Bijlage 2. Evaluatie

Postbus 9199 1800 GD Alkmaar (072) 5411 311 info@hvcgroep.nl hvcgroep.nl

footer: HVC is een handelsnaam van HVC Grondstoffen N.V.

evaluatierapport.

grondstoffenplan Texel 2013-2020.

colofon. auteur(s) datum

Peter Bakker, Dennis Philippo, Hilbert Moll 14 februari 2020

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

2

Samenvatting Texels grondstoffenplan In 2013 stelde gemeente Texel een grondstoffenplan op voor een periode tot 2020. Dit grondstoffenplan was opgesteld om de huidige situatie van Texel in beeld te brengen en een visie te geven op de toekomstige grondstoffeninzameling- en verwerking. Gemeente Texel heeft de ambitie om (verder) te verduurzamen en hierbij hoort dan ook een grondstoffenplan. Zo wil de gemeente Texel dat: • Er zo weinig mogelijk afval van het eiland afgevoerd moet worden; • De ingezamelde grond- en afvalstoffen bijdragen aan de zelfvoorzienendheid van Texel; • Er voldaan moet worden aan de wettelijke richtlijnen. In het Grondstoffenplan Texel 2013 – 2020 stelde Texel zichzelf een 2-tal doelen, namelijk: 1. Van het huishoudelijk afval wordt 70% gescheiden ingezameld 2. De toekomstige grondstoffeninzameling wordt voor de burger goedkoper De twee doelstellingen die de gemeente Texel zichzelf stelde, zijn niet geheel realistisch gebleken. Zo was het scheidingspercentage in 2013 zo’n 50% en was de landelijke doelstelling gesteld op 60%. De ambitie van Texel om 70% van het afval te scheiden ging dus verder dan de landelijke doelstelling. Daarbij is onvoldoende stilgestaan dat een hoger scheidingspercentage vraagt om meer service en meer service kan leiden tot meer kosten. Om deze doelstellingen te halen stelde de gemeente Texel een maatregelenpakket op.

Opvallend daarbij was dat niet alle maatregelen aantoonbaar gericht waren op de doelstellingen en ontbraken de gewenste milieu- en financiële effecten. Wat tot gevolg heeft dat de maatregelen moeilijk te evalueren zijn. Maar liefst 13 van de 23 maatregelen zijn om diverse redenen niet uitgevoerd. In 2018 was het totaal ingezameld afval op Texel 8.804 ton – waarvan 5.036 ton gescheiden afval en 3.768 ton restafval was. Hieruit blijkt dat het bronscheidingspercentage 57% is. Gemeente Texel heeft geen overeenkomst voor het nascheiden van het huishoudelijk afval dus is er enkel sprake van bronscheiding. Hoewel het scheidingspercentage met 7% is gestegen, gaat Texel haar eigen doelstelling om 70% afval te scheiden niet halen. Ook is het Texel niet gelukt om de tweede doelstelling te halen. In 2013 was de afvalstoffenheffing voor een eenpersoonshuishouden €158,91, voor een meerpersoonshuishouden €256,05 en was het tarief voor een recreatiewoning €199,84. De afvalstoffenheffing voor alle huishoudens is in de periode 2013 – 2020 met 19% toegenomen. Betekent dit aan de andere kant dat er geen sprake is geweest van een financieel effect na doorvoering van enkele maatregelen. Dit laat zich helaas niet concretiseren, maar niet ondenkbaar is dat de heffing wellicht meer gestegen zou zijn als bepaalde maatregelen niet uitgevoerd zouden zijn.

De komst van de PBD-minicontainer heeft geleid tot minder restafval en dus minder verbrandingskosten en -belasting. Echter, was dit voordeel niet dusdanig geweest om de afvalstoffenheffing te kunnen verlagen. Landelijke doelstellingen Gemeentes mogen zelf ambities en doelen stellen op gebied van afvalbeheer. Echter er liggen landelijke richtlijnen hieraan ten grondslag. In de Wet milieubeheer, de belangrijkste wet voor verwijdering van afvalstoffen, is in grote lijnen vastgelegd welke mogelijkheden er zijn om het milieu te beschermen en welke uitgangspunten daarvoor gelden. Verder, vermeld de Wet milieubeheer dat er een landelijk afvalbeheerplan moet zijn (LAP).

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

3

Tijdens het opstellen van het grondstoffenplan in 2013 was het Landelijk afvalbeheerplan 2 (LAP 2) leidend. Tussentijds is er een nieuw landelijk afvalbeheerplan opgesteld, namelijk het LAP 3. Waarbij LAP 2 uitging van materiaalhergebruik is het LAP 3 één van de instrumenten om toe te werken naar een circulaire economie. In het LAP3 zijn er drie doelstellingen die betrekking hebben op huishoudelijk afval, namelijk: 1) Verhogen van het aandeel afvalscheiding huishoudelijk afval van 52% in 2014 naar minimaal 75% in 2020. Afvalscheiding heeft hier betrekking op zowel bron- als nascheiding (voor Texel geldt dat het scheidingspercentage enkel uit bronscheiding bestaat, omdat er geen overeenkomst is voor het nascheiden van afval); 2) Verlagen van de hoeveelheid grof- en fijn huishoudelijk restafval van 240 kg per inwoner per jaar in 2014 naar maximaal 100 kg per inwoner per jaar in 2020. De doelstelling vertaalt zich verder door naar 2025 waarin er maximaal 30 kg restafval per inwoner per jaar geproduceerd mag worden; 3) Stimuleren van preventie van huishoudelijk afval, zodanig dat de productie is afgenomen van 500 kilogram (fijn en grof) huishoudelijk afval in 2014 naar maximaal 400 kilogram per inwoner per jaar in 2020.

Als er wordt gekeken naar hoe het resultaat op Texel zich verhoudt met deze doelstellingen kan er opgemerkt worden dat in 2018 het scheidingspercentage van het huishoudelijk afval op Texel 57% was (1). In 2018 werd er op Texel 254 kg restafval (2) en in totaal 645 kg huishoudelijk afval (3) per inwoner. Texel gaat geen van de bovenstaande landelijke doelstellingen in 2020 halen. Texels specifieke omstandigheden Texel is het grootste Waddeneiland van Nederland met zo’n 13.500 inwoners. Jaarlijks komen er zo’n 880.000 toeristen, waarvan 80% verblijfsbezoekers zijn. Om deze hoeveelheid toeristen een overnachting te kunnen aanbieden, zijn er veel hotels, B&B ’s en vakantieparken. Uit cijfers van het CBS blijkt dat toeristische gemeenten meer afval per inwoner inzamelen, wat voornamelijk zichtbaar is op de Waddeneilanden. In 2018 werd er op Texel 645 kg huishoudelijk afval per inwoner geproduceerd, terwijl het landelijk gemiddelde in datzelfde jaar op 494 kg per inwoner lag. Een deel van het afval dat toeristen produceren, wordt als huishoudelijk afval ingezameld. Hierdoor stijgt het huishoudelijk afval per inwoner. Zo lijkt het alsof de Texelaars zelf veel afval produceren, maar in de werkelijkheid dragen de toeristen bij aan een verhoogde hoeveelheid huishoudelijk afval per inwoner. Naast het alledaagse afval dat toeristen produceren, zorgen de toeristen ook voor zwerfafval.

Jaarlijks wordt er zo’n 80 ton aan zwerfafval ingezameld en gestort als huishoudelijk afval. Hierdoor stijgt het huishoudelijk afval per inwoner met 6 kg. Sorteeranalyse In december 2019 is er een sorteeranalyse uitgevoerd. De fracties in het restafval hebben door Eureco een beoordeling gekregen op basis van resultaten van vergelijkbare gemeenten in 2017 en 2018. De resultaten van de sorteeranalyse van 2019 zijn vergeleken met de resultaten van de eerdere sorteeranalyses. Minicontainer Hoewel de gemeente van plan was om het GFT-afval uit de grijze bak te halen, is deze fractie met 1,4% gestegen t.o.v. 2012. Anno 2019 zit er nog steeds veel GFT tussen het restafval. Eveneens is het aandeel oud papier en karton relatief hoog. Voor beide afvalstromen is er veel winst te behalen betreft het verlagen van de hoeveelheid restafval per inwoner.

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

4

De fractie plastic, blik en drinkpakken bestaat uit drie afvalstromen waarvan er 2 als ‘’zeer laag’’ en 1 als ‘’laag’’ zijn beoordeeld. De intrede (en succes) van de plasticbak is terug te zien in de hoge opgehaalde tonnages en het lagere aandeel van 7,5% in het restafval. Deze stroom is met -3,6% de meest afgenomen fractie. Hoewel de fractie Textiel een lichte daling heeft gemaakt, is deze fractie als ‘’hoog’’ beoordeeld. Gezien de resultaten zijn er kleine verschillen merkbaar met de resultaten van de eerdere sorteeranalyses. Ondergrondse container De verschillen tussen de twee sorteeranalyse van 2018 en 2019 zijn gering. De grootste afname is te zien bij de fractie glas en de grootste toename bij overig kunststof. Klanttevredenheidsonderzoek In januari 2020 is er een klanttevredenheidsonderzoek gedaan d.m.v. een enquête. Over het algemeen ziet het ernaar uit dat de inwoners van de gemeente Texel tevreden zijn over de afvalinzameling. Dit blijkt uit het rapportcijfer dat de gemeente heeft gekregen, namelijk een 7,5. Uit de enquête blijkt dat er geen dringende maatregelen nodig zijn, maar er zijn een aantal opmerkingen van de burgers om de diensten van de gemeente Texel verder te optimaliseren.

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

5

inhoud. 1 1.1 1.2 1.3

Inleiding Aanleiding Doelstelling Leeswijzer

8 8 8 8

2

Texels specifieke omstandigheden

9

3 3.1 3.2

Het grondstoffenplan Texel 2013 – 2020 Gestelde doelstellingen Geplande maatregelen

11 11 11

4 4.1 4.2 4.3

Beleidskaders Europese richtlijnen Wet milieubeheer Landelijk afvalbeleid

12 12 12 12

5 5.1 5.1.1 5.1.2 5.1.3 5.1.4 5.1.5 5.1.6 5.1.7 5.1.8 5.1.9 5.2 5.2.1 5.2.2 5.2.3 5.2.4 5.2.5 5.2.6 5.3

Maatregelen gemeente Texel Afvalstromen Gft en etensresten Plastic, blik en drinkpakken Glas Oud papier en karton Grof huishoudelijk restafval Fijn huishoudelijk restafval Zwerfafval Drankenkartons Overige grond- en afvalstoffen Overige onderdelen Registratie Afvalbrengstation KGA-depot Inzamelwagen Afvalstoffenverordening Jaarlijkse evaluatie Overzicht uitgevoerde maatregelen

14 15 15 16 17 18 19 20 21 21 22 22 22 22 22 22 23 23 23

6 6.1 6.2

Doelstellingen gemeente Texel Gescheiden inzamelen Kosten voor de burger

25 25 25

7 7.1 7.2

Sorteeranalyse Minicontainer Ondergrondse container

28 28 31

8 8.1 8.2

Klanttevredenheidsonderzoek Afvalscheiding Afvalstromen

32 32 33

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

6

8.3

Dienstverlening HVC

33

9

Landelijke richtlijnen

34

10 10.1 10.1.1 10.1.2 10.2 10.3 10.4 10.5

Conclusie Maatregelen Uitgevoerde maatregelen Niet-uitgevoerde maatregelen Doelstellingen Texel Landelijke richtlijnen Sorteeranalyse Klanttevredenheidsonderzoek

36 36 36 37 37 38 38 39

11

Aanbevelingen

40

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

7

1 Inleiding 1.1 Aanleiding Texel heeft in 2013 een grondstoffenplan vastgesteld voor de periode 2013 – 2020. Het grondstoffenplan was opgesteld om de huidige situatie in beeld te brengen en een visie te geven op de toekomstige grondstoffeninzameling- en verwerking. Texel stelde zichzelf doelen op het gebied van afval, hergebruik van grondstoffen, kosten, en wettelijke richtlijnen. Bovendien wil Texel gaan verduurzamen met een duidelijk ambitie om in 2020 een zelfvoorzienend eiland te zijn. Aan een ambitie als deze kan een grondstoffenplan niet ontbreken. Het is anno 2019, de looptijd van het plan loopt ten einde, en gemeente Texel is benieuwd wat de status is van het huidige grondstoffenplan. Zijn de gestelde doelen en maatregelen gerealiseerd en zo niet, waarom niet? Texel wil voor de periode vanaf 2021 een nieuw grondstoffenplan opstellen. Om dat te kunnen doen is het noodzakelijk om eerst het huidige grondstoffenplan te evalueren. De uitkomsten van de evaluatie worden immers betrokken bij de nieuwe planvorming. Gemeente Texel heeft HVC gevraagd om op onafhankelijke wijze het Grondstoffenplan Texel 2013 – 2020 te evalueren.

1.2 Doelstelling Om de status van het Grondstoffenplan Texel 2013 – 2020 vast te stellen, wordt het grondstoffenplan geëvalueerd op drie onderdelen: • Welke maatregelen uit het grondstoffenplan zijn gerealiseerd? • Welke doelstellingen die gemeente Texel zichzelf stelde in het grondstoffenplan zijn behaald? • Voldoet gemeente Texel aan de wet- en regelgeving (LAP 3 - doelstellingen)? Dit evaluatierapport zal een basis vormen voor gemeente Texel om een nieuw grondstoffenplan op te stellen.

1.3 Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt de Texelse specifieke omstandigheden beschreven. Hierna wordt in hoofdstuk 3 de doelstellingen en maatregelen van het grondstoffenplan kort aangehaald. In hoofdstuk 4 zijn de beleidskaders omtrent afvalbeheer omschreven. Na deze inleidende hoofdstukken begint de evaluatie. In hoofdstuk 5 worden de maatregelen van het grondstoffenplan en de daarbij horende milieuresultaten geëvalueerd. Vervolgens worden de doelstellingen in hoofdstuk 6 geëvalueerd. In hoofdstuk 7 worden de resultaten van sorteeranalyse nader bekeken. In hoofdstuk 8 worden de resultaten van het klanttevredenheidsonderzoek besproken. In hoofdstuk 9 worden de Texelse milieuresultaten vergeleken met de landelijke richtlijnen. Tot slot worden de belangrijkste resultaten van de evaluatie geformuleerd tot een conclusie in hoofdstuk 10. In hoofdstuk 11 worden enkele aanbevelingen gegeven die meegenomen kunnen worden in het nieuwe grondstoffenplan.

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

8

2 Texels specifieke omstandigheden Texel is het grootste Waddeneiland van Nederland. Het eiland behoort tot de provincie Noord-Holland en is bereikbaar per boot vanaf de marinestad Den-Helder. Op het eiland Texel wonen zo’n 13.500 inwoners en er komen jaarlijks zo’n 880.000 toeristen. Van alle toeristen zijn 80% verblijfsbezoekers en om deze toeristen een overnachting te kunnen verzorgen zijn er veel hotels, B&B ’s, en vakantieparken op Texel (VVV Texel, 2019). Vroeger was er een beduidend verschil tussen het hoogseizoen en het laagseizoen. Voorheen duurde het hoogseizoen enkele maanden, maar tegenwoordig merken de bewoners van Texel dat het toeristisch seizoen is uitgebreid naar bijna het gehele jaar. Normaal gesproken bleven toeristen tot de maand september op het eiland, maar dat lijkt verleden tijd te zijn. Zo schreef het NRC in 2016 een artikel genaamd ‘Acht maanden hoogseizoen op Texel’, stond een soortgelijk artikel in het NHnieuws met de kop ‘Texel drukker en drukker: ‘’Eiland moet twee maanden per jaar op slot’’ en kwam de Volkskrant met een artikel in 2018 genaamd ‘De Europese massatoerismestad in het klein: Texels levensader slibt dicht’. Tabel 1: Kerncijfers Texel (Gemeente Texel, 2019) Kerncijfers Texel Inwoners

13.579

Huishoudens

6.310

Huishoudensgrootte

2,15

Huishoudens 65+

34,2%

Eengezinswoningen

80,5%

Koopwoningen

66,4%

Werkloosheid

3%

Gemiddeld besteedbaar inkomen per huishouden

€ 41.500

Dat toeristische gemeenten meer afval inzamelen is terug te zien in cijfers van het CBS. Volgens het CBS is dit vooral zichtbaar op de Waddeneilanden. Ter illustratie, Texel produceerde in 2017 zo’n 645 kg huishoudelijk afval per inwoner, terwijl het landelijk gemiddelde in datzelfde jaar op 494 kg lag (CBS, 2019). Tabel 2: Hoeveelheden fijn huishoudelijk restafval per inwoner op de Waddeneilanden (CBS, 2019) 2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Regio's

kg per inwoner

kg per inwoner

kg per inwoner

kg per inwoner

kg per inwoner

kg per inwoner

kg per inwoner

kg per inwoner

kg per inwoner

Ameland

.

.

.

.

338,2

328,4

.

368,3

.

Schiermonnikoog

454,4

426,3

426

401

415,1

425,5

430,9

431,9

440,1

Terschelling

292,4

286,4

314,9

343,3

365,3

350,3

354,8

351,2

337,5

Texel

301,2

317

277,7

295,9

258,7

287,1

208,9

199,5

187,2

Vlieland

662,8

658,1

647,1

598,7

637,2

619,6

664,3

642,7

595

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

9

Als het huishoudelijk restafval ook van de andere Waddeneilanden onder de loep wordt genomen, valt het op dat Texel relatief gezien goed presteert. In 2018 produceerde Texel 187 kg fijn huishoudelijk restafval per inwoner, maar produceerde Vlieland 595 kg huishoudelijk restafval per inwoner. Eveneens produceren de andere Waddeneilanden ook meer huishoudelijk afval per inwoner dan Texel én is de daling van huishoudelijk restafval het grootst op Texel (zie tabel 2). De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat per Waddeneiland de verhouding van vaste inwoners en aantal toeristen verschilt met elkaar. Hierdoor is het mogelijk dat het effect van toeristen op de afvalproductie per Waddeneiland verschilt. Desalniettemin is Texel nog ver verwijderd van de landelijke doelstelling om maximaal 100 kg restafval per inwoner te produceren. Van het afval dat toeristen op Texel produceren, wordt een deel ingezameld als huishoudelijk afval (i.p.v. bedrijfsafval). Dit zorgt ervoor dat het huishoudelijk afval per inwoner stijgt. Zo lijkt het alsof Texelaars zelf veel afval produceren, maar in de werkelijkheid zorgen de toeristen voor een verhoogde hoeveelheid huishoudelijk afval per inwoner. Om een beeld te schetsen over de mogelijke bijdrage van toeristen aan het huishoudelijk restafval is er een globale berekening gemaakt.

Volgens het CBS is de gemiddelde verblijfsduur van toeristen in Noord-Holland in 2016 3,1 dagen (CBS, 2017). Over het gehele jaar zou het betekenen dat er elke dag gemiddeld 6.461 toeristen (dag- en verblijfsbezoekers) op het eiland zijn. Als de toeristen worden meegenomen in de berekening voor de hoeveelheid restafval per inwoner dan zou er gerekend moeten worden met ruim 20.000 inwoners (13.579 vaste inwoners + 6.461 toeristen). De hoeveelheid fijn huishoudelijk restafval per inwoner zou dan niet 187 kg zijn, maar 127 kg. Oftewel, de toeristen zouden voor een extra van 60 kg restafval per inwoner zorgen. Ook het zwerfafval wordt bij het huishoudelijk afval gestort waardoor het afval per inwoner nog verder stijgt. Jaarlijks wordt er zo’n 80 ton aan zwerfafval ingezameld. Dit komt overeen met zo’n 6 kg per inwoner.

Figuur 1: Huishoudelijk restafval per inwoner (CBS, 2019)

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

10

3 Het grondstoffenplan Texel 2013 – 2020 3.1 Gestelde doelstellingen Texel heeft in 2013 een grondstoffenplan vastgesteld voor de periode 2013 – 2020. Het grondstoffenplan was opgesteld om de huidige situatie in beeld te brengen en een visie te geven op de toekomstige grondstoffeninzameling- en verwerking. Gemeente Texel heeft de ambitie om (verder) te verduurzamen en hierbij hoort dan ook een grondstoffenplan. Zo wil de gemeente Texel dat: • Er zo weinig mogelijk afval van het eiland afgevoerd moet worden; • De ingezamelde grond- en afvalstoffen bijdragen aan de zelfvoorzienendheid van Texel; • Er voldaan moet worden aan de wettelijke richtlijnen. In het Grondstoffenplan Texel 2013 – 2020 zijn er twee doelen gesteld, namelijk: 1) Van het huishoudelijk afval wordt 70% gescheiden ingezameld 2) De toekomstige grondstoffeninzameling wordt voor de burger goedkoper Deze twee doelstellingen worden in dit rapport geëvalueerd. Daarnaast zal er ook worden ingegaan of de gemeente Texel voldoet aan wettelijke richtlijnen van het LAP 3.

3.2 Geplande maatregelen Om de twee genoemde doelstellingen te realiseren is er een maatregelenpakket opgesteld. De maatregelen hebben betrekking op het brede spectrum van het afvalbeheer. In dit rapport worden de maatregelen nader onderzocht of deze daadwerkelijk zijn uitgevoerd en of de maatregelen hebben bijgedragen aan het beoogde doel. Indien de maatregelen niet zijn uitgevoerd, is onderzocht welke redenen hieraan ten grondslag liggen. Om het effect van de maatregel te kunnen meten, wordt de huidige situatie vergeleken met de situatie na het invoeren van de maatregel. Tijdens de periode van het grondstoffenplan zijn geen extra maatregelen uitgevoerd. Opvallend is dat er geen gewenste noch verwachte resultaten (milieu/financieel) zijn benoemd bij de maatregelen in het grondstoffenplan. Ook zijn er maatregelen opgenomen die geen bijdrage zullen leveren aan de twee genoemde doelstellingen, zoals het aanschaffen van een nieuw voertuig of het vervangen van de huidige glascontainers door ondergrondse glascontainers om het straatbeeld aantrekkelijk te houden. Het maatregelenpakket is opgenomen in hoofdstuk 5.

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

11

4 Beleidskaders Gemeenten en provincies kunnen zelf ambities en doelen opstellen op het gebied van afval, grondstoffen en duurzaamheid. Echter, er zijn landelijke en Europese richtlijnen die hieraan ten grondslag liggen.

4.1 Europese richtlijnen De Europese doelstellingen om afval te scheiden zorgen ervoor dat de Europese lidstaten een bepaald niveau bereiken. Ieder lidstaat is verplicht om maatregelen te nemen ter bevordering van afvalpreventie, afvalscheiding en nuttige toepassingen ervan zonder nadelige gezondheidseffecten. In het Kaderrichtlijn Afvalstoffen (2008/98/EG) is het doel gesteld om: • Minimaal 50% van het huishoudelijk afval te scheiden. In het LAP 3, de landelijke richtlijnen voor afvalbeheer, is de doelstelling verder aangescherpt.

4.2 Wet milieubeheer De Wet milieubeheer (Wm) legt in grote lijnen vast welke mogelijkheden er zijn om het milieu te beschermen en welke uitgangspunten daarvoor gelden. In de Wet milieubeheer is ‘’afvalstoffen’’ als milieuthema opgenomen. Hierin zijn bepalingen opgenomen voor o.a. het verantwoord omgaan met huishoudelijk afvalstoffen, gevaarlijke afvalstoffen en bedrijfsafvalstoffen. Hiermee is de Wm de belangrijkste wet voor de verwijdering van afvalstoffen. In het Wm is opgenomen dat iedereen een zorgplicht heeft voor afvalstoffen om nadelige milieueffecten te voorkomen en stelt dat de gemeente verantwoordelijk is voor de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen. Verder, vermeld de Wet milieubeheer dat er een Landelijk afvalbeheerplan moet zijn.

4.3 Landelijk afvalbeleid Voor de landelijke doelstellingen op het gebied van afvalbeheer is het Landelijk afvalbeheerplan (LAP) leidend. Het meest recente document, geldend van 2017 – 2023, is het LAP 3. Waarbij LAP 1 uitging van bronscheiding en LAP 2 waarbij materiaalhergebruik het uitgangspunt was, is het LAP 3 één van de instrumenten om toe te werken naar een circulaire economie. De algemene doelstellingen in het LAP 3 moeten ervoor zorgen dat de transitie naar een circulaire economie wordt bevorderd. Een aantal van deze algemene doelstellingen hebben betrekking op het huishoudelijk afvalbeheer. Gemeente Texel wordt op deze drie doelstellingen geëvalueerd. De algemene doelstellingen die in het LAP 3 zijn gesteld, op basis van huishoudelijk afvalbeheer, zijn: 1. Verhogen van het aandeel afvalscheiding huishoudelijk afval van 52% in 2014 naar minimaal 75% in 2020. Afvalscheiding heeft hier betrekking op zowel bron- als nascheiding;

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

12

2. Verlagen van de hoeveelheid huishoudelijk restafval van 240 kg per inwoner per jaar in 2014 naar maximaal 100 kg per inwoner per jaar in 2020. De doelstelling vertaalt zich verder door naar 2025 waarin er maximaal 30 kg restafval per inwoner per jaar geproduceerd mag worden; 3. Stimuleren van preventie van huishoudelijk afval, zodanig dat de productie is afgenomen van 500 kilogram (fijn en grof) huishoudelijk afval in 2014 naar maximaal 400 kilogram per inwoner per jaar in 2020. De circulaire economie is een economisch systeem waarin geen afval bestaat. In het huidige economisch systeem (lineaire economie) wordt een grondstof omgezet tot een product en wordt het na de levensduur beschouwd als afval. In de circulaire economie bestaat er geen afval want afval wordt in de circulaire economie gezien als grondstof voor nieuwe producten. De verschillen tussen deze systemen zijn weergegeven in figuur 2.

Figuur 2: Werking lineaire- en circulaire economie (Rijksoverheid, 2019)

De Ladder van Lansink, ook wel afvalhiërarchie genoemd, is een standaard voor het duurzaam verwerken van afval (zie figuur 3). De ladder geeft hiërarchisch aan wat de meest duurzame optie is voor afvalverwerking. Zo is preventie van afval (A) het beste, gevolgd door hergebruik (B). Storten van afval (F), wat inmiddels verboden is, is volgens de Ladder van Lansink het slechtst. Deze theorie is opgenomen in de Wet milieubeheer en in de Europese Kaderrichtlijn Afvalstoffen.

Figuur 3: Ladder van Lansink (Ad Lansink, 2019)

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

13

5 Maatregelen gemeente Texel In het Grondstoffenplan Texel 2013 – 2020 is een maatregelenpakket opgesteld. De maatregelen worden in dit hoofdstuk geëvalueerd. Bij het evalueren wordt er aandacht besteed aan de uitvoering van de maatregel, het beoogde doel, en het effect van de maatregel. Opvallend is dat er in het grondstoffenplan geen milieueffect noch een financieel effect is gekoppeld aan de maatregelen. Ook zijn er maatregelen opgenomen die geen milieueffect zullen hebben, zoals het vervangen van de wagen omdat deze aan vervanging toe was. Het maatregelenpakket uit het grondstoffenplan is opgenomen in onderstaand figuur.

Figuur 4: Maatregelenpakket uit het Grondstoffenplan 2013 - 2020 Texel (Gemeente Texel, 2013).

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

14

In de afgelopen periode heeft de ontwikkeling plaatsgevonden dat gemeente Texel ondergrondse containers plaatst in nieuwbouwwijken. De gemeente plaatst in nieuwbouwwijken ondergrondse containers voor meerdere afvalstromen. Zo worden er voorzieningen getroffen voor restafval, oud papier en karton, plastic, blik en drinkpakken, glas, en gft en etensresten. Een overzicht van de geplaatste ondergrondse container per gebied is beschreven in bijlagen.

5.1 Afvalstromen 5.1.1 Gft en etensresten Het gft-afval (groente, fruit en tuinafval en etensresten) werd in 2013 tweewekelijks ingezameld via de groene minicontainer. In het grondstoffenplan zijn twee maatregelen opgesteld. Uit de sorteeranalyse van 2012 bleek dat het percentage gft en etensresten in het restafval ongeveer 34% was en uit praktijkonderzoek bleek dat de tweewekelijkse ophaalfrequentie van de groene minicontainer niet voldoende was. Eén maatregel is erop gericht om vaker de groene minicontainer op te halen tijdens de periode dat er veel aanbod is en minder vaak in de periode dat er minder aanbod is. De achterliggende gedachte van het frequenter ophalen van de groene minicontainer is om het gft-afval uit de grijze minicontainer te houden waardoor het scheidingspercentage zal stijgen. De maatregelen zijn: 1. Tussen 1 maart en 1 december wordt het gft 2 maal in de 3 weken ingezameld. Buiten deze periode (1 december – 1 maart) wordt het gft vierwekelijks opgehaald (medio 2014) Deze maatregel is niet uitgevoerd. Het gft wordt niet vaker opgehaald, omdat mensen die veel gft-afval produceren gratis een extra groene minicontainer kunnen aanvragen. De huidige inzamelfrequentie van gft is driewekelijks. Dit is in de praktijk afdoende gebleken. 2. Plaatsen van bladkorven waar nodig (2014) Deze maatregel is niet uitgevoerd.

De bladkorven zijn niet geplaatst, omdat er geen vraag is naar bladkorven en er zijn weinig (grote) parken met veel bomen op Texel. Bladkorven worden dan ook niet als nodig beschouwd. Naast deze twee genoemde maatregelen wilde gemeente Texel onderzoeken naar mogelijkheden voor om gft en etensresten te gebruiken voor energieopwekking. Dit onderzoek was niet als concrete maatregel opgenomen in het grondstoffenplan. Het onderzoek is niet uitgevoerd. Uit cijfers van de onlangs gehouden sorteeranalyse blijkt dat 35,6% van het restafval uit GFT bestaat. De resultaten van de onlangs gehouden sorteeranalyse worden behandeld in hoofdstuk 7. Uit de cijfers van het CBS blijkt dat het niveau van gft-afval per inwoner op een stabiel niveau is. Er zijn geen grote dalingen of stijgingen te zien in de afgelopen periode. Aangezien er geen maatregelen voor gft zijn genomen, blijft het niveau van gft-afval logischerwijs stabiel. Het kan zo zijn dat veranderingen rondom (het ophalen van) restafval invloed heeft op een andere afvalstroom. In dit geval is er geen sprake van een toe- of afname van gft door het minder frequent ophalen van restafval (zie 5.1.6).

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

15

gft en etensresten 120

Kg/inwoner

100 80 60 40 20 0 2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018*

Figuur 5: Hoeveelheid gft en etensresten per inwoner Texel (CBS, 2019). *Cijfers afkomstig van HVC.

5.1.2 Plastic, blik en drinkpakken Plastic verpakkingen worden sinds 2009 vierwekelijks huis aan huis ingezameld via plastic zakken. Uit de sorteeranalyse van 2012 bleek dat het aandeel plastic verpakkingen in het restafval 13% was. Eén van de maatregelen die in het grondstoffenplan is opgenomen, is het frequenter inzamelen van plastic verpakkingen om deze vervolgens uit het restafval (de grijze minicontainer) te houden. Verder zou er nog onderzoek worden gedaan naar andere methodes van inzamelen. De maatregelen zijn: 1. Het tweewekelijks inzamelen van plastic verpakkingen met plastic heroes zakken (in de loop van 2014) Deze maatregel is niet uitgevoerd. Echter, de frequentie van het ophalen van plastic verpakkingen is wel verhoogd van vierwekelijks naar driewekelijks in 2014. Er is gekozen voor driewekelijks i.p.v. tweewekelijks i.v.m. de beperkte inzetbaarheid van het personeel en de duidelijkheid voor de burgers. Om tweewekelijks inzameling te kunnen realiseren, zou er meer personeel beschikbaar moeten zijn. Het inzamelen van de minicontainers is een driewekelijkse cyclus voor restafval, gft, en plastic – dus wordt er elke week een andere minicontainer ingezameld (duidelijkheid voor de burgers). De inzamelingsfrequentie lijkt tot op heden te voldoen aan de behoeftes van de burger. De afvalkalender Texel 2019 is opgenomen in de bijlagen. 2.

Het onderzoeken van andere methodes (2014 – 2015) Deze maatregel is wel uitgevoerd. Dit heeft ertoe geleid dat de plasticbak is ingevoerd in 2016 waar plastic verpakkingen, blik en drinkpakken mee worden ingezameld. De mensen worden aangemoedigd om zakken te gebruiken voor het plasticafval om uitwaai van afval uit de container te beperken. Deze zakken zijn gratis op te halen. Echter, niet iedereen gebruikt deze zakken. Uit cijfers van de onlangs gehouden sorteeranalyse blijkt dat 7,5% van het restafval uit PBD bestaat.

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

16

In de cijfers van het CBS is terug te zien dat de frequentie van inzamelen in 2014 is verhoogd en dat de plasticbak in 2016 is ingevoerd. Voor 2016 werd er enkel plastic verpakkingen in de daarvoor bestemde plastic zakken ingezameld. Met de plasticbak worden naast plastic verpakkingen ook blik en drinkpakken ingezameld en is de ingezamelde hoeveelheid afval per inwoner logischerwijs hoger. De kleine daling in 2018 laat zich vooralsnog niet verklaren.

Plastic, blik en drinkpakken 45 40

Kg/inwoner

35 30 25 20 15 10 5 0 2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018*

Figuur 6: Hoeveelheid plastic verpakkingen, blik en drinkpakken per inwoner Texel (CBS, 2019). *Cijfers afkomstig van HVC. Tot en met 2015 werden alleen plastic verpakkingen ingezameld. Vanaf 2016 ook blik en drinkpakken.

5.1.3 Glas In 2013 werd het glas ingezameld via openbare glascontainers en vlak glasbakken bij de schildersbedrijven. De openbare glascontainers stonden boven de grond, waren oud en vervuild door vloeistofresten of roestplekken. Daarnaast werden de containers ontsierd met graffiti en beplakt met stickers. Dit zorgde voor een slordig straatbeeld. Texel wil dat het beeld van het eiland aanspreekt bij vele mensen en uitnodigend werkt. De gemeente Texel vindt dat de slordige bovengrondse glascontainers het beeld van de karakteristieke dorpen verstoord en de aantrekkelijkheid ervan. De maatregel, die in het grondstoffenplan is opgesteld, is erop gericht om het straatbeeld aantrekkelijk te houden voor toeristen. De maatregel is: Het vervangen van de huidige containers door ondergrondse containers (2015). De maatregel wordt momenteel nog uitgevoerd. Er zijn op het eiland al 13 ondergrondse glascontainers geplaatst. Van de 13 ondergrondse containers staan er 6 in Den Burg, 4 in Oudeschild, 2 in de Koog en 1 in Oosterend. De ondergrondse containers worden niet in het buitengebied geplaatst, maar enkel in de woonkernen. Er is destijds gekozen om bovengrondse containers in het buitengebied te plaatsen, omdat wanneer de containers te weinig gebruikt zouden worden, deze gemakkelijk zijn te verplaatsen.

Uit cijfers van de onlangs gehouden sorteeranalyse blijkt dat 3,1% van het restafval uit glas bestaat.

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

17

5.1.4 Oud papier en karton Het oud papier en karton werd in 2013 ingezameld door verenigingen en vrijwilligers huis aan huis of via brengcontainers. Hierdoor heeft de gemeente zijn twijfels over de continuïteit van de inzamelingswijze. Ook is door deze inzamelingsmethode geen onderscheid te maken in de afkomst (huishoudelijk afval/bedrijfsafval) van het oud papier en karton. Het is momenteel onbekend hoeveel oud papier en karton huishoudelijk- of bedrijfsafval is. Uit de sorteeranalyse van 2012 bleek dat het aandeel van oud papier en karton in het restafval 9% was. In het grondstoffenplan is een maatregel opgesteld die gericht is op het vernieuwen van de werkwijze met als doel het oud papier en karton uit het restafval te houden. De maatregel is: Overleggen met verenigingen over een andere werkwijze en na overeenstemming overgaan tot structureel huis aan huis inzameling (2014). De maatregel is gedeeltelijk uitgevoerd. Er heeft in 2014 een verkennend overleg plaatsgevonden tussen de gemeente en de verenigingen. Hieruit is echter geen nieuwe werkwijze uit voortgekomen. De situatie blijft ongewijzigd waarin de verenigingen nog steeds het oud papier en karton huis aan huis inzamelen en hiervoor een vergoeding krijgen. De wijze van inzameling roept (nog steeds) vragen op bij de gemeente.

Het idee van de gemeente is wanneer het omgekeerd inzamelen (restafval op afstand en grondstoffen als gft en etensresten en plastic, blik en drinkpakken aan huis inzamelen) wordt ingevoerd het oud papier en karton dan via de grijze minicontainer kan worden ingezameld. Ook dan zullen de scholen en verenigingen het oud papier en karton blijven inzamelen tegen een vergoeding. Deze manier van inzamelen brengt wel aandachtspunten met zich mee. Hebben de verenigingen genoeg tijd en middelen om dit te doen? Uiteraard kan de inzameling in eigen beheer of een andere professionele partij hierbij overwogen worden. Nieuwe milieustraatjes in wijken worden voorbereid op het inzamelen van oud papier en karton door plaatsing van ondergrondse containers. Dit is niet als maatregel opgenomen in het grondstoffenplan, maar dit is een tussentijdse activiteit. Uit cijfers van de onlangs gehouden sorteeranalyse blijkt dat 10,1% van het restafval uit OPK bestaat. Uit cijfers van het CBS blijkt dat er een sterke daling was in het gewicht van het ingezamelde oud papier en karton per inwoner in de periode van 2011 – 2014. In deze periode daalde het gewicht van het ingezamelde oud papier en karton per inwoner van 75,6 kg/inwoner naar 56,1 kg/inwoner (-26%). Vervolgens blijft het gewicht van deze afvalstroom per inwoner op het niveau van 2014. De daling is mede veroorzaakt door digitalisering.

Daarnaast worden er minder kranten en tijdschriften gedrukt die ook nog eens in formaat zijn afgenomen. Tot slot zijn de verenigingen minder actief huis aan huis gaan inzamelen en wordt er meer passief ingezameld. De verenigingen en scholen zijn inzamelpunten voor het oud papier en karton geworden. De reden hiervoor is dat ondernemers gebruik maakten van de service door het bedrijfsafval als huishoudelijk afval aan te bieden. De daling van oud papier en karton is ook op landelijk niveau zichtbaar.

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

18

Oud papier en karton 80 70

Kg/inwoner

60 50 40 30 20 10 0 2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018*

Figuur 7: Hoeveelheid oud papier en karton per inwoner Texel (CBS, 2019). *Cijfers afkomstig van Amsing.

5.1.5 Grof huishoudelijk restafval In 2013 werd grof afval en grof tuinafval tweewekelijks opgehaald of gebracht naar de Hamster. Burgers mochten dagelijks 250 kg grof afval aanbieden bij de Hamster. Ook was er de mogelijkheid om het grof afval gratis te laten ophalen. De jaren voorafgaand het grondstoffenplan zag men een sterke stijging van grof afval, met name op het afvalbrengstation de Hamster. In het grondstoffenplan zijn drie maatregelen opgesteld om grof afval te beperken en om grof afval op een andere manier aan te bieden. De maatregelen zijn: 1. Het uitwerken van de plannen om het afvalbrengstation (ABS) uit te breiden (2014) Deze maatregel is niet uitgevoerd. De uitbreiding van de Hamster zou een investering van zo’n €1.000.000 zijn. Vanwege de grote investering zijn de plannen uitgesteld. 2. Beperken van de inname van grof afval in gewicht en aantal aanbiedingen (2015) Deze maatregel is niet uitgevoerd. De maatregel is niet uitgevoerd, omdat er geen mogelijkheid is om het aantal aanbiedingen noch de hoeveelheid grof afval per inwoner op jaarbasis te kunnen controleren. De gemeenteraad heeft tegen de invoering van de persoonlijke pas gestemd en is de maatregel van de persoonlijke pas bij de besluitvorming van het grondstoffenplan verworpen.

Zonder persoonlijke pas zou de gemeente geen controle kunnen houden op de hoeveelheid grof afval dat jaarlijks wordt aangeboden per burger. Gemeente Texel heeft nog steeds de wens om de inname van grof afval in gewicht en/of aantal aanbiedingen te beperken. In het grondstoffenplan staat een idee om iedereen die afvalstoffenheffing betaald zijn/haar grof afval 2 – 4 keer per jaar gratis mag laten ophalen of mag het zelf brengen bij de Hamster met een maximaal gewicht van 600 – 1200 kg. Het aantal ophaalbeurten of leveringen zouden dan bijgehouden moeten worden. De praktijk leert dat de situatie lastig te controleren is. Het is moeilijk om onderscheid te maken tussen bedrijfs- of huishoudelijk afval. Bedrijven kunnen hier gebruik van maken door gratis hun afval als huishoudelijk afval aan te bieden, terwijl het bedrijfsafval is. Ook leveren mensen bouw- en sloopafval aan als grof afval.

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

19

3. Wanneer het afvalbrengstation klaar is, moeten burgers het grof afval met een persoonlijke pas aanbieden (2016) Deze maatregel is niet uitgevoerd. De gemeenteraad was tegen het invoeren van een persoonlijke afvalpas, omwille van privacy redenen. Hoewel de pas enkel gebruikt zou worden voor het registeren van de hoeveelheid afval die per persoon wordt geleverd, was de gemeenteraad bang voor misbruik van de gegevens. Met de persoonlijke pas zou de gemeente het aantal ophaalbeurten en leveringen (van grof afval) bijhouden. De reden voor de daling in 2011 laat zich vooralsnog niet verklaren. De stijging in 2017/2018 zou te verklaren zijn door het gemak waarmee de bewoners grote hoeveelheden grof afval kunnen aanbieden. De hoeveelheid grof afval per inwoner is in de gemeente Texel hoger dan bij andere gemeenten.

Grof huishoudelijk restafval 80 70

Kg/inwoner

60 50 40 30 20 10 0 2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018*

Figuur 8: Hoeveelheid grof huishoudelijk restafval per inwoner Texel (CBS, 2019). *Cijfers afkomstig van HVC.

5.1.6 Fijn huishoudelijk restafval In 2013 werd het restafval op Texel tweewekelijks ingezameld via een grijze minicontainer. In het grondstoffenplan zijn er twee maatregelen opgesteld om het restafval minder vaak en op een andere manier in te zamelen. De maatregelen zijn: 1. De komende jaren wordt het restafval driewekelijks ingezameld (2014) De maatregel is uitgevoerd in 2014. Het restafval wordt minder frequent ingezameld. Het restafval wordt driewekelijks ingezameld. 2. Op termijn wordt het restafval ingezameld via ondergrondse containers (2017 – 2018) De maatregel is deels uitgevoerd. De ondergrondse containers voor restafval worden geplaatst in nieuw te bouwen wijken, maar (nog) niet in de oude dorpen. Een aantal van deze containers zijn vergrendeld en enkel te gebruiken door een sleutel. Andere containers hebben geen vergrendeling waardoor de containers te gebruiken zijn door iedereen (ook toeristen/bedrijven).

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

20

Uit de cijfers van het CBS en HVC blijkt dat er een sterke daling was van het ingezamelde restafval per inwoner in de periode van 2015 – 2017. In deze periode is het ingezamelde restafval per inwoner gedaald van 287 kg/inwoner naar 187 kg/inwoner (-31%). Dit is mede te verklaren door de introductie van de plasticbak in 2016. Dat laat zich uiteraard verklaren door het feit dat een minicontainer voor plastic, blik en drinkpakken het gescheiden aanbieden van deze fractie vergemakkelijkt en dus minder in het restafval belandt.

Fijn huishoudelijk restafval 350

Kg/inwoner

300 250 200 150 100 50 0 2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018*

Figuur 9: Hoeveelheid restafval per inwoner Texel (CBS, 2019). *Cijfers afkomstig van jaarrapportage HVC.

5.1.7 Zwerfafval Om het zwerfafval tegen te gaan heeft de gemeente een maatregel opgesteld in het grondstoffenplan. De maatregel is: Het plaatsen van ondergrondse containers in dorpen (2015 – 2018) De maatregel wordt momenteel nog steeds uitgevoerd. Er zijn een aantal ondergrondse containers geplaatst om het zwerfafval in te zamelen. De gemeente Texel plaatst de containers in dorpen en in samenwerking met Staatsbosbeheer worden ze geplaatst in het buitengebied. Het aantal containers wordt geschat op zo’n 70 stuks met een inhoud van 1m3. Het zwerfafval wordt door het leer- en werkbedrijf De Bolder ingezameld. Het ingezamelde zwerfafval wordt gestort als huishoudelijk afval met als gevolg dat het huishoudelijk afval per inwoner stijgt. Jaarlijks wordt er zo’n 80 ton zwerfafval ingezameld en verwerkt. Dit komt overeen met 6 kg per inwoner.

5.1.8 Drankenkartons Drankenkartons (drinkpakken) werden in 2013 nog niet apart ingezameld. In het grondstoffenplan is er gesteld om onderzoek te doen naar doelmatige manieren van inzamelen (2014 – 2015). Het onderzoek is uitgevoerd en heeft ertoe geleid dat de plasticbak in 2016 is geïntroduceerd (zie 5.1.2.). Met de komst van de plasticbak kan er apart plastic verpakkingen, blik en drinkpakken worden ingezameld.

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

21

5.1.9 Overige grond- en afvalstoffen In het grondstoffenplan worden elektrische apparaten, textiel, hout, puin, asbest, veegafval en kolkenslib, vlak glas, oude metalen, vethoudend slib uit horeca, en frituurvet kort beschreven. Er worden geen maatregelen voor deze grond- en afvalstoffen genoemd in het grondstoffenplan noch zijn er tussentijdse maatregelen genomen.

5.2 Overige onderdelen 5.2.1 Registratie In het grondstoffenplan zijn er maatregelen opgesteld voor het registeren van afvalaanbiedingen door burgers. De maatregelen hadden betrekking op het invoeren van een persoonlijke afvalpas waaraan de afvalstoffenheffing gekoppeld kon worden. Ook zouden containers worden gechipt. De maatregelen die betrekking hadden op registratie zijn uit het grondstoffenplan geschrapt, omdat de gemeenteraad hierop tegen is. Zie de hierboven genoemde maatregel 3 bij 5.1.5. Grof afval.

5.2.2 Afvalbrengstation Het overslagstation ‘’De Hamster’’ bevat tevens een afvalbrengstation (ABS). Zoals eerder aangegeven zou dit afvalbrengstation gemoderniseerd worden. Met deze upgrade zou er op de Hamster scheiding van 18 soorten afval- en grondstoffen kunnen plaatsvinden. HVC en gemeente Texel hebben gewerkt aan planvorming van deze modernisering. Een en ander is echter vastgelopen op de kosten van €1.000.000,-.

5.2.3 KGA-depot In 2013 konden de burgers op Texel het klein gevaarlijk afval (KGA) inleveren bij het depot van de gemeente. De maatregel in het grondstoffenplan is erop gericht op het KGA elders in te laten inzamelen. De maatregel is: Het verplaatsen van het inzameldepot voor KGA naar de Hamster (2016) De maatregel is uitgevoerd. Het inzameldepot voor KGA is in 2016 verplaatst naar de Hamster. De reden hiervoor was dat de gemeente Texel over te weinig personeel beschikt om deze taak uit te voeren. Daarnaast zou de vergunning om KGA in te zamelen niet (meer) voldoen volgens de provincie Noord-Holland. De bewoners kunnen hun KGA nu brengen bij de Hamster. Met als een beoogd gevolg dat de burgers al haar afval kan brengen naar één plek, de Hamster.

5.2.4 Inzamelwagen In het grondstoffenplan is er gesteld dat er een inzamelwagen in 2014 wordt vervangen. De inzamelwagen is in deze periode vervangen door een zijlader, een voertuig met een arm aan de zijkant die twee containers gelijktijdig kan oppakken en wordt bediend door één medewerker. De gemeente Texel heeft nu de beschikking over een zijlader, twee achterladers en een voertuig die ondergrondse containers kan legen. Het nieuwste voertuig, dat is aangeschaft, rijdt zo’n 3 dagen in de week. De gemeente vindt 3 dagen per week een onderbezetting van het voertuig. Om de kosten te evenaren zou het voertuig 4 – 5 dagen per week bezet moeten zijn.

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

22

5.2.5 Afvalstoffenverordening In het grondstoffenplan is genoemd om in 2014 een nieuwe afvalstoffenverordening vast te stellen. De gemeente heeft in 2015 een nieuwe afvalstoffenverordening vastgesteld. Op de planning staat dat er een nieuw afvalstoffenverordening in 2020 wordt vastgesteld. In deze verordening worden alle inmiddels doorgevoerde wijzingen in de inzameling ook juridisch verankerd.

5.2.6 Jaarlijkse evaluatie Het afvalbeheer zou jaarlijks geëvalueerd moeten worden. Daarnaast heeft Texel gesteld om onderzoek te doen naar omgekeerd inzamelen. De jaarlijkse evaluaties hebben niet plaatsgevonden. HVC evalueert, uiteraard met inbreng van de gemeente, door middel van dit document het totaalplan.

5.3 Overzicht uitgevoerde maatregelen De maatregelen uit het grondstoffenplan, die in dit hoofdstuk zijn behandeld, worden weergegeven in tijdsverloop (zie tabel 3 op bladzijde 24). Hieruit is op te maken dat veel maatregelen niet zijn uitgevoerd. Bij het gft-afval en plastic verpakkingen is een maatregel niet uitgevoerd, maar er is wel een alternatieve maatregel genomen bij deze twee afvalstromen. De alternatieve maatregelen voor plasticen gft-afval zijn niet opgenomen in het overzicht, omdat deze niet in het grondstoffenplan zijn opgenomen.

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

23

Tabel 3: Overzicht maatregelen in tijdsverloop Afvalstroom / Onderdeel Gft en etensresten

Plastic, blik en drinkpakken

Glas Oud papier en karton

Grof afval

Registratie

ABS KGA-depot Inzamelwagen Restafval

Zwerfafval Drankkartons Afvalstoffenverordening Evaluatie

Maatregel

Uitgevoerd

2 maal in 3weken inzamelen tussen 1 maart en 1 december Vierwekelijks inzamelen van 1 december - 1 maart Bladkorven indien nodig Tweewekelijks inzamelen met zakken

Nee

Onderzoeken andere methodes Vervangen huidige containers door ondergrondse Overleg met verenigingen over nieuwe werkwijze Eventuele invoerdatum, afhankelijk van ontwikkelingen Uitwerken plannen ABS en voorbereiding communicatie Beperking inname grofvuil in gewicht en aantal aanbiedingen en andere wijze van acceptatie ABS klaar dan grofvuil aanbieden met persoonlijke pas Persoonlijke afvalpas, gerelateerd aan afvalstoffenheffing Chippen containers Voorbereiding Verplaatsen naar overslagstation (Hamster) Vervanging De komende jaren driewekelijks in minicontainers Op termijn in ondergronds containers Plaatsen ondergrondse containers in dorpen Onderzoeken doelmatige manier van inzamelen Vaststellen nieuwe afvalstoffenverordening Jaarlijks Keuze omgekeerd inzamelen

Ja Ja (deels)

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Nee Nee Nee

Ja Nee Nee Nee

Nee Nee Nee Nee Ja Ja Ja Ja (deels) Ja Ja Ja Nee Nee

24

6 Doelstellingen gemeente Texel 6.1 Gescheiden inzamelen De gemeente Texel wilde zich de afgelopen periode inzetten om zich te richten op het meer inzamelen van grondstoffen en minder restafval. Het inzamelen van gescheiden afval moest beter, omdat een groot deel van het huishoudelijk afval herbruikbaar is. Gemeente Texel wilde de herbruikbare materialen uit de grijze container houden. In 2013 was het scheidingspercentage ongeveer 50%. Texel maakte zelf al een vergelijking met vergelijkbare gemeenten, die toentertijd 61% gescheiden inzamelde, scoorde Texel slechter dan deze gemeenten. Texel stelde zichzelf in 2013 een doel om in 2020 70% van het afval gescheiden in te zamelen. De doelstelling die Texel in 2013 zichzelf stelde was destijds ambitieuzer dan de landelijke doelstelling (60% afvalscheiding – LAP 2). HVC maakt per gemeente een jaarrapportage van het aangeleverde afval. Hierin worden de gewichten in tonnages van het huishoudelijk afval bijgehouden. Uit het jaarrapport van Texel blijkt dat in 2018 het scheidingspercentage van het fijn huishoudelijk afval (FHA) 55% is en dat het scheidingspercentage van het grof huishoudelijk afval (GHA) 60% is. In 2018 was het totaal ingezameld afval op Texel 8.804 ton – waarvan 5.036 ton gescheiden afval is en 3.768 ton restafval. Uit deze cijfers blijkt dat het bronscheidingspercentage 57% is.

Het scheidingspercentage is in de periode van het grondstoffenplan met 7% gestegen. Echter, naar aanleiding van de resultaten van de jaarrapportage is te concluderen dat deze doelstelling niet is behaald.

6.2 Kosten voor de burger Het scheiden van afval brengt voordelen met zich mee, namelijk dat er meer grondstoffen gerecycled kunnen worden. Lagere verwerkingskosten door een hoger scheidingspercentage (minder restafval wordt verbrand) zouden bijdragen aan lagere kosten voor de burger. Landelijk gezien daalt de gemiddelde afvalstoffenheffing sinds 2011/2012 door het meer en meer inzetten op afvalscheiding wat gepaard gaat met lagere kosten. Deze ontwikkeling van de afvalstoffenheffing is bij de gemeente Texel niet terug te zien. Zie figuur 11 voor de ontwikkeling van de gemiddelde afvalstoffenheffing voor huishoudens. Een grafische weergave van de gemiddelde afvalstoffenheffing per gemeente in 2018 is opgenomen in de bijlagen.

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

25

Figuur 10: Ontwikkeling landelijke afvalstoffenheffing (Afval Circulair, 2018)

Texel stelde zichzelf het doel dat de grondstoffeninzameling voor de burger goedkoper wordt. De afvalstoffenheffing op Texel kent drie categorieën: eenpersoonshuishouden, meerpersoonshuishouden, en recreatiewoning. In 2013 was de afvalstoffenheffing voor een eenpersoonshuishouden € 158,91, voor een meerpersoonshuishouden € 256,05 en was het tarief voor een recreatiewoning € 199,84. De ontwikkeling van de afvalstoffenheffing op Texel is opgenomen in tabel 5. Tabel 4: Ontwikkeling afvalstoffenheffing 2013 - 2019

Jaar 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Tarief eenpersoonshuishouden € 158,91 € 148,57 € 150,43 € 151,63 € 152,99 € 161,60 € 175,13 € 189,51

Tarief meerpersoonshuishouden € 256,05 € 239,39 € 242,38 € 244,32 € 246,52 € 260,39 € 282,19 €305,36

Tarief recreatiewoning € 199,84 € 186,84 € 189,18 € 190,69 € 192,41 € 203,23 € 220,24 € 283,33

Verschil t.o.v. 2013 -7% -5% -5% -4% +2% +10% +19%

Het tarief van het eenpersoonshuishouden op Texel ligt in 2018 lager dan het landelijk gemiddelde. Het landelijk gemiddelde is € 198 (€ 37,40 hoger dan Texel). Echter, is het tarief voor meerpersoonshuishouden op Texel hoger dan het landelijk gemiddelde. Het landelijk gemiddelde voor meerpersoonshuishoudens ligt op € 250 (€ 10,39 lager dan Texel). Kijkend naar de gemiddelde afvalstoffenheffing in Noord-Holland (bijlage) doet Texel het goed. Uit tabel 5 is op te maken dat de afvalstoffenheffing voor alle categorieën in de periode van het grondstoffenplan is gestegen. In de periode van 2013 – 2020 is het tarief voor een- en meerpersoonshuishoudens met 19% gestegen. Hieruit is te concluderen dat de grondstoffeninzameling voor de burger niet goedkoper is geworden en dat deze doelstelling niet is behaald.

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

26

De oorzaak van de stijging van de afvalstoffenheffing in de laatste jaren wordt voor wat betreft de afvalbeheerkosten (die door ongeveer 2/3 van de afvalstoffenheffing gedekt wordt) vooral veroorzaakt door: • De introductie van de verbrandingsbelasting die ook nog eens van 2018 naar 2019 (fors) verhoogd is. Daar waar de verbrandingsbelasting in 2015 nog € 13,- per ton bedroeg en in 2018 € 13,21 per ton is deze belasting in 2019 fors verhoogd naar € 32,12 per ton. Kijkend naar het totaal tonnage aan brandbaar afval betekent alleen al deze verhoging van 2018 naar 2019 een verhoging in de heffing van ongeveer € 12 per woonhuisaansluiting; • De stijging van verwerkingskosten. Ook de verwerking van afvalstromen wordt duurder of levert in het geval van opbrengst minder op. Actueel voorbeeld is de papiermarkt die in korte tijd van een opbrengst van rond de € 100 per ton gedaald is naar rond de € 25 per ton. Kijkend naar de daadwerkelijke verwerkingskosten in 2018 en deze afzetten tegen de geprognotiseerde verwerkingskosten van 2019 is er sprake van een stijging van ongeveer € 9 per woonhuisaansluiting. De daadwerkelijke kosten voor 2019 zijn op moment van schrijven deze rapportage nog niet bekend, maar zullen naar verwachting nog iets hoger uitvallen. • Het afbouwen van een korting/ingroeiregeling in de Dienstverlening overeenkomst (DVO) die de gemeente heeft gesloten met HVC.

Bij het aangaan van de DVO per 2018 heeft HVC op het totaalpakket aan dienstverlening een afspraak gemaakt om in drie jaar toe te groeien naar betaling van de feitelijke kosten. Dit betekent concreet dat de gemeente Texel in 2018 ongeveer € 300.000 minder betaalde dan de werkelijke kosten, in 2019 € 200.000 en in 2020 € 100.000. Oftewel jaarlijks stijgen de kosten met ongeveer € 15,- per woonhuisaansluiting. Kortom dit betreft grotendeels stijgingen waar de individuele gemeente geen vat op heeft. De belangrijkste knop waaraan gedraaid kan worden is het verder terugbrengen van brandbaar afval (gezien de verschuldigde belasting en de hoge verwerkingskosten). Door in deze planperiode maatregelen te treffen is de verhoging minder hoog uitgevallen dan in de situatie waarin er geen maatregelen uitgevoerd zouden zijn. Met name op de inzameling van grof vuil kunnen in de volgende planperiode nog stappen gezet worden. Het aanbieden van deze fractie wordt de burger erg makkelijk gemaakt. Het wordt aan huis opgehaald en men kan het feitelijk onbeperkt aanbieden op de Hamster.

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

27

7 Sorteeranalyse Gemeente Texel heeft in 2012 en in 2018 een sorteeranalyse laten uitvoeren. Voor de evaluatie is opnieuw, in december 2019, een sorteeranalyse uitgevoerd voor zowel ondergrondse containers als minicontainers. Tijdens een sorteeranalyse wordt bekend welke grondstoffen er nog tussen het restafval zit. Om een zo hoog mogelijk scheidingspercentage te halen is het de bedoeling dat er zo min mogelijk herbruikbare grondstoffen tussen het restafval zitten. Echter, een sorteeranalyse is een momentopname en kan dus enkele procenten verschillen met de werkelijkheid. In het najaar is er meer tuinafval dan in het voorjaar en dit zal te merken zijn in de sorteeranalyse door een verhoogd percentage gft. De resultaten van de sorteeranalyse zijn opgenomen in de bijlagen.

7.1 Minicontainer De resultaten van de sorteeranalyses worden onderling vergeleken. Daarnaast worden de resultaten van de laatste sorteeranalyse gebruikt om aan te geven waar nog potentie zit voor het verhogen van het scheidingspercentage. De resultaten van de sorteeranalyses worden weergegeven in tabel 5 en figuur 11. Tabel 5: Resultaten sorteeranalyses minicontainer Fractie

2012

2018

2019

Verschil 12/19

Gft en etensresten

34,2%

29,7%

35,6%

1,4%

Papier en karton (OPK)

9,1%

8,8%

10,1%

1,0%

Overig papier

7,2%

6,8%

7,5%

0,3%

Drinkpakken (PBD)

2,4%

0,8%

1,2%

-1,2%

Plastic verpakking (PBD)

7,3%

5,9%

4,9%

-2,4%

Blikverpakkingen (PBD)

2,2%

1,4%

Overig kunststof

5,8%

8,2%

5,5%

-0,3%

Glas

3,1%

4,0%

3,1%

0,0%

Metalen (overig)

2,7%

1,2%

1,6%

-1,1%

Textiel

6,6%

6,0%

5,3%

-1,3%

Puin en keramiek

8,2%

3,9%

5,5%

-2,7%

Hout

3,1%

4,3%

2,5%

-0,6%

KCA

0,5%

0,05%

0,2%

-0,3%

Wit- en bruingoed

2,3%

Luiers

9,0%

3,3%

Apparaten

0,7%

0,6%

Overige restfracties

7,4%

8,3%

11,7%

Totaal

100%

100%

100%

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

4,3%

28

De verschillen tussen de sorteeranalyses 2012 en 2019 worden in tabel 5 in de laatste kolom weergegeven. Een afname (negatief getal) betekent een positieve ontwikkeling want dat geeft aan dat er minder grondstoffen in het restafval zit. Een toename (positief getal) betekent een negatieve ontwikkeling want dat geeft aan dat er meer grondstoffen in het restafval zit.

Resultaten sorteeranalyse minicontainer 2012/2018/2019 40,0% 35,0% 30,0%

Gewicht

25,0% 20,0% 15,0% 10,0% 5,0% 0,0%

2012

2018

2019

Figuur 11: Resultaten sorteeranalyses minicontainer

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

29

Het aandeel van de fracties die zich in het restafval bevinden, zijn door Eureco beoordeeld. Deze beoordeling is gebaseerd op resultaten van 2017 en 2018 in vergelijkbare gemeenten. Er is een kleine stijging te zien van het aandeel gft in het restafval in 2019 t.o.v. 2012 (zie tabel 5). Het doel om het gft-afval uit de grijze minicontainer te houden is niet gelukt. Het gft-afval bestaat uit drie categorieën en is vervolgens beoordeeld als: • Keukenafval; normaal • Tuinafval; zeer laag • Organische zeeffractie 0 – 20 mm; zeer hoog Het gft-afval heeft een hoog soortelijk gewicht (kg/m3). Met een relatief laag volume (13%) draagt deze afvalstroom met 35,6% bij aan het gewicht. Het verminderen van het aandeel gft in het restafval zal een significante bijdrage kunnen leveren om het restafval per inwoner te verminderen en het scheidingspercentage te verhogen. Uit de resultaten van de sorteeranalyse in 2019 blijkt dat het aandeel oud papier en karton (OPK) zo’n 10% is. De beoordeling die deze fractie heeft gekregen is ‘’hoog’’. Om het restafval per inwoner te verlagen en het scheidingspercentage te verhogen, ligt er potentie bij het verlagen van papier en karton in het restafval. Het aandeel van plastic, blik en drinkpakken (PBD) in het restafval bleek in 2019 7,5% te zijn. PBD bestaat uit drie soorten afvalstromen waarvan er 2 als ‘’zeer laag’’ zijn beoordeeld en 1 als ‘’laag’’.

De introductie (en succes) van de plasticbak is niet enkel te zien in de opgehaalde tonnages PBD (figuur 6) maar ook in het lage aandeel PBD in het restafval. Het verder verlagen van deze afvalstroom zal een geringe bijdrage leveren aan de hoeveelheid restafval per inwoner. Het aandeel textiel is in 2019 licht gedaald t.o.v. 2012, maar wordt vooralsnog beoordeeld als ‘’hoog’’. Gezien de resultaten van de sorteeranalyses zijn er kleine verschillen op te merken met voorgaande jaren. De grootste afname bevindt zich bij de afvalstroom plastic verpakkingen, blik en drinkpakken die is te verklaren door de intrede van de plasticbak. De grootste toename bevindt zich bij de ‘’overige restfracties’’ wat te verklaren is door de afname van de andere afvalstromen. Oftewel het percentage restafval neemt toe, omdat de herbruikbare stromen in het restafval afnemen.

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

30

7.2 Ondergrondse container Tijdens de sorteeranalyse in 2012 zijn enkel de minicontainers meegenomen in het onderzoek. Een vergelijking met 2012 kan voor ondergrondse containers dus niet worden gemaakt. In 2018 zijn zowel de minicontainers als de ondergrondse containers meegenomen in de sorteeranalyse. De verschillen tussen 2018 en 2019 worden weergegeven in tabel 6.

Tabel 6: resultaten sorteeranalyse ondergrondse containers Fractie

2018

2019

Verschil

Gft en etensresten

30,5%

31,5%

1,0%

Papier/karton herbruikbaar

14,3%

13,0%

-1,3%

Plastic, blik en drinkpakken

9,9%

10,3%

0,4%

Luiers

5,2%

4,8%

-0,4%

Overig papier

8,2%

8,1%

-0,1%

Overig kunststof

5,1%

6,7%

1,6%

Glas

6,8%

4,5%

-2,3%

Textiel

3,8%

5,1%

1,3%

Metaal overig

1,0%

0,9%

-0,1%

Apparaten

1,0%

0,6%

-0,4%

Hout

2,5%

1,2%

-1,3%

Steen/puin

1,0%

1,4%

0,4%

KCA

0,1%

0,2%

0,1%

Overig restfractie

10,8%

11,9%

1,1%

100%

100%

Ook hier geldt dat een negatief getal in het ‘’verschil’’ kolom een positieve ontwikkeling is. Er zijn geen grote verschillen tussen de twee sorteeranalyses op te merken. De grootste afname is te zien bij de fractie glas en de grootste toename bij overig kunststof.

Evaluatierapport grondstoffenplan Texel 2013-2020

31

8 Klanttevredenheidsonderzoek In het kader van de evaluatie van het grondstoffenplan is in januari 2020 een klantonderzoek gedaan. Het onderzoek was gericht op het meten van de tevredenheid van de burgers over het Texelse afvalinzameling. Het onderzoek is uitgevoerd d.m.v. een enquête. Er hebben 474 inwoners meegedaan aan het onderzoek. De gemeente kreeg voor de afvalinzameling een ruime voldoende als rapportcijfer: 7,5.

8.1 Afvalscheiding Eén van de onderwerpen dat aan bod kwam in de enquête is het afval scheiden. Over dit onderwerp werden 4 vragen gesteld: • Hoe scheidt u uw afval? • Welke redenen heeft u om afval te scheiden? • Wat is uw stimulans om beter afval te scheiden? • Welke redenen heeft u om geen afval te scheiden? Uit het onderzoek kwam naar voren dat maar 3% van de ondervraagden zijn/haar afval (meestal) niet scheidt. De grootste categorie, bestaande uit 59%, scheidt afval meestal wel. De overige 39% gaf aan heel goed aan afvalscheiding te doen. Met 69% is ‘goed voor het milieu’ de belangrijkste reden om afval te scheiden. Uit het onderzoek bleek dat 56% van de ondervraagden het vanzelfsprekend vindt om afval te scheiden en doet het uit gewoonte. Daarna doen 48% van de inwoners van gemeente Texel aan afvalscheiding om minder restafval in de container te gooien en is 24% van de inwoners ervan overtuigd dat als iedereen zijn/haar afval scheidt de afvalstoffenheffing zal dalen. De grootste stimulans om afval beter te scheiden bleek met 55% ‘de zekerheid dat afval gescheiden wordt verwerkt’ te zijn. Vervolgens is een lagere afvalstoffenheffing als gevolg van afvalscheiding met 35% de op-een-na grootste stimulans.