Bijlage 1. Schapenboetenbeleid

De stichting die het eigendom over heeft genomen van de schapenboeten heeft de verplichting om periodiek onderhoud uit te laten voeren voor deze schapenboeten. Zo zou er bijvoorbeeld jaarlijks voor 10 schapenboeten een houtwormbestrijding uitgevoerd kunnen worden, waardoor kosten bespaard worden ten opzichte van individueel onderhoud. 5.3.2 Tegenargumenten beheerstichting De verenigingen en stichtingen uit de notitie ‘Naar een vernieuwd beleid instandhouding schapenboeten’ zien geen reële mogelijkheid in het idee om een beheerstichting op te zetten. De angel zit hem in het overdagen van privé eigendom van de boeten waar de eigenaren niet voor open zullen staan. Ook ontstaan er gecompliceerde situaties met betrekking tot de toegang tot de boet wat door middel van een recht van overpad zou moeten worden geregeld op plekken waar geen pad bestaat. Bovendien zijn er zijn geen nieuwe structuren nodig, de bestaande structuren en expertise zijn al aanwezig bij De Lieuw en Stichting Dorpsherstel Texel. In de huidige situatie voert De Lieuw al jaarlijks de inspectie uit op naleving van de overeenkomst met de gemeente Texel. De Lieuw adviseert de eigenaar van de schapenboet over het kleine onderhoud, de gemeente zorgt voor de uitbetaling van de subsidie. Het zou extra werk geven om een compleet nieuwe stichting op te zetten.

Op basis van deze redenatie is het alternatieve voorstel (op de beheerstichting) om een collectieve onderhoudsregeling op te stellen waarbij het eigendom van de schapenboet niet overgedragen hoeft te worden. Dit onderdeel is uitgewerkt in Hoofdstuk 5.1.

24

Schapenboetenbeleid

5.3.3 SWOT-analyse Kansen •

Collectieve onderhoudsregeling onder een bestaande stichting

Bedreigingen •

Sterktes • • •

Beter en gegarandeerd onderhoud Mogelijkheid tot werven aanvullende Texelse fondsen Kostenbesparing op het onderhoud

Eigenaren zullen eigendom niet willen overdragen Zwaktes

• • • •

Texelse stichtingen en verenigingen tegen beheerstichting (geen draagvlak) Overdragen van particulier eigendom en rechten Compliceerde situaties door het recht van overpad Bestaande structuren stichtingen werken al

5.3.4 Kostenaspect Gezien de sterke argumenten tegen het opzetten van een beheerstichting en de mogelijkheid tot een betere alternatieve oplossing middels een collectieve onderhoudsregeling is het kostenaspect voor de beheerstichting niet verder uitgewerkt. Samengevat:

Voorstel om een beheerstichting op te zetten die het beheer overneemt van de schapenboeten. Het eigendom wordt overgedragen aan deze beheerstichting die het onderhoud voor de schapenboet garandeert en uitvoert. Echter zijn er aantal tegenargumenten te noemen zoals de overdracht van particulier eigendom en rechten, gecompliceerde situaties door het recht van overpad en de bestaande structuren die al aanwezig zijn. Dit voorstel wordt daarom afgeraden.

Kostenaspect: € 0. Niet uitgewerkt.

25

Schapenboetenbeleid

5.4 Motivatie en trots Een aanvullend voorstel voor een betere instandhouding van de schapenboet is het vergroten van de motivatie en trots van de eigenaar. Het is belangrijk dat de eigenaar de meerwaarde van de schapenboet inziet en daarmee de wil heeft om de boet te behouden. Daarbij is het van belang dat de waardering van de boeten voelbaar is voor de eigenaren van zowel inwoners als de gemeente zelf. 5.4.1 Digitale paspoorten schapenboeten De trots en motivatie van eigenaren kan worden gevoed door bijvoorbeeld een map of paspoort beschikbaar te stellen met informatie over de schapenboet (zie een voorbeeld in Bijlage II). In dit paspoort kan alle informatie over de schapenboet verzameld worden zoals: bouw en restauratie geschiedenis, eigendomsgeschiedenis, gebruik door de jaren heen, kadastraal nummer en sectie, grondslag voor monument aanwijzing, planologische situatie, verschenen artikelen, bijzondere gebeurtenissen, logboek onderhoud en vergunningen. Het paspoort kan zowel fysiek of digitaal beschikbaar gesteld worden. Bij een aantal paspoorten is er nog onvoldoende bekend over de schapenboet, de paspoorten kunnen daarom nog door eigenaren en deskundigen worden aangevuld en bijgewerkt.

De digitale paspoorten zouden uiteindelijk geplaatst kunnen worden op de website van de gemeente en andere websites zoals de VVV, De Lieuw, Stichting Dorpsherstel Texel en monumenten.nl (met toestemming van de eigenaren). Zo kan er aan inwoners en toeristen meer informatie worden verstrekt over de schapenboeten op het eiland. Dit kan voor de eigenaar voor extra motivatie zorgen om hun schapenboet goed te onderhouden.

Schapenboet in de ondergaande zon. Bron: VVV Texel.

5.4.2 Meer aandacht voor schapenboeten Wandel- en fietstochten Een goede optie voor meer aandacht voor de schapenboet is het opstellen van speciale wandel- en fietstochtentochten langs diverse schapenboeten. Mogelijk zouden deze wandel- en fietstochten opgesteld kunnen worden door de VVV. Schapenboet eigenaren hebben aangegeven dat bij deze wandel- en fietstochten langs de schapenboeten wel voorzichtig moet worden omgegaan met de verplaatsing door de weilanden zodat er geen besmetting van ziektes bij de schapen plaatsvindt, dit is zeer gevaarlijk. Er moet dus goed overwogen worden welke schapenboeten überhaupt in aanmerking zouden komen voor een dergelijke wandel- en/of fietstocht. Open schapenboeten dag Daarnaast kan er een ‘Open schapenboeten dag’ in het leven geroepen worden waar eens per 2 jaar eigenaren of deskundigen een rondleiding kunnen geven langs verschillende schapenboeten. 26

Schapenboetenbeleid

Op deze manieren zal de maatschappelijke waardering van zowel eigenaren, inwoners als toeristen voor de schapenboeten nog meer kunnen worden verhoogd. 5.4.3 Informatie bijeenkomst eigenaren In april 2023 is er een bijeenkomst voor alle schapenboeten eigenaren georganiseerd om hen een inkijkje te geven van het eerste concept van het schapenboetenbeleid. Op deze manier konden eigenaren in een vroeg stadium wat meer informatie krijgen over de eerste bevindingen en oplossingen voor het nieuwe beleid. Ook kon er gepeild worden wat de eigenaren van de voorstellen vonden. De bijeenkomst fungeerde ook als mogelijkheid om eventuele knelpunten en vragen en opmerkingen van de eigenaren te bespreken. De bijeenkomst was goed bezocht. Er waren circa 30 personen aanwezig. Na de toelichting van het eerste concept was er ruimte voor vragen en opmerkingen. Eigenaren leken tevreden zijn met de nieuwe voorstellen, inhoudelijk werd er geen directe feedback gegeven op de voorstellen. Eigenaren zijn het met name eens met het uitgangspunt om maatwerk te bieden bij de oplossingen. Elke schapenboet is immers anders en moet daarmee ook anders behandeld worden. Wel werden er een aantal andere belangrijke zaken aangehaald, zoals: ➢

Meer herbestemming schapenboeten in dorpen De schapenboeten die nu in de dorpen staan zijn onderdeel van de historie van het eiland. In de huidige dorpen was vroeger veel weiland waar de schapenboeten stonden. Deze schapenboeten zijn grotendeels verdwenen, maar de schapenboeten die overgebleven zijn geven een belangrijk beeld over de historie van het dorp. Deze schapenboeten zouden behouden moeten worden. Voor deze schapenboeten in de dorpen kunnen andere gebruikersmogelijkheden toe worden gestaan volgens de eigenaren.

➢

Geen koppeling toerist en eigenaar Ook werd genoemd dat de toerist geniet van de schapenboet, maar dat er geen koppeling is naar de eigenaren van de schapenboeten en schapen.

➢

Controle onderhoudssubsidie Eigenaren geven aan dat de huidige jaarlijkse controle voor de onderhoudssubsidie niet erg stimuleert om de schapenboet te onderhouden. Eigenaren geven aan dat zij bijvoorbeeld een restauratie hebben uitgevoerd, maar hier in de rapporten niets over te horen krijgen. Het zou stimulerend werken om wel aan te geven wat de eigenaar goed heeft gedaan aan het onderhoud. Nu wordt er in de rapporten vooral besproken wat er allemaal nog beter kan in het onderhoud. Deze feedback wordt meegenomen in de nieuwe regelingen. Eigenaren geven ook aan dat de controleurs zich niet altijd melden wanneer zij de controle gaan uitvoeren. Ook deze feedback is meegenomen in de vernieuwde regelingen.

5.4.4 SWOT-analyse Kansen •

Bedreigingen

Start voor meer initiatieven voor motivatie en trots Sterktes

• • • •

Beter behoud van de schapenboet door betrokkenheid eigenaren Meer aandacht voor de schapenboet Overzicht schapenboeten op 1 plek (middels paspoorten) Relatief gemakkelijk in te voeren voorstel

Zwaktes •

Klein onderdeel in hele beleid

27

Schapenboetenbeleid

5.4.5 Kostenaspect Op dit moment geen directe kosten aan motivatie en trots verbonden. Uiteindelijk zal de verdere uitwerking van dit onderdeel onder het takenpakket van de beleidsmedewerker monumenten en erfgoed vallen. Samengevat:

Voorstel om meer trots en betrokkenheid bij eigenaren te genereren. Dit kan worden gerealiseerd door meer aandacht te vestigen op de schapenboet middels de opzet van schapenboetenpaspoorten, eventuele wandel- en fietstochten en een open schapenboeten dag.

Kostenaspect: € 0.

28

Schapenboetenbeleid

5.5 Schapenboeten zonder monumentale status 5.5.1 Schapenboeten zonder monumentale status In de huidige regelingen komen alleen schapenboeten met een gemeentelijke en rijks monumentale status in aanmerking voor de onderhoudssubsidie en restauratie subsidie. De monumentale status van de schapenboet zorgt ervoor dat het monument beter beschermd en behouden kan worden door instandhoudingsplicht zoals omschreven in de Erfgoedverordening Texel 2018 en de Erfgoedwet die daarbij gepaard gaat. Schapenboeten zonder monumentale status komen op dit moment niet aanmerking voor de subsidieregelingen vanuit de gemeente. Wanneer er uiteindelijk wel voor optie 3 wordt gekozen, waarbij alle schapenboeten behouden moeten worden, is uitgezocht hoe ook schapenboeten zonder monumentale status deel kunnen nemen aan de vernieuwde regelingen. De instandhouding van de schapenboet zonder status zou geformuleerd kunnen worden als het vervullen van een maatschappelijke relevante functie. Een belangrijke voorwaarde om schapenboeten zonder een monumentale status deel te laten nemen in de vernieuwde regelingen, (en dus in aanmerking te laten komen voor een financiële bijdrage vanuit de gemeente) is dat er geen sprake mag zijn van staatssteun.

Om te bepalen of de maatregel van de gemeente staatssteun betreft in de zin van artikel 107 lid 1 VWEU, moet er gekeken worden of de maatregel aan de volgende cumulatieve criteria voldoet: • • • • •

De steun wordt met staatsmiddelen bekostigd; De steun wordt verleend aan een onderneming die een economische activiteit verricht; Deze staatsmiddelen verschaffen een economisch voordeel dat niet via de normale commerciële weg zou zijn verkregen (non-marktconformiteit); De maatregel is selectief: het geldt voor één of enkele ondernemingen, een specifieke sector of regio; De maatregel vervalst de mededinging (in potentie) en leidt tot een (mogelijke) ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer (grensoverschrijdend effect).

Voor elke schapenboet zonder monumentale status zal er dus onderzocht moeten worden of er bij deze schapenboet niet wordt voldaan aan de bovenstaande criteria. Voldoet de schapenboet niet aan de bovenstaande criteria dan zou deze schapenboet dus deelnemen aan de vernieuwde regelingen middels een contract. 5.5.2 Contract schapenboeten zonder monumentale status Voor schapenboeten zonder monumentale status die in aanmerking komen voor de vernieuwde regelingen zullen er contracten opgesteld moeten worden waarbij de zelfde rechten en plichten gelden als de schapenboeten met een monumentale status. Belangrijke plichten zijn bijvoorbeeld de instandhoudingsplicht en de verplichte vergunningen voor grootschalige restauraties en onderhoud aan de schapenboet. Daarnaast moet ook in het contract worden opgenomen dat de schapenboet in een goede onderhoudsstaat verkeert voordat deze in aanmerking kan komen voor de vernieuwde regelingen. De kosten die hieraan verbonden zijn moeten dan betaald worden uit gemeentelijke gelden. Het is voor de eigenaren niet aantrekkelijk om deel te nemen aan de vernieuwde regelingen als zij de hoge kosten voor een goede onderhoudsstatus op zich moeten nemen. Zoals eerder genoemd is hierbij de kanttekening te plaatsen of een dergelijke regeling voor schapenboeten zonder monumentale status veel gaat opleveren voor zowel de eigenaren als de gemeente.

De gemeente zal een overeenkomst moeten sluiten waarin feitelijk dat wordt geregeld wat ook bij aanwijzing tot monument wordt vastgelegd en voor de eigenaar is er derhalve geen verschil in bijdrage en verplichtingen, behalve dat de schapenboet niet tot monument wordt 29

Schapenboetenbeleid

uitgeroepen. De eigenaren zullen, als zij hun schapenboet al niet willen aanwijzen als monument, hier waarschijnlijk niet welwillend tegenover staan. 5.5.3 Aantrekkelijker maken monumentale status Verder kan er ingezet worden op het aantrekkelijker maken van de monumentale status voor de schapenboet. Een groot onderdeel voor het bevorderen van de aantrekkelijkheid van de monumentale status van de boet zijn de voorgestelde aanpassingen van de huidige regelingen besproken in dit beleidsstuk. Door betere regelingen voor de schapenboet kan het financieel ook aantrekkelijker worden om een monumentale status. Daarnaast is het belangrijk om de eigenaren met een schapenboet zonder monumentale status meer voorlichting te geven over de voordelen van een monumentale status. Hoewel er bij een monumentale status regels en verplichtingen gelden zoals de instandhoudingsplicht en vergunningen voor grootschalige restauraties en onderhoud, zijn er ook veel voordelen verbonden aan de status. Zo komt de monumentale schapenboet in aanmerking voor subsidie regelingen voor onderhoud en restauratie en zorgt de monumentale status voor bescherming van het pand. Daarnaast is er best veel mogelijk en zijn de regels lang niet zo beperkend als men denkt. Het is belangrijk dat de angst van de eigenaren in deze weg wordt genomen.

5.5.4 Potentiële kansrijke schapenboeten voor monumentale status Er zijn een aantal schapenboeten die kansrijk en beeldbepalend zijn die in aanmerking zouden kunnen komen voor een monumentale status en het waard zijn om beter te beschermen. Het gaat hierbij om 16 schapenboeten (terug te zien in Bijlage I, kaart 3) die op dit moment geen monumentale status hebben maar deze in de toekomst kunnen verkrijgen. De eigenaren van deze schapenboeten kunnen benaderd worden door de gemeente met de vraag of zij instemmen met de procedure om hun schapenboet aan te wijzen als monument. Ook bij de potentiële schapenboeten is het van belang dat zij in een goede onderhoudsstaat verkeren voordat zij aangewezen kunnen worden als monument. Dit wordt in de aanwijzingsprocedure opgenomen als voorwaarde voor het verkrijgen van een monumentale status. De kosten die verbonden zijn aan de procedure voor een aanwijzing tot monumenten zouden dan echter wel betaald moeten worden uit gemeentelijke gelden. Er zijn ook kosten verbonden aan de aanwijzingsprocedure tot gemeentelijk monument zoals een redengevende omschrijving. Uit de structurele budgetten voor monumenten zal dus ook tijdelijk meer geld richting de aanwijzingsprocedure van de 16 potentiële monumentale schapenboeten gaan.

Stichting Dorpsherstel Texel heeft reeds onderzoek gedaan naar de onderhoudsstaat en de kosten van het onderhoud van de 16 schapenboeten die in aanmerking zouden kunnen komen voor een monumentale status. Deze zijn bij het kostenaspect (Hoofdstuk 5.5.5) in beeld gebracht.

30

Schapenboetenbeleid

5.5.4 SWOT-analyse Kansen •

Een regeling optuigen die voor eigenaren dermate aantrekkelijk is, dat ze opteren voor een monumentale status

Bedreigingen •

Eigenaren potentiële monumentale boeten kunnen monumentale status weigeren

Sterktes • •

Alle schapenboeten worden beschermd en onderhouden Monumentale status en contract schapenboeten zonder monumentale status zorgt voor betere bescherming

Zwaktes • •

• • •

Eigenaren kunnen contract weigeren Schapenboeten zonder monumentale status kunnen aan voorwaarde staatssteun voldoen (en daardoor niet deelnemen aan regelingen) Omvangrijk proces om voor 16 schapenboeten de monumentale status procedure in gang te zetten Zeer hoge kosten wegwerken achterstallig onderhoud 16 potentieel monumentale schapenboeten Eigenaren houden zelfde rechten en plichten als monumentale schapenboeten

5.5.5 Kostenaspect Wanneer er voor optie 2 wordt gekozen zijn er kosten verbonden aan de aanwijzingsprocedure tot gemeentelijk monument zoals een redengevende omschrijving. Uit de structurele budgetten voor monumenten zal dus ook tijdelijk meer geld richting de aanwijzingsprocedure van de 16 potentiële monumentale schapenboeten moeten gaan. Verder zijn er uiteraard extra kosten verbonden voor het achterstallig onderhoud van de potentieel monumentale schapenboeten. Met daarbij een maximaal bedrag van € 70.000,00 per schapenboet over een periode van 5 jaar. Deze kosten zijn reeds verwerkt in de kostenaspecten wanneer er voor optie 2 of optie 3 wordt gekozen. Samengevat:

Voorstel om in te zetten op maatregelen behoud van schapenboeten zonder monumentale status. Wanneer er wordt gekozen voor optie 3 kan dit worden bewerkstelligd door de regelingen open te stellen voor schapenboeten zonder monumentale status mits er niet wordt voldaan aan voorwaarden van staatssteun en er een contract wordt afgesloten met dezelfde rechten en plichten als monumenten. Echter een dergelijke regeling zal niet veel opleveren. De gemeente zal een overeenkomst moeten sluiten waarin feitelijk dat wordt geregeld wat ook bij aanwijzing tot monument wordt vastgelegd en voor de eigenaar is er derhalve geen verschil in bijdrage en verplichtingen, behalve dat de schapenboet niet tot monument is bestempeld. Eigenaren die al geen monumentenstatus willen voor hun schapenboet, zullen ook een dergelijk contract niet interessant vinden. Daarnaast kan er worden ingezet op maatregelen om de monumentale status aantrekkelijker te maken. Ook kan er ingezet worden op de 16 schapenboeten die monument zouden kunnen worden. 31

Schapenboetenbeleid

Kostenaspect: Optie 1: € 0 Optie 2: Incidenteel: € 224.000,00* Optie 3: Incidenteel: € 392.000,00* *Deze incidentele kosten zijn al verwerkt in de stimuleringsregeling schapenboeten en collectieve onderhoudsregeling wanneer deze worden gekozen.

32

Schapenboetenbeleid

5.6 Eventuele optie: Herbestemming 5.6.1 Herbestemming en kanttekeningen Zoals eerder genoemd hebben de meeste schapenboeten geen economische functie meer. Om het voor eigenaren aantrekkelijker te maken om hun schapenboet te behouden en onderhouden is er nog de optie tot herbestemming. Lang niet alle boeten zijn namelijk meer in bezit of in gebruik bij agrariërs. Daarnaast staan ook niet alle boeten in het open landschap of op een boerenerf. Sommige boeten zijn al reeds in gebruik met een andere bestemming zoals hobby ruimte, museum, kantoorruimte of expositie ruimte. Deze boeten staan zowel in het open landschap, op erven of binnen de bebouwde kom. Voor schapenboeten die niet binnen al te grote afstand van de openbare weg staan zou ruimer gebruik toegestaan kunnen worden middels een herbestemming. Echter zijn voor deze herbestemmingsprocedure enkele kanttekeningen te noemen: Onwenselijke aanpassingen Eventuele nieuwe functies voor schapenboeten vragen aanpassingen die veelal onwenselijk zijn of niet zijn toegestaan zoals de aanleg van een verharde weg er naar toe, toiletvoorziening, stroom/water, lichttoetreding/lichtuitval en bij recreatie windschermen, terrasmeubilair, auto’s, fietsen en dakramen. Verlichting, vlaggen en bebording moeten worden uitgesloten.

Onzekerheid meer opbrengsten Daarnaast is het de vraag of herbestemming dermate opbrengsten oplevert om een aannemelijke bijdrage te leveren voor de eigenaren omdat er maar weinig ander gebruik toegestaan kan worden voor de schapenboeten. Het is de vraag of de schapenboet dus überhaupt gered of onderhouden kan worden door een maatschappelijke en/of culturele functie. Wegens bovenstaande redenen wordt voorgesteld om de extra inzet op herbestemming als eventuele optie te zien gelet op de eerdere genoemde voorstellen. 5.6.2 Overleg herbestemming met gemeente Het is lastig om generiek iets te zeggen over herbestemming functies voor alle schapenboeten, omdat elke schapenboet anders is en in een andere omgeving staat. Daarmee zou de herbestemmingsoptie gebaseerd moeten zijn op maatwerk per schapenboet. De Commissie Ruimtelijke Kwaliteit kan in deze procedure een adviserende rol hebben. Het voorstel is om in gesprek te gaan met de gemeente wanneer er de wens is bij eigenaren om herbestemmingsopties voor de schapenboet te onderzoeken. Op deze wijze kan er per schapenboet onderzocht en beoordeeld worden wat er wel en niet mogelijk is op de specifieke plek van de schapenboet.

Hierbij kunnen wel kaders gegeven worden welke schapenboeten überhaupt in aanmerking kunnen komen voor het aanvragen tot herbestemming: • Het voorstel is om schapenboeten die in de bebouwde omgeving, op erven en binnen 50 meter van de openbare weg staan de mogelijkheid te geven om een aanvraag tot herbestemming in te dienen. • Bij schapenboeten die in het open landschap (bij meer dan 50 meter van de openbare weg) staan zou het uitgangspunt moeten zijn om deze als follies in het landschap te laten blijven bestaan om verrommeling en paden door activiteiten te voorkomen. 15

15 Een folly of follie is een niet-conventioneel gebouw of bouwwerk, dat ongeschikt is voor huisvesting of andere functies en

uitsluitend een decoratief, kunstzinnig of ludiek doel dient. De term folly is overgenomen uit het Engels waar het dwaasheid betekent. In Nederland wordt soms de term vermaaksarchitectuur gehanteerd, waar men ook andere zaken onder schaart zoals menagerieën en dierentuinen. Folly - Wikipedia

33

Schapenboetenbeleid

5.6.3 Voorwaarden herbestemming Aan de herbestemming zouden verschillende strikte voorwaarden gesteld moeten worden om deze toe te staan. In overleg met de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit worden volgende voorwaarden voor herbestemming opgesteld: • • • • • • • •

De vorm van de schapenboet blijft behouden; Het uiterlijk en de materialisatie van de schapenboet blijft behouden; De omgeving rondom de schapenboeten (50 meter rondom de schapenboet) blijft intact; De schapenboet ligt binnen 50 meter van de openbare weg; Er worden geen parkeerplaats(en) en/of weg naar de schapenboet gerealiseerd; De schapenboet blijft volledig zichtbaar vanaf de openbare weg; Geen gebruik van reclame, verlichting, vlaggen of bebording; De herbestemmingsaanvraag wordt getoetst bij de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit met betrekking tot de impact op het uiterlijk van de schapenboet en de directe omgeving.

5.6.4 Omgevingsvergunning bij herbestemming Voor de herbestemming van schapenboeten is een omgevingsvergunning vereist voor het veranderde gebruik. Het is belangrijk dat de eigenaren die hun schapenboet willen herbestemmen zich eerst oriënteren bij de gemeente naar de mogelijkheden voor een eventuele herbestemming van hun schapenboet. Daarna zal er een officiële aanvraag voor een omgevingsvergunning aangevraagd moeten worden door de eigenaar. 5.6.5 SWOT-analyse Kansen •

Leegstaande en ongebruikte boeten krijgen een functie

Bedreigingen • • •

Sterktes • •

Inkomstenbron boeten eigenaar (voor behoud van de boet) Eigenaren hebben (bij goedkeuring) meer opties om hun schapenboet te gebruiken

Kans op onwenselijke ontwikkelen zoals verrommeling uiterlijk en omgeving schapenboet Te veel dezelfde soorten herbestemmingen schapenboeten Onvoldoende capaciteit toezicht op nieuwe herbestemde schapenboet Zwaktes

• • • •

Levert nieuwe functie voldoende inkomsten op voor behoud? Nieuwe functie gaat gepaard met veelal onwenselijke aanpassingen Grens voor toestaan herbestemming lastig te bepalen Veel ambtelijke uren en capaciteit

5.6.6 Conclusie Gelet op bovenstaande SWOT-analyse is het advies om niet extra in te zetten op de optie tot herbestemming. Het is namelijk nog maar de vraag hoeveel de nieuwe functie aan nieuwe inkomsten op zal leveren. Daarnaast gaat de functie tot herbestemming gepaard met veelal onwenselijke aanpassingen. Ook niet onbelangrijk is dat er veel ambtelijke uren en capaciteit in het proces tot herbestemming gaan zitten ondanks de onzekerheid of de nieuwe functie zal leiden tot een beter behoud van de schapenboet. Het blijft wel mogelijk om her te bestemmen voor de schapenboeten die daarvoor in aanmerking komen (binnen de bebouwde kommen, erven en binnen 50 meter van de openbare weg) met de genoemde richtlijnen en voorwaarden. Daarnaast is het gemakkelijker voor schapenboeten zonder status om her te bestemmen (t.o.v. schapenboeten met een monumentenstatus). Het advies is om in overleg te treden met de 34

Schapenboetenbeleid

gemeente en per boet maatwerk te leveren. Het advies is niet om extra nieuw beleid op te stellen voor de herbestemming. 5.6.7 Kostenaspect Aan de optie tot herbestemming zijn voor de gemeente geen verdere kosten verbonden en het advies zou zijn om hier ook niet aan bij te dragen. Echter zijn er wel ambtelijke uren en capaciteit bij de herbestemmingen aanvragen en oriënterende gesprekken gemoeid bij het herbestemmingsproces. Samengevat:

Voor schapenboeten die in de bebouwde omgeving, op erven en binnen 50 meter van de openbare weg staan de mogelijkheid geven om her te bestemmen. Hier zijn echter enkele kanttekeningen voor te bedenken. Daarnaast zitten er veel ambtelijke uren en capaciteit in het herbestemmingsproces. Het advies is daarom om niet extra in te zetten op de optie tot herbestemming. Het blijft wel mogelijk om her te bestemmen voor de schapenboeten die daarvoor in aanmerking komen (binnen de bebouwde kommen, erven en binnen 50 meter van de openbare weg) met de genoemde richtlijnen en voorwaarden. Daarnaast is het gemakkelijker voor schapenboeten zonder status om her te bestemmen (t.o.v. schapenboeten met een monumentenstatus). Het advies is om in overleg te treden met de gemeente en per boet maatwerk te leveren.

Kostenaspect: € 0. Wel ambtelijke uren en capaciteit.

35

Schapenboetenbeleid

5.7 Eventuele optie: Verplaatsing 5.7.1 Verplaatsing In het verleden zijn enkele schapenboeten al eens verplaatst naar ander perceel. Op Texel was het vroeger waarschijnlijk gebruikelijk om schapenboeten te verplaatsen naar locaties waar ze nuttig waren als opslagruimte voor een agrarisch bedrijf. 16 Het verplaatsen van schapenboeten naar een andere locatie behoort al langer tot een mogelijkheid voor schapenboeten eigenaren. Echter zijn er strenge voorwaarden verbonden aan het verplaatsen. De uitvoering van de schaarse aanvragen wordt daarom niet altijd gerealiseerd. Daarom wordt voorgesteld om de optie tot verplaatsing als eventuele optie te zien op de eerder genoemde regelingen. Hoewel het proces tot verplaatsing ingewikkeld kan zijn wordt geopperd om bij schapenboeten die ‘in de weg’ staan of in verval dreigen te raken de optie tot verplaatsing te onderzoeken als laatste redmiddel. Het voorstel is om de volgende benadering voor verplaatsing op te stellen: overleg – verkopen aan een derde binnen x jaar OF verkopen aan Stichting Dorpsherstel Texel – afbreken en verplaatsen met behoud van zoveel mogelijk oorspronkelijke materialen (met daarbij de kanttekening dat de boet niet in dezelfde staat terug kan komen).

5.7.2 Overleg gemeente verplaatsing schapenboet Evenals bij de optie tot herbestemming van schapenboeten, zou er op eenzelfde wijze overleg gevoerd moeten worden met de gemeente Texel over de verplaatsing van een schapenboet. Ook bij verplaatsing van de schapenboet geldt immers dat elke boet maatwerk is. Er zal worden getoetst aan de voorwaarden tot verplaatsing en per geval onderzocht moeten worden wat de mogelijkheden zijn. De Commissie Ruimtelijke Kwaliteit kan in de verplaatsingsprocedure eveneens een adviserende rol hebben. 5.7.3 Voorwaarden verplaatsing In het Bestemmingsplan Buitengebied 2013 worden reeds voorwaarden omschreven voor een mogelijke verplaatsing van de agrarische boet. De volgende voorwaarden worden genoemd: • • • • •

•

De schapenboet is niet te handhaven op de oorspronkelijke locatie; Zoveel mogelijk van de oorspronkelijke materialen wordt gebruikt bij de herbouw op de nieuwe locatie; De nieuwe locatie heeft een afstand van ten minste 100 meter tot een bouwvlak; De nieuwe locatie heeft een afstand van minimaal 50 meter tot de openbare weg, tenzij de bestaande afstand minder bedraagt; De verplaatsing van de schapenboet doet geen onevenredige afbreuk aan de ontwikkelingsmogelijkheden van omliggende (agrarische) bedrijven, de milieusituatie, de woonsituatie, de verkeersfunctie, de natuurwaarden en de gebruiksmogelijkheden van de omliggende gronden; De aanvraag tot verplaatsing wordt getoetst door de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (met betrekking tot historie van de boet).

5.7.4 Omgevingsvergunning verplaatsing boeten Voor de verplaatsingsmogelijkheid van schapenboeten is een uitgebreide omgevingsvergunning vereist met hoge kosten en veel vereisten. Evenals bij de herbestemmingsmogelijkheid van schapenboeten is het belangrijk dat de eigenaren met een wens tot verplaatsing van hun schapenboet zich eerst oriënteren bij de gemeente naar de mogelijkheden voor hun specifieke boet. Daarna zal er een aanvraag voor een omgevingsvergunning ingediend moeten worden.

16 Wilma Eelman, ‘Het verplaatsen van schapenboeten en stolpschuren op Texel’, 2011.

36

Schapenboetenbeleid

5.7.5 SWOT-analyse Kansen

Bedreigingen •

Uiteindelijk kan nieuwe eigenaar ook verlies aan middelen en motivatie hebben

Sterktes • •

Schapenboeten die in de weg staan of die vervallen kunnen worden gered Schapenboet gaat naar eigenaar die voldoende middelen en motivatie heeft om boet de behouden

Zwaktes • •

• •

Hoge kosten van verplaatsing Aantasting oorspronkelijke schapenboet (zal nooit volledig in zelfde staat/met behoud van alle materialen verplaatst kunnen worden) Ingewikkeld en moeizaam proces Veel ambtelijke uren en capaciteit

5.7.6 Conclusie Het advies zou zijn om niet extra in te zetten op de optie tot verplaatsing. Evenals bij de optie tot herbestemming is het nog maar de vraag of de verplaatsing van de schapenboet bij zal dragen aan beter behoud van de schapenboet. Er zijn hoge kosten verbonden bij de verplaatsing die door de (nieuwe) eigenaar bekostigd zullen moeten worden. Het is een ingewikkeld en moeizaam proces en de oorspronkelijke schapenboet zal aangetast worden. Daarnaast zitten ook in het proces tot verplaatsing veel ambtelijke uren en capaciteit. De verwachting is dat er niet veel gebruik gemaakt zal worden van de optie tot verplaatsing, omdat er op dit moment ook weinig tot geen gebruik is gemaakt van de optie uit het Bestemmingsplan Buitengebied. 5.7.7 Kostenaspect Aan de optie tot verplaatsing zijn voor de gemeente geen verdere kosten verbonden. Echter zitten er wel veel ambtelijke uren en capaciteit in het proces tot verplaatsing. Samengevat:

Het verplaatsen van schapenboeten behoord tot een eventuele optie. de verplaatsing zijn strenge voorwaarden verbonden. De verwachting is dat er niet veel gebruik gemaakt zal worden van de optie door hoge kosten en strenge voorwaarden. Daarnaast kost de procedure tot verplaatsing veel capaciteit en uren.

Kostenaspect:

€ 0. Wel veel ambtelijke uren en capaciteit.

37

Schapenboetenbeleid

Hoofdstuk 6 Advies 6.1 Conclusie probleem, doelstelling, uitgangspunt en opzet De onderhoudsstaat van de authentieke Texelse schapenboeten als beeldmerk voor het eiland verslechtert. Door de schaalvergroting in de landbouwsector en de afname van het aantal schapenhouders wordt de boet nog maar weinig gebruikt. De schapenboeten hebben geen economische functie meer en staan zelfs ‘in de weg’. De schapenboet wordt echt wel gezien als het beeldmerk van Texel. Het private belang van schapenboeten is vervangen door een maatschappelijk belang. De eigenaren dragen echter de financiële lasten voor de instandhouding van de schapenboet zonder economisch belang. Daarnaast blijken de huidige subsidieregelingen ontoereikend om de schapenboeten in stand te houden. De gemeenteraad heeft al enige tijd de wens om te komen tot een nieuw schapenboetenbeleid voor een (beter) behoud van de schapenboeten op het eiland. In 2021 is er een enquête naar de eigenaren van de monumentale schapenboeten gestuurd met de insteek om de regelingen rondom de schapenboeten te verbeteren. Daarnaast is er op de raadinformatieavond van 7 december 2021 besproken dat er een nieuw schapenboetenbeleid benodigd is. In het coalitieprogramma ‘Bouwen aan vertrouwen, voor een sociaal en duurzaam Texel’ is ook de doelstelling opgenomen om een nieuw schapenboetenbeleid op te stellen.

Ook is er een advies uitgebracht door een aantal bezorgde stichtingen en verenigingen ‘Naar een vernieuwd beleid instandhouding schapenboeten op Texel’, die als onderlegger dient voor het nieuwe beleid. Het nieuwe schapenboetenbeleid heeft als doel om het behoud en de instandhouding van de schapenboeten te waarborgen. Hierbij moet afgebakend worden welke schapenboeten behouden dienen te worden. Het advies is om in te zetten op het behoud van de 42 gemeentelijke en rijks monumentale schapenboeten.17 Door de jaren heen zijn al veel schapenboeten verdwenen in het Texelse landschap. De doelstelling moet daarom zijn om de laatste unieke schapenboeten die nog op het eiland staan te koesteren. In het nieuwe schapenboetenbeleid zijn de verschillende mogelijkheden en eventuele opties besproken. Bij elk voorstel zijn de voor- en nadelen evenals de kostenaspecten in kaart gebracht. In dit onderdeel wordt het uiteindelijke advies voor het nieuwe schapenboetenbeleid beschreven.

6.2

Conclusie mogelijkheden

In de onderstaande tabel zijn de voorstellen met daarbij de belangrijkste conclusies, sterktes en zwaktes en het kostenaspect samengevat. Bij de kostenaspecten het maximaal benodigde budget omschreven voor de drie opties. De incidentele bedragen onder optie 2 en 3 voor de extra kosten potentiële monumentale schapenboeten en schapenboeten zonder status kunnen uiteindelijk ook lager uitvallen wanneer de eigenaren van deze schapenboeten uiteindelijk hun schapenboet niet aan willen wijzen als monument of middels een contract deel willen nemen aan de regelingen.

17 Alleen de schapenboeten en gelijk gestelde duinboeten en stolpveldschuren worden in dit beleid meegenomen zoals eerder

aangeven onder Hoofdstuk 2.3.

38

Schapenboetenbeleid

Mogelijkheid

Belangrijkste conclusies, sterktes en zwaktes

Kostenaspect

Collectieve onderhoudsregeling

Opstellen van collectieve onderhoudsregeling voor schapenboeten georganiseerd door Stichting Dorpsherstel Texel. Hiermee worden financiële lasten en zorgen voor instandhouding wegnomen bij eigenaar.

Optie 1 € 121.377,00

Onderhoudsschema voor eens per jaar, per 5 jaar en per 35 jaar. De gelden die benodigd zijn voor het onderhoud zullen betaald worden uit gemeentelijke gelden. Was: Uitvoeringsregeling Subsidie Monumenten en Schapenboeten > wordt: collectieve onderhoudsregeling (vervangt onderdeel van uitvoeringsregeling subsidie voor schapenboeten voor onderhoud en restauratie)

Optie 2 Structureel: € 160.278,87 Incidenteel: € 224.000,00 Optie 3 Structureel: € 187.056,15 Incidenteel: € 392.000,00

Sterktes: beter en garandeert onderhoud, kostenbesparing onderhoud, financiële en organisatorische zorgen wegnemen eigenaren, uitvoering onderhoud door deskundigen Zwaktes: vrijwillige keuze eigenaar deelnemen onderhoudsregeling, dure investering in privaat eigendom voor gemeente Beheerstichting

Opstellen van een beheerstichting waarbij het beheer over wordt genomen over de schapenboeten. Beheerstichting voert en garandeert onderhoud uit voor de schapenboeten.

€0 Niet uitgewerkt gezien de sterke argumenten tegen.

Tegenargumenten: overdracht particulier eigendom en rechten, bestaande structuren bestaan al en er ontstaan gecompliceerde situaties door recht van overpad. Sterktes: beter en garandeert onderhoud, mogelijkheid tot werven aanvullende fondsen, kostenbesparing op onderhoud Zwaktes: overdragen particulier eigendom en rechten, Texelse stichtingen en verenigingen tegen regeling (geen draagvlak), compliceerde situaties door het recht van overpad en bestaande structuren werken al

39

Schapenboetenbeleid

Vernieuwde subsidie regeling: stimuleringsregeling schapenboeten

Nieuwe subsidie regeling met drie componenten aan toeslagen.

Optie 1 € 50.457,13

1. Bijdrage verzekering 2. Compensatie schapenboeten open landschap 3. Toeslag schapenboeten met minimaal 0,5 hectare schapenland met schapen

Optie 2 Structureel: € 65.319,51 Incidenteel: € 224.000,00

Per schapenboet een overeenkomst met componenten waar eigenaar recht op heeft. Deelname aan subsidieregeling is alleen mogelijk wanneer er deel wordt genomen aan collectieve onderhoudsregeling

Optie 3 Structureel € 73.073,35 Incidenteel: € 392.000,00

Was: Onderhoudssubsidie monumentale schapenboeten > wordt: stimuleringsregeling schapenboeten Sterktes: compensatie vaste lasten, boeten zijn verzekerd, agrarische boeten behouden, historische uitstraling schapenboeten met schapenland, betere bescherming, maatwerk per schapenboet passend bij toeslagen Zwaktes: toezicht op eisen van de toeslagen Motivatie en trots

Voorstel om meer trots en motivatie bij eigenaren te genereren, evenals bij de inwoners en toeristen.

€0

Meer aandacht vestigen op de schapenboet door schapenboetenpaspoorten, wandel- en fietstochten en open schapenboeten dag. Sterktes: beter behoud schapenboet door betrokkenheid eigenaar, meer aandacht voor de boet, overzicht van schapenboeten op 1 plek (paspoorten), goedkoop voorstel Zwaktes: klein onderdeel in gehele beleid Schapenboeten zonder monumentale status

In zetten op maatregelen behoud van schapenboeten zonder monumentale status.

Optie 1 €0

Wanneer er wordt gekozen voor optie 3 kan dit worden bewerkstelligd door de regelingen open te stellen voor schapenboeten zonder monumentale status mits er niet wordt voldaan aan voorwaarden van staatssteun en er een contract wordt afgesloten met dezelfde rechten en plichten als monumenten. Dit zal niet aantrekkelijk zijn voor een eigenaar die zijn boet geen monument wil laten worden.

Optie 2 Incidenteel: € 224.000,00*

Ook kan de monumentale status aantrekkelijker worden gemaakt middels voorlichting. Er zijn

Optie 3 Incidenteel: € 392.000,00* *Deze incidentele kosten zijn al verwekt in de stimuleringsregeling 40

Schapenboetenbeleid

daarnaast 16 potentieel monumentale schapenboeten die monument kunnen worden. Sterktes: meer boeten beter beschermd door monumentenstatus of contract, meer animo monumentenstatus door voorlichting

schapenboeten en collectieve onderhoudsregeling wanneer deze worden gekozen.

Zwaktes: contract kan geweigerd worden, schapenboeten zonder monumentale status kan aan staatssteun voldoen, eigenaren houden zelfde rechten en plichten als monumentale schapenboeten, omvangrijk proces 16 potentiële boeten aanwijzen als monument Eventuele optie: Herbestemming

Voor schapenboeten die in de bebouwde kommen, op erven en binnen 50 meter van de openbare weg staan de mogelijkheid geven om her te bestemmen.

€0 Wel ambtelijke uren en capaciteit.

Kanttekeningen: • Kans op aantasting uiterlijk, historie en omgeving • Onzekerheid meer opbrengsten Als herbestemming wordt ingevoerd, overleg gemeente en maatwerk per schapenboet. Advies om niet extra in te zetten op herbestemming gelet op de zwaktes en de vele ambtelijke uren en capaciteit die hiervoor nodig is. Het blijft wel mogelijk om her te bestemmen voor de schapenboeten die daarvoor in aanmerking komen (binnen de bebouwde kommen, erven en binnen 50 meter van de openbare weg) met de genoemde richtlijnen en voorwaarden. Wel is hierbij het advies om in overleg te treden met de gemeente en per boet maatwerk te leveren. Sterktes: inkomstenbron eigenaar boeten, meer opties voor gebruik schapenboet Zwaktes: twijfelachtig of nieuwe functie meer opbrengsten oplevert, nieuwe functie gepaard met veelal onwenselijke aanpassingen, grens toestaan herbestemming lastig, veel ambtelijke uren en capaciteit Eventuele optie: Verplaatsing

Het verplaatsen van een schapenboet behoord tot een eventuele optie. Schapenboeten die in verval dreigen te raken of ‘in de weg’ staan zouden verplaatst kunnen worden als laatste redmiddel.

€0 Wel veel ambtelijke uren en capaciteit.

Strenge voorwaarden verbonden aan verplaatsing. 41

Schapenboetenbeleid

Verwachting is dat er niet veel gebruik gemaakt zal worden vanwege de hoge kosten en voorwaarden. Advies is dan ook om niet extra in te zetten op verplaatsing. Sterktes: schapenboeten die in verval raken of in de weg staan worden gered, schapenboet naar eigenaar met motivatie en voldoende middelen > beter behoud Zwaktes: hoge kosten verplaatsing, aantasting oorspronkelijke schapenboet, ingewikkeld moeizaam proces, veel ambtelijke uren en capaciteit

6.3

Uiteindelijk advies

Alles overwegende is het uiteindelijke advies om in te zetten op de volgende voorstellen: de collectieve onderhoudsregeling, de bijdrage in de verzekering, het bevorderen van motivatie en trots én enkele maatregelen uit het voorstel schapenboeten zonder monumentale status. Het advies is om deze te laten gelden voor de huidige als monument aangewezen schapenboeten. Door de hoge kosten verbonden aan het wegwerken van het achterstallig onderhoud van de 16 potentieel monumentale schapenboeten wordt geadviseerd niet in te zetten op deze schapenboeten. De mogelijkheid blijft bestaan om deze 16 potentieel monumentale schapenboeten aan te wijzen tot monument. Echter zijn de kosten voor het achterstallig onderhoud dan wel voor de eigenaar. Wellicht bestaat er in de toekomst de mogelijkheid om deze kosten door Texelse fondsen te laten sponsoren. Ten eerste wordt geadviseerd om de collectieve onderhoudsregeling in te voeren. Deze regeling neemt volledig de financiële zorgen en lasten bij de eigenaren weg. Ook worden de organisatorische zorgen die gepaard gaan met het onderhoud van een boet weggenomen bij de eigenaar. Hoewel de kosten voor de gemeente relatief hoog zullen zijn, kan er middels deze regeling worden bewerkstelligd dat er beter en gegarandeerd onderhoud wordt uitgevoerd.

Daarnaast kunnen er veel kosten voor onderhoud worden bespaard omdat er een x aantal boeten per jaar in een keer onderhouden kunnen worden. Verder zal het onderhoud uitgevoerd worden door deskundigen wat bijdraagt aan de toekomstbestendigheid van de boet. Het blijft echter wel de vrije keuze van de eigenaar om mee te doen aan de collectieve onderhoudsregeling, maar omdat de regeling zo uitgebreid is kan er vanuit worden gegaan dat eigenaren deel zullen nemen aan de regeling. Daarnaast kan er geld van externe (Texelse) fondsen worden geworven voor het onderhoud van de schapenboeten om in de toekomst de kosten voor de gemeente te drukken. Ten tweede wordt voorgesteld om een deel van de vernieuwde subsidieregeling: stimuleringsregeling schapenboeten in te voeren. Er wordt geadviseerd om enkel de toeslag bijdrage in verzekering in te voeren. De eigenaar wordt zo gecompenseerd voor de verplichte verzekering die de schapenboet dient te hebben voor de collectieve onderhoudsregeling. De componenten compensatie voor boeten in het open landschap en de toeslag voor schapen rondom de schapenboet wordt niet geadviseerd. Middels de collectieve onderhoudsregeling wordt de eigenaar al ontlast in de noodzakelijke kosten en zorgen voor het onderhoud. Daarmee is verder compensatie overbodig.

Ten derde is het voorstel waarmee de motivatie en trots van de eigenaren van de schapenboeten wordt verhoogd belangrijk om op te sturen in het nieuwe beleid. De trots en motivatie van eigenaren draagt bij aan beter behoud van de schapenboet. Middels relatief goedkope oplossingen zoals het schapenboetenpaspoort kan er meer aandacht gegenereerd worden voor de schapenboet. 42

Schapenboetenbeleid

Ten vierde is het van belang om een aantal maatregelen uit schapenboeten zonder monumentale status op te zetten. Er wordt geadviseerd om in te zetten op betere voorlichting over de monumentale status zodat meer eigenaren overtuigd kunnen worden hun schapenboet als monument aan te laten wijzen. Op deze manier kunnen de uniek cultuurhistorische schapenboeten beter beschermd en onderhouden worden en ervoor zorgen dat er niet nog meer schapenboeten verloren gaan in het Texelse landschap. De eigenaren van de 16 potentieel monumentale schapenboeten kunnen benaderd worden om hun schapenboet aan te laten wijzen als monument. Echter is het advies om de eigenaren de kosten voor een goede onderhoudsstatus zelf te laten betalen. De kosten voor het achterstallig onderhoud zijn zeer hoog om uit de gemeentelijke gelden te betalen. Er wordt geadviseerd om niet een beheerstichting op te zetten vanwege de sterke argumenten tegen zoals het overdragen van particulier eigendom en rechten en de bestaande structuren die al bestaan. Daarnaast zijn ook de bezorgde Texelse stichtingen en verenigingen tegen het opzetten van de beheerstichting. Er is dus ook geen draagvlak voor het opzetten van een beheerstichting. Ook wordt het afgeraden om extra in te zetten op de optie tot herbestemming en verplaatsing. Herbestemming kan voor de eigenaar voor meer inkomsten zorgen.

Echter is het nog maar de vraag of de nieuwe functie van de schapenboet daadwerkelijk meer opbrengsten gaat opleveren voor de eigenaren. Daarnaast bestaat er een grote kans dat de nieuwe functie gepaard gaat met veelal onwenselijke aanpassingen. Ook zitten er veel ambtelijke uren en capaciteit in het herbestemmingsproces. Het blijft wel mogelijk om her te bestemmen voor de schapenboeten die daarvoor in aanmerking komen (binnen de bebouwde kommen, erven en binnen 50 meter van de openbare weg) met de genoemde richtlijnen en voorwaarden. Daarnaast is het gemakkelijker voor schapenboeten zonder status om her te bestemmen (t.o.v. schapenboeten met een monumentenstatus). Voorwaarde is dat er overleg plaats vindt met de gemeente. Ook dient er per boet maatwerk geleverd te worden. Als laatste redmiddel zouden schapenboeten die in verval dreigen te raken of ‘in de weg’ staan verplaatst kunnen worden naar een andere locatie. Maar de kosten voor verplaatsing zijn zeer hoog, het verplaatsingsproces is moeizaam en ingewikkeld en er zijn zeer strenge voorwaarden verbonden om een schapenboet in aanmerking te laten komen voor verplaatsing. Ook bij dit proces zijn veel ambtelijke uren en capaciteit gemoeid. De verwachting is dat er weinig eigenaren gebruik zullen maken van deze mogelijkheid.

Het uiteindelijke advies is dus om in te zetten op de collectieve onderhoudsregeling, de bijdrage in de verzekering, het bevorderen van motivatie en trots én enkele maatregelen uit het voorstel schapenboeten zonder monumentale status. Kostenaspect uiteindelijk advies Structureel zal het benodigde budget om de voorstellen te realiseren maximaal € 145.000,00 per jaar bedragen. Dit maximum bedrag kan uiteindelijk minder bedragen als eigenaren niet willen of kunnen deelnemen aan de regelingen. Ter vergelijking is er in de afgelopen drie jaar is er jaarlijks gemiddeld € 36.968,08 per jaar aan de monumentale schapenboeten uitgegeven door de gemeente Texel (respectievelijk in 2020: € 24.824,24, in 2021: € 26.172,85, in 2022: € 59.907,16). De bedragen voor de collectieve onderhoudsregeling uit de nieuwe aanpak zullen jaarlijks geëvalueerd worden met Stichting Dorpsherstel Texel om na te gaan of de bedragen voldoende zijn om de kosten van onderhoud te dekken. De bedragen zullen eventueel bijgesteld moeten worden indien nodig. Verder zal de gehele nieuwe aanpak na 3 jaar geëvalueerd worden samen met de eigenaren van de schapenboeten en de betrokken stichtingen en verenigingen om te onderzoeken of deze nieuwe aanpak daadwerkelijk bijdraagt aan beter behoud van de schapenboeten. Daarnaast kunnen verbeterpunten worden toegepast aan de regeling. 43

Schapenboetenbeleid

Dit advies wijkt af van het advies door de betrokken stichtingen en verenigingen uit de notitie ‘Naar een vernieuwd beleid instandhouding schapenboeten op Texel’. De opstellers pleiten namelijk voor het behoud van de schapenboeten uit optie 2. Hierbij worden de nieuwe regelingen ingevoerd voor de gemeentelijke, rijks monumentale en potentieel monumentale schapenboeten. De opstellers zijn van mening dat ook de 16 potentieel monumentale schapenboeten beter beschermd dienen te worden door de gemeente. Daarnaast willen de betrokken de stichtingen en verenigingen de volledige vernieuwde subsidieregeling: stimuleringsregeling schapenboeten invoeren. De opstellers van de notitie zijn van mening dat de eigenaren van boeten in het open landschap een gepaste compensatie dienen te krijgen voor de inkomsten die zij mislopen. Ook is een toeslag van schapen rondom de schapenboet volgens de stichtingen en verenigingen te rechtvaardigen, voor een cultuurhistorische uitstraling van de schapenboeten op het eiland. Verder zouden de stichtingen en verenigingen graag nog een ander component willen toevoegen. Een toeslag à € 250,00 is bedoelt voor boeten op erven en in de bebouwde kom en boeten op minder dan 50 meter van de openbare weg.

Omdat deze schapenboeten niet in aanmerking komen voor de toeslag compensatie open landschap en de toeslag voor 0,5 hectare schapenland rondom de boet, zijn de opstellers van mening dat de resterende schapenboeten op erven, in de bebouwde kom en minder dan 50 meter van de openbare weg ook een toeslag zouden moeten krijgen om hun boet in stand te houden. Het college burgemeester en wethouders adviseert de raad echter om in te zetten op enkel de gemeentelijke en rijks monumentale schapenboeten. De kosten die gepaard gaan met het wegwerken van achterstallig onderhoud van de 16 potentieel monumentale schapenboeten zijn te hoog om de bekostigen vanuit de gemeentelijke gelden. Wel blijft de mogelijkheid bestaan voor de 16 potentieel monumentale schapenboeten om aangewezen te worden als monument. Echter dienen de kosten voor het achterstallig onderhoud door de eigenaren zelf betaald te worden. Daarnaast adviseert het college om enkel het component bijdrage in de verzekering uit de vernieuwde subsidieregeling: stimuleringsregeling schapenboeten in te voeren. Zo kunnen de eigenaren wel worden gecompenseerd voor de verplichte verzekering als voorwaarde van de collectieve onderhoudsregeling. De collectieve onderhoudsregeling ontzorgt de eigenaren al voldoende in de financiële lasten en zorgen die de schapenboet met zich meebrengt.

De toeslagen uit de vernieuwde subsidieregeling: stimuleringsregeling schapenboeten zijn daardoor overbodig.

44

Schapenboetenbeleid

Bijlagen Bijlage I. Inventarisatie kaarten schapenboeten Kaart 1. Overzicht schapenboeten – Bouwjaar

45

Schapenboetenbeleid

Kaart 2. Overzicht schapenboeten – Onderhoudsstatus

46

Schapenboetenbeleid

Kaart 3. Overzicht schapenboeten – Monumentenstatus

47

Schapenboetenbeleid

Bijlage II. Voorbeeld schapenboeten paspoort SCHAPENBOETEN PASPOORT Hemmerweg 15, 1797 RC HISTORIE SCHAPENBOET Deze boet werd in 1993, onder toezicht van ‘Stichting Dorpsherstel Texel’, gerestaureerd.18

FOTO’S SCHAPENBOET

KENMERKEN SCHAPENBOET Adres: Hemmerweg 15, 1797 RC Plaats: Den Hoorn Bouwjaar: 1934 Kadastraal nummer: 856 Sectie: R Oppervlakte: 64 m2 Monumentale status (gemeentelijk/rijks/geen): gemeentelijk Monumentnummer: G6 Monument sinds: 24 maart 1987 Bouwkundige staat: Matig Riet gedekt/pannen gedekt/beide: Pannen gedekt 18 Hemmerweg 15, Den Hoorn | Stichting Dorpsherstel Texel (monumentenoptexel.nl)

48

Schapenboetenbeleid

Binnen bebouwde kom/erf/landschap: Landschap Huidig gebruik: Schuur/opslag BIJZONDERHEDEN SCHAPENBOET Grondslag monumentaanwijzing:

Gebruik door de jaren heen: Onbekend Verschenen artikelen: Hemmerweg 15, Den Hoorn | Stichting Dorpsherstel Texel (monumentenoptexel.nl) Bijzondere gebeurtenissen: Deze boet werd in 1993, onder toezicht van ‘Stichting Dorpsherstel Texel’, gerestaureerd. Logboek onderhoud, restauraties en afgegeven vergunningen: Deze boet werd in 1993, onder toezicht van ‘Stichting Dorpsherstel Texel’, gerestaureerd. 18 april 1934 bouwvergunning schapenboet (reg nr. 45) 18 september 1992 gedeeltelijk veranderen schapenboet (BV 261/92)

49