Agendabundel

• Het huidige beheer zal omgevormd worden naar natuurlijkbeheer. • Opleiding van de medewerkers is voor na-

53

tuurlijkbeheer noodzakelijk. • Aanstellen van een ecoloog voor advies, begeleiding en communicatie naar bewoners. • Aandacht voor en bestrijding van iepziekte is nodig. Vooral focus op windsingels en particulieren bomen/windsingels. • Huidige groen budget is niet toereikend. Een tekort van circa € 550.000 om het huidige areaal in stand te kunnen houden en op de huidige manier – traditioneel- te onderhouden. • Momenteel is de capaciteit bij de uitvoering onvoldoende om alle werkzaamheden uit te voeren en wordt een deel van het werk uit besteed aan De Bolder en andere aannemers. • Ten gevolge van de ambities op andere gebieden zoals wonen, zal areaaluitbreiding plaats vinden. • De uitbreiding van het areaal geeft extra beheerkosten. Echter door toepassen van natuurlijk beheer op deze uitbreidingen levert dit op termijn een beperking van de meerkosten op. • Door de aanleg van meer groen is er ook meer te onderhouden dit zal in de komende jaren een verhoging geven van 0,7- 1,1 % op het huidige benodigde jaarlijks budget voor dagelijks onderhoud. • Door de uitbreiding van het groene areaal zal voor de gehele instandhouding van dit toegevoegde areaal (dagelijks onderhoud, groot onderhoud en vervangingen) een verhoging noodzakelijk zijn van 0,9-1,2 % op het totale benodigde jaarlijks budget voor groen.

• Door toepassing van natuurlijk beheer bij geeft dit een demping van de kosten op het totale groenbudget.

54

55

Bijlagen

Bijlagen Bijlage 1 Begrippenlijst Bijlage 2 Het landschap en kaarten Bijlage 3 Rijksbrief 23 maart 2023 Bijlage 4 Tabel klimaatadaptieve gebouwde omgeving Bijlage 5 Huidige kosten beheer ( oude wijze) Bijlage 6 Definities groentypen

53

Bijlage 1 - Begrippenlijst Verklarende woordenlijst Begrip BEA Bebouwde kom BGT

Bijzondere boom

Biodiversiteit

Bomen effect analyse

Bomenstichting

Boom

Boomstructuur Boomvormer

Verklaring Zie: Bomeneffectanalyse Bebouwde kom van de gemeente, vastgesteld ingevolge artikel 1, vijfde lid, van de Boswet. De Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) is een digitale kaart van Nederland waarop de inrichting van de fysieke omgeving is weergegeven en vastgelegd(gebouwen, wegen, waterlopen, terreinen en spoorlijnen). Een boom binnen de bebouwde kom die ouder dan 35 jaar is, beeldbepalend is voor de openbare ruimte of een bijzondere cultuurhistorische waarde vertegenwoordigt en die naast het leeftijdscriterium voldoet aan een of meerdere criteria die in … genoemd worden. Biodiversiteit staat voor biologische diversiteit en omvat de totale verscheidenheid van alle levende planten en dieren op aarde. Biodiversiteit betreft zowel de variatie in soorten, als ook de erfelijke variatie binnen soorten en de variatie aan levensgemeenschappen. Het beleid van rijk, provincie en de gemeente is gericht op het verhogen van de biodiversiteit met name door het ontwikkelen van een duurzaam ecologisch netwerk, ecologische verbindingszones en leefgebieden. Een standaardbeoordeling van de gevolgen van voorgenomen bouw of aanleg voor een boom, op basis van landelijke richtlijnen van de Bomenstichting of het handboek bomen Landelijk werkende organisatie, gevestigd in Utrecht, die zich inzet voor het behoud van bomen in de stad en op het platteland.

Een onderdeel van het werk is het toezicht houden op de meest bijzondere bomen van Nederland. Deze staan beschreven in het Landelijk Register van Monumentale bomen. Een houtachtig, overblijvend gewas met een dwarsdoorsnede van de stam van minimaal 10 centimeter op 1,30 meter hoogte boven het maaiveld. In geval van meerstammigheid geldt de dwarsdoorsnede van de dikste stam. Lijnvormige beplanting van houtopstanden die een functioneel geheel vormt. Het duurzame raamwerk van bomen waar de gemeente streefbeelden voor opgesteld heeft voor de lange termijn. De boomstructuur is onderverdeeld in de hoofdstructuur (belangrijke lijnen voor de hele gemeente ) wijkboomstructuur en overige bomen. De bomen in de structuur maken deel uit van de vastgestelde opbouw en onderlinge samenhang van houtopstand in de gemeente.

54

Boomwaarde (monetaire)

Bosplantsoen

Boswetgrens BVC (zie ook VTA)

CROW

De Krim

De Lieuw

Dendrologie

Derde grootte Diversiteit Ecologisch groenbeheer Eerste grootte

Een boomvormer is een houtig, opgaand gewas met ontwikkeling van één of meer hoofdtakken. Een boomvormer kan uitgroeien tot een boom, een meerstammige boom of een boomachtige struik. In het alledaagse spraakgebruik heeft een boom één of slechts enkele stammen. In de natuur bestaat er echter een geleidelijke overgang: heester - struik - struikachtige boom - (meerstammige) boom. De monetaire waarde van een boom zoals getaxeerd volgens de meest recente richtlijnen van Nederlandse Vereniging van Taxateurs van Bomen. Het bedrag wat gevonden wordt volgens het rekenmodel van de Nederlandse Vereniging Taxateurs van Bomen. Dit is de waarde volgens de richtlijnen van de Nederlandse Vereniging van Taxateurs van Bomen en houtige gewassen (www.nvtb.nl) die jaarlijks vastgesteld worden aan de hand van de prijsindexcijfers van het CBS, marktprijsgemiddelden en andere kengetallen. De richtlijnen gelden als de meest deskundige methodiek voor de wijze van vaststellen van de geldwaarde van bomen en worden in de rechtspraak erkend. Het spreekt overigens voor zich dat bomen ook vele andere waarden dan monetaire waarde kunnen vertegenwoordigen. Aanplant van jong bos, hoofdzakelijk bestaande uit inheemse heesters, struiken en boomvormers. Om de boomvormers uit te laten groeien wordt er regelmatig gedund.

(zie wijkers en blijvers) De begrenzing van de bebouwde kom van de gemeente, vastgesteld in overeenstemming met artikel 1 lid 5 van de Boswet. Boom Veiligheids Controle ( cyclus 1 x per 3 jaar). Deze controle vindt plaats in het kader van de ‘’wettelijke’’ zorgplicht om de gemeentelijke bomen periodiek te (laten) inspecteren. Deze zorgplicht zorgt ervoor dat de drempel voor aanvaardbaar risico niet wordt overschreden. Stichting Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water-en Wegenbouw en de Verkeerstechniek. Instelling die onderzoek doet en ook de Standaard RAW heeft ontwikkeld. De Krim heeft verspreid op Texel 9 verschillende parken. Campings, een vakantiepark, een bungalowpark, een appartementencomplex en een hotel. Agrarische Natuur- en Landschapsvereniging De Lieuw Texel is een collectief van 250 boeren en burgers. Zij zetten zich in voor weidevogels, natuur en landschap in het agrarisch gebied, ruim 8.000 hectare. Zij realiseren waardevolle plattelandsnatuur in samenhang met agrarisch ondernemerschap. De wetenschap van de houtige gewassen. Dendrologisch waardevolle bomen zijn bomen die als soort, variëteit of cultivar zeldzaam zijn in Leidschendam-Voorburg of in de regio. Boomklasse kleiner dan 10 meter in volwassen toestand. Mix van verschillende soorten bijv. bomen Het beheer van het groen waarbij de inheemse flora en fauna centraal staat.

Boomklasse van 15 meter en hoger in volwassen toestand.

55

Eutrofiëring

Exoten

Groenblauwe dooradering

Handboek Bomen

Hangwaterprofiel HHNK Hittestress

Hoofdgroenstructuur

Iepenspintkever

Iepziekte Inclusieve samenleving

Kappen Klimplant

Klimaatadaptief

Natuurvriendelijke oever RAW

Vermesting - zorgt er voor dat er meer voedingsstoffen aanwezig zijn in de bodem, de lucht en het water. In natuurlijke vegetaties en ecosystemen zal een overaanbod aan voedsel een ontwrichting veroorzaken. Organisme dat zich buiten zijn oorspronkelijke verspreidingsgebied heeft gevestigd in een gebied of land waar het oorspronkelijk niet vandaan komt. Groenblauwe dooradering is het netwerk van halfnatuurlijke landschapselementen zoals sloten, slootkanten, houtwallen en bomenrijen. Daarnaast biedt het bijvoorbeeld ruimte voor de overleving van planten en dieren en het draagt bij aan de belevingswaarde van het landschap Het Handboek Bomen omvat gestandaardiseerde kwaliteitseisen, richtlijnen en normen die van toepassing zijn bij de uitvoering van werkzaamheden in, rond en met bomen. Een bodem waarbij de boomwortels het in de bodem beschikbare water opnemen, zonder dat zij toegang tot het grondwater hebben. Hoogheemraadschap Noorder Kwartier Gezondheidsklachten die ontstaan als mensen door hoge temperaturen en luchtvochtigheid niet meer in staat zijn de lichaamstemperatuur goed te reguleren. Met de Hoofdgroenstructuur beschermen en versterken we belangrijke groengebieden (bomenlanen, parken etc). Door dit vast te leggen beschermen we dit voor nu én in de toekomst.

Iepenspintkever: het insect, in elk ontwikkelingsstadium, behorende tot de soorten Scolytuscolytus (F.) en Scolytus multistriatus (Marsh) en Scolytus pygmaeus. De aantasting van iepen door de schimmel Ophiostoma ulmi (Buism.) Nannf. (syn. Cerato cystisulmi (Buism.) C. Moreau). Een samenleving waarin alle mensen kunnen meedoen met dezelfde kansen en mogelijkheden, ongeacht hun achtergrond, leeftijd, geslacht, opleidingsniveau, godsdienst, seksuele voorkeur en ongeacht of ze een ziekte of beperking hebben. Het geheel of grotendeels verwijderen van het bovengrondse deel van de houtopstand. Verhoutend, overblijvend gewas dat zich hecht aan een dragend element, zoals een wand of muur. Bedoeld zijn beeldbepalende verticale begroeiingen van één of meer klimplanten van meer dan twee verdiepingen hoog. De omgeving aanpassen en je voorbereiden op de gevolgen van het veranderende klimaat. Voorbeelden zijn: dijken verstevigen, sloten verbreden en dorpen voorzien van meer groen. Geleidelijk aflopende overgang van land naar water, waar voor zowel (water)planten als dieren een geschikte habitat te vinden is. Stichting voor Rationalisering en Automatisering in de Grond- Weg, en Waterbouw (nu opgenomen in het Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Weg- en Waterbouw te Ede).

56

Rooien SBB Struweel Tijdelijke kroon

Tweede grootte Vellen

Verzilting Vitaliteit VTA Wijkers en Blijvers

Het geheel verwijderen van het boven- en ondergrondse deel van de houtopstand. Staatsbosbeheer Een begroeiing van hoofdzakelijk inheemse soorten heesters en struiken. Dat deel van de kroon van een boom, dat geen deel uitmaakt van de definitieve kroon bij het bereiken van het volwassen stadium. Tijdens de groei van de boom wordt de tijdelijke kroon geleidelijk gesnoeid door begeleidingssnoei. Boomklasse van 10 tot 15 meter hoogte in volwassen toestand. Rooien; kappen; verplanten; het snoeien van meer dan 20 procent van de kroon of het wortelgestel, met inbegrip van kandelaberen; het verrichten van handelingen, zowel boven- als ondergronds, die de dood of ernstige beschadiging of ernstige ontsiering van de houtopstand ten gevolge kunnen hebben. Verzilting is de toename van het zoutgehalte in de bodem, het grondwater en het oppervlaktewater. Gezondheid (energie/levenskracht) van een boom Visual Tree Assessment. Een methode om de vitaliteit en kwaliteit van bomen te bepalen. Wijkers zijn bomen die snel groot worden. Deze bomen/heesters worden gerooid als de blijvers, bomen die langzaam groeien, groot genoeg zijn om de taak van de wijkers over te nemen.

57

Bijlage 2 - Het landschap en Kaarten Het DNA van Texel – Analyse van het Landschap Om uitspraken te doen over de groenstructuur in de gemeente is het zowel van belang de bodemkundige ondergrond als de ruimtelijke opbouw van de gemeente te kennen. Het soort groen is immers direct gerelateerd aan de soort bodem en door te onderkennen op welke wijze de stedelijke structuur in het verleden ontstaan en gegroeid is, is het vervolgens mogelijk een groenstructuur toe te voegen die voortbouwt op de bestaande structuur en deze ook zal versterken.

Bodemkundige opbouw De bodemkaart laat goed de ontstaans- en occupatiegeschiedenis van het eiland zien. De grote in één keer ingesloten en ontgonnen strandvlakte van Polder Eierland tekent zich duidelijk af als één bodemtype. Het oude land daarentegen laat door zijn vorming en vele eeuwen van bodemgebruik een veel complexere bodemsamenstelling zien. Het grootste gedeelte van Texel, de duinen en de strandvlakten, bestaat uit zandbodemtypen. Het oude land bestaat uit lemige kleigrond, kalkarme grond, met daarnaast leemarme grond en kalkhoudende grond van duin en strandvlakten.

Kaart: Bodemkaart en vertaling landschappelijke opbouw (kaarten en leesbare legenda in bijlage 2)

Bij de soortkeuze van bomen dient uitgegaan te worden van deze bodemkundige ondergrond. Elke boom heeft een eigen voorkeur wat betreft de bodem en zo ontstaan “streekeigen soorten”. Door de boomkeuze aan de bodem te koppelen, ontstaat differentiatie binnen de groenstructuur, mede doordat sommige bomen beter gedijen dan anderen. Daarnaast ontstaat een

robuuste groenstructuur omdat de bomen in de voor hen meest gunstige ondergrond staan en we daarmee voldoen aan streekeigen soorten. Samengevat bestaat Texel uit: Het oude land, strand- en zeepolders, binnenduinrand en de duinen. Buitendijksland en de zeereep spelen voor de groenstructuren geen rol.

58

Kaart: Landschappen (kaart en leesbare legenda in bijlage 2)

Kaart: Grondgebied gemeente (kaart en leesbare legenda in bijlage 2)

Het oude Land Het oude land is de kern van Texel en heeft een grillige kavelstructuur, door de eeuwen heen gevormd. De wegen zijn nooit recht. Windsingels

en bosjes maken dat het landschap ruimtelijk heel afwisselend is. Soms dicht, soms open.

59

Kaart: Oude Land

Kaart: Groenstructuur Oude Land

60

Texel heeft veel windsingels vooral in het buitengebied. Windsingels en hakhoutbosjes kun je vergelijken met hoge hagen van 4 tot 12 m, die functioneren als windvang of als erfafscheiding. In gebieden met veel wind, de kust en in de polders zijn ze onmisbaar. Veel windsingels bestaan uit populier en els gecombineerd met oeverbegroeiing van inheemse struiken. De singels zijn van landschappelijk als ecologisch zeer waardevol door een grote verscheidenheid van planten- en diersoorten. En kunnen tevens fungeren als schaduwplekken voor (landbouw) dieren. Op Texel bestaan veel windsingels uit iep, die helaas zijn aangetast door iepziekte. Indien er geen maatregelen worden getroffen, zal de windsingel worden uitgehold (door het afsterven van de iepen) en zijn functie, niet alleen landschappelijk maar ook ecologisch, verliezen. De maatregelen worden onder beheer - ziekten en plagen behandeld. Ook waren er In dit gebied vroeger veel tuunwallen en kolken te vinden. Tuinwallen zijn lage ‘muurtjes’ van ongeveer één à anderhalve meter hoog en een meter breed, gemaakt van op elkaar gestapelde graszoden. Dit was een inventieve manier om het vee op het eigenland te houden, omdat niet overal sloten konden worden gegraven en

beplanting vaak afstierf door de zilte bodem. Tuunwallen hebben een hoge ecologische waarde, er groeien veel bijzondere plantensoorten, die weer insecten en fauna aantrekken. Zij zorgen daarmee voor een grote diversiteit in flora en fauna. Ook in de Kolken – drinkpoelen voor het vee zijn - komt een gevarieerde fauna voor van amfibieën. De kwaliteit van het oude land hangt aan de kleinschalige landschappelijke structuur die met name door de tuunwal zo goed ruimtelijk zichtbaar wordt. De tuunwal is dus niet alleen een cultuurhistorisch fenomeen, maar een onmisbare ruimtelijke bouwsteen van het oude land. Ook de groenblauwe dooradering is hier belangrijk. Sloten werden gegraven op de lage delen in het Oude land, de tuunwallen werden alleen op de hoge delen toegepast. Belangrijk zijn hier de openheid en de zichtlijnen in het landschap, bij aanplant van nieuwe windsingels houden we hier rekening mee. Kenmerk: kleinschalig, soms dicht, soms open, tuunwallen, begroeide sloten. Wens: vasthouden structuur (openheid en zichtlijnen), toevoegen tuunwallen (hoge delen) en waterlopen (lage delen) Aandachtspunt: gebruik private gronden noodzakelijk.

Strandpolders en Zeepolders Er worden op Texel twee typen polders onderscheiden, strandpolders en zeepolders. Ze hebben een verschillende geomorfologische oorsprong: strandpolders zijn ingesloten strandvlakten, zeepolders zijn bedijkte zeeboezem-

vlakten. Strandpolders liggen boven en zeepolders beneden N.A.P. De strandpolders zijn gerelateerd aan de Noordzee en de zeepolders aan de Waddenzee.

Strandpolders Polder Eierland, De Witte Hoek en Polder De Eendracht zijn de strandpolders. Het landschap van de strandpolders is groot en open en biedt ruimte voor grootschalige productie van bollen etc. Herkenbaar aan een simpele inrichting van rechte wegen in grote vierkanten en losse erven erlangs. Opvallend is geen beplantingsstructuur langs de wegen of langs de watergangen. Zeespiegelstijging en toenemende zoute kwel zullen tot aanpassingen in het watersysteem van de 61

Bron: Omgevingsvisie 2023 Witteveen & Bos Het grondwater op Texel is zout en de verzilting van de grond neemt alleen maar toe. Daarom proberen we zoet water zoveel mogelijk vast te houden. Op verschillende lo- caties wordt door enthousiaste boeren al gewerkt aan het plan om Texel zelfvoorzienend te maken op het gebied van zoet water. Er wordt in de polder Eierland een ondergronds waterbassin gerealiseerd en we gaan op zoek naar nog meer locaties voor waterberging. Om een energie neutrale, klimaat adaptieve en circulaire gemeente te zijn in 2050 moeten we nu al ruimte reserveren voor recycling, bestaande duurzame energiebronnen en energie infrastructuur. Daarnaast reserveren we ruimte voor pilots voor energieopslag, locaties voor (ondergrondse) waterberging en het opbouwen van een zoetwaterreserves. We stimuleren agrariërs om hun activiteiten aan te passen aan de gevolgen verzilting.

polders leiden.

62

Kaart: Kaart Strandpolders (kaart en leesbare legenda in bijlage 2)

Kaart: Groenstructuur Strandpolders (kaart en leesbare legenda in bijlage 2)

Aanbeveling: Kenmerk: groot, open, grootschalige landbouw, rechte wegen Wens: vasthouden aan openheid, ligging dorpen benadrukken met bomen, erven inpakken met beplanting, bestaande sloten omvormen naar natuurvriendelijke oevers Aandachtspunt: subsidie mogelijk maken voor aanplant rond erven, private gronden nodig voor uitbreiding natuurvriendelijke oevers sloten. Gronden noodzakelijk voor waterberging (omgevingsvisie).

63

Zeepolders De zeepolders zijn kleiner van schaal, liggen tegen het oude land aan en lijken in schaal en verkaveling sterk op het oude land. De inrichting van de latere zeepolders is net als de strandpolders rechtlijnig en grootschalig met lange wegen en erven erlangs. De zeepolders grenzen allemaal aan het Oude Land van waaruit ze ontgonnen zijn. Het verschil tussen oud

en nieuw land zit vooral in de rechtlijnigheid van de polders. De rechtlijnigheid van de polders wordt niet benadrukt door beplanting van de wegen met bomen of hagen, maar zouden door beplanting aantrekkelijker worden voor recreatief medegebruik door de schaduwwerking. Ook komt het ten goede aan de biodiversiteit.

Kaart: Kaart Zeepolders (kaart en leesbare legenda in bijlage 2)

Kaart: Groenstructuur Zeepolders (kaart en leesbare legenda in bijlage 2)

Dwars door het landschap kronkelen oude natuurlijke kreken. Een deel van het poldergebied is Natura 2000 gebied. Kreekrestanten met rietkragen, moerassen en graslanden. Dit Lage Land van Texel heeft schorren en zilte graslanden met vele vogelsoorten. Veel gebied is rust – en foerageergebied voor vele vogels. De natuurgebieden worden door zowel door bevolking als toeristen bezocht. Het behoud hiervan is dus essentieel. Hierover zou je in gesprek kunnen gaan over mogelijke transitie van de minder productieve gronden voor versterking van de biodiversiteit. Dit zou met de natuurbeherende organisaties (SBB, Natuurmonumenten) en de boeren moet plaatsvinden. Vergroting en verbinding vermindert de kwetsbaarheid en zorgt voor versterking van de biodiversiteit.

Tegelijkertijd willen boeren hun landbouwgrond behouden, maar door verzilting, maar ook door de noodzaak te verduurzamen, zal de huidige werkwijze waarschijnlijk moeten veranderen. Het is zoeken naar vloeiende overgangen tussen natuur en cultuurland.

Aanbeveling: Kenmerk: kleiner qua maat en schaal. Wens: Verschil strand en zeepolders benadrukken door toevoegen windsingels, in gesprek gaan over mogelijke transitie minder productieve gronden voor versterking biodiversiteit. Aandachtspunt: Private gronden noodzakelijk, overleg met Natuurbeherende organisaties, boeren, samenwerkingsverbanden en Hoogheemraadschap.

64

Binnenduinrand Van De Koog tot aan Den Hoorn loopt aan de binnenzijde van de duinen een bijzondere zoom land: de binnenduinrand. Een zoom van bossages, open ruimtes levert zo een waardevol en uniek beeld op het eiland. Het gebied maakt

deel uit van het Natuur Netwerk Nederland (NNN) en heeft zo een bijzondere status. Onderdeel hiervan is het Nationaal park Duinen van Texel.

Kaart: Kaart: Natuur Netwerk Nederland (groen) en Bijzonder Provinciaal landschap

Kaart: Natura 2000 gebied

Het landschap van de binnenduinrand geeft afwisseling van open ruimtes en bossages, bescheiden bebouwing en staat in contrast met

de brede open ruimte van strandvlakte of oude land ervoor.

65

Kaart: Buitendijks land, Duinen en Binnenduinrand

Kaart: Groenstructuur Binnenduinrand en Duinen (kaarten en leesbare legenda in bijlage 2)

Buitendijksland en Duinen De bijna 30 km lange reep zand aan zee is één van de langste onbedorven kusten van Nederland, met zowel drukke als zeer stille stukken. Het is daarmee de grootste trekker van het eiland, hoofddoel van een groot deel van de jaarlijkse miljoen bezoekers. De Zeereep zelf speelt ruimtelijk qua groenstructuur niet zo’n dominante rol in het beeld van Texel. De duinen vormen misschien wel het meest indrukwekkende en beeldbepalende landschap op Texel. Het strand kent zijn eigen ecologie met op diverse plaatsen de embryonale (natuurlijke) duinvorming. Waar aan de zeereep de elementen dominant zijn en in het oude

land de mens, komt in de duinen alles samen: levende geomorfologie, woeste natuur, gelaagde cultuurhistorie, recreatie en zelfs landbouw. Ondanks deze ‘drukte’ blijft leegte het beeld domineren. Ok defensie heeft hier grote stukken land als beherende organisatie in bezit. Aanbeveling: Kenmerk: NNN en deels Natura 2000, open en dicht met individuele bebouwing. Wens: meer diversiteit in bosgebieden toevoegen, (omvormen bos naar gevarieerd loofbos), natter maken van duinvalleien. Door zeespiegelstijging kunnen duinvalleien verdrinken, daar moet rekening mee gehouden worden. Aandachtspunt: Gronden SBB en Natuurmonumenten.

66

67