Bijlage 1. Strategie en uitvoeringsagenda klimaatadaptatie Texel

Texel Robuust

Strategie en Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie 2024-2028 Gemeente Texel 18 juli 2024

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

Contactpersoon FREYA MACKE

Arcadis Nederland B.V. Postbus 1018 5200 BA 'sHertogenbosch Nederland

2

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

Samenvatting Het klimaat verandert en ook op Texel zijn de effecten al zichtbaar. Denk aan tekort aan zoetwater, uitgedroogde oogst, ondergelopen natuurgebieden of bijvoorbeeld hittegolven met serieuze gevolgen voor onze gezondheid. Dit zijn allemaal gevolgen van de vier klimaateffecten: wateroverlast, hitte, droogte en overstroming. We vinden het belangrijk dat ons eiland een fijne omgeving is én blijft om te wonen, werken en recreëren. Ook tijdens hittegolven of hevige regenbuien. Om beter voorbereid te zijn op deze omstandigheden, zijn aanpassingen in de openbare én in de particuliere ruimte nodig. Om te zorgen dat Texel een toekomstbestendige gemeente wordt, is er gezamenlijke inzet nodig van vele partijen. De gemeente Texel kan dit namelijk niet alleen. Soms vergt dit een investering waarvan we later de vruchten plukken, in de vorm van tijd of middelen. Hiervoor staan we samen aan de lat. Daarom hebben we deze Strategie en Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie opgesteld. Hierin beschrijven we wat klimaatadaptatie betekent voor Texel, waar we samen naartoe werken (visie en ambitie) én hoe we dat gaan doen (strategie en uitvoering). Deze uitvoeringsagenda is opgesteld in samenhang met het beleidsplan Groene infrastructuur van Texel en is een lokale uitwerking van de Strategie Klimaatadaptatie Noordkop. De acties voor klimaatadaptatie zijn uitgewerkt in de uitvoeringsagenda.

De komende jaren gaan we aan de slag met acties op onderzoek en beleid tot het uitvoeren van concrete projecten. Zo creëren we samen een klimaatrobuust Texel, behouden we de unieke landschappen op ons eiland en zorgen we voor een prettige leefomgeving voor mens en dier.

3

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

Inhoudsopgave 1

2

3

4

5

5

Aanleiding & context

7

1.1

Wat is klimaatadaptatie?

7

1.2

Een lokale uitvoeringsagenda: waarom en hoe?

8

1.3

Beleid, kaders en rollen

9

1.4

Totstandkoming van de uitvoeringsagenda

12

De klimaatadaptatie opgave (weten)

13

2.1

Wateroverlast op Texel

13

2.2

Hitte op Texel

14

2.3

Droogte op Texel

15

2.4

Overstroming op Texel

16

2.5

Kosten en baten klimaatadaptatie

16

Ambitie (willen)

20

3.1

Kuststroken garanderen waterveiligheid

20

3.2

Waterrobuuste leefomgeving

21

3.3

Hittebestendige woon- en werkomgeving

22

3.4

Droogtegevoeligheid

23

3.5

Sterke groenblauwe netwerken

24

Strategie (willen)

25

4.1

Leidende principes

25

4.2

Strategie per thema

27

4.2.1

Bebouwd gebied

27

4.2.2

Gezondheid en veiligheid

27

4.2.3

Recreatie en toerisme

28

4.2.4

Natuur en landbouw

28

Uitvoeringsagenda (werken)

30

5.1

Wat we op Texel al doen

30

5.2

Prioritering, planning en projectagenda

32

5.2.1

Planvorming

32

5.2.2

Onderzoek

37

5.2.3

Organisatie

40

5.2.4

Projectagenda

41

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

5.3

Overzicht planning & middelen

43

Bijlage A Klimaateffecten Texel in beeld

47

Bijlage B Een voorbeeld van de uitwerking van een kansenkaart (actiepunt 11)

52

Colofon

54

6

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

1

Aanleiding & context

1.1

Wat is klimaatadaptatie?

Ons klimaat verandert en dat vraagt om goede voorbereidingen en aanpassingen. Door klimaatverandering krijgen we te maken met vier klimaateffecten: wateroverlast, hitte, droogte en overstroming (zie figuur 1). De zeespiegel stijgt, hittegolven komen vaker voor, er zijn langdurige droge periodes en tegelijkertijd wordt de neerslag extremer. Zo blijkt uit de klimaatscenario’s van het KNMI dat specifiek winters natter en milder worden, en zomers juist warmer en droger (KNMI, 2023).

Wateroverlast Er valt meer neerslag en buien worden heviger

Hitte Het wordt warmer en de duur en intensiteit van hittegolven neemt toe

Droogte De periodes zonder neerslag worden langer

Overstroming De zeespiegel en rivierstanden stijgen

Figuur 1: Vier klimaateffecten: wateroverlast, hitte, droogte en overstroming

De gevolgen hiervan merken we ook op Texel. Deze veranderende patronen in temperatuur en neerslag hebben een direct effect op ons eiland en leiden een groter risico op schade aan de leefomgeving, de natuur, de economie en de volksgezondheid. Ons aanpassen aan een ander klimaat is daarom urgent en noodzakelijk. Gezamenlijk werken we op Texel al aan klimaatadaptatie, maar er is nog veel werk aan de winkel. We gaan daarom aan de slag met verscheidene acties om de vier klimaateffecten uit figuur 1 aan te pakken om schade zo veel mogelijk te voorkomen. Zo behouden we een prettige leefomgeving op Texel. Klimaatactie: verschil mitigatie en adaptatie Het veranderende klimaat vraagt ons op twee manieren in actie te komen: Enerzijds met klimaatmitigatie: We dringen broeikasgassen terug en gaan hiermee verdere klimaatverandering tegen. Dit doen we bijvoorbeeld door energie te besparen en duurzame energie op te wekken. Mitigatie is noodzakelijk om klimaatverandering te verminderen. Anderzijds met klimaatadaptatie: We passen onze leefomgeving en ons gedrag aan de gevolgen van klimaatverandering. Zo gaan we beter om met toenemende weersextremen. Dit doen we door innovaties te omarmen, voldoende waterberging te realiseren, de gemeente te vergroenen, de zoetwatervoorraad te behouden, de bodemkwaliteit te verbeteren en de waterveiligheid te blijven garanderen.

Klimaatmitigatie en klimaatadaptatie zijn allebei hard nodig: mitigatie om verdere verslechtering van het klimaat tegen te gaan, en adaptatie om de (al bestaande) gevolgen aan te pakken.

7

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

1.2

Een lokale uitvoeringsagenda: waarom en hoe?

De gevolgen van klimaatverandering raken de gemeente Texel Diepe regenplassen op straat, uitgedroogde groenperken of hittegolven met serieuze gevolgen voor onze gezondheid: we zien de impact van klimaatverandering op onze leefomgeving én ons gedrag. Zoals de nieuwsberichten uit figuur 2 t/m 4 laten zien worden weersextremen extremer. Het wordt langduriger warmer, natter en droger. Met grote gevolgen voor o.a. mens, natuur en landbouw. In hoofdstuk 2 gaan we dieper in op de klimaateffecten en gevolgen voor Texel.

Figuur 2, 3 en 4: Hitte, regenval en droogte: de klimaateffecten op Texel in beeld en actualiteit. Bron: Trouw (links), Telegraaf (midden), Noord Hollands Dagblad (rechts).

We vinden het belangrijk dat ons eiland een fijne omgeving blijft om te wonen, werken en recreëren, ook tijdens hittegolven of hevige regenbuien. Om beter voorbereid te zijn op deze omstandigheden, zijn aanpassingen in de openbare én in de particuliere ruimte nodig. We willen van regionale ambities naar lokale acties Er is in de Noordkop al hard gewerkt aan een regionale adaptatiestrategie. Wij nemen de regionale ambities als uitgangspunt voor onze uitvoeringsagenda. De regionale ambities op het gebied van hitte, droogte, hevige en langdurige neerslag, zeespiegelstijging en waterveiligheid zijn in de strategie vastgesteld. Deze vormen een goede basis, maar we geven er lokaal invulling aan. In onze lokale uitvoeringsagenda focussen we op acties en maatregelen die voor het eiland belangrijk zijn. Klimaatadaptatie levert ons veel op Om te zorgen dat Texel een toekomstbestendige gemeente wordt, is er gezamenlijke inzet nodig van vele partijen. De gemeente Texel kan dit namelijk niet alleen. Soms vergt dit een investering waarvan we later de vruchten plukken, in de vorm van tijd of middelen. Vaker betekent dit dat we anders gaan denken en doen. Investeren in klimaatadaptatie betekent dat we de kosten en leed van klimaatschade zoveel mogelijk vermijden. In paragraaf 2.2 staan voorbeelden van (een deel van de) kosten en baten van klimaatadaptatie.

8

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

1.3

Beleid, kaders en rollen

Er is in de afgelopen jaren gewerkt aan klimaatbeleid op nationaal, regionaal en lokaal niveau. Deze beleidskaders vormen de leidraad voor het Texelse Strategie en Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie. Nationaal beleid Deltaplan ruimtelijke adaptatie Het Rijk, de provincies, gemeenten en waterschappen stelden samen een ambitie vast: Nederland is in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) staan afspraken over de aanpak om klimaatadaptatie te verankeren in beleid en handelen. Vanuit het Deltaplan werken we samen met de Waddeneilanden aan klimaatadaptatie, door kennis uit te wisselen en waar het kan samen op te trekken. Nationale Adaptatie Strategie (NAS) Voor het omgaan met de toenemende hitte is de Nationale Adaptatie Strategie opgesteld. De KNMI-klimaatscenario’s (2023), de herijking van de klimaatrisico’s (2025) en de klimaatadaptatiemonitor (2026) vormen samen de bouwstenen voor een nieuwe NAS. Deze wordt in 2025/2026 verwacht. Landelijke maatlat voor een klimaatadaptieve en natuurinclusieve bebouwde omgeving De landelijke maatlat geeft richtlijnen over hoe klimaatadaptief bouwen en inrichten eruitziet. Het beschrijft doelen en prestatie-eisen en geeft richtlijnen op het gebied van wateroverlast, droogte, hitte, biodiversiteit, bodemdaling en gevolgbeperking overstromingen.

Het is een instrument voor overheden, woningcorporaties en partijen uit de bouwsector.

Regionaal beleid Ook op regionaal niveau wordt gewerkt aan klimaatadaptatie. Texel bouwt voort op de Strategie Klimaatadaptatie Noordkop 20212026 en het convenant Toekomstbestendig bouwen. Strategie Klimaatadaptatie Noordkop 2021-2026 Texel werkt samen aan klimaatadaptatie met de Noordkop. Daarvoor is een regionale strategie met uitvoeringsprogramma opgesteld. De hierin bepaalde ambities, strategische pijlers en lokale uitvoeringsopgaven zijn uitgangspunten in deze lokale uitvoeringsagenda. Hierin zijn o.a. uitgangspunten voor beschermingsniveaus opgenomen per thema: hevige neerslag, langdurige droogte, extreme hitte en zeespiegelstijging en overstromingen. In hoofdstuk 3 en 4 worden deze regionale ambities, uitgangspunten en pijlers verder toegelicht. Uitvoeringsprogramma Waddengebied 2021-2026 De Waddenprovincies, het Rijk, de gemeenten, de waterschappen, de Coalitie Wadden Natuurlijk, de havens, de visserijorganisaties, de landbouworganisaties, Rijkswaterstaat, het Omgevingsberaad Waddengebied en de Beheerautoriteit Waddenzee werken samen aan een veilig, vitaal en veerkrachtig Waddengebied in 2050. Vanuit het deelprogramma ‘klimaatverandering’ richten de partners zich op vijf veranderdoelen: 1. de effecten van klimaatverandering op het Waddengebied beter in beeld brengen; 2. de kustzone op een klimaatadaptieve en integrale wijze versterken; 3.

het zoete water langs de kust en op de eilanden beter vasthouden; 4. de natuur (en andere functies) robuuster maken voor klimaatverandering; 5. het zandvolume in de kust op orde houden en laten meegroeien met de zeespiegelstijging. Convenant Toekomstbestendig bouwen (2022) Bij dit convenant zijn meer dan 100 organisaties (overheden en bedrijven) aangesloten, waaronder de provincies Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht en Flevoland. Het convenant Toekomstbestendig bouwen omvat publiek-private afspraken met meetbare ondergrenzen voor energie, circulariteit, 9

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

klimaatadaptatie, natuurinclusief bouwen, duurzame mobiliteit en gezondheid. Gemeente Texel heeft de intentie het convenant dit jaar (2024) te ondertekenen en om deze meetbare ondergrenzen mee te kunnen nemen in haar klimaatadaptatie ambities.

Lokaal beleid Ook het lokale beleid dat raakt aan klimaatadaptatie zetten we hier op een rij. Klimaatadaptatie is een vrij nieuw beleidsterrein en enorm in ontwikkeling. Daarom willen we periodiek een (beleid)toets uitvoeren op de in dit document beschreven strategie en uitvoeringsagenda. Zo zorgen we ervoor dat de acties en het beleidskader zo actueel mogelijk blijven. Omgevingsvisie (in ontwikkeling, volgt in 2025 in de Raad) Onze omgevingsvisie schetst de hoofdlijnen voor het lange termijnbeleid en richt zich op alle functies die komen kijken bij een ‘veilige, gezonde, duurzame fysieke leefomgeving’ (conform de Omgevingswet). Een integrale werkwijze waarbij het aanpassen aan klimaatverandering onmisbaar is. De belangen die hierbij een rol spelen zijn: ▪ Bijdragen aan het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en goede omgevingskwaliteiten. ▪ Bijdragen aan het doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving om maatschappelijke functies te vervullen. ▪ Een sterke eigen regie. Vanuit de overtuiging dat de Texelse belangen en opgaven het beste gediend zijn met een grote eigen inbreng (inwonersparticipatie). Deze belangen zijn meegenomen tijdens het opstellen van deze Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie.

Structuurvisie Texel op koers 2020 De Structuurvisie geeft richting aan het beleid dat gemeente Texel de komende jaren wil voeren. De visie op de Texelse natuur, een sterke, veerkrachtige kust, maar ook zuinig omgaan met zoet water en vitale landbouw brengen structuur aan het uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie. Programma Stedelijk Water en Riool (PSWR) (2023-2027) Samen met de gemeenten Den Helder, Schagen, Hollands Kroon en het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier stelde gemeente Texel een nieuw Programma Stedelijk Water en Riool (PSWR) op. Hierin wordt invulling gegeven aan de gemeentelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater. Het PSWR omschrijft welke mogelijkheden en grenzen de riolering biedt om wateroverlast te beperken. Klimaatadaptieve maatregelen die gericht zijn op het beperken van wateroverlast, zoals de aanleg van wadi’s en het afkoppelen van het hemelwaterriool, worden bekostigd uit het PSWR. Beleidsplan Groene infrastructuur (concept) Het gemeentelijk groenbeleid biedt belangrijke kansen voor klimaatadaptatie. Denk bijvoorbeeld aan ontharding en meer vergroening, hemelwateropvang in de groenvoorzieningen en het behoud en beheer van bomen. Een deel van de klimaatadaptieve maatregelen op Texel wordt daarom opgepakt in samenhang met het groenbeleid op het eiland.

Groen beheerplan Texel Het groen beheerplan van Texel biedt een handleiding hoe er de komende jaren wordt omgegaan met het groenbeheer binnen onze gemeente. In dit plan zijn de maatregelen, de kosten en de benodigde menskracht beschreven. Dit vormt de basis voor een planmatig groenbeheer. Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) (concept) De gemeentelijke LIOR wordt gebruikt bij het ontwerpen en inrichten van straten, pleinen, parken en andere openbare ruimtes. Een goed ontworpen openbare ruimte kan een belangrijke rol spelen bij het verminderen van de impact van klimaatverandering. Bijvoorbeeld met verkoeling en hemelwateropvang met groenvoorzieningen, infiltratiemogelijkheden en efficiënt waterbeheer (voorkomen van overbelaste rioleringssystemen). 10

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

Integrale waterveiligheidsstrategie Waddeneilanden (concept) (IWVS)/Visie en Meerjarenprogramma Strand en Duingebied Noordzeekust Texel (2021) Met dit meerjarenprogramma past gemeente Texel zich aan op de effecten van zeespiegelstijging. Dit doet de gemeente samen met Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, Rijkswaterstaat, Staatsbosbeheer, Ministerie van Defensie en Provincie Noord-Holland. Met dynamisch kustbeheer wordt ruimte gegeven aan de zee en de wind waardoor de ruimtelijke kwaliteit en natuurwaarden verbeteren. Hierdoor kan het kustfundament meegroeien met de stijgende zeespiegel, terwijl de waterveiligheid gewaarborgd is. In de periode 2022-2026 starten vier projecten en vier onderzoeken om toe te werken naar de volgende doelen: ▪ Meegroeien van duinen met zeespiegelstijging ▪ Optimalisatie kustonderhoud en onderhoud kering ▪ Voldoende ruimte op het strand ▪ Natuurwaarden vergroten ▪ Behoud huidige kwaliteit lokale economie en recreatie De IWVS focust op de gevolgen van een eventuele overstroming, nu en in de toekomst. Door vitale objecten in kaart te brengen, kunnen er keuzes worden gemaakt om deze gevolgen te beperken. Beide programma’s richten zich volledig op het klimaatthema ‘Overstromingen’.

Actieplan Mobiliteit van visie naar actie (actualisatie-concept) In het Actieplan Mobiliteit Texel 2016 staan de volgende maatregelen: verbeteren bereikbaarheid Texel, stimuleren duurzame vormen van mobiliteit, betere parkeerfaciliteiten, meer en veiligere fietspaden, betaalbaar openbaar vervoer, veilige en logische inrichting van wegen en goede overdekte fietsenstallingen. De manier waarop deze maatregelen worden uitgevoerd, heeft invloed op de benodigde hoeveelheid verhardingen en daarmee op de klimaatbestendigheid van Texel.

11

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

1.4

Totstandkoming van de uitvoeringsagenda

Op Texel zijn al meerdere projecten opgestart gekoppeld aan klimaatverandering (zie hoofdstuk 5.1 Gemeentelijke Projecten). Om dit proces te versnellen hanteren we een weten-willen-werken principe. Met als doel om eerst inzicht te krijgen in het probleem (weten), daarna te kijken naar welke problemen er zijn en hoe we deze willen aanpakken (willen) om vervolgens met concrete oplossingen te komen en deze in de praktijk te realiseren (werken): ▪

Weten (hoofdstuk 1 en 2): We hebben de klimaatkwetsbaarheden van gemeente Texel in beeld. Dat inzicht komt uit twee bronnen. De Klimaatmonitor van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) en de Klimaateffectatlas (zie ook bijlage A) geven inzicht in welke wegen en welke gebouwen kwetsbaar zijn voor o.a. wateroverlast, hitte, droogte en overstroming. Door het combineren van de figuren uit bijlage A wordt in beeld gebracht waar (meekoppel)kansen liggen. Dit zijn locaties waarop klimaatadaptieve maatregelen kunnen worden toegepast die in huidige projecten kunnen meegenomen (kansen) (zie bijlage B voor een uitwerking).

▪

Willen (hoofdstuk 3 en 4): Wat willen we bereiken met klimaatadaptatie op Texel? Dit is onze stip op de horizon. Om daar te komen, stellen we ambities op die in lijn zijn met de regionale klimaatadaptatiestrategie van de Noordkop. In onze ambities en strategie richten we ons op vier thema’s: 1) bebouwd gebied, 2) gezondheid en veiligheid, 3) recreatie en toerisme, en 4) natuur en landbouw. Ook zetten we in op acties voor inwonersparticipatie en de gemeentelijke organisatie.

▪

Werken (hoofdstuk 5): Om de ambities waar te maken, gaan we aan de slag. We werken (verder) aan het klimaatbestendig maken van ons eiland. Waar het kan, passen we klimaatadaptatie toe in bestaande projecten en we starten ook nieuwe projecten op. Dit doen we op basis van een uitvoeringsagenda, verdeeld in beleidsmatige, procesmatige, onderzoeks- en uitvoeringsactiviteiten. Deze activiteiten zijn voor de korte (1-5 jaar) en middellange (5-10 jaar) termijn.

De aanpak De acties en maatregelen in dit uitvoeringsprogramma zijn met lokale stakeholders en met verschillende disciplines binnen de gemeente tot stand gekomen middels interactieve sessies. Alle belanghebbenden hebben op deze manier de kans gekregen om input te leveren voor de strategie en uitvoeringsagenda klimaatadaptatie. Zo zetten we hun kennis in en zorgen we voor draagvlak en eigenaarschap. Samen met hen maken we Texel met elkaar klimaatrobuust en toekomstbestendig.

12

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

2

De klimaatadaptatie opgave (weten)

Om effectief te kunnen handelen bij deze toename van extreem weer, is het belangrijk om kwetsbare gebieden goed in beeld te krijgen en waar mogelijk deze kwetsbaarheden te verkleinen. Daarom kijken we per klimaateffect wat de kwetsbaarheden zijn voor Texel.

2.1

Wateroverlast op Texel ▪

▪

Op Texel vormt de toename van hevige neerslag een risico voor o.a. gebouwen, wegen, agrarische gronden en natuurgebieden. Figuur 5 laat zien waar wateroverlast zich voordoet bij een bui van 90 mm in 1 uur (de donkerblauwe locaties). Hier zie je voornamelijk straten in de kern van Den Burg en De Koog en agrarische gronden donkerblauw kleuren. Bij hevige neerslag blijft er vaker en meer water staan op o.a. parkeerplaatsen, versteende straten, sportvelden en wandelpaden zoals figuur 6 en 7 laten zien.

Figuur 6 Ondergelopen parkeerplaats bij Paal Figuur 7 Onbegaanbare paden in het bos Figuur 5 Wateroverlast bij hevige de Dennen neerslag 90 mm in 1 uur (Bron: HHNK 28 na hevige neerslag klimaatmonitor) Zie bijlage A figuur 1 voor een vergrote weergav.

13

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

2.2

Hitte op Texel ▪

▪

▪ ▪ ▪

De toename van hitte vergt aanpassingen om o.a. gebouwen en openbare ruimtes (met name dorpskernen) koel te houden. Anderzijds vraagt het ook om aanpassingen van gedrag en activiteiten tijdens hitte golven. Qua hittestress kan voornamelijk in de duingebieden, bebouwde en stenige gebieden de gevoelstemperatuur hoog oplopen in de zomer zoals figuur 8 laat zien. Dit is te wijten aan de structuur en samenstelling van de ondergrond of aan schaduwgebrek. Zo kunnen temperaturen in de duinen wel oplopen tot 49 graden Celsius en 47 graden Celsius in de kernen Den Burg, De Koog en Oudeschild. Vooral mensen met een kwetsbare gezondheid (met name ouderen, zieken en kinderen) zijn gevoelig voor hogere temperaturen. Bij hogere temperaturen verslechtert de kwaliteit van het oppervlaktewater, als gevolg van minder wateraanvoer en minder doorstroming. De zomerse zeewind brengt veel toeristen naar ons eiland voor verkoeling (zie figuur 9). Daarom houden we tijdens extreme warme dagen rekening met het effect op de gezondheid van onze inwoners en bezoekers.

Figuur 8 Hittestress (gevoelstemperatuur) tijdens zomerse dagen (Bron: HHNK klimaatmonitor). Zie bijlage A figuur 2 voor een vergrote weergave.

14

Figuur 9 Hoge temperaturen in Nederland zorgen voor meer toeristen op Texel (Bron: NH Nieuws)

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

2.3

Droogte op Texel ▪

▪

▪ ▪

▪

De effecten van droogte zijn al zichtbaar. Dit heeft o.a. grote gevolgen voor natuur en landbouw (zie onderstaande figuren). In tijden van droogte kunnen grondwaterstanden zakken. Dit heeft grote gevolgen voor grondwaterafhankelijke natuur (zie figuur 10 en 12). Er ontstaat bij langdurig droge periodes nu nog een tekort aan zoetwater. En dit tekort zal in de toekomst toenemen door veranderende weerpatronen: langere droogteperioden, waardoor de zoetwaterbel in de grond minder regelmatig wordt aangevoerd én door toename in temperatuur zal er meer verdampen uit deze zoetwaterbel. Er is geen directe aanvoer van zoet water. Daarom is slim omgaan met neerslag een belangrijke opgave voor agrariërs, natuur en groen op het eiland. Door klimaatverandering krijgen we in toenemende mate te maken met verzilting, zeespiegelstijging zal dit effect verder versterken. De Texelse boeren hebben hiermee al veel ervaring en werken vaak al met gewassen die behoorlijk zouttolerant zijn. Door actief te anticiperen op klimaatverandering, is verzilting niet alleen een probleem, maar creëert het ook ruimte voor innovatie en andere nieuwe mogelijkheden in de agrarische sector. Zo zijn er over het hele eiland speciaal voor Texel ontwikkelde stuwen die zilt water door laten stromen en zoet water zoveel mogelijk vasthouden. Verder komt ons drinkwater van de overkant.

Dat betekent dat de aanvoer relatief kwetsbaar is. Door klimaatverandering, groeiende bevolking en toerisme staat de beschikbaarheid van drinkwatervoorraden onder druk.

Figuur 10 Droogtegevoeligheid van grondwaterafhankelijke natuur | huidige situatie (Bron: klimaateffectatlas). Zie bijlage A figuur 5 voor een vergrote weergave

15

Figuur 11 De grond rondom de molen Het Figuur 12 Droogte is grote klap voor flora en fauna in Noorden volledig verdroogd in de zomer Texelse natuurgebieden in 2022 (Bron: NH nieuws) van 2018 (Bron: AD)

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

2.4

Overstroming op Texel ▪

De toekomstscenario’s van het KNMI (opgesteld in 2023) tonen een versnelling van de zeespiegelstijging in Nederland (zie figuren 14 en 15). Voor ons eiland wordt de kustverdediging en behoud van de stranden dan ook een uitdaging. Aanvullend op deze Uitvoeringsagenda hebben we een gezamenlijke waterveiligheidsstrategie voor de Waddeneilanden opgesteld, in nauwe samenwerking met betrokken partijen. Zoals figuur 13 laat zien zullen grote delen van Texel in geval van een doorbraak onder water komen te staan.

Figuur 13 Onbegaanbare wegen (rood) en overstroombaar gebied bij overstroming (Bron: HHNK Klimaatmonitor). Zie bijlage A figuur 3 voor een vergrote weergave

16

Figuur 14 Zeespiegel stijgt sneller in de waddenzee dan op andere plekken (Bron: Omrop Fryslân)

Figuur 15 Een worst-case scenario van wetenschappers: als we niks doen tegen klimaatverandering, is Texel over 100 jaar misschien verdwenen (Bron: Texelse Courant)

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

2.5

Kosten en baten klimaatadaptatie

Klimaatadaptatiemaatregelen brengen zowel kosten als baten met zich mee. Enerzijds vraagt het om aanvullingen en/of verschuivingen van budgetten en capaciteit. Anderzijds leidt klimaatactie ook tot een vermindering van (het risico op) de schade, waardoor overlast en kosten, zoals extra ziekenhuisopnames door hitte, schade aan panden door wateroverlast en droogteschade in de landbouw, worden bespaard. De volgende resultaten uit de Klimaatschadeschatter helpen om inzicht te krijgen in de potentiële schadekosten op Texel, als we niets doen om de gevolgen van klimaatverandering het hoofd te bieden. Al met al zijn de baten en de urgentie voor klimaatadaptatie op Texel glashelder. Wateroverlast

Figuur 16 Schatting gemiddelde schadekosten per inwoner voor wateroverlast op Texel (Bron: Klimaatschadeschatter)

Figuur 16 geeft een schatting van de schadekosten die wateroverlast kan vooroorzaken tot en met 2050. De lichtblauwe kolommen geeft de situatie weer als het klimaat niet meer veel verandert of wijzigt, de donkerblauwe hoe het kostenplaatje eruitziet bij sterke klimaatverandering. Zo laat figuur 16 zien dat het aanpakken van klimaatverandering circa €1200 tot €1400 per inwoners zou kunnen besparen.

17

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

Hitte

Figuur 17 Schatting gemiddelde schadekosten per inwoner voor hitte op Texel (Bron: Klimaatschadeschatter)

Voor hittestress wordt er enkel gekeken naar de situatie met sterke klimaatverandering. Dan komen de kosten per inwoner op €400 (zie figuur 17). Naast gezondheids- en productiviteitkosten heeft hitte ook effect op enkele (plaag)dieren die beter gedijen onder warmere temperaturen. Zo kunnen bijvoorbeeld de kosten voor de eikenprocessie rups oplopen tot €100.000 tot €400.000.

Droogte

Figuur 18 Schatting gemiddelde schadekosten per inwoner voor droogte op Texel (Bron: Klimaatschadeschatter)

Figuur 18 laat de schadekosten voor droogte zien. Denk aan schadekosten aan fundering panden, wegen en riolering, groen en bestrijding natuurbranden. Gebaseerd op de huidige schadeschatter kan zo’n €100 per inwoner bespaard worden door droogte goed aan te pakken. De Klimaatschadeschatter bundelt de kennis over de schadekosten door klimaatverandering en geeft per gemeente een schatting van de schade. Dit is een schatting op basis van de KNMI ’14 scenario’s en landelijk beschikbare gegevens, bijvoorbeeld uit de Klimaateffectatlas. De berekeningen houden bijvoorbeeld geen rekening met het volgende: 18

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Waardeveranderingen van kosten en baten in de toekomst. Demografische ontwikkelingen, zoals vergrijzing. Toekomstige veranderingen in landgebruik. Schades die (nog) niet uit de drukken zijn in geld, zoals psychosociale klachten en welzijn. Aanvullende baten, zoals toename van groen, biodiversiteit en aantrekkelijke en gezonde leefomgeving. In de schadeschatting is daarnaast het overstromingsrisico niet meegenomen. Ook zijn niet alle gevolgen van hitte, droogte en wateroverlast in schadekosten te vertalen. Denk aan gevolgen zoals slechtere kwaliteit oppervlakte, toename verzilting, hogere kosten waterbeheer en verandering in ziekte en plagen.

Kortom de Klimaatschadeschatter geeft een interessante eerste indicatie, maar de daadwerkelijke schade (inclusief alle 2e orde effecten en overstromingsrisico’s) kan dus nog een veelvoud hoger liggen. Investeren in klimaatadaptatie op de korte termijn kan dus veel kosten op de lange termijn voorkomen De te maken kosten voor klimaatadaptatie zijn breed te verantwoorden. Die verantwoording ligt in de noodzaak van klimaatadaptatie (zoals is geschetst in hoofdstuk 1), en vooral in de diverse en omvangrijke baten die klimaatadaptatie oplevert voor de maatschappij en leefomgeving op Texel. Dat kunnen financiële baten zijn, waardoor een investering zich weer (deels) terugverdient. Hierbij kunnen we onder andere ook denken aan grotere opbrengsten van landbouwproducten bij voldoende beschikbaarheid van zoet water ten opzichte van mislukte oogsten die bij langdurige droogte in andere gebieden optreden. Maar het zijn vooral maatschappelijke baten die met adaptieve maatregelen worden gerealiseerd, zoals een aantrekkelijke leefomgeving, herstel biodiversiteit of aantrekkelijkheid voor toerisme. Ter illustratie figuur 19, alleen al het aanleggen van een groen dak heeft alle onderstaande baten.

Figuur 19: Baten van een groen dak

19

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

3

Ambitie (willen)

Een klimaatrobuust en toekomstbestendig Texel, wat betekent dat precies?

Onze inzet op klimaatadaptatie zorgt ervoor dat Texel een fijne plek blijft om te wonen, werken en recreëren. We streven naar samenwerken met elkaar en met de weersveranderingen. Dat betekent dat het water dat tijdens hevige regenbuien naar beneden komt, wordt opgevangen in ons watersysteem en in tijden van droogte wordt ingezet om landbouw en natuurgronden gezond te houden. Inwoners, bedrijven en organisaties hebben een sterk klimaatbewustzijn en werken samen met de gemeente aan projecten die Texel klimaatadaptiever en weerbaarder maken. Texel is een aantrekkelijke plek om af te koelen en de toeristen gaan klimaatbewust om met de diverse facetten van ons eiland. Het eiland Texel is, samen met haar inwoners, natuur en economie, gezond en ingericht om nog vele jaren te floreren.

Met acties op de korte termijn streven we naar een veilig, gezond en toekomstbestendig Texel op de lange termijn. We zijn ervan overtuigd dat we het eiland met de juiste maatregelen en gezamenlijke acties klimaatadaptief kunnen maken. De klimaatscenario’s van het KNMI maken het wel noodzakelijk ook verder te kijken dan 2050 in verband met het verder stijgen van de zeespiegel. In dit hoofdstuk beschrijven we de ambities op het gebied van hitte, droogte, hevige en langdurige neerslag en zeespiegelstijging en waterveiligheid zoals wij die als gemeente Texel nastreven voor klimaatadaptatie. We doen dit aan de hand van vijf ambities, deze zijn een lokale uitwerking van de ambities die we formuleerden met de regio Noordkop. Hieronder schetsen we per ambitie ons toekomstbeeld voor 2050: 1. 2. 3. 4. 5.

Kuststroken garanderen waterveiligheid Waterrobuuste leefomgeving Hittebestendige woon- en werkomgeving Droogtegevoeligheid is beperkt Sterke groenblauwe netwerken

3.1

Kuststroken garanderen waterveiligheid

De kuststroken rondom Texel garanderen waterveiligheid. Samen met de andere bij de kuststrook betrokken overheden, Rijkswaterstaat, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, Staatsbosbeheer, Provincie Noord-Holland en defensie, geven we uitvoering aan het Meerjarenprogramma Kust. Door het dynamiseren van de kuststrook laten we het duinmassief meegroeien met de zeespiegelstijging. Waar mogelijk vergroten we de mogelijkheden voor waterberging. Dit vereist een goede onderlinge afstemming, omdat alle ingrepen ook invloed hebben op het medegebruik van de kuststrook en onvermijdelijk tot overlast leidt. Een goede communicatie met de inwoners, ondernemers en andere gebruikers van de kuststrook zorgt ervoor dat nut en noodzaak voor iedereen duidelijk is. Hiertoe hebben de betrokken partijen een lange termijn communicatieprogramma opgesteld. Met de andere Waddeneilanden en met betrokken overheden is voor ieder eiland een Integrale Waterveiligheid Strategie (IWVS) opgesteld. Hierin wordt duidelijk gemaakt welke infrastructuur in het geval van doorbraak van een primaire kering kwetsbaar is. Op basis daarvan kan/wordt een ambitieniveau gekozen, zodat er kan worden toegewerkt naar een ruimtelijke inrichting die ervoor zorgt dat het eiland minder kwetsbaar is bij overstroming en daarvan sneller kan herstellen.

20

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

Noordkop Ambitie – Zeespiegelstijging en waterveiligheid Bij een doorbraak van een primaire kering (kans 1:1000 tot 1:3000 jaar) streven we naar: ▪ Bescherming van regionale hoofdstations voor energie, telecom, veiligheid en gezondheidszorg, zodat wederopbouw snel kan starten. ▪ Bewuste kustbewoners, die weten hoe te handelen. ▪ Mogelijkheden om te vluchten voor mens en dier. Bij een doorbraak van een regionale kering (kans 1:100 tot 1:1000 jaar): ▪ Begaanbare calamiteitenroutes. ▪ Vluchtplekken voor mens en dier. ▪ Bescherming van alle vitale objecten van regionaal belang.

3.2

Waterrobuuste leefomgeving

Texel is voorbereid op extreme regenval en de leefomgeving is waterrobuust ingericht. Niet alle schade en overlast is te vermijden, daarom zetten we extra in om de essentiële activiteiten op Texel bij alle weersomstandigheden te kunnen continueren. Daarvoor plaatsen we de infrastructuren, faciliteiten en systemen die van cruciaal belang zijn voor het functioneren van de Texelse samenleving op veilige plekken. Bestaande objecten kunnen ook aangepast worden. Zo beperken we schade bij zowel hevige korte én langdurige neerslag. Vitale objecten op Texel ▪ Hoofdstations telecom ▪ Hoofdstations elektriciteit, gas en olie ▪ Calamiteitencentra en gemeentehuis ▪ Huisartsen- en ambulanceposten ▪ Brandweerkazernes en politiebureaus ▪ Zorgcentra, VVT-instellingen (verpleging, verzorging, thuiszorg) ▪ Waterzuiveringsinstallatie ▪ Pompgemalen ▪ KNMR-stations

De aanpak van hevige neerslag is grotendeels al uitgewerkt in het Programma Stedelijk Water en Riolering (PSWR) 2023-2027. Specifieke knelpunten pakken we op met gerichte projecten. Het vergt daarnaast voortdurend aandacht om bij ieder bouw- en renovatieproject de verwerking van hevige neerslag in de ontwerpen in te passen. Daarbij heeft het de grote voorkeur om dit zoete water zoveel mogelijk beschikbaar te houden voor groen, gewassen en natuur (en niet weg te laten stromen naar zilt water). Voor de bescherming bij hevige langdurige neerslag, volgen we de ambities uit de regio Noordkop. Om dit in te vullen, is een beeld nodig van de knelpunten en van de locaties die we toegankelijk willen houden. Deze acties zijn verder uitgewerkt in de projectagenda in hoofdstuk 5.

21

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

Noordkop Ambitie – Hevige en langdurige neerslag Bij korte hevige én bij langdurige neerslag (70 mm in een uur en 100 mm in 2 dagen, kans 1:100 jaar) streven we naar: ▪ Het toegankelijk houden van provinciale wegen en hoofdontsluitingswegen. ▪ Het bereikbaar houden van brandweer, politie en ziekenhuizen. ▪ Voorkomen van schade aan vitale objecten van regionaal belang. ▪ Beperkte schade aan bebouwing (lokale afweging). ▪ Beperkte schade aan hoogwaardige landbouw (afweging per deelgebied).

3.3

Hittebestendige woon- en werkomgeving

Klimaatverandering heeft invloed op de bebouwing, de infrastructuur en op de ondergrond van Texel. We streven ernaar de maximale gevoelstemperatuur te beperken en gezondheidsschade te verminderen. De dorpscentra op het eiland zijn nu nog erg versteend. Om hittestress maar ook wateroverlast na hevige neerslag te verminderen, willen we deze plekken vergroenen. Hiervoor is ruimte nodig. Groen en bomen hebben niet alleen bovengronds, maar ook ondergronds ruimte nodig om te groeien. Deze ruimte willen we de komende jaren maken door bij herinrichtingen de beschikbare ruimte slim en multifunctioneel te gebruiken. Als er onvoldoende ruimte is voor groen, zetten we andere vormen van schaduw en verkoeling in (bijvoorbeeld luifels en schaduwrijke bebouwing). Naast hittebestendige woon- en werkomgeving voor de mens, letten we ook op verkoeling voor (vee)dieren door koelere stallen en schaduwrijke plekken te realiseren. Indien mogelijk zal er gestreefd worden naar het creëren van schaduwrijke plekken middels de aanplant van bomen naast erfgrenzen (zie figuur 20 ter illustratie). Voor het verminderen van hittestress, volgen we de onderstaande ambities uit de regio Noordkop.

Figuur 20: Texels vee zoekt verkoeling bij bomen op een hete zomerdag in 2024.

22

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

Noordkop Ambitie – Extreme hitte Bij een zomerse dag van 32 graden Celsius zonder wind (kans 1:1000 zomerdagen) en bij langdurige hitte streven we naar: ▪ Minimaal 30% schaduw op openbare verblijfsplekken in stedelijke gebieden en dorpen voor een leefbaar klimaat. ▪ Bewuste inwoners, die weten hoe ze zich kunnen beschermen tegen hitte. ▪ Gezond drinkwater voor alle inwoners. ▪ Waar mogelijk terugwinnen van warmte-energie uit oppervlaktewater, resulterend in een lagere watertemperatuur tijdens hete zomers. ▪ Waar mogelijk realisatie van een koeler binnenklimaat voor mens en dier (verduurzaming van woningen, stallen)

3.4

Droogtegevoeligheid

In 2050 is de droogtegevoeligheid van Texel beperkt en kunnen we langdurige droge periodes goed overbruggen. We kunnen op Texel niet terugvallen op een toevoer vanuit bijvoorbeeld rivieren. Agrarische bedrijven zijn afhankelijk van het waterpeil. Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier beheert dit peil en doet dat mede met slimme stuwen die zilt water laten afstromen en zoet water zo goed mogelijk bufferen. Terreinbeherende organisaties werken aan het vasthouden van zoetwater voor onze kwetsbare natuur. In De Cocksdorp, Den Burg en Oudeschild wordt regenwater opgevangen in een ondergrondse buffer, waarna dit water wordt ingezet voor het bewateren van het openbaar groen. Door onze zoetwateropslagcapaciteit te vergroten, zorgen we ervoor dat ons eiland minder kwetsbaar is bij langdurige droogte. In samenwerking met Stichting Zoete Toekomst Texel, LTO-Noord en Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier gaan we verder experimenteren en innoveren om zoet water te kunnen bufferen en de zoetwaterbergingscapaciteit op Texel te vergroten. Daarnaast voegen we toeristen als een extra doelgroep toe aan deze pijler. Texel heeft veel vakantiehuisjes en campings, en ook veel dagjesmensen die komen genieten van ons eiland. Een hoge recreatiedruk en piekmomenten op warme dagen hebben weerslag op de watervraag van het eiland en daarmee de klimaatadaptatie-opgave.

We zetten in op bewustwording over waterverbruik (bijvoorbeeld bij het vullen van particuliere zwembaden en douchegewoonten) en lichten ook deze doelgroep in over de gevolgen van klimaatverandering en de risico’s van hitte. In het kader van langdurige droogte volgen we de ambities van de Noordkop (zie onderstaand kader). Daarbij rekening houdend met het feit dat de kernen op Texel niet uitgestrekt zijn en er veel ruimte is in het buitengebied. Verder voegen we de ambitie toe om actief in te zetten op het tegengaan van natuurbranden.

Noordkop Ambitie – Langdurige droogte Bij een lange droge periode met een neerslagtekort van 300 mm (referentiejaar 2018) streven we naar: ▪ Beperkte schade aan hoogwaardige landbouw (afweging per deelgebied). ▪ Behoud van provinciale natuurdoeltypen 2050 per deelgebied, rekening houdend met klimaatverandering. ▪ Versterken van biodiversiteit van stedelijke flora en fauna. ▪ Een gezonde oppervlaktewaterkwaliteit voor mens en dier. ▪ Bewuste watergebruikers die voorbereid zijn op waterschaarste.

23

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

3.5

Sterke groenblauwe netwerken

Groenblauwe netwerken willen we versterken, zodat de verschillende habitats op het eiland nog beter met elkaar verbonden worden dan nu het geval is. We doen dit door ecologisch beheer van sloten en oevers, windsingels, bosjes en kruidenrijke graslanden. Dit komt ten goede aan de biodiversiteit en draagt bij aan een aantrekkelijke omgeving voor bewoners en recreanten. De invulling van de groenblauwe netwerken is uitgewerkt in het beleidsplan Groene infrastructuur. Waar mogelijk sluiten we aan en versterken we de natuurlijke processen van het bodem-, water- en ecosysteem op het eiland. Verder hebben bij het toepassen van klimaatadaptieve maatregelen groene oplossingen de voorkeur boven ‘grijze’, technische oplossingen.

24

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

4

Strategie (willen)

Hoe werken we toe naar het realiseren van onze visie en ambities en een toekomstbestendig Texel? In onze aanpak staan de onderstaande leidende principes centraal. Met deze principes in gedachten werken we aan een thematische strategie. Net als de ambities, sluit ook deze strategie aan op de pijlers van de regionale adaptatiestrategie van de Noordkop. Gerichte strategie per thema: ▪ ▪ ▪ ▪

Bebouwd gebied Gezondheid en veiligheid Recreatie en toerisme Natuur en landbouw

4.1

Leidende principes: A. We werken integraal aan klimaatadaptatie B. We werken samen met inwoners, bedrijven en organisaties aan klimaatadaptatie C. We benutten de beschikbare ruimte optimaal D. We benutten de (meekoppel)kansen optimaal

Leidende principes A. We werken integraal aan klimaatadaptatie Als gemeente zijn we proactief bezig met klimaatadaptatie in al onze projecten. Dat betekent dat alle vakdisciplines op de hoogte zijn van het nut en de noodzaak van het toepassen van klimaatadaptatie in hun vakgebied. We hebben klimaatadaptatie verankerd in ons beleid, zowel in het fysieke als sociale domein. We werken intern aan het bewustzijn van het nut (de vele voordelen) en de noodzaak (wat als we niks doen?) van klimaatadaptatie. We borgen de kennis en aanpak in ons beleid en in de werkafspraken, regelgeving en werkprocessen. Zo wordt klimaatadaptief denken en doen een standaard werkwijze.

Communicatie Om het plan tot realisatie te brengen wordt er een communicatiestrategie en - aanpak opgesteld (zie actiepunt 21). Om helder te krijgen met welk speelveld we te maken hebben worden integrale analyse sessies georganiseerd. Hiermee brengen we gezamenlijk in kaart hoe het speelveld waarbinnen de communicatiedoelen gerealiseerd moeten worden eruit ziet. Hierin wordt bijvoorbeeld duidelijk wat de verschillende belangen zijn, hoe deze een rol in de communicatie spelen en welke rollen de verschillende stakeholders in de communicatie hebben. Op basis van deze analyse(s) destilleren we de communicatiestrategie. Ook de doorvertaling naar een communicatie uitvoeringsplan – waaronder bijvoorbeeld een campagne – wordt integraal samengesteld. Door op deze manier de communicatieaanpak te ontwikkelen ontstaat gaandeweg de ontwikkeling ervan al winst die zich terugvertaald in het resultaat. Daarnaast werkt Gemeente Texel met de andere Noordkop Gemeenten aan de website Samen Blauw Groen van HHNK die zich inzet voor bewustwording over klimaatadaptatie.

B. We werken samen aan klimaatadaptatie De gemeente is verantwoordelijk voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Hoewel we een bepaalde mate van schade zullen moeten leren accepteren, moeten we deze zoveel mogelijk zien te beperken. Hiermee kunnen we dus zelf aan de slag door middel van het uitvoeren van klimaatadaptieve maatregelen. Een groot deel van het eiland is echter in het bezit van particuliere (grond)eigenaren, overheden en Terrein Beherende Organisatie (TBO’s). Om Texel klimaatbestendig te maken, vragen wij daarom aan inwoners, bedrijven, partners en andere overheden om zich in te zetten. Iedere partij is aan zet voor klimaatadaptatie op eigen terrein. Daarom is bewustwording van de klimaateffecten en hoe deze aan te pakken heel belangrijk. Als gemeente nemen wij een rol om dit helder te communiceren met inwoners, ondernemers, partners en andere overheden. We delen kennis en voorbeelden, enthousiasmeren en nodigen uit tot meedoen, zetten gezamenlijk acties en activiteiten op en stimuleren onderlinge uitwisseling van expertise die overal op Texel aanwezig is. Hierbij ondersteunt de gemeente waar nodig, en stimuleert en faciliteert andere stakeholders waar het kan. 25

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

Strategie Klimaatadaptatie Noordkop 2021-2026 Pijler 6: Inwoners en bedrijven brengen we in positie De inwoners en bedrijven van de Noordkop zijn, naast ons regionale partners, van groot belang om werk te maken van klimaatadaptatie. We werken als regio samen in het creëren van meer burger- en ondernemersbewustzijn, gericht op het nemen van maatregelen in het privédomein. Dit kan door te stimuleren in het vergroenen van tuinen (actie tegelwippen), het afkoppelen van daken van de riolering en extra opvang van regenwater voor de akker- en tuinbouw.

C. We benutten de beschikbare ruimte optimaal In het kader van de regionale pijler ‘slim herinrichten stedelijk gebied’ werken we aan slim ruimtegebruik (zowel bovenals ondergronds). Om zo goed mogelijk om te gaan met de schaarse ruimte, combineren we waar mogelijk functies. Op een slimme en creatieve manier kijken we samen naar de mogelijkheden van een locatie: een wadi wordt niet alleen ingezet voor waterberging, maar ook gevuld met een inheems kruidenrijk mengsel ten behoeve van de biodiversiteit. Dit principe werken we verder uit in het beleidsplan Groene infrastructuur van gemeente Texel. Strategie Klimaatadaptatie Noordkop 2021-2026 Pijler 5: Slim herinrichten stedelijk gebied We richten ons als regio op het klimaatbestendig maken van de gebouwde omgeving. Dit is nodig voor zowel de bestaande bebouwing als bij nieuwbouwontwikkelingen. Dit betekent dat we zoet water zoveel mogelijk vasthouden. Bijvoorbeeld door het aanleggen van waterbuffers, het uitbreiden en versterken van groenblauwe netwerken en structureel minder verharding toepassen in de openbare ruimte. Ook betekent het dat we meer openbare, aantrekkelijke, koele en schaduwrijke (verblijfs)plekken creëren. We werken als regio samen in kennisontwikkeling, maar ook in gezamenlijke aanpak en uitvoering

D. We benutten de (meekoppel)kansen optimaal De komende jaren vinden er flink wat herstructureringen in de openbare ruimte plaats. Ook heeft de gemeente Texel een grote woningbouwopgave. Deze ontwikkelingen maken we toekomstbestendig door klimaatadaptatie meteen mee te koppelen. We nemen klimaatadaptatieprincipes na vaststelling vanaf het ontwerpproces mee in nieuwe ontwikkelingen.

26

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

4.2

Strategie per thema

4.2.1

Bebouwd gebied

We willen Texel veilig, gezond en toekomstbestendig houden. Daarom zetten we in op een prettig leefklimaat in de dorpskernen, gezonde woonwijken en werklocaties die ook bij weersextremen begaanbaar, functioneel en veilig zijn. Klimaatadaptatiemaatregelen verbeteren onze leefomgeving. Bestaand bebouwd gebied We streven ernaar de maximale gevoelstemperatuur beperkt te houden en gezondheidsschade te verkleinen. In het bestaand bebouwd gebied is er door veel verstening op een relatief klein oppervlak een groter risico op wateroverlast en hitte. Daarom vergroenen we waar dat kan. Dat betekent vooral in de dorpskernen dat we creatief omgaan met de ruimte en bijvoorbeeld de verticale oppervlakken (muren) en daken benutten om met groen een koelere leefomgeving te creëren. In de buitenruimte zorgen we voor bereikbare koele plekken op maximaal 300 meter loopafstand (zoals beschreven in ons beleidsplan Groene infrastructuur). Parkeerplaatsen zijn nu nog veelal verhard, maar we werken toe naar het ontharden van de openbare ruimte (5-7% verharding vervangen door groen per jaar), zodat overtollig regenwater niet blijft staan. Waar nodig, verbreden en verdiepen we de sloten in combinatie met slimme stuwen, zodat er meer ruimte is voor (de berging van) water in natte periodes. Ook gaat dit de negatieve effecten van hitte op de waterkwaliteit tegen.

We bewaren dit regenwater om het te benutten voor irrigatie van openbaar groen. We passen ons groenbeheer aan, aan de weersextremen en hanteren de regel ‘groene oplossingen boven technische oplossingen’. Het Texelse beleidsplan Groene infrastructuur zal concrete handvatten bieden voor deze oplossingen. We stimuleren bewoners en bedrijven om ook het particuliere terrein op Texel te vergroenen en het hemelwater vast te houden en te benutten. Dit doen we door voor te lichten, en het klimaat- en waterbewustzijn te vergroten. Veiligheid en continuïteit staan voorop. Daarom prioriteren we locaties die in de klimaatatlas van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier als kwetsbaar zijn bestempeld. De vitale objecten (eerder benoemd in hoofdstuk 3.2) krijgen hier voorrang.

Nieuwe ontwikkelingen Voor klimaatadaptatie is ruimte nodig. Bij nieuwbouwontwikkelingen pakken we onze kans door aan het begin klimaatadaptieve maatregelen in het ontwerp in te passen. We gaan hierbij zoveel mogelijk uit van de richtlijnen voor klimaatadaptatie uit het convenant Toekomstbestendig Bouwen. Deze richtlijnen gebruiken we daarnaast in gesprekken met ontwikkelaars om hen te bewegen om klimaatbestendig te bouwen op particulier terrein. We borgen dit in beleid, werkafspraken, regelgeving, werkprocessen en communicatie. Strategie Klimaatadaptatie Noordkop 2021-2026 Pijler 5: Slim herinrichten stedelijk gebied We richten ons als regio op het klimaatbestendig maken van de gebouwde omgeving. Dit is nodig voor zowel de bestaande bebouwing als bij nieuwbouwontwikkelingen. Dit betekent dat we zoet water zoveel mogelijk vasthouden. Bijvoorbeeld door het aanleggen van waterbuffers, het uitbreiden en versterken van groenblauwe netwerken en structureel minder verharding toepassen in de openbare ruimte. Ook betekent het dat we meer openbare, aantrekkelijke, koele en schaduwrijke (verblijfs)plekken creëren. We werken als regio samen in kennisontwikkeling, maar ook in gezamenlijke aanpak en uitvoering.

4.2.2

Gezondheid en veiligheid

We willen Texel veilig, gezond en toekomstbestendig houden. Daarom streven we naar een veilige en gezonde leefomgeving voor jong en oud. Gelukkig vinden we op het eiland nog vaak verkoeling door de altijd aanwezige wind, maar in de dorpskernen en duingebieden (o.a. parkeerplaatsen en strandpaviljoens) wordt het al sneller warmer. We creëren in de eerste plaats verkoelende plekken rondom locaties waar kwetsbare groepen (ouderen, zieken, kinderen) veel gebruik van maken zoals de zorgcentra en scholen. Verder zorgen we ervoor dat iedere inwoner en bezoeker van Texel weet wat hij/zij kan doen om verkoeling te zoeken in 27

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

warme periodes. Ook zetten we in op educatie over zonbescherming (weren-kleren-smeren), smeerpalen plaatsen bij drukbezochte strandopgangen, het plaatsen van zonnebrand dispensers bij scholen, kinderopvang en buitensportaccommodaties en het installeren van schaduwdoeken. Voor de gezondheid en veiligheid in de gemeente Texel is het van belang dat vitale infrastructuur bestand is tegen de gevolgen van klimaatverandering. Hiermee houden we rekening bij reconstructies in de openbare ruimte, bijvoorbeeld door de verwerking van hemelwater goed te ontwerpen bij reconstructies en nieuwbouwontwikkelingen. Samen met PWN kijken we goed naar de mogelijkheden om drinkwaterleidingen te beschermen tegen overmatige opwarming. Verder is het belangrijk dat iedereen zich bewust is van de gevolgen van het toenemende extreme weer, overstromingen, waterschaarste en onveilige situaties rondom de kuststroken. En dat iedereen weet wat hij kan doen wanneer hij/zij hiermee in aanraking komt. De eilanders zijn van oudsher zelfredzaam door de geografische ligging van hun woonplaats. Dit biedt een goede basis voor het omgaan met extreem weer. Om het bewustzijn verder te verhogen en de zelfredzaamheid van iedere Texelaar nog meer te bevorderen, is het continueren van voorlichting door de gemeente en door andere partijen onmisbaar.

Strategie Klimaatadaptatie Noordkop 2021-2026 Pijler 6: Inwoners en bedrijven brengen we in positie De inwoners en bedrijven van de Noordkop zijn, naast ons regionale partners, van groot belang om werk te maken van klimaatadaptatie. We werken als regio samen in het creëren van meer burger- en ondernemersbewustzijn, gericht op het nemen van maatregelen in het privédomein. Dit kan door te stimuleren in het vergroenen van tuinen (actie tegelwippen), het afkoppelen van daken van de riolering en extra opvang van regenwater voor de akker- en tuinbouw.

Strategie Klimaatadaptatie Noordkop 2021-2026 Pijler 4: Vitale objecten hoog en droog Samen met partners op het gebied van veiligheid, energie, telecom, drinkwater, (afval)water en gezondheid onderzoeken we wat nodig is om de hoofdobjecten beter te beschermen tegen de gevolgen van overstromingen. Bij vervanging of onderhoud onderzoeken we of verhogen mogelijk is, om gevolgschade bij overstromingen te verminderen.

4.2.3

Recreatie en toerisme

We willen Texel veilig, gezond en toekomstbestendig houden. Klimaatverandering heeft weerslag op de recreatie op Texel. Het eiland biedt verkoeling voor toeristen en dagjesmensen. We stimuleren verkoelende en beschermende maatregelen en verkoelend gedrag, zoals parasols en tentdoeken die bezoekers beschermen tegen de zon. Ook plaatsen we watertappunten langs drukbezochte wandel- en fietsroutes en creëren we daar waar mogelijk beschaduwde rustplekken middels de aanplanting van bomen. Door samen met lokale ondernemers te werken aan klimaatadaptatie, maken we de gemeente nog aantrekkelijker.

4.2.4

Natuur en landbouw

We willen Texel veilig, gezond en toekomstbestendig houden. Het eiland bestaat voor een groot deel uit natuur- en landbouwgronden. Het is daarom van groot belang dat ook deze gronden bestendig zijn tegen het veranderende klimaat. Natuur Het eiland staat bekend om haar diverse natuurgebieden, waaronder Natura2000-gebieden. De terreinbeheerders zetten in op natuurbehoud en gaan schade door droogte en wateroverlast tegen. Waar nodig ondersteunen wij hen als gemeente. Ook onderzoeken we hoe we de opkomst van exoten, verontreiniging of eutrofiëring van het water in de natuurgebieden maar ook in de kernen kunnen terugdringen.

28

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

Agrarische sector De agrarische sector op Texel heeft generaties lang ervaring in het aanpassen aan de omstandigheden en anticipeert op klimaatverandering door slim om te gaan met het beperkt beschikbare zoetwater. We gaan voor een toekomstbestendige landbouw waarin we ook samen met de sector willen kijken naar droogte en hittebestendige teelt en duurzaam bodemgebruik. We vinden het belangrijk dat er ook voor vee voldoende beschaduwde plekken zijn. We vullen de regionale ambities voor droogtebestrijding aan met ambities voor het verminderen van (het risico op) natuurbranden. We bergen hemelwater waar dat kan en zijn actief bezig met innovatie en onderzoek om de zoetwateropslagcapaciteit op Texel te vergroten. Dit doen we in nauwe samenwerking met partners Stichting Zoete Toekomst Texel, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, SBB en LTO Noord. Strategie Klimaatadaptatie Noordkop 2021-2026 Pijler 2: Neerslag vasthouden waar het valt: bufferen van zoet water Zoet water is schaars in de Noordkop. We werken van weinig vasthouden, een beetje bergen en véél afvoeren toe naar véél vasthouden, meer bergen en pas afvoeren als het echt niet anders kan. Deze lijn is al ingezet met het gezamenlijk GRP. In individuele rioleringsplannen is dit uitgewerkt onder de zorg voor regenwater. Ook in de komende rioleringsplannen dient dit streven geborgd te worden door elke gemeente.

Neerslag gebruiken we om extra zoetwatervoorraden in de bodem van stedelijke gebieden te creëren. Regenwater draagt zo bij aan een aantrekkelijke, comfortabele en leefbare omgeving. Extra zoetwatervoorraden in bodem en oppervlaktewater van stedelijke en landelijke gebieden gaan ook de verzilting tegen.

Strategie Klimaatadaptatie Noordkop 2021-2026 Pijler 3: Groenblauwe netwerken versterken Binnen- en buitendijkse habitats staan onder druk door zeespiegelstijging, droogte, hitte en extreme neerslag. We streven naar het versterken en verbinden van de regionale groenblauwe netwerken. We versterken zo de biodiversiteit, en maken flora en fauna beter bestand tegen klimaatverandering. We verbeteren zowel regionaal als lokaal de omstandigheden door te vergroenen en water te verbinden. In de kernen creëren we meer schaduw, bij voorkeur met meer groen. Tegelijkertijd verhogen we daarmee de biodiversiteit.

29

LOKAAL UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE

5

Uitvoeringsagenda (werken)

De gemeente Texel versnelt de komende jaren de inzet om het eiland klimaatrobuust in te richten en te houden. Dit doen we in samenhang met de inzet voor groen en natuur (beleidsplan Groene infrastructuur) en met de regionale samenwerking Noordkop. Het uitvoeringsprogramma omschrijft deze inzet en de stappen die nodig zijn om de pijlers, ambities en strategie te bereiken. Het programma is dynamisch en blijft in ontwikkeling, daarom is dit een levend document. Zo worden nieuwe ontwikkelingen en inzichten opgenomen in onze klimaatadaptatie aanpak. Het uitvoeren van klimaatadaptatie vraagt niet alleen om fysieke uitvoeringsacties, maar ook om procesmatige veranderingen, in de vorm van planvorming, onderzoek en proces. Verder zetten we als gemeente ook vervolgstappen in het borgen van klimaatadaptatie in de gehele organisatie. Daarom zijn de acties in het uitvoeringsprogramma verdeeld in de volgende categorieën: Planvorming Onderzoek Organisatie Uitvoering

5.1

Het maken, actualiseren of inpassen van beleid Bijvoorbeeld beheerplannen, communicatieplannen maar ook borging in Omgevingsvisie Het uitvoeren van onderzoeken en inventarisaties Bijvoorbeeld onderzoek naar maatregelen of inventarisatie van behoeftes Het inbedden van klimaatadaptatie in de gemeentelijke organisatie Bijvoorbeeld aanpassen van werkprocessen en aangaan van samenwerkingen Het realiseren van concrete maatregelen Bijvoorbeeld de aanleg van wadi’s en het afkoppelen van regenwater

Wat we op Texel al doen

Klimaatadaptatie is geen nieuw thema voor Texel. De afgelopen jaren zijn er al vele maatregelen en acties uitgevoerd om toe te werken naar een klimaatrobuust eiland. Hieronder een korte samenvatting van wat we al doen op Texel: ▪

Subsidies en leningen. Er zijn gemeentelijke subsidies voor particulieren om klimaatadaptieve maatregelen uit te voeren op eigen terrein. Deze zetten we in voor o.a. de verduurzaming van woningen en het afkoppelen van regenpijpen, niet alleen in de kernen maar ook in het landelijk gebied. Ook is er een lening waarmee klimaatadaptieve maatregelen gefinancierd kunnen worden. Gemeente Texel werkt ook toe naar een subsidieregeling voor klimaatadaptieve maatregelen aan woningen (zie actie 22).

▪

Campagnes. Texel neemt deel aan verschillende campagnes om het klimaatbewustzijn van bewoners te vergroten en hen te stimuleren om zelf klimaatactie te ondernemen. Dit zijn de WatZr-campagne, waarin ook het vergroenen van tuinen wordt gestimuleerd, (nu de website Samenblauwgroen.nl) en acties, zoals NK Tegelwippen. Gemeente Texel heeft ook een ‘Letter of Commitment’ getekend, dat wij als kustgemeente ons in willen zetten voor preventie van huidkanker.

▪

Gemeentelijke projecten: In De Cocksdorp, Den Burg en De Koog wordt regenwater opgevangen in een ondergrondse buffer, waarna dit water wordt ingezet voor het bewateren van het openbaar groen. Bij elke gebiedsontwikkeling wordt voorzien in voldoende waterberging en een goede waterhuishouding gewaarborgd. Dit doen we o.a. door het vergroten van boomspiegels en met de aanleg van groenstroken, zoals op het Schilderend en de Elemert. In diverse projecten, zoals in de Anne Frankstraat, zijn al Wadi’s aangelegd om overtollig regenwater tijdelijk op te vangen in combinatie met speel- en sportmogelijkheden voor kinderen. In nieuwbouwwijken, zoals De Tuunen hebben water en groen ruim baan gekregen. Daarnaast wordt ook al de riolering gescheiden aangelegd en wordt inwoners de mogelijkheid geboden om hemelwater af te laten koppelen.

▪

Regionale samenwerking: Voor ruimtelijke adaptatie wordt in de Noordkop samengewerkt onder andere op beleidsontwikkeling, gegevens- en capaciteitsuitwisseling, communicatie en financiën. Een voorbeeld van een recent succes