Bijlage 1. Transitievisie Warmte Gemeente Texel 2021

I.5

Modeluitkomsten verrijkte Startanalyse

Deze paragraaf beschrijft beknopt de belangrijkste uitkomsten van de Verrijkte Startanalyse, uitgevoerd met het Vesta -MAIS-model van PBL. Onderstaande afbeelding toont deze voorkeursoplossing per buurt en de maatschappelijke kosten per woningequivalent. Dat betekent dat niet alleen kosten voor gebouweigenaren zijn meegenomen, maar ook kosten voor netverzwaring en realisatie van de energiesystemen. Conclusies op buurtniveau voor Texel: - Ook na verrijking van de gebruikte modeldata blijven individuele oplossingen op het eiland de meest kansrijke oplossing. - Elektrische warmtepompen krijgen daarbij de voorkeur. Daar is isolatie tot minimaal energielabel B als uitgangspunt voor alle panden bij genomen. - Er komen op Texel geen buurten in aanmerking voor groengas, volgens de methode van toewijzing die het PBL hanteert in het Vesta-MAIS model. Hierbij wordt de beperkte hoeveelheid groengas alleen ter beschikking gesteld aan buurten waar alternatieven onevenredig kostbaar zijn. - Modelresultaten laten wel zien dat de inzet van hybride warmtepompen eventueel met groengas wel goedkoper en bereikbaarder is dan elektrische warmtepompen. Het is hiermee een logische tussenstap naar een aardgasvrije warmtevoorziening.

- Omdat geen grootschalige systemen kansrijk zijn en buurten een gemixte woningvoorraad hebben, zijn er geen wijken aan te wijzen die voor 2030 geheel aardgasvrij kunnen worden.

Onderstaande afbeelding toont de kansrijkheid van collectieve systemen (warmtenetten) op Texel, die over het algemeen de twee de optie zijn (waar hybride warmtepompen buiten beschouwing worden gelaten). De afbeelding tonen opnieuw de maatschappelijke kosten per woningequivalent van de gunstigste collectieve oplossing, waar minstens 50 % van de panden is aangesloten. Conclusies op buurtniveau voor Texel: - In alle buurten heeft een collectief systeem (met 50 % of meer van de panden aangesloten) significant hogere nationale kosten dan een individuele aanpak. - Met name in de buitengebieden is de toepassing van een collectief systeem kostbaar als gevolg van de grote afstanden en verspreide bebouwing. - In de kernen zijn collectieve systemen iets kansrijker, maar nog steeds duurder dan individuele systemen. - Levering van warmte op hogere temperaturen met een collectief systeem kan de noodzaak voor investeringen op woningniveau (bijvoorbeeld ten behoeve van isolatiemaatregelen) voorkomen. Hier staan hogere aanlegkosten en energielasten tegenover. - In de kernen met historische woningen (Den Burg, Oosterend) zou een kleinschalige collectieve oplossing daarom een wenselijk alternatief kunnen zijn. Er is meer maatwerk onderzoek nodig om dit vast te stellen.

Verklaring systeemcodes: S2d: isoleren tot minimaal energielabel D, MT-restwarmte; S3d: isoleren tot minimaal energielabel B, WKO levering op 50 ºC; S3 S3g: isoleren tot minimaal energielabel D, WKO levering op 70 ºC (hele buurt).

II BIJLAGE: TRAJECT TRANSITIEVISIE WARMTE EN PARTICIPATIE II.1

Inleiding

Rond het opstellen van deze Transitievisie Warmte is van juli tot en met oktober 2021 een communicatie- en participatietraject uitgevoerd. De warmtetransitie is een ingrijpende verandering, die van invloed is op de gehele samenleving. Elke gemeente moet voor eind 2021 een Transitievisie Warmte opstellen (hierna: TVW). Dit kon en wilde de gemeente echter niet alleen doen. De warmtetransitie zal uiteindelijk worden gerealiseerd met betrokkenheid van bewoners, ondernemers, pandeigenaren en andere stakeholders. Daarom nodigde de gemeente iedereen die op Texel woont en/of werkt, om mee te denken. De TVW is de start van een lang traject. In de eerste fase, het opstellen van de visie, is de warmtetransitie voor veel bewoners nog een abstract onderwerp. In de aanloop naar het opstellen van deze visie was het doel om zowel te informeren over wat de warmtetransitie inhoudt en hoe het traject verloopt, als om input op te halen. De gesprekken en bijeenkomsten gaven een duidelijk eerste indruk van de belangen, zorgen, kansen en overwegingen van Texelaars. Die input is meegenomen in deze visie.

II.2

Doelen en opzet participatie

De inhoud van de TVW stond bij de start van het communicatie- en participatietraject nog niet vast. Er was ruimte voor inbreng vanuit stakeholders en betrokken bewoners. Het in een vroeg stadium informeren en betrekken van bewoners, pandeigenaren, ondernemers en andere stakeholders draagt bij aan kwalitatief beter beleid en vergroot de kans op draagvlak.

Met het participatietraject wilde de gemeente: - Een betere inhoudelijke kwaliteit van de TVW. - Een eerste inventarisatie van kansen, zorgen en vragen van bewoners, pandeigenaren en andere stakeholders. - Inzicht in hoe bewoners, pandeigenaren en andere stakeholders verder geïnformeerd, betrokken en ondersteund willen worden in het vervolg van het warmtetransitie-traject. - Zorgen voor voldoende kennis en begrip over de Transitievisie Warmte. - Komen tot een haalbaar, betaalbaar en gedragen plan. - Aanzetten tot het verduurzamen van eigen woning of pand. Op verschillende momenten zijn er activiteiten binnen het participatietraject opgezet. In verband met de coronamaatregelen waren bijeenkomsten allemaal digitaal. De voorbereiding en begeleiding van de bijeenkomsten werd verzorgd door Bureau Buhrs. Overzicht concrete activiteiten: - 15 juli - 21 september - 21 september t/m 18 oktober - 27 september

Stakeholdersbijeenkomst Lancering op Texel Spreekt Enquête Brede bijeenkomst

De participatie en communicatie was gericht op huiseigenaren (zowel van eerste woning als vakantiewoning), georganiseerde eigenaren vakantiehuizen, individuele ondernemers, georganiseerde ondernemers (TOP Texel), dorpscommissies, woningcorporatie Woontij, huurders en belangrijke stakeholders zoals, TexelEnergie, Netbeheerder Alliander, zorginstelling Omring, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier MNH, LTO en een installatiebureau.

II.3

Communicatie en middelen

Om bewoners, ondernemers en stakeholders te informeren over het warmtetransitie traject en de participatieactiviteiten zijn verschillende middelen ingezet: - Participatieplatform Texel Spreekt: in september is de pagina ‘Aardgasvrij Texel’ gelanceerd op het platform Texel Spreekt. Dit platform wordt gebruikt voor het delen van informatie over de warmtetransitie, het ophalen van input door middel van een enquête en het aangaan van de dialoog met de diverse belanghebbenden. - Uitnodigingsbrieven: bewoners, organisaties en andere stakeholders werden uitgenodigd om mee te praten over een aardgasvrij Texel tijdens een stakeholdersbijeenkomst en een brede informatie- en meedenkbijeenkomst. De uitnodiging voor de stakeholdersbijeenkomst is direct naar organisaties en stakeholders gestuurd. De uitnodiging voor de brede bijeenkomst is breed via diverse kanalen verspreidt. - Persbericht: er is een persbericht opgesteld over de lancering van het platform en de uitnodiging om zich aan te melden voor de brede informatieen meedenkbijeenkomst. - Sociale media: de sociale media kanalen van de gemeente zijn ingezet om aandacht te vragen voor het platform Texel Spreekt en de Texelaars uit te nodigen voor de brede informatie- en meedenkbijeenkomst. - Raadsinformatieavond: in oktober werd de gemeenteraad geïnformeerd over laatste de stand van zaken rondom de TVW, inclusief de participatieaanpak.

II.4

Overzicht participatieactiviteiten

Om bewoners, ondernemers en andere stakeholders te betrekken bij de warmtetransitie en ideeën en suggesties op te halen, zijn er verschillende participatieactiviteiten ingezet. Deze worden hieronder beschreven.

1. Platform Texel Spreekt Op 21 september is de pagina ‘Aardgasvrij Texel’ gelanceerd op het platform Texel Spreekt. Het platform wordt gebruikt voor het delen van informatie over de warmtetransitie, het uitzetten van de enquête, een rubriek ‘veel gestelde vragen’ en het plaatsen van verslagen van de bijeenkomsten.

Voor inspirerende voorbeelden en informatie over subsidies en andere mogelijkheden om zelf aan de slag te gaan, wordt doorverwezen naar andere websites en platforms, zoals het Duurzaam Bouwloket, TexelGeeftEnergie en WijDoenWat. Ook stond de uitnodiging om zich aan te melden voor de brede informatie- en meedenkavond op 27 september op het platform. Op Texel Spreekt wordt gewerkt met verschillende fases. De eerste fase bestaat uit het zichtbaar maken van het platform en eerste informatie ophalen. Op het platform is een enquête uitgezet om informatie van inwoners op te halen. In de tweede fase komen de resultaten van de enquête en een open discussieforum op het platform. Zo is Texel Spreekt een platform waar inwoners met elkaar in gesprek blijven over de transitie naar een aardgasvrij Texel.

2. Enquête Het doel van de enquête was om input op te halen bij bewoners, ondernemers en andere stakeholders op Texel, over wat zij belangrijk vinden bij de overstap naar een aardgasvrije toekomst. De enquête bestond uit 11 meerkeuzevragen. De Texelaars kregen vier weken de tijd om de vragenlijst in te vullen op het platform Texel Spreekt. De enquête gaf een eerste beeld van de overwegingen van respondenten om wel of niet over te stappen op duurzame warmte, welke oplossingen zij zien voor hun eigen woning of bedrijfspand en wat hun behoeftes zijn in het vervolgtraject. Ook is er aan de respondenten een oproep gedaan om zich op te geven als ambassadeur. De oproep om Texel Spreekt te bezoeken en de enquête in te vullen is uitgegaan via de gemeentelijke sociale media kanalen en de website. Halverwege de doorlooptijd is een extra bericht uitgegaan om Texelaars opnieuw uit te nodigen om de enquête in te vullen. Resultaten De enquête liep van 20 september t/m 18 november en is door 52 mensen ingevuld. Echter, 77 % van de respondenten heeft de vragenlijst compleet ingevuld. Twee respondenten gaven aan zich op te willen geven als ambassadeur. De relatief lage respons wijst er mogelijk op dat dit thema nog niet erg leeft onder inwoners en ondernemers.

De resultaten zijn op basis van dit aantal respondenten niet representatief voor heel Texel, maar geven wel een eerste inzicht in de wensen, meningen en ideeën van inwoners.

Achtergrond Het grootste deel van de respondenten kwam uit de dorpen De Cocksdorp (15,2 %), Den Burg (32,6 %), Den Hoorn (17,4 %) en Oudeschild (17,4 %). Een aanzienlijk kleiner deel kwam uit de dorpen De Koog (8,7 %), De Waal (2,2 %), Eierland (2,2%) en Oosterend (4,3 %). Een kwart van de woningen zijn gebouwd voor 1930. Maar een klein deel (2,3 %) is gebouwd tussen 1930 en 1945. 11,4 % van de woningen is gebouwd tussen 1946 en 1974. De meeste woningen zijn gebouwd tussen 1975 en 1991 (36,3 %). Ten slotte is 13,6% van de woningen gebouwd tussen 2006 en het heden. Het grootste deel van de respondenten was zeer tot redelijk bekend met de warmtetransitie. Een kwart was neutraal tot zeer onbekend met het voornemen van de overheid om alle huizen en bedrijfspanden in 2050 aardgasvrij te maken. Isoleren eigen woning/bedrijfspand Vrijwel alle respondenten hadden al isolatiemaatregelen ondernomen in hun woning en/of bedrijfspand. Respondenten konden meerdere antwoorden tegelijk aanvinken. Glasisolatie is daarin de meest voorkomende maatregel (92 %). Gevolgd door dakisolatie (73,2 %), spouwmuurisolatie (63,4 %) en vloerisolatie (63,4 %). Maar 7,3% van de respondenten gaf aan nog geen isolatiemaatregelen te hebben ondernomen. Van de respondenten die al isolatiemaatregelen hadden ondernomen, gaf 71,8 % aan hier zelf in geïnvesteerd te hebben.

Bij de overige respondenten was dit al gebeurt voordat zij de woning betrokken. Van de respondenten die zelf geïnvesteerd hadden in het isoleren van hun woning, gaf iedereen aan dit aan anderen aan te raden. Twee derde van de respondenten die nog geen isolatiemaatregelen hebben getroffen gaven aan niet verder te willen investeren in het isoleren van hun woning. Het overige deel wist het nog niet. Overige verduurzamingsmaatregelen 35 % van de respondenten gaf aan hun woning beter te willen isoleren, elektrisch te willen koken of een warmtepomp of andere vorm van duurzame warmte aan te willen schaffen. De rest van de respondenten gaf aan (nog) geen plannen te hebben. Redenen die genoemd werden om hun woning niet verder te verduurzamen waren o.a. de hoge kosten, opzien tegen een grootschalige verbouwing en het willen wachten op kernenergie en/of waterstof. De meeste respondenten (62,5 %) gaven aan financiële ondersteuning nodig te hebben bij het verduurzamen van hun woning/bedrijfspand. Ook duidelijke informatie over alle mogelijkheden (47,5 %), een realistische kosteninschatting (47,5 %), advies op maat (47,5 %) en een overzicht van alle beschikbare aanbieders (20 %) zou de respondenten helpen in de overstap naar aardgasvrij. Een aantal respondenten gaven aan niets meer nodig te hebben, omdat zij al klaar

zijn met het verduurzamen van hun woning of omdat zij niet willen verduurzamen. Motivatie De meeste respondenten zouden wel willen isoleren, maar vinden helemaal van het gas af een stap te ver (37,5 %). Een kleiner aandeel staat wel open voor aardgasvrij, maar wil eerst inzicht in de mogelijkheden en kosten (27,5 %). Enkel 7,5 % vindt dat de tijd dring en dat we zo snel mogelijk moeten overstappen. Een deel (7,5 %) vindt dat de gemeente moet regelen dat zij van het gas af komen. Ook zijn er een aantal respondenten (7,5 %) die het onzin vindt om van het gas af te gaan. De kosten worden vaak genoemd als een reden om niet te verduurzamen. 20 % van de respondenten zou wel een investering willen doen, maar heeft het geld op dit moment niet. 35 % van de respondenten is alleen bereid om een investering te doen als ze de garantie hebben dat zij het terug gaan verdienen met een lagere energierekening. 7,5 % van de respondenten vindt de investering de verantwoordelijkheid van de overheid. Naast de kosten, wordt een regierol van de gemeente of woningcorporatie en het besparen van zoveel mogelijk CO 2 genoemd als belangrijke aspecten bij het verduurzamen van de eigen woning/bedrijfspand. Oplossingsrichtingen De meeste respondenten zien waterstof als een oplossingsrichting die hen aanspreekt. Groengas wordt als de minst aansprekende oplossingsrichting gezien, gevolgd door een warmtepomp.

Over een kleinschalig warmtenet zijn de meningen verdeeld. 39,5 % van de respondenten spreekt een kleinschalig warmtenet aan, maar 34,3 % spreekt het niet aan. De overige respondenten spreekt het enigszins aan of weet het niet. Communicatie en participatie Het merendeel zou graag op de hoogte gehouden willen worden over de warmtetransitie middels de lokale krant, radio en televisie (70 %), gevolgd door een nieuwsbrief via de e-mail (47,5 %), informatiebijeenkomsten (42,5 %), de website van de gemeente (42,5 %), sociale media van de gemeente (40 %) en een nieuwsbrief die huis-aan-huis wordt verspreidt (30 %). Texel spreekt wordt maar door 27,5 % benoemd als het medium waardoor bewoners op de hoogte gehouden willen worden. Een respondent benoemd hierbij dat Texel Spreekt nog onbekend is, waardoor het weinig inwoners bereikt. De manier waarop bewoners betrokken willen zijn bij de warmtetransitie op Texel loopt uiteen. 35 % zou willen meedenken over de algemene aanpak op de warmtetransitie van de gemeente. 25 % zou alleen willen meedenken over de gerichte aanpak in de eigen wijk. 20 % hoeft helemaal niet betrokken te

-

worden in de toekomst en vindt het de verantwoordelijkheid van de overheid of woningcorporatie. Twee respondenten gaven maatregelen te hebben genomen en (als ambassadeur) anderen te willen informeren en inspireren.

3. Stakeholdersbijeenkomst Doel De stakeholdersbijeenkomst had als doel om aanwezigen te informeren over het proces van de warmtetransitie en de opgaves op het eiland. Er is input opgehaald over te hanteren afwegingscriteria voor de keuze van aardgasvrije alternatieven, lopende initiatieven en de beschikbaarheid van restwarmtebronnen. In verband met de coronamaatregelen in de periode van voorbereiding op en uitvoering van de bijeenkomst, is gekozen voor een digitale bijeenkomst.

Doelgroep In juli deden zeven stakeholders mee aan de eerste stakeholderbijeenkomst. Aanwezig waren een installatiebureau, Dorpscommissie De Cocksdorp, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier MNH, zorgorganisatie Omring, TexelEnergie, TOP Texel en een individuele ondernemer.

Programma De digitale bijeenkomst werd georganiseerd middels Zoom. Het welkomstwoord werd gehouden door wethouder Remko van de Belt. De introductie en afsluiting werd verwoord door Annemiek Hollander (projectleider duurzaamheid gemeente Texel). Ingenieursbureau Witteveen+Bos gaf een inhoudelijke toelichting op de warmtetransitie en een eerste blik op Texel. Bureau Buhrs gaf een toelichting op het participatietraject. De gespreksleiding werd eveneens gefaciliteerd door Bureau Buhrs. Gedurende de bijeenkomst was er veel ruimte voor dialoog. Deelnemers kregen de gelegenheid om mondeling of via de chatfunctie vragen te stellen en te reageren op de plannen. Met behulp van de digitale tool Mentimeter werd input opgehaald over o.a. lopende initiatieven op het eiland, de locatie van mogelijke restwarmtebronnen, kansen of bezwaren bij verschillende

oplossingsmogelijkheden, keuzecriteria bij de overstap naar aardgasvrij en passende communicatiekanalen om Texelaars te bereiken. ‘Verduurzaming betekent ook gezondheidswinst. Bovendien kunnen er innovaties op het eiland voortkomen uit de transitie, zoals de toepassing van lokale schapenwol in isolatie. Als je alleen ingaat op de kosten zijn ondernemers minder gemotiveerd.’ – deelnemer stakeholderbijeenkomst

Resultaat Onderstaand een korte impressie van de belangrijkste opgehaalde inbreng van stakeholders. Het uitgebreide verslag staat gepubliceerd op digitaal platform Texel Spreekt. Bezwaren - Als mogelijk bezwaar bij de oplossingsrichtingen ‘hybride warmtepompen’, ‘warmtenetten’ of ‘elektrische warmtepompen’ werd een toekomstig tekort aan beschikbare elektriciteit genoemd. Daarnaast zal op technische gronden het inzetten van warmtenetten niet mogelijk zijn. - Ook leeft de zorg over perforaties van grondlagen en zoute kwel bij een deel van de warmtepompen. Kansen - Als mogelijke kans werd rioolwaterzuiveringsinstallatie RWZI Everstekoog genoemd. Verkend moet worden of de restwarmte hiervan gebruikt kan worden. - Om te starten met de warmtetransitie ligt een kans bij de zeven nieuwe woonwijken die gebouwd gaan worden op Texel. - Onder de deelnemers heerst consensus over de aanname dat er eerst ingezet moet worden op isoleren. Pas daarna kan je kijken hoe je anders kunt verwarmen. - Het gevoel heerst dat het beter is om Texel niet nu al van het gas af te halen, maar in te zetten op hybride cv-ketels, huisaccu’s en PVT-panelen, naast grootschalige opwek.

Motivatie - Voor de deelnemers wogen de criteria kosteneffectiviteit, investeringskosten en CO2-besparing het zwaarste in de overweging om over te stappen naar aardgasvrij. - Met name een financiële prikkel, zoals subsidie, motiveert inwoners en ondernemers op Texel om mee te doen. - Daarnaast kunnen ideologische motieven een drijfveer zijn, zoals het tegengaan van klimaatverandering of een positief effect op de gezondheid. - Ook speelt er een grote mate het gevoel van gezamenlijkheid op Texel. Er is een hoge bereidheid om sámen ergens de schouders onder te zetten om iets voor elkaar te krijgen ten behoeve van het eiland. Communicatie - Communicatie via de lokale krant of persoonlijk contact werkt het beste om de Texelaars te bereiken. - Daartegenover werkt een huis-aan-huisbrief minder goed. - Daarbij is het belangrijk om aan te sluiten bij de belevingswereld van de doelgroep. ‘Elk dorp/elke wijk heeft zijn eigen cultuur en zal je op een andere manier moeten benaderen.’ – deelnemer stakeholdersessie

-

Voorlichting via dorpscommissies of informatieavonden vanuit de gemeente lijken daarnaast kansrijk. Ten slotte, goede voorbeelden doen goed volgen. Het inzetten van ambassadeurs of het laten zien van succesvolle initiatieven kan werken om mensen te motiveren.

4. Brede informatie- en meedenkavond Doel Op 27 september 2021 werd een brede digitale bijeenkomst georganiseerd. Doel van de bijeenkomst was enerzijds informeren en anderzijds het ophalen van input bij de deelnemers om de Transitievisie Warmte inhoudelijk te versterken. Aanwezigen werden geïnformeerd over de laatste stand van zaken rondom de warmtetransitie. Daarnaast werden zij gevraagd hoe zij tegen de warmtetransitie aankijken en hoe zij ondersteund zouden willen worden. In verband met de onzekerheid rondom de coronamaatregelen in de periode van voorbereiding op de bijeenkomst, is gekozen voor een digitale bijeenkomst.

Doelgroep Voor de brede informatie- en meedenkavond is breed uitgenodigd. Iedereen was welkom. Er is een persbericht uitgegaan met de uitnodiging om zich aan te melden. Daarnaast is de uitnodiging verspreid op de diverse sociale media kanalen van de gemeente. De bijeenkomst vond plaats na het toeristisch hoogseizoen. Desondanks waren er negen deelnemers aanwezigen. De lage opkomst wijst er mogelijk op dat dit thema nog niet erg leeft onder inwoners en ondernemers. Dit kan komen omdat de visie nog abstract is, doordat het nog geen concrete uitvoeringsplannen betreft.

Programma Het welkomstwoord en afsluiting werd verzorgd Annemiek Hollander (projectleider duurzaamheid gemeente Texel). De inhoudelijke toelichting op de TVW, werd gegeven door ingenieursbureau Witteveen+Bos. Bureau Buhrs gaf een toelichting op het communicatie- en participatietraject en deed de gespreksleiding.

‘TexelEnergie is in 2007/2008 tot stand gekomen. Het initiële doel was om als eiland zelfvoorzienend te maken in 2020. In korte tijd heeft de coöperatie 3.000 leden gekregen. Er is 350k EUR bijeengebracht om initiatieven en het ontstaan van TexelEnergie mogelijk te maken. Ongeveer 1.700 leden hebben 95 % duurzame (aan de overkant opgewekte) elektriciteit. TexelEnergie laat zien dat het met een gevoel van samen oppakken en Texelaarschap goed mogelijk wordt om veel voor elkaar te krijgen.’ – deelnemer stakeholdersessie

Er werd input bij de deelnemers opgehaald via de digitale tool Mentimeter. Deelnemers kregen de gelegenheid om mondeling of via de chatfunctie vragen te stellen en te reageren op de plannen.

Resultaat Onderstaand een korte impressie van de belangrijkste opgehaalde inbreng van stakeholders. Het uitgebreide verslag staat gepubliceerd op digitaal platform Texel Spreekt. De aanwezigen hadden allemaal kennis van zaken en stonden over het algemeen positief tegenover de warmtetransitie. Mits het uitvoerbaar is. Een aantal deelnemers gaven aan al duurzaamheidsmaatregelen te hebben getroffen in hun woning/bedrijfspand. Bezwaren - De aanwezigheid van veel oude (historische) huizen, opslag van stroom, financiën, en een gebrek aan kennis werden door de genoemd als mogelijke drempels bij de verduurzaming van een woning/bedrijfspand. - Er zijn nu al problemen met het elektriciteitsnetwerk in het noorden. De vraag leeft hoe dit zal gaan als we overgaan op elektrische warmtepompen. - Er is nauwelijks restwarmte op Texel waar gebruik van gemaakt kan worden. - In het vraagstuk hoe je mensen mee krijgt, zit een groot gedragscomponent: mensen moeten gewoontes doorbreken en vinden het spannend om een nieuwe manier van warmte gebruiken. Een CV-ketel en een gaspit zijn bekend. Een warmtepomp of ‘ingewikkelde’ isolatiemaatregelen vinden mensen ‘eng’. Hier moet men in meegenomen worden en er vertrouwen in krijgen.

Kansen - Het ‘eilandgevoel’ en ‘gevoel van saamhorigheid’ is op Texel extra relevant. Er heerst een cultuur van ‘het samendoen’. - Benadrukt wordt het belang om het Texels Ondernemersplatform (TOP) in het proces te betrekken. Zij vertegenwoordigen bedrijven en vakantieparken. - Lopende nieuwbouwprojecten zoals De Tuunen zijn een startpunt voor de warmtetransitie op Texel. - Maak gebruik van de energie die al leeft onder de eilanders: groepjes woningeigenaren of bedrijven die samen iets willen aanpakken. - Maak daarnaast gebruik van ambassadeurs: goede voorbeelden doen volgen. - Een van de deelnemers stelt een wedstrijd ‘energie-besparen’ voor. ‘Een wedstrijd energie-besparen werkte goed. Dat is in 2010 ook gedaan. Daar concurreerde 10 huizen in Den Burg tegen 10 huizen in de buitendorpen. De deelnemende huishoudens werden steeds vindingrijker.’ – deelnemer informatie- en meedenkavond Communicatie tips - Op maandagochtend op de markt staan geeft een groter bereik. Een persoonlijke uitnodiging (huis-aan-huis) voor een bijeenkomst werkt ook beter dan alleen via de media. - De mogelijkheid om specifiek advies, gericht op de eigen situatie, te krijgen is voor een aantal deelnemers belangrijk. - De meeste deelnemers noemen de lokale krant als het beste medium om geïnformeerd te worden. Van daaruit kan doorverwezen worden naar bijvoorbeeld Texel Spreekt.

Daarnaast heb je weekendbladen die ingezet kunnen worden. - Een deelnemer ligt toe dat Facebook veel gebruikt wordt op Texel. Daar heb je ook de kans dat kennis en informatie over dit soort bijeenkomsten onderling tussen de eilanders rondgaat. - Belangrijk wordt geacht om in de communicatie de voordelen te promoten, zoals comfort, lagere energierekening, beter voor het milieu en waardeverhoging van vastgoed. - Een spreekuur waar mensen uitgenodigd worden en waar zij toegankelijk en laagdrempelig advies krijgen.

II.5

Tot slot

De resultaten van de participatie tot nu toe, geven een duidelijk eerste beeld van de belangen, zorgen, kansen en overwegingen van bewoners, ondernemers en andere stakeholders op Texel. Deze input wordt meegenomen in de volgende fase van de communicatie en participatie. De beperkte respons en opkomst bij de bijeenkomsten geeft aan dat het thema nog niet erg leeft onder bewoners. De warmtetransitie lijkt nog abstract en ver weg. In de volgende fase, waarbij er gekeken gaat worden naar kleinschalige projecten en initiatieven op Texel, zal het onderwerp letterlijk dichterbij komen. Communicatie en participatie worden in deze fase geïntensiveerd en breder ingezet, waarbij meer ruimte is om met elkaar in gesprek gaan en elkaar tijdens fysieke bijeenkomsten te ontmoeten.

III BIJLAGE: UITLEG ENERGIETECHNIEKEN In het algemeen maken we onderscheid tussen individuele oplossingen (per gebouw of een klein aantal gebouwen) en collectieve oplossingen (voor een hele kern). Bij individuele oplossingen is er een verder onderscheid tussen oplossingen die gebruikmaken van elektriciteit (de warmtepomp), (duurzaam) gas of biomassa (zoals de pelletkachel).

Individueel elektrisch Onder individueel elektrisch valt voornamelijk de warmtepomp. De warmtepomp haalt warmte uit de omgeving (bijvoorbeeld uit de bodem, de buitenlucht of ventilatielucht) en zet die met elektriciteit om in bruikbare warmte. Warmtepompen zijn alleen geschikt voor panden die goed zijn geïsoleerd. Ook vloerverwarming, aanpassingen aan de ventilatie en lage temperatuurradiatoren zijn noodzakelijk. Daarom worden warmtepompen vooral in nieuwbouwwoningen gebruikt. Als veel mensen in een buurt een warmtepomp gebruiken, Figuur 11 Individuele warmtepomp (elektrisch, hybride) moet het elektriciteitsnet mogelijk worden verzwaard. Voor oudere woningen zijn ingrijpende isolatiemaatregelen nodig om met elektrische warmtepompen te kunnen verwarmen. Ook is de inpassing van een warmtepomp en ventilatiesysteem in kleine woningen een aandachtspunt

Individueel hybride Een hybride warmtepomp is een combinatie van een warmtepomp en een gasketel. Dit is een tussen oplossing waarmee direct veel gas kan worden bespaard. Het geeft bewoners de tijd om (tot de installatie over een jaar of vijftien aan vervanging toe is) aanpassingen te doen waarmee de woni ng geschikt wordt voor een volledig elektrische warmtepomp. Er is nog steeds elektriciteit nodig voor de werking van de pomp, maar er wordt wel een eerste stap gezet naar ‘aardgasvrij’.

Individueel met duurzaam gas De voornaamste duurzame gassen zijn groen gas en waterstof: - Groen gas is gas uit biomassa dat opgewerkt is tot aardgaskwaliteit en via het bestaande gasnet naar het pand kan. Gebruikers merken geen verschil tussen groen gas en aardgas. Er zijn geen aanpassingen nodig van de gastoestellen. Groen gas is nog maar zeer beperkt beschikbaar. Het wordt (maar niet voor 2030) bij voorkeur gebruikt in kernen waar alternatieven veel duurder of technisch niet haalbaar zijn. - Waterstof is een energiedrager die aardgas kan vervangen met beperkte aanpassingen aan het gasnet en apparatuur. Waterstof is niet ‘kant-en-klaar’ beschikbaar, maar moet worden geproduceerd. De vraag hoe duurzaam waterstof is, hangt af van de productiewijze. Nu gebeurt dat vooral met aardgas, maar in de toekomst meer en meer met hernieuwbare stroom. Daarvoor moeten dan wel extra windturbines of zonnepanelen worden geplaatst. In de woningen moeten gasapparatuur en leidingwerk worden aangepast en de buurt moet in één keer overschakelen. Waarschijnlijk gaat dit niet voor 2030 gebeuren, omdat voor de productie van waterstof veel groene stroom nodig is, en ook industrie en vervoer het graag willen gebruiken.

Figuur 12 Groengas

Figuur 13 Waterstof

Collectief warmtenet Warmtenetten leveren warmte van één of meerdere warmtebronnen, zoals de restwarmte van fabrieken of waterzuiveringen. Hiervoor is een warmtebron nodig die genoeg warmte levert. Daarnaast moeten de woningen in de buurt van de warmtebron staan, omdat de leidingen duur zijn. Er zijn verschillende soorten warmtebronnen, bijvoorbeeld geothermie.

Restwarmte Bij diverse (industriële) processen komt warmte in verschillende vormen vrij, zoals via hete vochtige lucht, opgewarmd koelwater en afvalwater (rioolwaterzuivering). Deze warmte kan worden teruggewonnen en via een warmtenet worden geleverd aan woningen. Of dit in de praktijk aantrekkelijk is, hangt sterk van de kosten per aangesloten woning af.

Figuur 14 Warmtenet met restwarmte

Aquathermie Figuur 15 Aquathermie met bodemenergie Aquathermie is het verwarmen en koelen van gebouwen door het gebruik van warmte en koude uit oppervlaktewater, afvalwater of drinkwater. De warmte uit het water wordt als dat nodig is opgeslagen in de bodem en daarna op temperatuur gebracht met een warmtepomp. Dat kan centraal met een collectieve warmtepomp, of met een warmtepomp per gebouw. Er is een warmtenet nodig dat koud, lauw of warm water naar de gebouwen transporteert. De financiële en technische haalbaarheid hangt af van de nabijheid en de omvang van de warmtebron, de noodzaak en mogelijkheden van warmteopslag, de bebouwingsdichtheid en de mate van isolatie van de gebouwen.

Geothermie Geothermie, ook wel aardwarmte genoemd, is het gebruik van warmte uit de diepe ondergrond (500 m en dieper). Of geothermie mo gelijk is, hangt af van de bodemgesteldheid en de bodemsamenstelling. Tussen de geothermiebron en de gebouwen is een warmtenet nodig met voldoende geschikte warmtevragers. Een vuistregel hierbij is dat er ongeveer 4.000 woningen nodig zijn. Afhankelijk van de diepte kan geothermie een warmtenet direct voorzien van warmte met een temperatuur van circa 70-90 °C. Momenteel wordt geothermie vooral toegepast in de glastuinbouwsector. Maar vanwege de beperkte warmtevraag van woningen en gebouwen, is het waarschijnlijk niet rendabel om geothermie voor verwarming van woningen op Texel te gebruiken.