Bijlage 1. Recycleplan 2024-2030

Recycleplan 2024 - 2030

2024 - 2030

Zaaknummer []

Inhoudsopgave Samenvatting ....................................................................................................................................5 Hoofdstuk 1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

Een nieuw Recycleplan ..........................................................................................7 Doel .............................................................................................................................7 Afval op de Wadden ..........................................................................................................7 De roadmap ...................................................................................................................8 Succesvol afvalbeleid ........................................................................................................8 De afbakening .................................................................................................................9

Hoofdstuk 2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7

Ontwikkelingen in het land ...................................................................................11 Omgaan met schaarse grondstoffen......................................................................................11 Nationaal programma huishoudelijk afval - Van Afval Naar Grondstof (VANG): ..................................11 Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) ................................................................12 Duurzaamheid en inwoners ................................................................................................12 Toenemende druk op de voorzieningen in huis en in de openbare ruimte.........................................12 Communicatie verandert ..................................................................................................13 Financiële prikkels van het rijk ...........................................................................................13 2.7.1 Effecten voor Texel ...........................................................................................13

Hoofdstuk 3 3.1

Huidige Resultaten ..............................................................................................15 Inzameling restafval ........................................................................................................15 3.1.1 Inzameling huishoudelijk restafval .........................................................................15 3.1.2 Inzameling grof restafval .....................................................................................16 3.1.3 Sorteeranalyse .................................................................................................17 Inzameling grondstoffen ...................................................................................................18 3.2.1 Inzameling gft en etensresten ...............................................................................18 3.2.2 Inzameling plastic, blik en drinkpakken ...................................................................19 3.2.3 Inzameling oud papier en karton ............................................................................20

3.2

Hoofdstuk 4 4.1 4.2

4.3

Gedragsverandering ............................................................................................21 Weerstand ....................................................................................................................21 Ongewenst gedrag ..........................................................................................................22 4.2.1 Vervuiling van de grondstoffen ..............................................................................22 4.2.2 Dumpingen en bijplaatsingen ................................................................................22 Aanpak ongewenst gedrag .................................................................................................22

Hoofdstuk 5 5.1 5.2 5.3

Resultaten inwonerpeiling .....................................................................................25 Huidige Afvalscheiding .....................................................................................................25 Stellingen Nieuw Afvalbeleid ..............................................................................................26 Tips en Aandachtspunten ..................................................................................................26

Hoofdstuk 6

Twee Fasen Aanpak.............................................................................................27

Hoofdstuk 7 7.1

Voorzieningen op Orde.........................................................................................29 Toeristisch en bedrijfsmatig Afval .......................................................................................29 7.1.1 Onderzoeken ...................................................................................................30 7.1.2 Pasjes voor de toegang op de milieustraat en toegang tot verzamelcontainers en het chippen van de bakken aan huis voor restafval...................................................................................30 Oud papier ...................................................................................................................31 Gft en etensresten bij appartementen en in de kernen ..............................................................32 Gescheiden inzameling bij scholen en verenigingen ..................................................................33 Verwachte verschuivingen in het afval ..................................................................................33 Kosten van het scenario Voorzieningen op Orde .......................................................................33

7.2 7.3 7.4 7.5 7.6 Hoofdstuk 8 8.1 8.2

Een serviceprikkel op restafval ..............................................................................35 Disclaimer ....................................................................................................................35 Aanpassen van de ophaalfrequenties ....................................................................................36 8.2.1 Het inzamelsysteem ...........................................................................................36 8.2.2 Effect op het gedrag van de inwoners......................................................................37 8.2.3 Effecten in de eigen organisatie ............................................................................37 8.2.4 Combinatie met recycle-tarief ..............................................................................37

3/64

8.3

8.4

8.5 Hoofdstuk 9 9.1

9.2 9.3 Hoofdstuk 10

8.2.5 Verwacht effect op het afval ................................................................................38 8.2.6 Kosten voor het aanpassen van de inzamelfrequenties..................................................38 Restafval wegbrengen naar een ondergrondse verzamelcontainer in de kernen (omgekeerd inzamelen) ....39 8.3.1 Het inzamelsysteem ...........................................................................................39 8.3.2 Effect op het gedrag ..........................................................................................39 8.3.3 Effecten in de eigen organisatie ............................................................................40 8.3.4 Combinatie met recycle-tarief ..............................................................................40 8.3.5 Verwacht effect op het afval ................................................................................40 8.3.6 Kosten omgekeerd inzamelen ...............................................................................41 Nascheiden plastic, blik en drinkpakken ................................................................................42 8.4.1 Het verschil tussen bron en nascheiding ...................................................................42 8.4.2 Geschiktheid voor nascheiding ..............................................................................42 8.4.3

De cijfers in Nederland en de cijfers van Texel vergeleken ............................................43 8.4.4 Het inzamelsysteem ...........................................................................................43 8.4.5 Effect op het gedrag ..........................................................................................44 8.4.6 Effecten in de eigen organisatie ............................................................................44 8.4.7 Combinatie met recycle-tarief ..............................................................................44 8.4.8 Verwacht effect op het afval ................................................................................46 8.4.9 Kosten nascheiding ............................................................................................46 Afwegingskader..............................................................................................................47 8.6 Advies ....................................................................................................................47 Grof afval .........................................................................................................49 Het afvalbrengstation ......................................................................................................49 9.1.1 Effect op het gedrag

..........................................................................................49 9.1.2 Effecten in de eigen organisatie ............................................................................49 9.1.3 Verwacht effect op het afval ................................................................................49 9.1.4 Doorrekening ...................................................................................................50 Advies .........................................................................................................................50 Grof afval aan huis ..........................................................................................................50 Evaluatie en bijsturing ..........................................................................................53

Hoofdstuk 11 Fase 2: Invoering recycle-tarief...............................................................................55 11.1 Cijfers invoering tariefprikkel in Nederland ............................................................................55 11.2 De keuze voor volumefrequentie als afrekening .......................................................................55 11.3 Invoering van Recycle-tarief in Fase 2 ...................................................................................56 11.3.1 Combinatie met de serviceprikkels .........................................................................56 11.3.2 Effect op het gedrag ..........................................................................................57 11.3.3 Effecten op het afval .........................................................................................57 11.3 Kosten invoering recycletarief ............................................................................................57 Hoofdstuk 12 Preventieve maatregelen en ondersteunend beleid ......................................................59 12.1 Preventieve maatregelen ..................................................................................................59 12.1.1 Introductie Opt-In systeem voor ongeadresseerd reclamedrukwerk: Ja-sticker .....................59 12.1.2 Wasbare

luiers.................................................................................................59 12.1.3 Voedselverspilling en thuiscompostering..................................................................59 12.1.4 Kringloop, repaircafé en ruilgroepen .......................................................................59 12.2 Maatwerk voor specifieke groepen mensen .............................................................................60 12.2.1 Voorzieningen voor luier- en incontinentiemateriaal ....................................................60 12.2.2 Voorzieningen voor inwoners met medisch afval .........................................................61 12.2.3 Medicijnafval van apothekers................................................................................61 12.2.4 Kwijtscheldingsregeling na de invoering van de tariefprikkel ..........................................61 12.3 Ondersteunend beleid ......................................................................................................62 12.3.1 Educatie .........................................................................................................62 12.3.2 Communicatie .................................................................................................62 12.3.3 Coaching en

Handhaving......................................................................................62 12.2.4 Keuzes in de inrichting .......................................................................................63 12.4 Kosten preventieve maatregelen en ondersteunend beleid ..........................................................64

4/64

Recycleplan 2024-2030

Definitief

Samenvatting Minder restafval en meer grondstoffen Succesvol afvalbeleid is een combinatie van het ontmoedigen van restafval, het vergemakkelijken van grondstofinzameling en effectieve communicatie. Een combinatie van prikkels op het gebied van service en tarieven zorgt voor het beste resultaat. Het vermindert de hoeveelheid restafval die verbrand wordt en verbetert het hergebruik van grondstoffen. Dit zorgt ervoor dat de stijging van de afvalstoffenheffing gedempt wordt. Gedragsverandering Het succesvol verbeteren van afvalscheiding vereist een gedragsverandering. Het meeste gedrag is onbewust en automatisch en dat vormt een obstakel voor veranderingen. Het is van essentieel belang om manieren te vinden om deze ingesleten gewoonten te veranderen. Het doel is om een 'nieuw normaal' te introduceren waarin goede afvalscheiding als wenselijk, normaal, gemakkelijk en prettig wordt ervaren. De gemeente Texel kiest voor een ambitieus, maar realistisch en haalbaar plan. Dit wordt gedaan door middel van een twee-fasen aanpak. Deze aanpak biedt voldoende tijd om het nieuwe beleid goed te implementeren in de organisatie en om inwoners te laten wennen aan de nieuwe regels voor afvalscheiding. 2 Fasen aanpak In fase 1 (2024-2026) brengen we de voorzieningen op Texel op orde en veranderen we de inzamelfrequenties. Hiermee zorgen we dat alle inwoners hun grondstoffen kunnen scheiden.

We starten een goede registratie zodat we een beter inzicht krijgen in de herkomst en de aanbiedfrequentie van de afvalstromen. Ook worden technische voorbereidingen getroffen voor de invoering van het recycle-tarief in 2027, zoals het aanschaffen van inzamelmiddelen en voertuigen die hiermee compatibel zijn. De administratieve processen en het benodigd maatwerk wordt voorbereid.

Fase 1

Begin 2026 komt er een evaluatie waarin we kijken welke resultaten met deze eerste fase zijn behaald en welke aanvullende maatregelen nodig zijn voor de start van Fase twee. Ook hebben we op dat moment een beter beeld over de daadwerkelijke verdeling van huishoudelijk restafval en restafval dat wordt veroorzaakt door toerisme en bedrijfsmatige activiteiten. Bij de evaluatie zal een voorstel worden gevoegd op welke wijze we in Fase 2 omgaan met deze niet-huishoudelijke afvalstroom, op het gebied van dekking van de kosten, registratie en inzameling. Na evaluatie in 2026 voeren we waar nodig de aanpassingen door. In Fase 2 (2027 en verder) voeren we Recycle-tarief in. Voorzieningen op Orde In de eerste fase brengen we de voorzieningen op orde. We introduceren de landelijk verplichte inzameling van GFT bij de hoogbouw, en we richten de inzameling van het oud papier en karton zodanig in dat deze beter past bij de nieuwe ontwikkelingen in de markt, en de nieuwe inzichten over het werken met vrijwilligers. Ook faciliteren we scholen en verenigingen met de mogelijkheden van gescheiden inzameling en een hierop ingericht educatieprogramma. En we gaan de herkomst van het afval beter registreren. Op deze wijze zorgen we ervoor dat de kosten van het toeristisch afval beter in beeld komen.

Een betere registratie brengt meer inzicht in de herkomst van het afval Een deel van het afval van Texel ontstaat niet uit de huishoudelijke activiteiten van de inwoners, maar ontstaat bij bedrijfsmatige activiteiten, met name in de toerismesector. Op dit moment zijn deze afvalstromen niet goed gescheiden geregistreerd. We weten dat het een relevante factor is in de hoge tonnages restafval op het eiland, maar we weten niet hoe groot de factor exact is. De maatregelen in de Voorzieningen op Orde zorgen voor een beter inzicht en creëren de mogelijkheid om de kosten beter te verdelen over de inwoners en de toeristen. De introductie van een serviceprikkel op restafval Er zijn drie mogelijke serviceprikkels die de hoeveelheid restafval kunnen veranderen; het aanpassen van inzamelfrequenties, het omgekeerd inzamelen van restafval in de kernen, en 5/64

Grof afval

Fase 2

Recycleplan 2024-2030

Definitief

nascheiding van plastic, blik en drinkpakken (PBD). De effecten van deze scenario’s zijn in kaart gebracht voor wat betreft de effecten op het gedrag, de consequenties voor de inzamelorganisatie, de verwachte verschuivingen in het restafval en de grondstofstromen, de kosten en de comptabiliteit met het recycletarief. Op basis van dit vergelijk adviseren we de gemeente Texel om in te zetten op het aanpassen van de inzamelfrequenties. In dit scenario wordt restafval voortaan elke vier weken ingezameld, en groente, fruit en tuinafval plus etensresten en plastic, blik en drinkpakken elke twee weken. Dit scenario levert goede resultaten voor het verminderen van restafval en het optimaliseren van de hoeveelheid grondstoffen, kan eenvoudig worden ingevoerd, zonder grote investeringen en levert de beste demping op van de kosten. De implementatie van het recycletarief In 2027 voeren we het recycletarief in. Hierbij splitsen we de afvalstoffenheffing in een vast en een variabel deel, vergelijkbaar met de opbouw van de energierekening. Het vaste deel wordt door alle inwoners betaald, terwijl het variabele deel afhankelijk is van het aantal keren dat de inwoners het restafval aanbieden. Hierdoor hebben inwoners invloed op de hoogte van hun afvalstoffenheffing, waardoor goede scheiders beloond worden en anderen worden gestimuleerd om beter afval te scheiden.

In Nederland is deze methode bij uitstek de best presterende keuze voor afvalscheiding. Het is ingevoerd door iets meer dan de helft van de gemeenten en zorgt gemiddeld voor 90 kilo minder restafval en ca 30% betere afvalscheiding. Door de fasering houden we het behapbaar Voor de invoering van een tariefprikkel zijn verschillende belangrijke voorwaarden van toepassing: • Toegankelijke afvalscheiding voor alle inwoners, inclusief hoogbouw en buitengebieden. • Infrastructuur voor geregistreerde inzameling van restafval. • Aanpassingen aan regelgeving en facturering. • Monitoring van inzamelgedrag via app of online platform. • Maatwerk voor mensen met onvermijdelijk extra restafval door ziekte. • Evaluatie en aanpassing van de kwijtscheldingsregeling. • Effectieve communicatie en inzet van afvalcoaches. • De gemeente ontwikkelt een aanpak voor ongewenste neveneffecten. Door deze stappen te verankeren in de tijd houden we het Recycleplan realistisch en haalbaar. Maatregelen voor grof afval lopen parallel aan de invoering van het Recycleplan Ook bij het grove afval is de focus op efficiënt scheiden en hergebruiken van grof afval. Voor het grove afval aan huis wordt een betaald ophaalsysteem geïntroduceerd, met als doel het stimuleren van bewuste keuzes en het verminderen van grof afvalafspraken.

Daarnaast passen we de inzamelfrequentie aan zodat hij beter aansluit bij de nieuwe inzamelfrequentie stromen aan huis (elke vier weken) Het Afvalbrengstation De Hamster brengen we up-to date. De focus ligt op goede afvalscheiding en veiligheid voor de inwoners en het personeel. Uitvoering van dit plan is minimaal benodigd om De Hamster open te houden. De toegangscontrole op de Hamster wordt voortaan geregeld door middel van pasjes.

Preventieve maatregelen, maatwerk en ondersteunend beleid In het laatste hoofdstuk gaan we in op de preventieve maatregelen en het ondersteunend beleid voor het Recycleplan. Bij de mogelijkheden voor het voorkomen van afval bekijken we de mogelijkheden voor de introductie van het Opt-In systeem voor reclamedrukwerk, het stimuleren van wasbare luiers en de rol van de gemeente in campagnes tegen voedselverspilling. Ook kijken we hoe de gemeente de doorstart van de kringloop en het repaircafé kan ondersteunen. We introduceren maatwerk voor mensen met luier- en incontinentiemateriaal, en voorzieningen voor mensen die door een medische aandoening onvermijdbaar extra restafval hebben. En een ondersteunend pakket aan maatregelen om het Recycleplan tot een succes te maken. Hierin worden onder meer Educatieve programma’s voor scholen opgenomen, een communicatie aanpak rondom afval, de inzet van coaches en handhaving en aanpassingen in de infrastructuur om inwoners te verleiden tot gewenst gedrag. 6/64

Recycleplan 2024-2030

Hoofdstuk 1

Definitief

Een nieuw Recycleplan

1.1 Doel Op 22 februari 2023 hebben we een raadsinformatieavond georganiseerd voor raadsen commissieleden. Tijdens deze avond is de grondstoffendriehoek geïntroduceerd en verkend in een interactieve sessie. Alle keuzes die we maken binnen het nieuwe beleid hebben effect op één of meer knoppen uit deze driehoek: milieu, service en/of kosten.

Kost en

Milie

Servic

In een ideale wereld streven we naar betere Figuur 1 Grondstoffendriehoek e u milieuresultaten en meer service tegen lagere kosten. Dit blijkt echter niet altijd mogelijk. Hogere milieuresultaten kunnen soms alleen behaald worden met een lagere service en een hogere service is vaak niet mogelijk binnen gelijkblijvende kosten. Daarom maken we keuzes: aan welke knoppen willen we beleidsmatig draaien? Vaak betekent dit dat de driehoek verandert in een beleidspuzzel. In de kadernota heeft de raad in 2023 de volgende puzzelstukjes vastgesteld als doelstellingen en kaders voor ons beleid: Milieu: We sluiten aan bij de landelijke VANG-doelstellingen die gericht zijn op een forse vermindering van de hoeveelheid ongescheiden aangeboden restafval, met de ambitie van maximaal 100 kg restafval in 2026. Daarnaast optimaliseren we de gescheiden inzameling van de grondstoffen en streven we naar maximaal 30 kilorestafval per inwoner per jaar in 2030. Kosten: De afvalstoffenheffing is 100% dekkend. We zetten in het Recycleplan in op de beheersbaarheid van de kostenstijging. Service: We ondersteunen onze inwoners met maatregelen die gericht zijn op een gedragswijziging. Dit betekent dat we het aanbieden van grondstoffen makkelijker maken en het aanbieden van ongescheiden restafval minder aantrekkelijk. Voor bepaalde groepen inwoners richten we maatwerk in.

Binnen het nieuwe Recycleplan hebben we aandacht voor het toeristisch afval dat op Texel ontstaat en effect heeft op de resultaten. Regie: We werken hiervoor samen met shareholders en stakeholders (zoals bijvoorbeeld de toeristische sector, scholen, verenigingen, vrijwilligers en belastingen), en we leren van andere gemeenten.

Figuur 2: Puzzelstukjes afvalbeleid

1.2 Afval op de Wadden Afval inzamelen op de Waddeneilanden werkt een beetje anders dan op het vasteland. De eilanden liggen in het noorden, gescheiden van het vasteland door de Waddenzee. Daarom moeten we goed nadenken over hoe we het afval verzamelen en naar de verwerkers brengen. Op Texel produceren mensen nog steeds veel meer restafval per persoon per jaar dan de doelstelling van 100 kilo. Dit geldt ook voor de andere Waddeneilanden. Ze produceren veel meer afval dan vergelijkbare gemeenten elders in Nederland. Dit komt mede door het toerisme op de eilanden. Elk jaar zijn er ongeveer 4 miljoen toeristische overnachtingen op Texel, maar de manier waarop we het afval van deze toeristen verzamelen, is nog niet goed gescheiden van de inzameling van huishoudelijk afval. Hoewel gemeente Texel de mogelijkheid biedt om speciale containers aan te vragen voor het afval van toeristen, maakt slechts een 7/64

Recycleplan 2024-2030

Definitief

klein deel van de aanbieders met toeristische overnachtingen hier gebruik van. Door de hoeveelheid afval van Texel te vergelijken met andere gemeenten met een zelfde opbouw en een vergelijkbaar inzamelsysteem, verwachten we dat maximaal 30% van het Texels huishoudelijk afval afkomstig is van bedrijven en toeristische activiteiten. Omdat er op dit moment geen herkomst wordt geregistreerd, is dit getal een inschatting. In dit plan nemen we maatregelen op om dit beter in beeld te brengen. We moeten dit beter regelen, zodat: 1. We kunnen bijhouden hoeveel afval afkomstig is van bedrijven en huishoudens. 2. De gemeente ervoor kan kiezen om de kosten voor het verwerken van afval van bedrijven en toeristen te laten betalen door de veroorzakers en niet door de inwoners van Texel via de afvalstoffenheffing.

1.3 De roadmap In onderstaande roadmap schetsen we op welke wijze het beleid tot stand is gekomen, en welke stappen we nog kunnen verwachten. Deze stappen zijn in dit document nader uitgewerkt.

Figuur 3: Aanpak om te komen tot het nieuwe Recycleplan

1.4 Succesvol afvalbeleid In Nederland maken alle gemeenten hun eigen keuzes voor afvalscheiding. Sommige keuzes zijn meer succesvol dan andere keuzes. Wat we zien is dat de meest succesvolle gemeenten allemaal een combinatie invoeren van 1 het ontmoedigen van restafval, 2 het makkelijker maken om grondstoffen aan te bieden 3 het goed communiceren over nut en noodzaak (en over het waarom en hoe) van afvalscheiding.

8/64

Recycleplan 2024-2030

Definitief

Jaarlijks doet een groot aantal gemeenten mee met de NVRD1 Benchmark Huishoudelijk Afval. In 2023 werden de gegevens over 2022 aangeleverd van 183 gemeenten in Nederland. De resultaten van deze benchmark geven duidelijke aanknopingspunten over welke aanpak succesvol is bij de introductie van nieuw afvalbeleid. De meest succesvolle gemeenten hebben allemaal een combinatie ingevoerd van (een) serviceprikkel(s) en een tariefprikkel, gecombineerd met uitgebreide communicatie. Deze combinatie leidt tot gemiddeld 49% minder restafval en 12% lagere kosten ten opzichte van gemeenten die geen maatregelen hebben doorgevoerd om het restafval te verminderen. Figuur 4: Resultaten Landelijke Benchmark Afval 2022; Effectiviteit inzamelsystemen

1.5 De afbakening In dit Recycle-Plan gaan we in op de inzameling van huishoudelijk afval, en de hiermee samenhangende problematiek van bedrijfsafval en toeristisch afval binnen het huishoudelijk afval. We gaan in dit plan niet in op bedrijfsafval in de commerciële zin van het woord. Dit afval valt buiten de zorgplicht van de gemeente. Ook voor wat betreft het afval in de openbare ruimte maken we een knip. Afval dat ontstaat als gevolg van de inzameling van huishoudelijk afval (zwerfafval gerelateerd aan de aanbieding van huishoudelijk afval, dumpingen en bijplaatsingen) nemen we in deze notitie wel mee. Afval dat ontstaat door bedrijfsactiviteiten en recreatie in de openbare ruimte wordt opgenomen in een separate notitie “Schoon”.

1 Nederlandse Vereniging voor afval- en ReinigingsDiensten; branchevereniging voor afvalinzameling en reiniging.

9/64

Recycleplan 2024-2030

Hoofdstuk 2

Definitief

Ontwikkelingen in het land

2.1 Omgaan met schaarse grondstoffen Wereldwijd gebruiken we met zijn allen meer grondstoffen dan de aarde in een jaar kan genereren. Dit betekent dat we onze natuurlijke hulpbronnen aan het uitputten zijn. Deze ontwikkeling is gestart in de jaren 70 en de datum waarop we dit moment wereldwijd bereiken verschuift telkens naar een eerder moment in het jaar. In 2024 is deze Earth Overshoot Day wereldwijd opgeschoven naar 25 juli. Kortom, we leven in 2024 dus bijna een half jaar op de reserves van de aarde. We zien de effecten van deze schaarste aan grondstoffen in allerlei facetten van ons dagelijks leven. Energie, voedselproductie, schone lucht en drinkwater zijn basisbehoeften waarvoor continuïteit nodig is binnen het internationale geopolitieke landschap. De grondstoffen die we gebruiken voor het opwekken van alternatieve energie zijn – net als de fossiele brandstoffen – schaars en bevinden zich vaak in landen die politiek niet stabiel zijn. Om die reden heeft de Europese Unie wetgeving opgesteld voor kritische schaarse materialen2. Nederland heeft een Figuur 5: Ontwikkeling Earth Overshoot Day. Nationale Grondstoffenstrategie opgesteld3. Bron: Global Footprint Network Op dit moment ligt de Nederlandse Overshoot Day eerder dan de internationale, namelijk al in april van elk jaar. De Rijksoverheid heeft een Rijksbreed Programma Nederland Circulair 2050 opgesteld4.

Binnen dit programma zijn transitieprogramma’s uitgewerkt om de transitie naar een circulaire samenleving verder vorm te geven op het gebied van consumptiegoederen, kunststoffen, bouw, maakindustrie en biomassa & voedsel. Aanvullend op dit programma heeft de Rijksoverheid een Nationaal programma Circulaire Economie5 opgesteld om meer duurzaam met grondstoffen (en de aarde) om te gaan. Het programma kent vier algemene maatregelen: 1. Vermindering van grondstoffengebruik 2. Substitutie van grondstoffen 3. Levensduurverlenging 4. Hoogwaardige verwerking Binnen de circulaire economie focussen we ons op het zo lang mogelijk beschikbaar houden van producten en grondstoffen.

2.2 Nationaal programma huishoudelijk afval - Van Afval Naar Grondstof (VANG): Binnen het programma VANG werken de rijksoverheid (Rijkswaterstaat), gemeenten, brancheorganisaties en producenten samen aan de implementatie van een circulaire economie. Het doel voor heel Nederland is om in 2050 volledig circulair te zijn. Bij het huishoudelijk afval ligt de focus op het nog beter scheiden van restafval en het verbeteren van de kwaliteit van deelstromen. Het programma VANG-HHA beslaat de periode van 2015-2025. De ambitie was om 2 European Critical Raw Materials Act (CRMA) 3 Nationale Grondstoffenstrategie 4 Nederland circulair in 2050 5 Nationaal Programma Circulaire Economie 2023 - 2030

11/64

Recycleplan 2024-2030

Definitief

in 2020 75% afvalscheiding en 100 kilo restafval per inwoner per jaar te realiseren. Dit doel is nog niet gehaald. Vanaf 2020 richt het programma zich op twee belangrijke doelen: • Het nog beter scheiden van restafval. • Het verbeteren van de kwaliteit van de deelstromen.

2.3 Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) UPV staat voor Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid. In eenvoudige woorden betekent dit dat bedrijven die producten op de markt brengen, verantwoordelijk zijn voor de recycling van het afval van die producten. Deze aanpak is bedoeld om producenten aan te moedigen hun producten zo te innoveren dat ze beter passen bij een circulaire economie. Dit heeft enkele praktische gevolgen: 1. Producenten moeten zorgen voor een geschikt systeem om producten terug te nemen en dit moet kosteloos zijn voor consumenten. 2. Producenten moeten meetbare doelen stellen en verslag uitbrengen over hun afvalbeheer. 3. Het is mogelijk dat producenten gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen, bijvoorbeeld via producentenorganisaties. 4. Producenten kunnen bestaande systemen gebruiken, zoals de gemeentelijke afvalinzameling, maar ze zijn daar niet toe verplicht. 5. Gemeenten kunnen ervoor kiezen al dan niet samen te werken, het is geen verplichting. Er zijn verschillende categorieën van deze verantwoordelijkheid voor verschillende soorten producten en de verantwoordelijkheid kan zowel verplicht als vrijwillig zijn.

Momenteel zijn er • 11 (gedeeltelijke) UPV’s: Verpakkingen (Plastic, blik en drinkpakken), Papier en Karton, Glas, Houtafval, Elektrische Apparaten, Batterijen en accus’s, Vlakglas, Matrassen, Textiel, Autobanden en Zwerfafval); • 2 nieuwe (Schoenen en Luiers) in voorbereiding; • 3 in onderzoek (Vloerbedekking, Zitmeubilair en Medicijnen). Producentenverantwoordelijkheid helpt gemeenten bij de kosten van afvalbeheer en bevordert het circulaire beheer van grondstoffen. Het betekent daarnaast wel dat gemeenten moeten balanceren tussen de wensen en eisen van verschillende belanghebbenden bij het beheer van huishoudelijk afval.

2.4 Duurzaamheid en inwoners Steeds meer mensen, vooral jongeren, tonen interesse in duurzaamheid en het klimaat. Mensen passen hun gedrag aan: meer mensen kiezen voor zonnepanelen en elektrische auto's, er wordt vaker biologisch en vegetarisch gegeten en initiatieven tegen voedselverspilling worden populairder. Ook afvalscheiding is normaal geworden en de meeste mensen doen hier graag aan mee. In deze eeuw is de gemiddelde hoeveelheid restafval in Nederland gedaald van 220 kilo naar 130 kilo per persoon per jaar.

2.5 Toenemende druk op de voorzieningen in huis en in de openbare ruimte In Nederland worden mensen gemiddeld ouder en ze blijven langer gezond. Zelfs degenen die minder vitaal zijn, wonen vaak zelfstandig, soms met hulp van buitenaf. Deze groep is vaak minder mobiel en heeft niet altijd toegang tot moderne communicatiemiddelen. Bij het ontwikkelen van nieuw beleid houden we extra rekening met deze groep. Tegelijkertijd groeit de vraag naar woningen, meer groene ruimte en water vanwege klimaatverandering, extra parkeerplaatsen en recreatieruimte. De (gescheiden) inzameling van afval neemt ruimte in beslag in huizen, schuren, tuinen en openbare ruimtes. Dit zorgt voor concurrentie met andere vormen van ruimtegebruik die voor inwoners vaak hoger op de prioriteitenlijst staan. Alle beslissingen over toekomstige afvalinzameling worden gemaakt in het licht van schaarste, zowel in de privésfeer als in de openbare ruimte.

12/64

Recycleplan 2024-2030

Definitief

2.6 Communicatie verandert De tijd waarin iedereen de lokale krant las, is voorbij. Sociale media, nieuwsprogramma's, realityshows en buurtapps hebben grotendeels de rol van informatieverspreiding overgenomen. Het voordeel van deze platforms is de snelle en toegankelijke verspreiding van informatie. Het nadeel is echter dat het lijkt te ontbreken aan controle op de waarheidsgetrouwheid van de verspreide informatie. Meningen worden even zeker verkondigd als feiten en het is vaak moeilijk om meningen en feiten van elkaar te onderscheiden. Dit maakt communicatie over het belang en de inhoud van afvalscheiding een uitdaging, vooral in discussies over bron- en nascheiding van verpakkingen (plastic, blik en drinkpakken).

2.7 Financiële prikkels van het rijk De kosten voor de verwerking van restafval worden hoger. De overheid heft sinds 2017 een afvalstoffenbelasting per ton afval die verbrand wordt. Bedroeg dit bedrag in 2017 € 13,11 per ton, in 2024 staat de teller op € 39,23 per ton. De verwachting is dat dit bedrag jaarlijks verder zal oplopen. Hier bovenop heeft het kabinet in 2021 een CO2-heffing geïntroduceerd. De CO2-heffing koppelt een prijs aan de industriële emissie van een ton CO2. Op dit moment vallen nog veel bedrijven binnen de vrijstelling die het kabinet tijdelijk heeft ingesteld, zodat zij hun processen anders kunnen inrichten. De verwachting is dat deze heffing een oplopend financieel effect gaat hebben op het huishoudelijk afval. De overheid kan de hoogte van de heffing aanpassen en de hoeveelheid CO2 die onder de vrijstelling valt. De verwachting is dat deze kosten voor 2030 zullen oplopen tot minimaal € 30,- per aangeleverde ton restafval. Deze belasting komt boven op de bestaande verbrandingsbelasting.

2.7.1 Effecten voor Texel We hebben de ontwikkelingen van deze heffingen in kaart gebracht voor de huidige tonnages. Op dit moment betaalt de gemeente Texel € 116.000 euro verbrandingsbelasting bovenop haar normale verwerkingskosten voor restafval. Indien de gemeente er niet in slaagt om met een aanpassing in het beleid de hoeveelheid restafval omlaag te brengen, zullen deze heffingen in 2030 stijgen naar € 232.000. 87K Dit betekent een 250000 verdubbeling van de heffing op verbranding 200000 van restafval. Deze 150000 116K stijging komt bovenop 145K de autonome stijging 100000 van de 50000 verbrandingskosten en de arbeidskosten. 0

Ontwikkeling van de heffingen van het Rijk

2025

2030

verbrandingsbelasting

CO2 heffing

Grafiek 1: Ontwikkelingen van de heffingen van het Rijk toegespitst op de situatie op Texel Om deze serieuze kostenstijging te dempen is het zeer belangrijk om de hoeveelheid huishoudelijk restafval zo veel als mogelijk te verlagen. Deze heffingen worden immers alleen geheven op afval dat verbrand wordt, en niet op de gescheiden grondstoffen.

13/64

Recycleplan 2024-2030

Hoofdstuk 3

Definitief

Huidige Resultaten

In dit hoofdstuk bekijken we de huidige situatie per afvalstroom op Texel. Daarnaast bekijken we kort welke maatregelen uit het Grondstoffenplan (2013-2020) zijn uitgevoerd. Hierbij putten we uit het evaluatierapport van HVC uit 2020. Dit hele rapport is bijgevoegd als bijlage 1. We vergelijken de resultaten met de resultaten in het verleden en met de resultaten van andere gemeenten. Hierbij vergelijken we Texel met de andere gemeenten in Noord-Holland, met de andere Waddeneilanden en met de andere gemeenten in Nederland die net als Texel zeer laag stedelijk zijn. Deze cijfers worden door het CBS verzameld. De laatste vergelijkingscijfers stammen uit 2022. We focussen ons in dit overzicht op de afvalstromen restafval, gft en etensresten, plastic, blik en drinkpakken en oud papier en karton. Dit zijn de belangrijkste stromen voor het nieuwe Recycleplan.

3.1 Inzameling restafval De inzameling van restafval bestaat uit (1) de inzameling van huishoudelijk restafval in de bakken aan huis en in de verzamelcontainers bij appartementen en (2) de inzameling van ongescheiden grof afval aan huis en op het afvalbrengstation.

3.1.1 Inzameling huishoudelijk restafval De inwoners die in een huis met een tuin wonen kunnen hun restafval elke drie weken aanbieden in een bak aan huis. De bewoners van een flat of appartementencomplex en de inwoners in sommige kernen kunnen hun restafval aanbieden in ondergrondse containers. In het Grondstoffenplan (2013-2020) zijn twee maatregelen opgenomen om de hoeveelheid ongescheiden restafval aan huis te verminderen. De eerste was de introductie van een driewekelijks inzamelschema in de laagbouw en de tweede was het op termijn vervangen van de bakken aan huis voor verzamelcontainers. De driewekelijkse frequentie is doorgevoerd. Het inzamelen met behulp van ondergrondse containers is op een aantal locaties doorgevoerd. We zien de resultaten van dit grondstoffenbeleid vanaf 2016 goed terug. Dit is tevens ook het introductiejaar van de bakken aan huis voor plastic, blik en drinkpakken. De hoeveelheid restafval loopt terug van 287 kilo per inwoner per jaar naar ca. 200 kilo per inwoner per jaar (afname ca 30%). Door de Corona-jaren en het hierdoor toegenomen thuiswerken en nationaal toerisme zien we dat de hoeveelheden na 2019 weer toenemen. In het afgelopen jaar is opnieuw een dalende trend ingezet. Grafiek 2: Restafval op Texel in kg per inwoner per jaar

15/64

Recycleplan 2024-2030

Definitief

Vergelijking met andere gemeenten Als we de cijfers van de gemeente Texel vergelijken met andere gemeenten ontstaat het volgende beeld:

Restafval

Kg per inwoner per jaar 2022 224,6 431,8 156,6 152,8 128,7

Texel Waddeneilanden Noord-Holland Stedelijkheidsklasse 5 Nederland Tabel 1: Landelijke gemiddelden 2022: Restafval

We zien dat Texel het door het ingezette grondstoffenbeleid een stuk beter doet dan de andere Waddeneilanden. Met name Ameland en Vlieland hebben heel veel restafval per inwoner per jaar. Doordat de andere Waddeneilanden ook stedelijkheidsklasse 5 gemeenten zijn, beïnvloeden zij ook de resultaten in deze groep. Deze zouden zonder de hoge hoeveelheden restafval op de Waddeneilanden uitkomen op gemiddeld 118 kilo per inwoner per jaar. Met de Waddeneilanden loopt dit gemiddelde dus op naar 152,8. In Noord-Holland zien we in 2022 het effect van het feit dat een groter aantal gemeenten is overgestapt naar een tariefprikkel. De gemiddelde hoeveelheid restafval in de provincie daalt met ruim 20 kilo van 177 kilo in 2021 naar 156,6 kilo in 2022. Hiermee schuift de provincie meer op richting het landelijke gemiddelde van 128,7 kilo per inwoner in 2022.

3.1.2 Inzameling grof restafval

53,0

71

68

80.7

62.5

55.4

53.7

40

54.1

55.8

66.3

82.2

Het restafval dat te groot is voor de container kunnen de inwoners op Texel wegbrengen naar het afvalbrengstation De Hamster of aan huis laten ophalen in de grof huisvuil ronde die elke drie weken wordt gereden. In het Grondstoffenplan (2013-2020) was een uitbreiding van het afvalbrengstation De Hamster voorzien, en ook het beperken van de hoeveelheid van ongescheiden restafval door middel van toegangscontrole, registratie en afrekenen. Deze maatregelen zijn niet uitgevoerd. De uitbreiding van De Hamster is in verband met het benodigde budget voorlopig uitgesteld. De raad heeft op dat moment ook besloten om geen toegangscontrole in te stellen bij de poort. Zonder deze toegangscontrole en de registratie zijn er alleen hoeveelheidsbeperkingen mogelijk per keer. Dit is inmiddels de praktijk op Texel. Inwoners mogen per dag maximaal 250 kilo gratis aanleveren. Voor alles daarboven dient betaald te worden. Ook de dagelijkse limiet is in de praktijk niet of nauwelijks te borgen omdat er geen registratie plaatsvindt. Doordat er nauwelijks Grof restafval in kilogram per inwoner beperkende maatregelen zijn wordt per jaar er op Texel veel grof 90 restafval ingezameld. Doordat er geen pasjes 80 zijn is er ook nauwelijks 70 onderscheid te maken 60 tussen huishoudelijk en bedrijfsafval. 50

30 20 10 0

2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 Grafiek 3: Grof restafval op Texel in kilogram per inwoner per jaar 16/64

Recycleplan 2024-2030

Definitief

Vergelijking met andere gemeenten We zien pas hoeveel effect het niet doorvoeren van de maatregelen heeft gehad als we de cijfers van de gemeente Texel vergelijken met de cijfers van de andere gemeenten:

Grof Restafval

Kg per inwoner per jaar 2022 Texel Waddeneilanden Noord-Holland Stedelijkheidsklasse 5 Nederland

62,5 77,9 35,2 26,9 24,1

Tabel 2: Tabel 1: Landelijke gemiddelden 2022: Grof Restafval Alleen ten opzichte van de andere Waddeneilanden scoort de gemeente Texel beter. In de andere categorieën liggen de hoeveelheden gemiddeld tussen de 30 en 40 kilo lager dan op Texel. Van het grove huishoudelijk afval wordt nog 25 kilo nagescheiden in grondstoffen. In totaal gaat er dus 28 kilo grof huishoudelijk afval de verbrandingsoven in.

3.1.3 Sorteeranalyse In Nederland checken we regelmatig de samenstelling van het huishoudelijk restafval. Dit doen we door monsters te nemen van het huishoudelijk restafval dat is ingezameld en deze monsters uit te sorteren in de verschillende grondstoffen. Op basis van de gesorteerde grondstoffen kunnen we de gemiddelde samenstelling van het restafval in Nederland bepalen. We kunnen op basis van deze cijfers de volgende conclusies trekken: • Slechts 17% van het aangeboden restafval is daadwerkelijk restafval. Kortom 83% van het aangeboden restafval zijn eigenlijk grondstoffen die hergebruikt kunnen worden. Hierdoor worden onnodige verbrandingskosten gemaakt, onnodig verbrandingsbelasting betaald en gaan waardevolle grondstoffen verloren. • De grootste fractie in het restafval is gft en etensresten. Dit zijn met name etensresten, die uiteenvallen in twee categorieën: o Eten over de datum in verpakking; o Resten van eten dat is klaargemaakt. • Nog zo’n 20% van het restafval bestaat uit oud papier en plastic, blik en drinkpakken. Figuur 6: Gemiddelde Sorteeranalyse Nederland, • Slechts 17% van het restafval is echt restafval. Bron; de Afvalspiegel Deze verhouding is gebaseerd op gewicht en vinden we gemiddeld terug in alle gemeenten in Nederland.

Het loont dus om ons in dit Recycleplan met name te focussen op restafval, gft en etensresten, plastic, blik en drinkpakken en oud papier en karton.

17/64

Recycleplan 2024-2030

Definitief

3.2 Inzameling grondstoffen 3.2.1 Inzameling gft en etensresten De inwoners die in een huis met een tuin wonen kunnen hun gft en etensresten elke drie weken aanbieden in een container aan huis. De bewoners van een flat of appartementencomplex hebben geen mogelijkheid om gft en etensresten gescheiden aan te bieden.

1x3

In het Grondstoffenplan (2013-2020) zijn er twee maatregelen voorgesteld om de inzameling van gft en etensresten te verbeteren. De eerste was de introductie van seizoensgebonden inzameling (2x3 weken in van maart tot en met november, en 1x per 3 weken van december tot en met februari). De tweede maatregel was de introductie van bladkorven in het najaar. Beide maatregelen zijn niet uitgevoerd. De gemeente heeft gekozen voor een vast inzamelschema met drie bakken die iedere drie weken mogen worden aangeboden. Mensen met veel gft en etensresten hebben de mogelijkheid gekregen om gratis een extra container te krijgen voor het aanbieden van deze stroom. Als we rekening houden met droge en minder droge jaren (in de droge jaren is er minder tuinafval) is de hoeveelheid gft en etensresten die inwoners gescheiden aanbieden nagenoeg constant. Alleen in de Corona-jaren 20202021 schieten we wat omhoog. In deze jaren hebben meer Nederlanders hun tuin op orde gemaakt om erin te kunnen recreëren.

Grafiek 4: GFT op Texel in kilogram per inwoner per jaar Vervuiling gft en etensresten Alle gft en etensresten dat in 2023 is aangeboden was van voldoende kwaliteit voor verwerking; er heeft geen afkeur plaatsgevonden als gevolg van een overschrijding van de norm voor vervuiling of stoorstoffen. Vergelijking met andere gemeenten Als we de cijfers van de gemeente Texel vergelijken met andere gemeenten ontstaat het volgende beeld.

Gft en etensresten Texel Waddeneilanden6 Noord-Holland Stedelijkheidsklasse 5 Nederland

Kg per inwoner per jaar 2022 100,9 157,3 93,4 145,5 111,6

Tabel 3: Tabel 1: Landelijke gemiddelden 2022: GFT 6 Alleen Texel en Ameland hebben voor 2022 gegevens aangeleverd bij het CBS.

18/64

Recycleplan 2024-2030

Definitief

De inwoners van Texel hebben in 2022 iets meer gft en etensresten gescheiden ingezameld dan de inwoners van de provincie Noord-Holland. Dit heeft waarschijnlijk te maken met het feit dat de gemiddelde tuingrootte in Noord-Holland iets kleiner is dan op Texel. Als we Texel vergelijken met gemeenten in stedelijkheidsklasse 5 (zeer weinig stedelijk) die in aard en omvang veel meer lijken op de gemeente Texel, wordt er op Texel juist fors minder gft en etensresten gescheiden ingezameld. Dit zien we ook als we Texel vergelijken met Ameland. De reden hiervoor is niet direct duidelijk.

3.2.2 Inzameling plastic, blik en drinkpakken De inwoners die in een huis met een tuin wonen kunnen hun plastic, blik en drinkpakken (PBD) elke drie weken aanbieden in een container aan huis. Op het eiland staan ook 29 verzamelcontainers voor de inzameling van deze stroom. Hier kunnen de bewoners van flats en appartementencomplexen, maar ook de toeristen hun plastic afval kwijt. In het Grondstoffenplan (2013-2020) was het plan om plastic, blik en drinkpakken elke twee weken in te zamelen in plastic zakken. Drinkpakken werden nog niet ingezameld. In het plan is een onderzoek naar een doelmatige wijze van inzamelen opgenomen. De gemeente heeft ervoor gekozen om net als bij restafval en gft en etensresten een driewekelijkse ophaalfrequentie in te voeren. In navolging van de landelijke ontwikkeling zijn de drinkpakken en blik een onderdeel geworden van de stroom plastic, blik en drinkpakken. In 2016 is er bovendien een bak aan huis voor PBD voor de laagbouw geïntroduceerd. De resultaten voor de PBD-inzameling op Texel zijn als volgt:

PBD in kilogram per inwoner per jaar

2018

2019

29.8

30.3

30 25

33,6

38.5

2017

38.4

36

35

39.2

40

41.3

45

15 10

16.9

20

5 0

2015

2016

2020

2021

2022

De introductie van de bak aan huis voor PBD is een gouden greep geweest voor de inwoners van Texel. Sinds deze introductie schieten de hoeveelheden PBD op Texel omhoog. Net als met de andere afvalstromen zijn de jaren 2020-2021 bijzonder door de Coronapandemie. Sindsdien lijkt de hoeveelheid zich te stabiliseren tussen de 30 en 35 kilo per inwoner per jaar.

2023

Grafiek 5: PBD op Texel in kilogram per inwoner per jaar

Vervuiling PBD-stroom Er werd in 2023 5% PBD afgekeurd. Als we dit van de totale hoeveelheid PBD aftrekken blijft er nog steeds ca. 32 kilo over die gescheiden is ingezameld. Dit is zeer hoog. Vergelijking met andere gemeenten De inwoners van de gemeente Texel zamelen naar verhouding veel PBD gescheiden in. Zij presteren hier hetzelfde als andere, zeer weinig stedelijke gemeenten met veel laagbouw. Op Texel scheiden de inwoners veel beter dan in de provincie Noord-Holland en ook beter dan het landelijke gemiddelde in 2022. De andere 19/64

Recycleplan 2024-2030

Definitief

Waddeneilanden laten hun restafval nascheiden via de Omrin. Deze gemeenten leveren geen cijfers aan bij het CBS. Uit andere bronnen weten we dat de gemiddelden uit deze nascheiding tussen de 20 en de 25 kilo bedragen.

PBD

Kg per inwoner per jaar 2022 Texel Noord-Holland Stedelijkheidsklasse 5 Nederland

30,3 24,5 30,3 29

Tabel 4 Tabel 1: Landelijke gemiddelden 2022: PBD

3.2.3 Inzameling oud papier en karton De inwoners van Texel moeten hun oud papier en karton (OPK) wegbrengen naar verzamelcontainers. Op sommige plekken zamelen vrijwilligers van verenigingen en scholen in aan huis. In het Grondstoffenplan (2013-2020) werd voorgesteld om samen met de verenigingen toe te werken naar een nieuw inzamelsysteem. De eerste gesprekken hebben inmiddels plaatsgevonden, maar deze hebben nog niet geleid tot een andere inzameling. Een voorstel voor de toekomst is opgenomen in het nieuwe Recycleplan. De resultaten voor de oud papier inzameling op Texel zijn als volgt: De ontwikkeling van de hoeveelheid oud papier en karton volgt de landelijke ontwikkelingen. We zien een gestage afname met een vrije val in de hoeveelheid oud papier en karton sinds 2022. Deze laatste val heeft te maken met de koopkrachtontwikkeling (er wordt minder besteld) en de gestegen prijzen van papier en karton op de markt van verpakkingsmaterialen, waardoor verspreiders steeds makkelijker kiezen voor ander verpakkingsmateriaal.

Grafiek 6: OPK op Texel in kilogram per inwoner per jaar

Vergelijking met andere gemeenten De inwoners van Texel maken in vergelijking met de andere gemeenten in Nederland eenzelfde trend door, maar zamelen gemiddeld iets minder OPK in. Dit heeft te maken met de gekozen inzamelmethode, waarbij de inwoner het oud papier moet wegbrengen naar een verzamelpunt. De andere Waddeneilanden zijn weggelaten uit de vergelijking vanwege onbruikbaar cijfermateriaal.

OPK

Kg per inwoner per jaar 2022 Texel Noord-Holland Stedelijkheidsklasse 5 Landelijk gemiddelde

44,5 45,3 62,5 50

Tab: Tabel 1: Landelijke gemiddelden 2022: OPK 20/64

Recycleplan 2024-2030

Hoofdstuk 4

Definitief

Gedragsverandering

Het succesvol verbeteren van afvalscheiding vereist een gedragsverandering bij inwoners. Hoewel het verleidelijk is om aan te nemen dat gedrag volledig rationeel is, blijkt uit onderzoek dat dit een misvatting is. Een groot deel van ons gedrag is onbewust en automatisch. Hoewel dit prima is in situaties waar geen aanpassingen nodig zijn, vormen deze ingesleten gedragspatronen juist een obstakel wanneer verandering noodzakelijk is. Het is van essentieel belang om manieren te vinden om gewoontegedrag, dat onbewust plaatsvindt, te veranderen. Een extra uitdaging ligt in het feit dat bijna iedereen oprecht gelooft dat hij al 'goed' handelt. Dit betekent dat we vooral moeten werken aan het bewust maken van mensen van hun onbewuste gedrag en normenpatronen. Het is noodzakelijk om inwoners ervan te overtuigen dat hun perceptie van 'goed' gedrag niet voldoende is om de gewenste resultaten te bereiken. Bij de implementatie van dit beleid maken we waar mogelijk gebruik van deze inzichten in gedrag. We streven ernaar om maatregelen en communicatie optimaal af te stemmen op verschillende doelgroepen om gewenst gedrag te stimuleren. Het doel is om als het ware een 'nieuw normaal' te introduceren. Als iets als wenselijk, normaal, gemakkelijk of prettig wordt ervaren, is de kans groter dat het gewenste gedrag wordt vertoond.

Dit heeft positieve effecten op diverse aspecten zoals imago, waardering, tevredenheid, betrokkenheid en leefbaarheid. Het realiseren van deze veranderingen vereist vaak langdurige trajecten.

Figuur 7: In de campagne rondom de plastic soep worden beelden van zeedieren gebruikt om onbewust gedrag bewust te maken en urgentie te creëren

4.1 Weerstand Elke verandering die we willen bereiken in dit recycleplan kan verschillende reacties oproepen. Het is belangrijk dat we deze reacties op een goede manier begrijpen en er praktisch mee omgaan. Als mensen weerstand tonen, betekent dat niet per se dat ze tegen de verandering zijn. In het Recycleplan proberen we weerstand te verminderen door in sommige gevallen keuzes aan te bieden aan de inwoners.

Figuur 8: Omgaan met weerstand

Het woord 'weerstand' suggereert een tegenstelling tussen voor- en tegenstanders van het nieuwe beleid, maar in werkelijkheid zijn er vooral verschillende persoonlijke omstandigheden. Hoewel we niet voor iedereen maatwerk kunnen leveren, kunnen we binnen de financiële grenzen wel verschillende keuzemogelijkheden bieden door slimme beslissingen te nemen en effectieve vangnetten te creëren.

21/64

Recycleplan 2024-2030

Definitief

Figuur 9: De stappen in het veranderproces bij de implementatie van een nieuw Recycleplan We hoeven niet per se alle weerstand weg te nemen. Het hoort bij het proces van verandering. Het is vooral belangrijk hoe we ermee omgaan. Met behulp van afvalcoaches kunnen we indien nodig persoonlijke gesprekken aangaan met inwoners om hen te ondersteunen en informeren.

4.2 Ongewenst gedrag 4.2.1 Vervuiling van de grondstoffen Het gescheiden inzamelen van grondstoffen heeft nut als deze van voldoende kwaliteit zijn om opnieuw te gebruiken. Het heeft geen enkel nut als deze grondstoffen te veel vervuild zijn om gerecycled te worden. Tijdens een implementatie van nieuw beleid zien we soms dat een kleine groep mensen hun weerstand uiten door recyclestromen ongeschikt te maken voor recycling. Dit gebeurt bijvoorbeeld door luiers of restafval bij textiel te doen, plastic bij het gft te gooien, of restafval in de plasticbak te deponeren. Dit gedrag ondermijnt de inspanningen voor recycling en maakt het moeilijker om deze grondstoffen opnieuw te gebruiken. Bovendien zorgt dit gedrag ervoor dat de kosten voor het verwerken toenemen.

4.2.2 Dumpingen en bijplaatsingen Bij illegale dumpingen en bijplaatsingen (bijv. zakken afval naast een bak aan huis of verzamelcontainer) ervaren inwoners overlast in de openbare ruimte. Doorgaans vinden dumpingen plaats op afgelegen, anonieme plekken, zoals in plantsoenen of op afgelegen terreinen. In het Nederlandse buitengebied treffen we regelmatig resten van wietplantages aan. Bijplaatsingen doen zich met name voor rond ondergrondse containers. De meeste bijplaatsingen ontstaan doordat inwoners hun pas zijn vergeten en de zak naast de ondergrondse containers plaatsen, waarna andere inwoners denken dat de bak vol zit. Bij andere bijplaatsingen zien we vaak gedrag dat als 'bijna goed' kan worden bestempeld. Het betreft inwoners die weten dat karton of grof afval niet thuishoort in de ondergrondse restafvalcontainer, maar die niet de juiste stappen nemen, zoals karton met oud papier meegeven of grof restafval naar de afvalinzamelpunten brengen. Ze plaatsen het naast de verzamelcontainers in de hoop dat het wordt opgehaald. Bijplaatsingen kunnen ook voorkomen bij volle containers of wanneer containers in storing zijn.

4.3 Aanpak ongewenst gedrag Niet elk ongewenst gedrag komt voort uit weerstand. Een gebrek aan kennis, of persoonlijke omstandigheden kunnen ook leiden tot ongewenst gedrag. Daarom hebben we een volledig pakket aan ondersteunende 22/64

Recycleplan 2024-2030

Definitief

maatregelen opgesteld waarin communicatie, educatie, voorzieningen, maatwerk, coaching en handhaving een rol hebben in het nieuwe Recycleplan. Dit is uitgewerkt in Hoofdstuk 12.

23/64

Recycleplan 2024-2030

Hoofdstuk 5

Definitief

Resultaten inwonerpeiling

In het vierde kwartaal van 2023 hebben onze inwoners met ons meegedacht over de inzameling van het afval op Texel. In totaal hebben 95 inwoners de vragenlijst ingevuld7. De deelnemers komen uit alle kernen en uit het buitengebied en vertegenwoordigen alle leeftijdsgroepen. De meeste deelnemers komen uit Den Burg en zijn ouder dan 45 jaar.

5.1 Huidige Afvalscheiding Meer dan 90% van de ondervraagden vindt een goede afvalscheiding belangrijk of heel belangrijk. Zoals we al in hoofdstuk 3 beschreven is ook meer dan 85% van de ondervraagden ervan overtuigd dat deze het afval meestal goed of heel goed scheiden. Bijna de helft van de ondervraagden geeft eerlijk toe dat botjes, graten, jus en eten dat over de datum is in de restafvalbak verdwijnt.

Figuur 11: Hoe belangrijk is afvalscheiding?

Figuur 10: Hoe scheiden Texelaren hun afval?

De redenen om afval (soms) niet te scheiden zijn te weinig plek of een verkeerde inrichting in huis (22,5%), geen mogelijkheden om te scheiden (18,3%) te veel gedoe (16,9%) en ‘ik vind het vies’ (14,1%). Bij de vraag over wat zou helpen om het afval beter te scheiden komt het antwoord extra informatie over wat er in welke bak mag het meest naar voren.

Grafiek 7: Hulpmiddelen voor betere afvalscheiding

Ook een hogere service op gft en etensresten en snoeiafval (met name in de zomer en in het snoeiseizoen) wordt gewaardeerd, en ook een bak aan huis voor papier en zelf invloed kunnen uitoefenen op de hoogte van de afvalstoffenheffing.

Grof afval 7 De enquête geeft op basis van de deelname een representatieve weergave op de gesloten vragen met een foutenmarge van 10%

van de meningen van de inwoners van Texel.

25/64

Recycleplan 2024-2030

Definitief

Bijna 90% van de ondervraagden bezocht in het afgelopen jaar 1 of meerdere keren De Hamster. Bijna 75% is tevreden met het aanbod van afvalscheiding en kan al zijn afval kwijt op De Hamster. Meer dan 80% van de ondervraagden geeft aan goede aanwijzingen te ontvangen van de medewerkers op het afvalbrengstation. Iets meer dan de helft van de ondervraagden is tevreden over de openingstijden van het afvalbrengstation. Iets minder dan 23% van de ondervraagden is ontevreden over de huidige openingstijden.

5.2 Stellingen Nieuw Afvalbeleid We hebben de inwoners ook een aantal stellingen voorgelegd over het nieuwe afvalbeleid. 1. Van de ondervraagden is 73% het eens met de stelling dat mensen die hun afval goed scheiden, minder afvalstoffenheffing hoeven te betalen dan mensen die dit niet doen. 2. Bijna 60% van de ondervraagden geeft aan dat de inzameling van het grijze restafval gemakkelijk naar 1x per 4 weken kan. De meeste inwoners verwachten dat minder vaak inzamelen geen probleem oplevert, omdat hun bak ook nu vaak niet vol zit. Een deel van de respondenten koppelt het minder vaak inzamelen van het restafval aan het vaker inzamelen van plastic, blik en drinkpakken en gft en etensresten. 3. Over het wegbrengen van restafval naar een ondergrondse container in de wijk zijn de meningen verdeeld. 45% vindt het een optie, maar de helft hiervan maakt zich zorgen over hun wijkgenoten die minder goed ter been zijn. 40% spreekt zich uit tegen deze optie. We hebben deze uitkomsten meegenomen in het nieuwe Recycleplan. We kiezen om in fase 1 de serviceprikkel van 1x per 4 weken inzamelen uit te werken en in fase 2 de tariefprikkel. Beide maatregelen hebben draagvlak onder de inwoners van Texel. Het minste draagvlak is er voor het wegbrengen van restafval naar ondergrondse verzamelcontainers in de wijk. Deze maatregel is niet voorzien in de eerste twee fasen.