapaciteit/noord-holland) 3 x 80 Ampère (kleinzakelijke aansluiting) is een type bedrijfsaansluiting voor elektriciteit 7 Bron: RES 1.0 Noord-Holland Noord (https://energieregionhn.nl/) 6

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 10 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

2.4 Selectiecriteria We zijn op zoek naar de meest geschikte locaties. Het doel is dat de te ontwikkelen (voorbeeld)projecten duurzaam zijn. Dat betekent goed voor maatschappij, milieu en economie (People, Planet en Profit). We spreken hierbij over eisen en wensen. Alle eisen en wensen zijn onder te verdelen in de drie thema’s. Je zou de eis voor de aantrekkelijkheid voor mensen (People) kunnen duiden als: de eigenaar van de locatie en de meerderheid van de lokale politiek zijn voorstander van de ontwikkeling. Onder de eisen worden hiermee ook de vergunning en technische (bouw)vereisten gevat, omdat deze randvoorwaardelijk zijn voor het politiek (maatschappelijk) akkoord. De wensen zijn dat er geen grote bezwaren zijn te verwachten van omwonenden of dat ze zelfs enthousiast zijn, dat (minimaal) 50 procent lokaal eigendom het uitgangspunt is en dat het (organisatorisch) overdraagbaar is. De eis voor wat betreft de aantrekkelijkheid voor de planeet (Planet) is dat een project op lange termijn geen negatief effect heeft op natuur en klimaat. De wens is dat het een zo laag mogelijke ecologische voetafdruk veroorzaakt. Een hoger doel als wens daarbij is dat het de komende 20 jaar de biodiversiteit in de omgeving behoudt (en het liefst versterkt).

Omdat er sprake is van meervoudig ruimtegebruik bij zowel dak als parkeerplaats én het om bestaande locaties gaat liggen veel negatieve invloeden niet altijd direct voor de hand. Wat hieruit wel volgt is dat een groter voorbeeldproject leidt tot meer CO2-reductie en dus hoger scoort. Ook het recyclen/upcyclen van zonnepanelen valt hieronder. Qua aantrekkelijkheid voor de economie (Profit) ligt het voor de hand om als harde eis te stellen dat een project, met de huidige stimuleringsmogelijkheden, in ieder geval kostenneutraal is, of dat een onrendabele top op andere wijze gedekt is. Voor solar-carports is dit overigens geenszins een makkelijke opgave. De wens ligt dan in opbrengst-maximalisatie. Vanuit deze eisen en wensen kom je op criteria als minimale oppervlakte en vermogen, goede ligging ten opzichte van de zon en makkelijk aan te sluiten op het netwerk. Ook de mogelijkheid om zo veel mogelijk van de geleverde energie direct lokaal te kunnen gebruiken valt hieronder.

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 11 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

2.5 Stappenplan voor locatiekeuze Als onderdeel van onze werkwijze hebben wij een stappenplan gehanteerd, om op logische, efficiënte en effectieve wijze te komen tot de twee beste locaties per gemeente per bouwsteen. Een werkwijze die bovendien herleidbaar en overdraagbaar is. Deze werkwijze, inclusief bijbehorende selectiecriteria, hebben wij afgestemd en gefinetuned met gemeenten en allerlei stakeholders en deskundigen gedurende het onderzoek. We zijn van groot naar klein gegaan. Eerst is op basis van beschikbare (openbare) data inzichtelijk gemaakt waar het potentieel oppervlak in de regio zich bevindt. Daarna is deze informatie getrechterd door het toepassen van een aantal wegingscriteria. Er is gesproken met een grote groep locatie-gebonden en niet-locatie-gebonden stakeholders. Hierbij is ernaar gestreefd zoveel mogelijk draagvlak te vinden voor concrete participatieve projectuitvoering met lokaal eigenaarschap.

Input: Groslijst (openbare data) 3500+ locaties Eerste trechter: 500 → 50 • Oppervlakte • Energieopbrengst • Netcongestie • Bestaande PV (SDE) Resultaat: ca. 25-50 loc. per categorie per gemeente

2. Tweede trechtering: score per criteria

1. Eerste trechtering: grove zeef

2 x 50 loc.

2 x 5 loc.

Tweede trechter: 50 → 5 • Mogelijke bijdrage energietransitie (grootte installatie) • Technische haalbaarheid (++, +, 0, -, --) • Financiële haalbaarheid (++, +, 0, -, --) • Koppelkansen (++, +, 0, -, --) • Draagvlak en (kansen voor) lokaal eigendom (++, +, 0, -, --) Resultaat: ca. 5-10 loc. per categorie per gemeente

3. Per locatie: technische & stakeholderanalyse: gesprekken

Output:

• Groslijst en per gemeente shortlist (levend document) • 2 locaties dak + 2 locaties parkeer per gemeente met intentie “pv-ready” • Bijeenkomsten: 25 mei (grote daken) en 27 mei (parkeerplaatsen) • Menukaart “Zon op parkeerplaatsen”

Stap 0: het verzamelen van data: het creëren van een groslijst Allereerst in het proces is geprobeerd zoveel mogelijk beschikbare (openbare) data te bundelen en inzichtelijk te maken. Alle verzamelde data zijn gevormd tot een groslijst, met uiteindelijk meer dan 3600 individuele locaties. De groslijsten en onze bewerkingen daarop maken onderdeel uit van het resultaat van het haalbaarheidsonderzoek. Meer over de groslijsten kunt u daarom verder lezen in hoofdstuk 3, “bevindingen en resultaten”. Stap 1: De groslijst door de grove zeef De verzamelde data zijn waardevol, maar ook van dien omvang dat het niet meer heel werkbaar is. We hebben het over een lijst met 2000+ grote daken en 1600+ parkeerplaatsen. De eerste stap in het proces is om deze enorme hoeveelheid data grof te filteren, zodat er werkbare hoeveelheden ontstaan. De grove filtering gaat in op de al aanwezige gegevens, zodat er weinig extra handelingen nodig zijn. De criteria in deze fase zijn “grootte van de locatie”, “mogelijke energieopbrengst op de locatie (bijv. beïnvloed door schaduwwerking)”, “al een PV-installatie aanwezig” (gegevens SDE) en “geen netcongestie”. Uiteraard wordt hierbij wel de doelstelling om te komen tot de meest geschikte locaties in stand gehouden.

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 12 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

Stap 2: De data handmatig beoordelen Na de grove zeef bleven er per categorie nog zo’n 25-50 locaties per gemeente over. Deze opsomming van locaties noemen wij, met gebrek aan een betere naam, de shortlijst. Uit de nog resterende locaties zijn wederom de beste geselecteerd. Dit is gedaan door ze te rangschikking op mogelijke grootte van de installatie (i.c. de mogelijke CO2-equivalent) en ze te beoordelen op de technische en financiële haalbaarheid, eventuele koppelkansen, draagvlak en (kansen voor) lokaal eigendom. Stap 3: Stakeholders van de locaties individueel benaderen Met de locaties die de beste uitgangspunten hebben is contact gezocht met eigenaar, gebruiker en/of andere direct betrokkenen. In een eerste gesprek wordt afgetast of er initieel de bereidheid is om PV aan te leggen, of er al eerder naar gekeken is en of er ook bereidheid is om te kijken naar het creëren van lokaal eigendom, bijvoorbeeld coöperatief. Indien opportuun zijn er vervolggesprekken gehouden.

2.6 Lokale uitvoering betekent ook lokale aanpak Al is de werkwijze zoals hierboven beschreven in algemeenheid van toepassing op het haalbaarheidsonderzoek, behoeft dit wel enige nuancering. De opzet en achtergrond van het projectteam, de verschillen in de samenstelling van de regio en de individuele eisen vanuit de betreffende gemeentelijke organisaties hebben ervoor gezorgd dat de aanpak per gemeente deels een eigen karakter had. De werkwijze is in die zin meer te zien als een leidraad.

2.7 Gesprekken met niet-locatiegebonden stakeholders Parallel aan het stappenplan om te komen tot locaties is er voldoende ruimte geweest om te spreken met een scala aan stakeholders die niet direct te linken zijn aan een specifieke locatie. Denk hierbij aan koepelvertegenwoordiging van bedrijfsleven, agrariërs, ontwikkelaars, uitvoeringsorganisaties, woningcoöperaties, andere energiecoöperaties en inhoudelijk deskundigen. Deze partijen zijn in de breedte geïnformeerd en betrokken. Met hen is ook de inrichting van het proces afgestemd en gefinetuned. Bij een aantal van deze partijen werd uiteraard ook meteen gekeken naar mogelijkheden met hun eigen vastgoed. In dit licht is het ook belangrijk te vermelden dat er twee goed bezochte (online) bijeenkomsten zijn gehouden in de regio, een over zon op grote daken op 25 mei 2021 en een over zon op parkeerplaatsen op 27 mei 2021. De verslaglegging is bijgevoegd als bijlage 2 en 3. Een lijst met gesproken en betrokken stakeholders is bijgevoegd als bijlage 1.

2.8 Analyse van geslaagde solar-carport ontwikkelingen in Nederland Een apart onderdeel van de opdracht is het maken van de menukaart “Zon op Parkeerplaatsen” waarbij gemeenten een handreiking ontvangen over de mogelijkheden om zon op parkeerplaatsen te ontwikkelen en stimuleren. De menukaart is apart in deze rapportage opgenomen, maar ook separaat af te drukken, zodat deze gemakkelijk meegenomen en gedeeld kan worden. Om te komen tot de menukaart is een analyse gedaan van een aantal bestaande solar carports in Nederland. Daar zijn er nog niet heel veel van én ze hebben allemaal een zeer uniek karakter. Een kort overzicht van de beschouwde locaties uit de analyse is bijgevoegd als bijlage 4.

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 13 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

3. Bevindingen en resultaten 3.1 Verzamelde data: Groslijsten en shortlijsten Gedurende het haalbaarheidsonderzoek is een enorme hoeveelheid data verzameld. Deze data zijn als resultaat van het onderzoek ook beschikbaar gesteld: één groslijst voor alle vier de gemeenten samen en daarnaast een shortlijst per gemeente. Uit de groslijst is per gemeente een selectie gemaakt met locaties die wij verder mee hebben genomen in het haalbaarheidsonderzoek. Deze zijn op een aantal punten nauwkeuriger bekeken en beschreven. Alle lijsten zijn reeds separaat aangeleverd bij de gemeenten. De groslijst bevat alle (openbare) data die wij gedurende het proces hebben vergaard en persoonlijk aangevulde data, bewerkingen en handmatige nametingen en correcties uitgevoerd door het projectteam. De bronvermelding van de groslijst vindt u in het hoofdstuk Bronnen.

3.2 Inschatting potentiële opwek zon op grote daken en parkeerplaatsen Met de verzamelde data, aangevuld met de data van het CBS (Klimaatmonitor)8, kan een nadere analyse worden gedaan voor de potentie van zon op daken en grote parkeerplaatsen. Op basis van een aantal kwantitatieve eisen kan een goede inschatting gemaakt worden hoeveel energie opgewekt kan worden in de komende jaren met zonnepanelen op grote daken en parkeerplaatsen in de Kop van Noord-Holland ten opzichte van het totale energiegebruik in de vier gemeenten. Hieronder als context het energieverbruik van de 4 gemeenten in cijfers9. V E R H O U D I N G E N S O O R T E N E N E R G I E G EB RU I K I N 2 0 1 9 (TERAJOULE) Warmte (TJ)

615

Elektriciteit (TJ)

Brandstof (TJ) 2.294

1.058

1.251 5.621

1.083

977

699

1.859

1.765

TEXEL

DEN HELDER

SCHAGEN

276

10.266

HOLLANDS KROON

8

Zie ook het hoofdstuk Bronnen. Energie wordt hier in terajoule (TJ) uitgedrukt en niet in kWh. Energie uit gas en brandstof worden in de regel niet uitgedrukt in kWh. De brongegevens van CBS zijn ook in TJ. 3,6 TJ = 1.000 MWh = 1.000.000 KWh. 9

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 14 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

Wanneer men het totale energieverbruik10 van de gemeenten uiteenzet ten opzichte van het aantal inwoners levert dat de volgende grafieken op.

Elektriciteit (GJ/inw)

Brandstof (GJ/inw)

TEXEL

DEN HELDER

48 27

21

38 19

19

20

33

45

51

118

Warmte (GJ/inw)

215

ENERGIEGEBRUIK GEDEELD DOOR AANTAL INWONERS IN 2019 (GIGAJOULE PER INWONER)

SCHAGEN

HOLLANDS KROON

Op basis van de gegevens in de groslijsten en onze bewerkingen daarop komen wij voor de gehele Kop van Noord-Holland op de volgende maximale theoretische opwek (i.c. alle grote daken en alle parkeerplaatsen) en de in onze ogen realistische opwek van zon op grote daken en parkeerplaatsen.

POTENTIËLE OPWEKKING ZON OP GROTE DAKEN (TJ) REALISTISCH UITVOERBAAR KOMENDE JAREN (SCHATTING)

195 49 61

MOEILIJK DOOR FINANCIEEL ONRENDABEL OF ONVERZEKERBAAR (SCHATTING) MOEILIJK DOOR GEEN AKKOORD VAN EIGENAREN OF BESLISSERS (SCHATTING)

394 1.283 07

MOEILIJK DOOR ONVOLDOENDE DAKCONSTRUCTIE (SCHATTING, BIJV. BOUWJAAR < 1990) MOEILIJK DOOR BESTEMMINGSPLAN NIET IN ORDE / BESCHERMD DORPSGEZICHT (SCHATTING) MOEILIJK DOOR TE WEINIG OPWEKKING (< 15 KW) MOEILIJK DOOR TE WEINIG NETCAPICITEIT

10

Het totale energieverbruik is inclusief warmte, mobiliteit (brandstof), bedrijvigheid en industrie.

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 15 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

POTENTIËLE OPWEKKING ZON OP GROTE PARKEERPLAATSEN (TJ) REALISTISCH UITVOERBAAR KOMENDE JAREN (SCHATTING)

5 2 1 5

MOEILIJK DOOR FINANCIEEL ONRENDABEL OF ONVERZEKERBAAR (SCHATTING)

30

MOEILIJK DOOR GEEN AKKOORD VAN EIGENAREN OF BESLISSERS (SCHATTING) MOEILIJK DOOR BOUWKUNDIGE BEPERKINGEN (SCHATTING) 137

53 MOEILIJK DOOR BESTEMMINGSPLAN NIET IN ORDE (SCHATTING) MOEILIJK DOOR TE WEINIG OPWEKKING (< 500 KW) MOEILIJK DOOR TE WEINIG NETCAPICITEIT

Wanneer men de door ons als realistisch uitvoerbare opwekking uiteenzet tegenover het totale verbruik in de Kop van Noord-Holland levert dat de volgende grafiek op:

THEORETISCHE REALISTISCHE MAXIMALE OPWEKKING OPWEKKING MET ZON MET ZON OP ALLE OP GROTE DAKEN (~10% GROTE DAKEN & REALISEREN) PARKEERPLAATSEN

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 16 van 67

-

5

-

Brandstof (TJ)

-

-

-

TOTAAL GEBRUIK NOORDKOP

Elektriciteit (TJ)

2.221

5.218

7.957

Warmte (TJ)

195

14.589

POTENTIËLE OPWEKKING MET ZON OP GROTE DAKEN EN PARKEERPLAATSEN KOP VAN NOORD-HOLLAND (TERAJOULE)

REALISTISCHE OPWEKKING MET ZON OP GROTE PARKEERTERREINEN (~2% REALISEREN)

Participatiecoalitie Noord-Holland

De taartdiagrammen zijn berekend met de volgende methode:

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 17 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

3.3 Overzicht PV-ready-locaties In deze eindrapportage zijn de volgende PV-ready-locaties opgenomen:

Den Helder

Texel

Oppervlakte (m2)11 Paal 17, De Koog

20.500 m

Ecomare, De Koog

6.300 m2

Opstelterrein Teso, Den Hoorn

7.000 m2

Energieopwek (kWp) 2.350 kWp 500 kWp 880 kWp

Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der zee (NIOZ), 't Horntje

8.000 m2

900 kWp

Winkelcentrum de Riepel, Julianadorp

14.700 m2

1.450 kWp

Den Helder Airport, Den Helder

20.000 m2

1.900 kWp

2

Marinehaven Lok. RW, Den Helder Marinehaven P18, Den Helder Zanddijk 85, Julianadorp Noordersant, Julianadorp

7.000 m

2

600 kWp

7.000 m

2

600 kWp

9.000 m

2

1.010 kWp

6.900 m

2

850 kWp

nnb

Parkeerplaatsen gemeente Schagen

Schagen

Julianalaan (hoek Marijkestraat), Schagen Parkeerplaatsen station Schagen Koninklijk Vezet BV, Warmenhuizen Bejo Zaden BV, Warmenhuizen

3.300 m

410 kWp

6.240 m

2

190 kWp

2

30.000 m

4.275 kWp

2

115 kWp

950 m

nnb nnb

Bedrijventerrein Lagedijkerweg, Schagen Bedrijventerrein Witte Paal, Schagen

Hollands Kroon

nnb 2

Bollenkweker, Breezand

14.750 m2

GWW-bedrijf, Breezand

7.000 m2

Agriport hoofdparkeerplaats, Middenmeer

10.820 m2

Rijksstraatweg bij de Gulf, Den Oever

5.700 m2

Datacenters, Middenmeer

nnb 185.000 m2

Totaal (afgerond)

nnb nnb 1.425 kWp 680 kWp 1.350 kWp 700 kWp nnb 20.000 kWp

11

Oppervlakte- en opwek-cijfers zijn afgerond. Deze gegevens zijn puur indicatief en aan de gegevens kunnen geen rechten worden ontleend.

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 18 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

3.4 PV-ready-locaties Texel Parkeerplaats Paal 17, De Koog De strandparkeerplaats bij Paal 17 is de grootste Parkeerplaats Paal 17 (1) strandparkeerplaats op Texel. Uit het selectieproces Oppervlakte: ca. 20.500 m2 kwamen meerdere strandparkeerplaatsen naar voren en Geschatte opbrengst: 2.350 kWp er is voor gekozen om een van de parkeerplaatsen, de Aantal panelen: 6.000 grootste in dit geval, nauwkeuriger te onderzoeken om Investering: ca. € 2.000.000 daarmee ook als voorbeeldcasus een basis te kunnen Terugverdientijd: 17 jaar leggen voor ontwikkelingen op de andere strandparkeerplaatsen. De eigenaar is Staatsbosbeheer. Uit meerdere gesprekken met hen is naar voren gekomen dat zij welwillend staan tegen de ontwikkelingen en dat het deels past binnen de duurzaamheidsambities die zij op het gebied van energieopwekking zelf hebben. Anderzijds hechten zij gezien hun rol als natuurbeheerder veel aandacht aan ecologie en inpassing in het duinlandschap.12 Mede daarom is er ook bij een bijeenkomst van 27 juli 2021 (zie bijlage 3) voor gekozen om schetsend, met een redelijk brede vertegenwoordiging uit de regio het gesprek aan te gaan over de wijze waarop dit zou kunnen. Businesscases voor solar-carports zijn nog wel lastig en Staatsbosbeheer heeft informeel al aangegeven dat die in principe wel uit moet kunnen, omdat het niet waarschijnlijk is dat zij een onrendabele top gaan dragen.

Een andere hobbel die genomen moet worden heeft te maken met het bestemmingsplan. Uit een eerste analyse en gesprekken met de gemeente komt naar voren dat het realiseren van een overkapping op een parkeerplaats (ongeacht of dat met of zonder zonnepanelen is) niet past binnen het bestemmingsplan. Hiervoor moet dus een uitgebreide ruimtelijke procedure worden doorlopen. Resultaat en vervolg Er worden momenteel door een werkgroep van Staatsbosbeheer, Ecomare (zie volgende paragraaf) en projectleiders van Texel Energie verdere voorbereidende stappen genomen om de ontwikkeling op touw te zetten. Voor de proces- en voorbereidingskosten van deze stappen zijn momenteel middelen aangevraagd bij de provincie (subsidie Duurzaamheidsinitiatieven burgercollectieven Noord-Holland 2021).

12

Bron van de gegevens in alle kaders voor parkeerplaatsen is m.n. Park the Sun. Deze gegevens zijn puur indicatief en aan de gegevens kunnen geen rechten worden ontleend.

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 19 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

Ecomare, De Koog (groot dak) Ecomare is het centrum voor Wadden en Noordzee op het Noord-Hollandse Waddeneiland Texel. Het combineert opvang van zeehonden en vogels met een natuurmuseum en zeeaquarium.13

Groot dak Ecomare Oppervlakte: 6.300 m2 Geschatte opbrengst: 500 kWp Aantal panelen: 1.600

Er is hier een koppelkans omdat het op slechts een steenworp afstand ligt van de strandparkeerplaats Paal 17. Hierdoor kunnen zaken als netaansluiting en projectbegeleiding samen worden opgepakt, wat zeker tot besparingen in de uitvoering kan leiden. Uit de gesprekken met Ecomare kwam al snel naar voren dat zij open staan voor het beschikbaar stellen van hun dakoppervlak, maar dat er wel twijfels bestaan over zaken zoals de dakconstructie. Daarbij zijn de eigen middelen zeer beperkt, zodat het uitvoeren van bijvoorbeeld dakconstructieberekeningen niet door henzelf kan worden bekostigd. Omdat het risico bestaat dat de dakconstructie niet voldoende is en deze initiële kosten dus niet kunnen worden terugverdiend is het in dit soort gevallen moeilijk om aan de voorkant een partij te vinden die hiervoor risicodragend de kosten voor zo’n dakconstructie-onderzoek uit te voeren. Daarentegen zijn deze kosten indien er daadwerkelijk wordt geïnvesteerd in een grootschalige PV-installatie slechts een beperkt onderdeel van de totale businesscase. In sommige gemeenten/provincies in Nederland bestaat hiervoor een (subsidie)regeling, die slechts het risico vergoedt, maar in het geval van een voldoende draagconstructie niet uitkeren. Een regeling als deze is er niet in de Kopgemeenten. Overigens heeft Ecomare ook een flinke parkeerplaats.

Deze is niet groot genoeg om uit de trechtering te komen, maar deze is evengoed interessant. Het is niet uitgesloten dat de nu genomen stappen uiteindelijk uitlopen op een groot project waarbij PV op de parkeerplaats van Paal 17, de parkeerplaats van Ecomare en het dak van Ecomare gezamenlijk wordt ontwikkeld. Resultaat en vervolg Er worden momenteel door een werkgroep van Staatsbosbeheer (zie vorige paragraaf: PV-ready locatie Paal 17), Ecomare en projectleiders van Texel Energie verder stappen genomen om de ontwikkeling op touw te zetten. Voor de proces- en voorbereidingskosten van deze stappen zijn momenteel middelen aangevraagd bij de provincie (subsidie Duurzaamheidsinitiatieven burgercollectieven Noord-Holland 2021). 13

Bron van de gegevens in alle kaders voor grote daken is m.n. de Zon op dak Atlas van servicepunt duurzame energie NH. Deze gegevens zijn puur indicatief en aan de gegevens kunnen geen rechten worden ontleend.

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 20 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

Opstelterrein TESO, Den Hoorn (parkeerplaats) De Koninklijke N.V. Texels Eigen Stoomboot Onderneming (TESO) is de exploitant van de veerboot tussen Den Helder en 't Horntje op Texel. Aan beide zijden van de overvaart hebben zij flinke opstelterreinen. Uniek aan de opstelterreinen aan de zijde van Texel is dat zij redelijk verdiept in het landschap zijn, waardoor een pv-installatie voor het grootste gedeelte aan het oog onttrokken zou worden.

Opstelterreinen TESO Oppervlakte: 7.000 m2 Geschatte opbrengst: 880 kWp Aantal panelen:2.500 Investering: ca. € 750.000 Terugverdientijd: 15 jaar

Toen de gesprekken met de TESO werden aangegaan werden wij blij verrast omdat zij zelf al bezig waren met het onderzoeken naar mogelijkheden voor een solar carport op hun opstelterrein. In de gesprekken zijn kennis en ervaringen uitgewisseld en is aandacht gegeven aan het vormgeven van lokaal eigendom, bijvoorbeeld op coöperatieve wijze. Ook de TESO zelf is ontstaan vanuit een lokaal eigendom en is dat nog steeds: zij is in handen van ca. 3.100 Texelse aandeelhouders, zonder winstoogmerk. Resultaat en vervolg Het is de verwachting dat TESO de ontwikkeling zelf zal gaan oppakken. Voor een vervolg worden, buiten de scope van dit haalbaarheidsonderzoek, vervolggesprekken gepland door Texel Energie over de mogelijkheden van een (deels) coöperatieve invulling.

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 21 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ), 't Horntje (groot dak) Het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) is een onderzoeksinstituut dat deel uitmaakt van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Het instituut houdt zich bezig met onderzoek op het terrein van oceanografie, biologie, toxicologie, biochemie en geologie en beschikt onder meer over eigen onderzoeksschepen.

Groot dak NIOZ Oppervlakte: 8.000 m2 Geschatte opbrengst: 900 kWp Aantal panelen: 2.900

Hun hoofdlocatie in ’t Horntje heeft een aanzienlijk dakoppervlak van bijna 8.000 m2. Een (zeer) beperkt oppervlakte daarvan is in het verleden al voorzien van PV-panelen. De eerste inschatting zijn dat de dakconstructie meer dan voldoende zal zijn, omdat het gebouw een stevige betonnen constructie heeft. Het NIOZ heeft een hoog eigen verbruik, gedurende het hele jaar, zij kunnen zelf dus een aanzienlijk deel van de elektriciteitsproductie gebruiken. Uit de gesprekken met het NIOZ komt naar voren dat zij eerder onderzoek naar mogelijkheden voor PV hebben gestopt omdat de terugverdientijd voor hen niet interessant genoeg bleek te zijn. NIOZ investeert in verduurzaming als de maatregelen binnen 5 jaar terugverdiend kunnen worden. Met PV lukt dat niet. Maar in de gesprekken kwam naar voren dat een participatieve insteek een andere kijk geeft op de mogelijkheden. Zij vinden het een mooi idee om hun locatie te kunnen inzetten voor lokaal eigendom en daarmee eigen opwek binnen de grenzen van het eiland. Resultaat en vervolg Voor een vervolg worden momenteel, buiten de scope van dit haalbaarheidsonderzoek, nadere afspraken tussen NIOZ en Texel Energie gemaakt.

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 22 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

3.5 PV-ready locaties Den Helder Winkelcentrum de Riepel, Julianadorp (zowel groot dak als parkeerplaats) Met 26 winkels, ruim 300 gratis parkeerplaatsen voor de deur en 7500 m2 oppervlakte mag winkelcentrum De Riepel zich een van de meest complete winkelcentra van de regio noemen.

De Riepel (parkeerplaats + dak) Oppervlakte: 12.200 m2 + 2.500 m2 Geschatte opbrengst: 1.200 kWp +250 kWp Aantal panelen: 4000 + 800 Investering: ca. € 1.000.000 (parkeerplaats) Terugverdientijd: 16 jaar (parkeerplaats)

Deze locatie komt uit de trechtering naar voren als een van de meest geschikte locaties voor zowel groot dak als parkeerplaats. Vanwege deze koppelkans is gekozen om te focussen op deze te ontwikkelen locatie. Er was echter ook een uitdaging, uit de SDE-gegevens bleek dat er voor deze locatie in een eerder stadium voor het dak al eens een subsidieaanvraag was gedaan. Het eigendom is in handen van De Riepel B.V. te Delft en uit de gesprekken met hen werd al snel duidelijk dat de netcongestie-problematiek de eerdere plannen de das hebben omgedaan. Het sentiment was hierdoor al enorm gekleurd. Door het uitwisselen van ervaringen, de kennis van de lokale energiecoöperatie en onze intensieve contacten met Liander waren zij wel bereid om samen verder te gaan onderzoeken wat de mogelijkheden zijn. Overigens hebben zij wel aangegeven dat zij, indien een installatie wordt geplaatst, het eigendom en afname in eigen handen willen houden. Resultaat en vervolg De verwachting is dat de netcongestie op deze locatie over ongeveer 2 jaar zullen worden opgelost. Momenteel wordt gekeken of er een businesscase haalbaar is waarbij voor de opstartperiode gebruik wordt gemaakt van opslag. De Riepel B.V. heeft aangegeven zo’n ontwikkeling in eigen beheer te willen uitvoeren.

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 23 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

Den Helder Airport, Den Helder (parkeerplaats) Den Helder Airport is eind jaren 70 ontstaan met de opkomst van de offshore-industrie. Sinds begin jaren 80 maakt Den Helder Airport medegebruik van een aantal faciliteiten van Maritiem Vliegkamp De Kooy, zoals de start/landingsbaan, de verkeersleiding en de brandweer. Het dak van de terminal is inmiddels voorzien van een PV-installatie.

Parkeerplaats Luchthaven Oppervlakte: 20.000 m2 Geschatte opbrengst: 1.900 kWp Aantal panelen: 6.000 Investering: ca. € 1.500.000 Terugverdientijd: 15 jaar

Op de luchthaven is er ook sprake van een grote parkeerplaats, waar, naast door de luchthaven zelf momenteel door meerdere partijen gekeken wordt naar mogelijke ontwikkeling van PV. Vanuit de lokale energiecoöperatie De Eendracht zijn de mogelijkheden voor bijvoorbeeld coöperatieve ontwikkeling met minimaal 50% lokaal eigendom en de voordelen daarvan in gesprekken toegelicht. Parallel is er een commerciële partij die zich voor de ontwikkeling heeft aangemeld. De functie van de luchthaven brengt overigens ook weer haar eigen uitdagingen mee, zowel qua bestemming als in ontwerp, waarbij bijvoorbeeld spiegeling een extra aandachtspunt is. Resultaat en vervolg De luchthaven is als eigenaar zelf aan zet welke route ze kiest voor de gewenste ontwikkeling. Dit kan met een commerciële partij of (deels) coöperatief. Een adviesbureau heeft van de luchthaven de opdracht gekregen SDE-subsidie en de vergunning aan te vragen. De directie heeft voor zover bekend nog geen besluit genomen over opdrachtverstrekking noch over lokaal eigendom.

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 24 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

Marinehaven Lok. Rijkswerf, Den Helder (parkeerplaats) Den Helder is een Marinestad. Een groot deel van de Parkeerplaats Marinehaven Lok. RW oppervlakte van de stad zijn havens, terreinen en Oppervlakte: 7.000 m2 gebouwen van defensie. In de Marinehaven is een Geschatte opbrengst: 600 kWp veelvoud aan parkeerplaatsen, die overigens in het Aantal panelen: 3.000+ begin van het proces grotendeels buiten de radar vielen omdat zij niet per se als parkeerplaats, maar als militair terrein zijn bestemd, hierdoor kwamen zij niet naar boven uit de beschikbare data. Een bewijs dat daadwerkelijke lokale kennis enorm belangrijk is bij een haalbaarheidsonderzoek als deze. Er wordt nu gefocust op de grootste parkeerplaats Lok. RW (Rijkswerf), maar ontwikkeling van andere parkeerplaatsen op het terrein ligt als vervolg voor de hand. Uit de gesprekken met de Marine komen een aantal zaken naar voren. Zo zijn zij zeker geïnteresseerd in het ontwikkelen van duurzame energieopwekking ter plaatse en zijn zij geïnteresseerd in de mogelijkheden van lokaal eigendom, al zien ze daarin ook wel uitdagingen. Maar de belangrijkste uitkomst is dat het marine-terrein beschikt over een eigen energienetwerk, wat vooralsnog voor een aantal kopzorgen zorgt. Een aparte aansluiting aanleggen naar het Liander-netwerk kan, maar ligt qua afstand en daaraan verbonden kosten niet direct voor de hand.

Resultaten en vervolg Een businesscase is doorgerekend en aan de Marine aangeboden. De Marine heeft n.a.v. de gesprekken aangegeven zelf verder onderzoek te willen doen naar de mogelijkheden voor ontwikkelingen van solar-carports en de ontwikkeling in eigen hand te houden.

Marinehaven P18, Den Helder (parkeerplaats) Een van de grootste parkeerplaatsen in de gemeente Den Helder bevindt zich net als de parkeerplaats Lok. RW in de marinehaven. Het betreft P18, vergelijkbaar met de parkeerplaats Lok. Rijkswerf is ook deze bijna 7.000 m2 groot. Er is ook naar deze locatie gezamenlijk gekeken.

Parkeerplaats P18 Oppervlakte: 7.000 m2 Geschatte opbrengst: 600 kWp Aantal panelen: 3.000+

Resultaten en vervolg De Marine heeft n.a.v. de gesprekken aangegeven zelf verder onderzoek te willen doen naar de mogelijkheden voor ontwikkelingen van solar-carports en de ontwikkeling in eigen hand te houden.

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 25 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

Zanddijk 85, Julianadorp (parkeerplaats) Aan de kuststrook van Julianadorp zijn meerdere parkeerplaatsen gelegen voor strand- en campingtoerisme. De grootste strandparkeerplaats ligt bij Zanddijk 85, op loopafstand naar het strand ter hoogte van Paal 6 en nabij verschillende verblijfsaccommodaties, campings en horecagelegenheden. De parkeerplaats van bijna 9.000 m2 is een van de grootste parkeerplaatsen binnen de gemeentegrenzen. Het eigendom van de parkeerplaats is in handen van de gemeente.

Parkeerplaats Zanddijk 85 Oppervlakte: 9.000 m2 Geschatte opbrengst: 1.000 kWp Aantal panelen: 3.000 Investering: ca. 860.000 Terugverdientijd: 17 jaar

Omdat de parkeerplaats een intensiever gebruik in de zomer heeft is deze plek ook ideaal te combineren met laadmogelijkheden, welke hier momenteel nog niet aanwezig zijn. Dit principe geldt overigens voor (bijna) alle strand- en toeristische parkeerplaatsen. Resultaten en vervolg Coöperatie de Eendragt en gemeente Den Helder hebben afgesproken in gezamenlijkheid een (concept) businesscase op te stellen. De coöperatie voert dit belangeloos uit buiten de scope van het haalbaarheidsonderzoek, het is niet bij voorbaat bepaald dat zij ook een rol krijgt in een eventuele exploitatie. Inmiddels is vernomen dat voor de parkeerterreinen aan de Zanddijk netaansluiting niet eerder kan plaatsvinden dan 2025 of mogelijk zelfs 2027. Acties zijn daarom (tijdelijk) stilgezet.

Noordersandt, Julianadorp (parkeerplaats) Ook de strandparkeerplaats nabij camping Noorder Sandt in Juliandorp is een gemeentelijke parkeerplaats met een toeristisch karakter. Met z’n bijna 7.000 m2 zou hier, met als uitgangspunt dat er zo’n 60% van de ruimte kan worden overkapt, plaats zijn voor 4000 m2 zonnepanelen, goed voor 850 KWp. De combinatie met laadmogelijkheden ligt ook hier voor de hand.

Parkeerplaats Noordersandt Oppervlakte: 6.900 m2 Geschatte opbrengst: 850 kWp Aantal panelen: 2500 Investering: ca. € 720.000 Terugverdientijd: 15 jaar

Resultaten en vervolg Coöperatie de Eendragt en gemeente Den Helder hebben afgesproken in gezamenlijkheid een concept businesscase te formuleren. De coöperatie voert dit belangeloos uit buiten de scope van het haalbaarheidsonderzoek, het is niet bij voorbaat bepaald dat zij ook een rol krijgt in een eventuele exploitatie.

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 26 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

3.6 PV-ready locaties Schagen De congestieproblematiek is in de gemeente Schagen enorm. Het geheel overziend, ontstaat voor het gebied Schagen een beeld van slechts beperkte kleine potentiële mogelijkheden. Wel is het de verwachting dat de situatie in de komende 2-5 jaar ten goede verandert door de geplande investeringen in het net door Liander.

Parkeerplaatsen in eigendom bij gemeente Schagen Over verschillende locaties in gemeentelijk eigendom is met de gemeente gesproken. De strandparkeerplaatsen zijn in verband met de netcongestieproblematiek allen al in een vroeg stadium afgevallen. Wel is gesproken over de parkeerplaats nabij Groeneweg 1, de parkeerplaats nabij Julianalaan 1 (hoek Marijkestraat), de parkeerplaats aan de Wilgenlaan 16 en de twee parkeerplaatsen rond het station Schagen. Pas laat in het onderzoek bleek dat de door de gemeente tussentijds aangeleverde informatie jammer genoeg niet geheel klopte, en dat deze bijgesteld moest worden. Zo bleek de parkeerplaats nabij Groeneweg niet in gemeentelijk maar in particulier eigendom en de parkeerplaatsen nabij het station in eigendom te zijn van NS Stations (voorheen NS Vastgoed). Vanuit dit haalbaarheidsonderzoek is contact opgenomen met NS Stations om te bekijken wat daar de mogelijkheden zijn, (zie volgende paragraaf). De parkeerplaats aan de Wilgenlaan valt ook af omdat deze in gebruik is voor de kermis, wat realisatie van carports uiteraard onwenselijk maakt. De gemeente heeft aangegeven zelf verder onderzoek te willen doen naar de mogelijkheden voor de volgende parkeerplaatsen in hun eigendom: Julianalaan, Zeeweg, Spreeuwendijk en Corfwater. De locaties van de Zeeweg, Spreeuwendijk en Corfwater vallen momenteel in gebied met netcongestie.

Parkeerplaats Julianalaan 1 Oppervlakte: 3300 m2 Geschatte opbrengst: 410 kWp Aantal panelen: 1000

Voor wat betreft de parkeerplaatsen in gemeentelijk eigendom in Schagen van kan nog het volgende worden beschreven. Qua investering is het realiseren van zon op parkeerplaatsen nog veel kapitaalsintensiever dan zon op daken. De lokale energiecoöperatie NHEC heeft daarom het voorstel aan Schagen gedaan om; deels naar voorbeeld van de ontwikkeling van de solar-carport in Harderwijk door de lokale energiecoöperatie Endura (zie bijlage 4), het proces in twee delen te scheiden te weten: 1. De gemeente neemt het initiatief en de investering voor het PV-ready maken van de (eigen) parkeerplaatsen. Dit betreft dan het realiseren van een carport. Er wordt dan getracht deze werkzaamheden en investeringen zoveel mogelijk te koppelen aan andere domeinen (sociaal domein m.b.t. opleiding en reactivering e.d.), zodat deze wellicht in aanmerking komen voor ander subsidie- en financieringsmogelijkheden.

Eindrapportage Zon in de Kop

Pagina 27 van 67

Participatiecoalitie Noord-Holland

2. De uiteindelijke realisatie en exploitatie van de PV-installatie wordt dan separaat opgepakt door meerdere lokale coöperaties (minimaal 50%) zoals NHEC en de Eendracht. Het inschakelen van meerdere coöperaties heeft ook enige risicospreiding als voordeel. Hoewel het vervolgproces de duur van het onderzoek ruimschoots overschrijdt, is het voor de midden tot langere termijn een oplossing. De tijd die nodig is om het energienetwerk in en rond Schagen op zwaarte te brengen kan hiermee uitstekend benut worden om verdere stappen te zetten om de carport, eventueel dus eerst zonder de PV-installatie, te ontwikkelen. De gemeente Schagen staat niet geheel onwelwillend tegenover de insteek en is bereid dit wat verder te onderzoeken. Echter, zij maakt zich, naast zorgen over de (financiële) haalbaarheid van deze route, vooral ook zorgen over de rolvermenging van de energiecoöperatie als partij binnen dit haalbaarheidsonderzoek en het gedane voorstel, ook in relatie tot gelijke kansen in concurrentie en aanbestedingsbeleid. De NHEC, overigens een lokale energiecoöperatie zonder enig winstoogmerk heeft al aangegeven dat zij volledig bereid is deze ontwikkeling door een andere lokale energiecoöperatie, danwel in gezamenlijkheid met meerdere lokale energiecoöperaties op te pakken.