Agendabundel

Daarnaast is er een schuur die mee werd genomen in de onderhoudssubsidieregeling omdat de schuur was aangewezen als karakteristiek cultuur-landschappelijk bouwwerk. Voor deze schuur zal in de uitvoering een passende oplossing worden gevonden indien de onderhoudssubsidieregeling wordt vervangen door andere regelingen. Van deze 42 schapenboeten zijn de 9 schapenboeten in het bezit van Staatsbosbeheer uitgezonderd omdat de gemeente geen rijksgebouwen mag subsidiëren. Wanneer er voor optie 1 gekozen wordt er ingezet op het behoud van 42 schapenboeten. Rijksmonumenten (excl. 6 schapenboeten SBB)

13

Gemeentelijke monumenten (excl. 3 schapenboeten SBB)

29

Totaal optie 1

42

Optie 2: Gemeentelijke en rijks monumentale schapenboeten & potentieel monumentale schapenboeten Een andere mogelijkheid is om een aantal schapenboeten die tot op heden geen monumentale status hebben de monumentale status aan te bieden. Er zijn namelijk een aantal schapenboeten die in de toekomst een monumentenstatus zouden kunnen verkrijgen door hun unieke historische kenmerken en uitstraling. De stichtingen en verenigingen uit de notitie ‘Naar een vernieuwd beleid instandhouding schapenboeten op Texel’ hebben 18 potentieel monumentale schapenboeten aangedragen. Hiervan zijn 2 schapenboeten afgevallen in de uiteindelijke berekening, omdat hiervan een object als stolp gekarakteriseerd wordt en het andere object al reeds de monumentale status heeft. Het uiteindelijke aantal potentieel monumentale schapenboeten komt daarom uit op 16 schapenboeten. De monumentale status en deelname aan de voorgestelde nieuwe regeling kan zorgen voor een betere bescherming van deze schapenboeten. Wanneer er voor optie 2 wordt gekozen zal er worden ingezet op het behoud van 58 schapenboeten. Hierbij zijn de 9 schapenboeten van Staatsbosbeheer uitgezonderd omdat de gemeente geen rijksgebouwen mag subsidiëren.

12

Schapenboetenbeleid

Er moet wel rekening worden gehouden met de bepaalde verbonden kostenaspecten. Het onderhoud moet namelijk op orde zijn voordat dat de potentieel monumentale schapenboeten als gemeentelijk monument kunnen worden aangewezen. Het uitvoeren van het achterstallige onderhoud moet daarom als voorwaarde worden toegevoegd in de procedure van de aanwijzing als monument. De gemeente zal de kosten voor achterstallig onderhoud dan echter wel op zich moeten nemen. Voor eigenaren gaat er namelijk onvoldoende motivatie uit om de schapenboet aan te wijzen tot monument als de kosten volledig voor de rekening van de eigenaar komen. Uiteraard kunnen de kosten voor het achterstallig onderhoud ten laste van de gemeente lager worden als eigenaren uiteindelijk niet instemmen met de aanwijzing tot monument. De gemeente moet ook rekening houden met de eenmalige kosten van de aanwijzingsprocedure die vereist dat een redengevende omschrijving wordt opgesteld. De lasten van de gemeente uit het budget voor monumenten gaan daarom ook (tijdelijk) omhoog. Rijksmonumenten (excl. 6 schapenboeten SBB)

13

Gemeentelijke monumenten (excl. 3 schapenboeten SBB)

29

Potentiële monumenten

16

Totaal optie 2

58

Optie 3: Gemeentelijke en rijks monumentale schapenboeten & potentieel monumentale schapenboeten & niet-monumentale schapenboeten Als het uitgangspunt is om alle schapenboeten op het eiland te behouden zouden ook de nietmonumentale schapenboeten meegenomen kunnen worden in de nieuwe regelingen. Er heerste de veronderstelling de schapenboeten zonder monumentale status niet in aanmerking zouden kunnen komen voor een financiële bijdrage vanuit de gemeente omdat dit potentieel staatssteun zou kunnen zijn. Maar er lijken echter wel mogelijkheden te zijn om eigenaren van schapenboeten zonder monumentale status financieel te ondersteunen voor de instandhouding van de boet. Hierbij is het van belang dat er niet aan de voorwaarden voor staatssteun wordt voldaan voor de schapenboet zonder monumentale status. Daarnaast kunnen er dezelfde voorwaarden gesteld worden die gelden voor monumentale schapenboeten. Wanneer er voor optie 3 wordt gekozen zal er worden ingezet op het behoud van 70 schapenboeten. Hiervan zijn (weer) de 9 schapenboeten van Staatsbosbeheer uitgezonderd. Echter is hierbij de kanttekening te plaatsen of een dergelijke regeling voor schapenboeten zonder monumentale status veel gaat opleveren voor zowel de eigenaren als de gemeente.

De gemeente zal een overeenkomst moeten sluiten waarin feitelijk dat wordt geregeld wat ook bij aanwijzing tot monument wordt vastgelegd en voor de eigenaar is er derhalve geen verschil in bijdrage en verplichtingen, behalve dat de schapenboet niet tot monument is bestempeld. De eigenaren zullen, als zij hun schapenboet al niet willen aanwijzen als monument, hier waarschijnlijk niet welwillend tegenover staan. Rijksmonumenten (excl. 6 schapenboeten SBB)

13

Gemeentelijke monumenten (excl. 3 schapenboeten SBB)

29

Potentiële monumenten

16

Zonder status

12

Totaal optie 3

70

13

Schapenboetenbeleid

4.2 Advies: inzetten op behoud monumentale schapenboeten Het voorstel is om in te zitten op het behoud van de schapenboeten op Texel met unieke historische kenmerken en uitstraling. Daarom wordt er voorgesteld om te kiezen voor optie 1 waarbij er wordt ingezet op de bestaande gemeentelijke en rijks monumentale schapenboeten. De huidige onderhoudssubsidie van € 550,00 blijkt onvoldoende om de monumentale schapenboeten in stand te houden. Door de huidige regelingen te vernieuwen voor deze schapenboeten kunnen deze monumentale schapenboeten beter behouden blijven voor de toekomst. Uiteraard bestaat er de mogelijkheid voor de 16 potentieel monumentale schapenboeten om aangewezen te worden als monument. Hierbij is wel de voorwaarde dat de schapenboeten een goede onderhoudsstatus hebben. De kosten voor het achterstallig onderhoud zijn dan wel voor rekening van de eigenaar. Bij de bespreking van de mogelijkheden in Hoofdstuk 5 zal het kostenaspect van de drie opties worden uitgewerkt. Daarbij wordt er uitgegaan van een maximaal te betalen bedrag voor alle schapenboeten uit de desbetreffende opties als alle eigenaren opteren voor de regeling. Uiteindelijk kan blijken dat er minder budget nodig is wanneer niet alle eigenaren deel kunnen of willen nemen aan de regelingen.

14

Schapenboetenbeleid

Hoofdstuk 5 Voorstellen en kostenaspect 5.1 Collectieve onderhoudsregeling 5.1.1 Collectieve onderhoudsregeling Het eerste voorstel is het opzetten van een collectieve onderhoudsregeling onder een bestaande stichting zoals Stichting Dorpsherstel Texel. Eigenaren zouden zich in kunnen schrijven voor deze regeling voor het onderhoud van hun schapenboet. De financiële last voor de instandhouding van de schapenboet zou namelijk niet of slechts voor een klein deel bij de eigenaar moeten liggen. Het belang van de private eigenaar bij instandhouding is immers vrijwel geheel vervangen door het maatschappelijk belang. Een collectieve onderhoudsregeling kan de financiële lasten en zorgen bij de eigenaren wegnemen. De gemeente biedt dus aan om het volledige onderhoud van de schapenboeten uit te voeren, zonder hierin het eigendom en het gebruik over te nemen. In deze regeling blijft het wel de vrije keuze van de eigenaar om mee te doen aan de aangeboden regeling vanuit de gemeente. Echter, de opzet en de financiering met als uitgangspunt dat de eigenaar (vrijwel) geheel gevrijwaard wordt van financiële lasten zal er aan bijdragen dat de eigenaren welwillend zijn om mee te doen aan de collectieve onderhoudsregeling.

5.1.2 Inrichting collectieve onderhoudsregeling Collectief onderhoud door aannemer Stichting Dorpsherstel Texel kan de organisatie op zich nemen voor het onderhoud van de schapenboeten. Het onderhoud van de schapenboeten zal dan uitgevoerd worden door een aannemer in opdracht van Stichting Dorpsherstel Texel. Hiermee worden eigenaren ontzorgd bij de zoektocht naar een geschikte aannemer. Deze collectieve aanpak maakt het mogelijk om de aannemer met de juiste prijs-kwaliteitsverhouding te kiezen waardoor het beste onderhoud gegarandeerd kan worden. Ook kan er per jaar onderhoud uitgevoerd worden voor een x aantal boeten, waardoor de kosten voor onderhoud verder gedrukt kunnen worden. Onderhoudsschema In paragraaf 5.3.3 is een onderhoudsschema opgesteld voor het onderhoud van de schapenboeten. Hierin staat gespecifieerd welke kosten per jaar, eens per 5 jaar en eens per 35 jaar gemaakt moeten worden om het onderhoud van de schapenboeten te waarborgen. Stichting Dorpsherstel Texel zal eens per vijf jaar het onderhoudsschema met begroting van de kosten voor alle deelnemende schapenboeten bijstellen om de gemeente inzicht te geven in het benodigde budget dat gemiddeld per jaar nodig zal zijn. Vervolgens kan Stichting Dorpsherstel Texel in overleg met de eigenaren die in deze periode voor onderhoud op de lijst staan een uitgekozen aannemer opdracht geven het werk uit te voeren.

Stichting Dorpsherstel Texel zou hiervoor de benodigde gelden vanuit de ontvangen. Er kan gewerkt worden met een inkoop contract vanuit de gemeente waarin Stichting Dorpsherstel Texel jaarlijks een bedrag krijgt voor het onderhoud. Vooraf levert Stichting Dorpsherstel Texel de begrotingen aan voor het aankomende jaar. De bedragen worden achteraf uitbetaald aan de stichting, waarbij de stichting verantwoording aflegt bij de gemeente voor het geld dat is uitgegeven voor het onderhoud. Bij de uitvoering van het onderhoud en restauratie van monumentale schapenboeten kunnen de Uitvoeringsrichtlijnen Monumentenzorg Texel 2020 handvatten geven voor passend onderhoud voor de schapenboeten. Eigen onderhoud uitvoeren Eigenaren die liever zelf het onderhoud uitvoeren kunnen na overleg met Stichting Dorpsherstel Texel een vergoeding krijgen voor de werkelijke materiaalkosten. Na goedkeuring van de 15

Schapenboetenbeleid

werkzaamheden door Stichting Dorpsherstel Texel en de gemeente verzorgt de gemeente vervolgens de uitbetaling van deze vergoeding. Verzekering Om deel te kunnen nemen aan de collectieve onderhoudsregeling wordt er als voorwaarde gesteld dat de schapenboeten verzekerd moeten zijn. Eigenaren moeten daarom aantonen dat hun schapenboet is verzekerd en daarbij een betalingsbewijs overleggen. Vergoeding uitvoering onderhoudsregeling Stichting Dorpsherstel Texel krijgt voor de organisatorische werkzaamheden binnen de collectieve onderhoudsregeling een passende vergoeding van 10 % van het totaal aan gemeentelijke gelden dat jaarlijks wordt uitgekeerd voor de collectieve onderhoudsregeling. Jaarlijkse controle schapenboeten en onderhoudssubsidie De Lieuw draagt in de huidige regeling bij aan de jaarlijkse controle voor de onderhoudssubsidie. Deze controles kunnen ook in de collectieve onderhoudsregeling worden uitgevoerd door de Lieuw. De overeenkomst tussen de gemeente en De Lieuw welke in februari 2022 is afgesloten kan dus behouden blijven. Een aantal schapenboeten worden door de gemeente gecontroleerd. Hier is geen duidelijke reden voor terug te vinden, daarom is het voorstel om deze schapenboeten ook onder te brengen bij de jaarlijkse controle van De Lieuw. De Lieuw controleert dan alle schapenboeten die mee doen aan de regeling.

De bedragen voor deze controle zijn reeds in het onderhoudsschema verwerkt. In de rapporten wordt door De Lieuw een cijfer toegevoegd van een schaal 1 tot 10, met daarbij 10 als een uitstekende onderhoudsstatus. Het voorstel is om voor schapenboeten met een cijfer van 7 of hoger pas na 2 jaar weer een controle uit te voeren om de controle efficiënter te maken en kosten te besparen. De rapporten worden in het najaar van het desbetreffende jaar (ijkpunt 1 november) aangeleverd bij Stichting Dorpsherstel Texel zodat de organisatie een beeld heeft van de onderhoudsstaat van de schapenboeten. De afrekening voor de uitvoering van de controles en het opstellen van de rapporten wordt opgestuurd naar Stichting Dorpsherstel Texel en de gemeente. Het bedrag voor de jaarlijkse controle van De Lieuw wordt uitgekeerd door de gemeente. Aanvragen omgevingsvergunningen gemeentelijke en rijks monumentale schapenboeten Voor monumentale schapenboeten die worden gerestaureerd of waarvoor groot onderhoud gepleegd moet worden die het monument wijzigen of aantasten geldt er een vergunningsplicht. Het voorstel is om de omgevingsvergunningen voor restauraties en groot onderhoud die vergunningsplichtig zijn aan te laten vragen door Stichting Dorpsherstel Texel. De stichting heeft namelijk het beste overzicht van alle onderhoud en restauratie aanvragen van de monumentale schapenboeten.

De expertise concentreren bij de stichting maakt dat de procedure efficiënter doorlopen kan worden. Daarnaast worden eigenaren zo ook ontlast. De standaard voorwaarden waaraan de vergunningsvragen voor monumentale schapenboeten moeten voldoen kunnen meegegeven worden aan Stichting Dorpsherstel Texel. Daarnaast is het voorstel om eens per maand (indien nodig) een vast moment in te plannen bij de vergaderingen van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit om de aanvragen door te spreken. Het advies van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit is namelijk onderdeel van de omgevingsvergunning. Goed vooroverleg kan helpen om de aanvragen soepel te laten verlopen. Let wel: voor de omgevingsvergunningen dienen leges betaald te worden zoals voor de welstand en de bouwkosten. Ook voor tekeningen van restauraties is budget nodig. Hiervan is een schatting gemaakt en deze bedragen zullen worden toegevoegd aan het totaal bedrag van de regeling.

16

Schapenboetenbeleid

Externe gelden werven Door de collectieve onderhoudsregeling uit te laten voeren door Stichting Dorpsherstel Texel biedt dit mogelijkheden om in de toekomst externe gelden te werven. Zo zouden er bijvoorbeeld gelden geworven kunnen worden voor de incidentele extra kosten voor het uitvoeren achterstallig onderhoud van de potentiële monumentale schapenboeten. Dit zou de uiteindelijke kosten voor onderhoud verder kunnen drukken voor de gemeente. 5.1.3 Stichting Dorpsherstel Texel voor collectieve onderhoudsregeling Stichting Dorpsherstel Texel heeft aangegeven dat zij de rol op zich willen nemen voor de organisatorische taken van de collectieve onderhoudsregeling. De stichting heeft jarenlange ervaring met het restaureren van schapenboeten. Daarnaast beschikt de stichting over waardevolle kennis en vaardigheden om de regeling voor schapenboeten goed te kunnen organiseren. Stichting Dorpsherstel Texel is een vrijwilligheidsorganisatie, wat de terechte vraag oproept of de stichting wel voldoende mankracht heeft om de taken van de collectieve onderhoudsregeling uit te voeren. Stichting Dorpsherstel geeft aan dat zij nieuwe vrijwilligers zoeken om hun stichting verder uit te breiden.

Het is belangrijk dat er dus wel actief gezocht zal blijven worden naar nieuwe en ter zake deskundige bestuurders/vrijwilligers voor de stichting, zodat de toekomstige regeling ook goed kan worden uitgevoerd en de continuïteit kan worden gewaarborgd. 5.1.4 Financiële regeling collectief onderhoud Stichting Dorpsherstel Texel heeft een prognose gemaakt van de gemiddeld te verwachten kosten voor onderhoud voor de gemiddelde boet per jaar, per 5 jaar en per 35 jaar. Deze bedragen zijn beoordeeld door de afdeling gebouwenbeheer bij de gemeente Texel. De afdeling gebouwenbeheer heeft aangegeven dat de genoemde bedragen marktconform zijn en geen bijzonderheden in terug te zien zijn. De suggestie is wel om de sterk stijgende prijzen jaarlijks te indexeren. Jaarlijks: • Inspectie en rapportage (€ 112,83) (zoals nu De Lieuw al doet en kan blijven doen) • Klein onderhoud € 80,00 (loszittende pan, verroest scharnier vervangen, een spijker in een loszittende plank e.d.), georganiseerd door Stichting Dorpsherstel Texel; • Maaien van een strook van 1 meter breed rondom elke boet (voorkomt boom/struikopslag die door wortelgroei de fundering kan aantasten en voorkomt eerder het rotten van het houtwerk op maaiveldhoogte). Dit zal uitgevoerd moeten worden door de eigenaar zelf. Dit zal opgenomen in het contract tussen de gemeente, Stichting Dorpsherstel Texel en de eigenaar.

Jaarlijks totaal € 192,83 per schapenboet. Eens per 5 jaar: Groot onderhoud • • • •

€ 325,00 voor voeg en metselwerk bijwerken; € 2.575,00 voor houtwerk repareren en vervangen; € 325,00 voor schilderwerk; € 840,00 voor riet gedekte boeten. (Na stoppen opgewaaid riet/door kraaien verwijderd riet).

Gemiddeld per jaar € 645,00 voor een pannen gedekte boet en € 815,00 voor een riet gedekte boet Eens per 35 jaar: • Vervangen van de rieten dakbedekking € 15.000,00 Gemiddeld per jaar voor een riet gedekte boet € 430,00 17

Schapenboetenbeleid

Op deze manier zijn de geraamde onderhoudskosten gemiddeld op jaarbasis € 875,00 voor een pannen gedekte boet en € 1.475,00 voor een riet gedekte schapenboet. De hierbij opgenomen bedragen zijn indicatief en betreffen prijspeil 2022 en zijn incl. BTW, algemene kosten en aan – en afvoer van materialen. Boeten die nog restauratie behoeven kunnen pas in de onderhoudscyclus worden opgenomen nadat ze in goede staat (restauratie) zijn gebracht. De eerste 10 jaar na nieuwbouw c.q. grondige restauratie is geen groot onderhoud noodzakelijk, voor klein onderhoud kan er eventueel nog wel een beroep worden gedaan op de onderhoudsregeling. 5.1.5 SWOT-analyse Kansen •

Bedreigingen

Mogelijkheid tot werven aanvullende fondsen

• •

Toekomst van Stichting Dorpsherstel Texel wat betreft bestuursleden/vrijwilligers Stijgende en onzekere prijzen in de bouw en arbeidslonen vraagt om flexibiliteit in de financiering

Sterktes • • • •

Zwaktes

Beter en gegarandeerd onderhoud Kostenbesparing onderhoud voor eigenaren Financiële en organisatorische zorgen wegnemen bij eigenaren Uitvoering door deskundigen

• •

Blijft een vrijwillige keuze van de eigenaar om mee te doen aan de onderhoudsregeling Een dure investering (doch noodzakelijke) in privaat eigendom voor de gemeente

5.1.6 Kostenaspect Ook bij het kostenaspect van de collectieve onderhoudsregeling wordt het maximaal benodigde budget omschreven voor de drie opties. Uiteindelijk kan na evaluaties blijken dat er minder budget nodig is wanneer eigenaren uiteindelijk niet deel kunnen of willen nemen aan de regelingen. Ook kunnen in de toekomst kosten worden gedrukt als Texelse fondsen budget beschikbaar willen stellen voor het onderhoud van de schapenboeten. De incidentele bedragen onder optie 2 en 3 voor de extra kosten potentiële monumentale schapenboeten en schapenboeten zonder status kunnen ook lager uitvallen wanneer de eigenaren hun schapenboet niet aan willen wijzen als monument of middels een contract deel willen nemen aan de regelingen. Alle bedragen voor de collectieve onderhoudsregeling worden jaarlijks geïndexeerd. Bedrag optie 1: totaal monumentale schapenboeten

Bedrag optie 2: totaal monumentale en potentiële monumentale schapenboeten

Bedrag optie 3: alle schapenboeten (excl. SBB)

Totaal collectief onderhoud

€ 107.128,86

€ 141.464,14

€ 165.098,10

Kosten organisatie SDT

€ 10.712,89

€ 14.146,41

€ 16.509,81

Totaal gehele regeling

€ 117.841,75

€ 155.610,55

€ 181.607,91

Totaal gehele regeling

€ 121.377,00

€ 160.278,87

€ 187.056,15 18

Schapenboetenbeleid

(met indexatie) Incidenteel: Extra kosten potentiële monumenten

X

€ 224.000,00

€ 224.000,00

Incidenteel: Extra kosten boeten zonder status

X

X

€ 168.000,00

Samengevat:

Voorstel om een collectieve onderhoudsregeling op te zetten waarbij het onderhoud aan de schapenboeten voor de eigenaren wordt uitgevoerd door een aannemer in opdracht van Stichting Dorpsherstel Texel. In de regeling is een onderhoudsschema voor eens per jaar, per 5 jaar en per 35 jaar voor de schapenboet opgenomen. De gelden die benodigd zijn voor het onderhoud worden betaald uit de gemeentelijke gelden. In de toekomst kunnen kosten worden bespaard als Texelse fondsen budget beschikbaar willen stellen voor het onderhoud van de schapenboeten. Was: Uitvoeringsregeling Subsidie Monumenten en Schapenboeten > wordt: collectieve onderhoudsregeling (vervangt onderdeel van Uitvoeringsregeling subsidie voor schapenboeten voor onderhoud en restauratie)

Kostenaspect: Optie 1 € 121.377,00 Optie 2 Structureel: € 160.278,87 Incidenteel: € 224.000,00 Optie 3 Structureel: € 187.056,15 Incidenteel: € 392.000,00

19

Schapenboetenbeleid

5.2

Vernieuwde subsidieregeling: Stimuleringsregeling schapenboeten

5.2.1 Vernieuwde subsidie regeling Uit de resultaten van de enquête uit 2021 onder schapenboet eigenaren is gebleken dat de huidige subsidieregeling voor de monumentale schapenboet niet voldoet om in het onderhoud te voorzien. Voor het vaste bedrag van € 550,00 per jaar gaat op dit moment onvoldoende prikkel uit tot aanmelding voor deelname aan de regeling en de uitvoering van adequaat onderhoud. Daarom wordt de suggestie gedaan om de huidige regeling te vernieuwen en daarbij drie componenten14 aan toeslagen op te nemen: een bijdrage voor de verzekeringskosten, een toeslag ter compensatie voor agrarische schade voor boeten op akker- of maailand en een toeslag voor schapenland rondom de schapenboet. Deze regeling krijgt daarbij een nieuwe naam, de ‘stimuleringsregeling schapenboeten’. Deze naam kan er voor zorgen dat eigenaren de regeling daadwerkelijk zien als stimulering om hun schapenboet te onderhouden. In de vernieuwde regeling wordt een overeenkomst afgesloten tussen de gemeente en de eigenaren van de schapenboeten waarbij de verschillende toeslagen waarop de eigenaren recht hebben vastgelegd worden. In deze overeenkomsten kunnen de wederzijdse rechten en plichten voor een langere duur worden vastgelegd van bijvoorbeeld een periode van 10 tot 20 jaar.

De jaarlijkse bijdrage is dus maatwerk per schapenboet en bestaat uit de toepassing van drie componenten die jaarlijks worden geïndexeerd. Let wel: Er zal alleen gebruik gemaakt kunnen worden van de vernieuwde subsidieregeling: stimuleringsregeling schapenboeten indien er deel wordt genomen aan de collectieve onderhoudsregeling, zoals voorgesteld in Hoofdstuk 5.3. Op deze manier kan worden gewaarborgd dat er enkel toeslagen worden verstrekt voor schapenboeten die een goede onderhoudsstatus hebben. Dit zal dan ook worden opgenomen in de overeenkomst die gesloten wordt met de eigenaar. Component 1. Bijdrage verzekering Uit de resultaten van de enquête uit 2021 werd geconcludeerd dat verder onderzoek nodig was naar een collectieve verzekering voor schapenboeten. Gebleken is dat er geen mogelijkheid wordt gezien om een collectieve verzekering af te sluiten. De verklaring is dat een verzekeraar altijd een risico inschatting wil maken van het individuele eigendom. Een collectieve verzekering is gemakkelijker als het gaat om gelijksoortige objecten voor grotere aantallen, waarvan bij de schapenboeten geen sprake is. De optie van het aanbieden van een collectieve verzekering voor schapenboeten valt daarmee af. Daarom wordt voorgesteld om de kosten van verzekering te compenseren.

De verzekering wordt door de eigenaren van de schapenboeten gezien als een hoge kostenpost waar de huidige onderhoudssubsidie nu grotendeels al naar toe gaat. Het zou de eigenaren helpen om een jaarlijkse toeslag voor elke schapenboet te geven als forfaitaire bijdrage in de kosten van de verzekering met daarbij het onderscheid tussen riet gedekt en pannen gedekt. Dit bedrag zal enkel worden toegekend voor de schapenboeten die daadwerkelijk een verzekering hebben afgesloten en daarbij een betalingsbewijs kunnen overleggen. Voor de hoogte van de forfaitaire bijdrage zijn de volgende argumenten te noemen:

14 In de notitie ‘Naar een vernieuwd beleid instandhouding schapenboeten op Texel’ wordt er nog een vierde component

voorgesteld met daarbij een toeslag van € 250,00 voor schapenboeten in bebouwde kommen, erven en boeten op minder dan 50 meter van de openbare weg. Echter is deze toeslag overbodig als de schapenboet eigenaren mee doen aan de collectieve onderhoudsregeling, waarbij de grote kostenpost weg wordt genomen voor het onderhoud.

20

Schapenboetenbeleid

a) De dekking kan verschillen: alleen brand/storm of ook uitgebreider (bijv. waterschade, door eigen toedoen ed.) b) Boeten zijn verzekerd op basis van herbouwwaarde: stel € 100.000,00 als gemiddeld bedrag. c) Er is een premieverschil tussen pannen gedekt en riet gedekt: 3,5 promille en 5 promille. d) Elke boet is maatwerk (wel/niet bliksembeveiliging, wel/niet met nabij toezicht, soort gebruik, aandeel eigen risico, boet separaat verzekerd of als onderdeel van een breder pakket etc.). e) Bij herbouwwaarde € 100.000,00 pannen gedekt zou de premie € 350,00 zijn plus 21% assurantiebelasting maakt € 423,50 per jaar. f) Bij herbouwwaarde € 100.000,00 riet gedekt zou de premie € 500,00 zijn plus 21% assurantiebelasting maakt € 605,00 per jaar. Het voorstel is om forfaitaire bijdrage voor de verzekering op te nemen in de vernieuwde regeling. De bedragen daarvoor zijn € 423,50 voor pannen gedekt respectievelijk € 605,00 voor riet gedekte schapenboeten. Component 2. Compensatie schapenboeten in het open landschap Voor de schapenboeten in het open landschap is het voorstel om een toeslag op te nemen als compensatie voor de lastiger bewerkbaarheid van het perceel en gederfde opbrengst op de door de schapenboet ingenomen oppervlakte. Een geschikt bedrag als compensatie hiervoor is forfaitair € 610,00.

Dit bedrag is opgesteld door een parallel die kan worden getrokken met de vergoeding die TENNET betaalt voor hoogspanningsmasten op het boerenland. Het vergoedingsbedrag moet worden gezien als een volledige schadeloosstelling met als uitgangspunt dat de rechthebbende na aanleg van de hoogspanningsmast in dezelfde vermogens en -inkomenspositie dient te verkeren. In 2015 is TENNET met Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland (LTO) overeengekomen dat de volgende staffel geldt: Op basis van de oppervlakte van de footprint Voorbeelden: 50 m2 € 585,00 200 m2 € 660,00 2 100 m € 610,00 250 m2 € 685,00 Dit als vertrekpunt nemend zou voor een gemiddelde schapenboet van 8,5 x 8,5 meter= 72,25 m2 oppervlakte(“footprint”) gelden. Omdat er ook om de schapenboet heen gemaaid moet worden, zal het bedrag van 100 m2 van € 610,00 als compensatie bedrag gebruikt worden. Een hoogspanningsmast die is aangelegd op een boerenland en geen eigendom is of wordt van de boer is uiteraard anders dan een schapenboet die er al meer dan 100 jaar staat en in eigendom is van een agrariër. Niettemin is het vooralsnog verdedigbaar om te stellen dat een vergoeding van € 610,00 een adequaat bedrag is als compensatie voor schapenboeten in het open landschap. Component 3.

Toeslag schapenboeten met minimaal 0,5 ha schapenland met schapen Een andere component voor de vernieuwde subsidieregeling is de toeslag voor schapenboeten met schapenland met schapen. In verband met de toeristische aantrekkelijkheid en uitstraling van het eiland wordt een toeslag voorgesteld van € 250,00 voor de schapenboet met minimaal 0,5 hectare schapenland met schapen. Hiermee krijgt de schapenboet weer zijn oorspronkelijke historische functie terug. Het schapenland moet in dat geval in de periode van 1 maart tot 1 oktober beweid worden met schapen en lammeren. Deze vereiste kan worden gecontroleerd door De Lieuw middels satellietdata met als ijkpunt de maand juli.

21

Schapenboetenbeleid

5.2.2 SWOT-analyse Kansen •

Aantrekkelijkere regeling voor eigenaren die nog niet mee doen aan regeling (of de boet geen monumentenstatus heeft)

Bedreigingen •

•

Sterktes • • • • • •

Compensatie voor vaste lasten Bewerkstellingen dat schapenboeten verzekerd zijn Agrarische boeten blijven beter behouden Historische en unieke uitstraling schapenboeten met schapenland Betere bescherming van de schapenboet Elke boet is maatwerk, passend met toeslagen

Toeslagen zijn bedoelt voor de kosten als verzekering en winst verlies agrarische boeten, verantwoordelijkheid ligt bij eigenaar Wanneer eigenaren niet deel willen nemen aan de collectieve onderhoudsregeling > geen deelname aan subsidieregeling Zwaktes

•

Er moet geïnventariseerd worden of er aan de eisen van toeslagen voldaan wordt

5.2.3 Kostenaspect Bij het kostenaspect van de stimuleringsregeling schapenboeten wordt het maximaal benodigde gemeentelijke budget omschreven voor de drie opties. Uiteindelijk kan na evaluaties blijken dat er minder budget nodig is wanneer eigenaren uiteindelijk niet deel kunnen of willen nemen aan de regelingen. De incidentele bedragen onder optie 2 en 3 voor de extra kosten potentiële monumentale schapenboeten en schapenboeten zonder status kunnen uiteindelijk ook lager uitvallen wanneer de eigenaren van deze schapenboeten uiteindelijk hun schapenboet niet aan willen wijzen als monument of middels een contract deel willen nemen aan de regelingen. Hierbij wordt een maximaal bedrag gehanteerd van € 70.000 per schapenboet voor het wegwerken van het achterstallig onderhoud. De bedragen voor de stimuleringsregeling schapenboeten worden jaarlijks geïndexeerd. Belangrijke kanttekening hierbij is dat het hier maximale bedragen betreft: niet alle boeten kunnen of willen deelnemen of kwalificeren voor schapen rondom hun schapenboet. Daarom zullen de bedragen wellicht nog lager uit vallen.

Schapenboet in het open landschap. Bron: VVV Texel.

22

Schapenboetenbeleid

Component

Bedrag optie 1: totaal monumentale schapenboeten

Bedrag optie 2: totaal monumentale en potentiële monumentale schapenboeten

Bedrage optie 3: alle schapenboeten (excl. SBB)

1. Bijdrage verzekering

€ 22.687,50

€ 31.097,00

€ 36.905,00

2. Compensatie schapenboet open landschap

€ 18.300,00

€ 22.570,00

€ 23.790,00

3. Toeslag boeten met minimaal 0,5 hectare schapenland met schapen

€ 8.000,00

€ 9.750,00

€ 10.250,00

Totaal gehele regeling

€ 48.987,50

€ 63.417,00

€ 70.945,00

Totaal gehele regeling (met indexatie)

€ 50.457,13

€ 65.319,51

€ 73.073,35

Incidenteel: extra kosten potentiële monumenten

X

€ 224.000,00

€ 224.000,00

Incidenteel: Extra kosten schapenboeten zonder status

X

X

€ 168.000,00

Samengevat:

Voorstel om een nieuwe subsidieregeling op te stellen met drie componenten aan toeslagen, de ‘stimuleringsregeling schapenboeten’. Per schapenboet wordt er een overeenkomst afgesloten met de componenten waar de eigenaar recht op heeft. Deelname aan subsidieregeling is alleen mogelijk wanneer er deel wordt genomen aan collectieve onderhoudsregeling zoals beschreven in Hoofdstuk 5.3. Was: Onderhoudssubsidie en restauratie subsidie regeling monumentale schapenboeten > wordt: Stimuleringsregeling schapenboeten.

Kostenaspect: Optie 1 Optie 2 Structureel: Incidenteel: Optie 3 Structureel: Incidenteel:

€ 50.457,13 € 65.319,51 € 224.000,00 € 73.073,35 € 168.000,00

23

Schapenboetenbeleid

5.3 Beheerstichting 5.3.1 Opzet beheerstichting In het coalitieprogramma is de zorg voor de schapenboetenboeten verwoord als: We onderzoeken of een beheerstichting een adequaat middel is voor behoud en herstel van schapenboeten, naast de al bestaande mogelijkheden zoals vastgelegd in de Erfgoednota. Werkende weg is de conclusie dat de beheerstichting geen begaanbare weg is. Sommige schapenboet eigenaren kunnen of willen hun boet niet onderhouden omdat de kosten voor het onderhoud te hoog zijn. Voor dit probleem zou een beheerstichting een mogelijke oplossing kunnen bieden. Eigenaren zouden het eigendom van hun schapenboeten kunnen overgedragen aan een beheerstichting die het onderhoud voor de schapenboet garandeert en uitvoert. Een dergelijke beheerstichting kan aanvullende fondsen werven om 100 % kostendekkend te zijn. Texelse fondsen hebben eerder aangegeven niet te willen doneren aan particulier eigendom, maar wel aan een stichting voor schapenboeten. Overdracht van het eigendom van de schapenboet en grond eromheen zou uitsluitend de grondprijs moeten bedragen van de boet met minimaal 5 meter grond rondom de boet (om de boet visuele ruimte te geven en te beschermen tegen langsrijdende landbouwmachines). Daarnaast moeten er goede afspraken over toegankelijkheid en gebruik van de schapenboet gemaakt moeten worden met de eigenaar.

De stichting die het eigendom over heeft genomen van de schapenboeten heeft de verplichting om periodiek onderhoud uit te laten voeren voor deze schapenboeten. Zo zou er bijvoorbeeld jaarlijks voor 10 schapenboeten een houtwormbestrijding uitgevoerd kunnen worden, waardoor kosten bespaard worden ten opzichte van individueel onderhoud. 5.3.2 Tegenargumenten beheerstichting De verenigingen en stichtingen uit de notitie ‘Naar een vernieuwd beleid instandhouding schapenboeten’ zien geen reële mogelijkheid in het idee om een beheerstichting op te zetten. De angel zit hem in het overdagen van privé eigendom van de boeten waar de eigenaren niet voor open zullen staan. Ook ontstaan er gecompliceerde situaties met betrekking tot de toegang tot de boet wat door middel van een recht van overpad zou moeten worden geregeld op plekken waar geen pad bestaat. Bovendien zijn er zijn geen nieuwe structuren nodig, de bestaande structuren en expertise zijn al aanwezig bij De Lieuw en Stichting Dorpsherstel Texel. In de huidige situatie voert De Lieuw al jaarlijks de inspectie uit op naleving van de overeenkomst met de gemeente Texel. De Lieuw adviseert de eigenaar van de schapenboet over het kleine onderhoud, de gemeente zorgt voor de uitbetaling van de subsidie. Het zou extra werk geven om een compleet nieuwe stichting op te zetten.

Op basis van deze redenatie is het alternatieve voorstel (op de beheerstichting) om een collectieve onderhoudsregeling op te stellen waarbij het eigendom van de schapenboet niet overgedragen hoeft te worden. Dit onderdeel is uitgewerkt in Hoofdstuk 5.1.

24

Schapenboetenbeleid

5.3.3 SWOT-analyse Kansen •

Collectieve onderhoudsregeling onder een bestaande stichting

Bedreigingen •

Sterktes • • •

Beter en gegarandeerd onderhoud Mogelijkheid tot werven aanvullende Texelse fondsen Kostenbesparing op het onderhoud

Eigenaren zullen eigendom niet willen overdragen Zwaktes

• • • •

Texelse stichtingen en verenigingen tegen beheerstichting (geen draagvlak) Overdragen van particulier eigendom en rechten Compliceerde situaties door het recht van overpad Bestaande structuren stichtingen werken al

5.3.4 Kostenaspect Gezien de sterke argumenten tegen het opzetten van een beheerstichting en de mogelijkheid tot een betere alternatieve oplossing middels een collectieve onderhoudsregeling is het kostenaspect voor de beheerstichting niet verder uitgewerkt. Samengevat:

Voorstel om een beheerstichting op te zetten die het beheer overneemt van de schapenboeten. Het eigendom wordt overgedragen aan deze beheerstichting die het onderhoud voor de schapenboet garandeert en uitvoert. Echter zijn er aantal tegenargumenten te noemen zoals de overdracht van particulier eigendom en rechten, gecompliceerde situaties door het recht van overpad en de bestaande structuren die al aanwezig zijn. Dit voorstel wordt daarom afgeraden.

Kostenaspect: € 0. Niet uitgewerkt.

25

Schapenboetenbeleid

5.4 Motivatie en trots Een aanvullend voorstel voor een betere instandhouding van de schapenboet is het vergroten van de motivatie en trots van de eigenaar. Het is belangrijk dat de eigenaar de meerwaarde van de schapenboet inziet en daarmee de wil heeft om de boet te behouden. Daarbij is het van belang dat de waardering van de boeten voelbaar is voor de eigenaren van zowel inwoners als de gemeente zelf. 5.4.1 Digitale paspoorten schapenboeten De trots en motivatie van eigenaren kan worden gevoed door bijvoorbeeld een map of paspoort beschikbaar te stellen met informatie over de schapenboet (zie een voorbeeld in Bijlage II). In dit paspoort kan alle informatie over de schapenboet verzameld worden zoals: bouw en restauratie geschiedenis, eigendomsgeschiedenis, gebruik door de jaren heen, kadastraal nummer en sectie, grondslag voor monument aanwijzing, planologische situatie, verschenen artikelen, bijzondere gebeurtenissen, logboek onderhoud en vergunningen. Het paspoort kan zowel fysiek of digitaal beschikbaar gesteld worden. Bij een aantal paspoorten is er nog onvoldoende bekend over de schapenboet, de paspoorten kunnen daarom nog door eigenaren en deskundigen worden aangevuld en bijgewerkt.

De digitale paspoorten zouden uiteindelijk geplaatst kunnen worden op de website van de gemeente en andere websites zoals de VVV, De Lieuw, Stichting Dorpsherstel Texel en monumenten.nl (met toestemming van de eigenaren). Zo kan er aan inwoners en toeristen meer informatie worden verstrekt over de schapenboeten op het eiland. Dit kan voor de eigenaar voor extra motivatie zorgen om hun schapenboet goed te onderhouden.

Schapenboet in de ondergaande zon. Bron: VVV Texel.

5.4.2 Meer aandacht voor schapenboeten Wandel- en fietstochten Een goede optie voor meer aandacht voor de schapenboet is het opstellen van speciale wandel- en fietstochtentochten langs diverse schapenboeten. Mogelijk zouden deze wandel- en fietstochten opgesteld kunnen worden door de VVV. Schapenboet eigenaren hebben aangegeven dat bij deze wandel- en fietstochten langs de schapenboeten wel voorzichtig moet worden omgegaan met de verplaatsing door de weilanden zodat er geen besmetting van ziektes bij de schapen plaatsvindt, dit is zeer gevaarlijk. Er moet dus goed overwogen worden welke schapenboeten überhaupt in aanmerking zouden komen voor een dergelijke wandel- en/of fietstocht. Open schapenboeten dag Daarnaast kan er een ‘Open schapenboeten dag’ in het leven geroepen worden waar eens per 2 jaar eigenaren of deskundigen een rondleiding kunnen geven langs verschillende schapenboeten. 26

Schapenboetenbeleid

Op deze manieren zal de maatschappelijke waardering van zowel eigenaren, inwoners als toeristen voor de schapenboeten nog meer kunnen worden verhoogd. 5.4.3 Informatie bijeenkomst eigenaren In april 2023 is er een bijeenkomst voor alle schapenboeten eigenaren georganiseerd om hen een inkijkje te geven van het eerste concept van het schapenboetenbeleid. Op deze manier konden eigenaren in een vroeg stadium wat meer informatie krijgen over de eerste bevindingen en oplossingen voor het nieuwe beleid. Ook kon er gepeild worden wat de eigenaren van de voorstellen vonden. De bijeenkomst fungeerde ook als mogelijkheid om eventuele knelpunten en vragen en opmerkingen van de eigenaren te bespreken. De bijeenkomst was goed bezocht. Er waren circa 30 personen aanwezig. Na de toelichting van het eerste concept was er ruimte voor vragen en opmerkingen. Eigenaren leken tevreden zijn met de nieuwe voorstellen, inhoudelijk werd er geen directe feedback gegeven op de voorstellen. Eigenaren zijn het met name eens met het uitgangspunt om maatwerk te bieden bij de oplossingen. Elke schapenboet is immers anders en moet daarmee ook anders behandeld worden. Wel werden er een aantal andere belangrijke zaken aangehaald, zoals: ➢

Meer herbestemming schapenboeten in dorpen De schapenboeten die nu in de dorpen staan zijn onderdeel van de historie van het eiland. In de huidige dorpen was vroeger veel weiland waar de schapenboeten stonden. Deze schapenboeten zijn grotendeels verdwenen, maar de schapenboeten die overgebleven zijn geven een belangrijk beeld over de historie van het dorp. Deze schapenboeten zouden behouden moeten worden. Voor deze schapenboeten in de dorpen kunnen andere gebruikersmogelijkheden toe worden gestaan volgens de eigenaren.

➢

Geen koppeling toerist en eigenaar Ook werd genoemd dat de toerist geniet van de schapenboet, maar dat er geen koppeling is naar de eigenaren van de schapenboeten en schapen.

➢

Controle onderhoudssubsidie Eigenaren geven aan dat de huidige jaarlijkse controle voor de onderhoudssubsidie niet erg stimuleert om de schapenboet te onderhouden. Eigenaren geven aan dat zij bijvoorbeeld een restauratie hebben uitgevoerd, maar hier in de rapporten niets over te horen krijgen. Het zou stimulerend werken om wel aan te geven wat de eigenaar goed heeft gedaan aan het onderhoud. Nu wordt er in de rapporten vooral besproken wat er allemaal nog beter kan in het onderhoud. Deze feedback wordt meegenomen in de nieuwe regelingen. Eigenaren geven ook aan dat de controleurs zich niet altijd melden wanneer zij de controle gaan uitvoeren. Ook deze feedback is meegenomen in de vernieuwde regelingen.

5.4.4 SWOT-analyse Kansen •

Bedreigingen

Start voor meer initiatieven voor motivatie en trots Sterktes

• • • •

Beter behoud van de schapenboet door betrokkenheid eigenaren Meer aandacht voor de schapenboet Overzicht schapenboeten op 1 plek (middels paspoorten) Relatief gemakkelijk in te voeren voorstel

Zwaktes •

Klein onderdeel in hele beleid

27

Schapenboetenbeleid

5.4.5 Kostenaspect Op dit moment geen directe kosten aan motivatie en trots verbonden. Uiteindelijk zal de verdere uitwerking van dit onderdeel onder het takenpakket van de beleidsmedewerker monumenten en erfgoed vallen. Samengevat:

Voorstel om meer trots en betrokkenheid bij eigenaren te genereren. Dit kan worden gerealiseerd door meer aandacht te vestigen op de schapenboet middels de opzet van schapenboetenpaspoorten, eventuele wandel- en fietstochten en een open schapenboeten dag.

Kostenaspect: € 0.

28

Schapenboetenbeleid

5.5 Schapenboeten zonder monumentale status 5.5.1 Schapenboeten zonder monumentale status In de huidige regelingen komen alleen schapenboeten met een gemeentelijke en rijks monumentale status in aanmerking voor de onderhoudssubsidie en restauratie subsidie. De monumentale status van de schapenboet zorgt ervoor dat het monument beter beschermd en behouden kan worden door instandhoudingsplicht zoals omschreven in de Erfgoedverordening Texel 2018 en de Erfgoedwet die daarbij gepaard gaat. Schapenboeten zonder monumentale status komen op dit moment niet aanmerking voor de subsidieregelingen vanuit de gemeente. Wanneer er uiteindelijk wel voor optie 3 wordt gekozen, waarbij alle schapenboeten behouden moeten worden, is uitgezocht hoe ook schapenboeten zonder monumentale status deel kunnen nemen aan de vernieuwde regelingen. De instandhouding van de schapenboet zonder status zou geformuleerd kunnen worden als het vervullen van een maatschappelijke relevante functie. Een belangrijke voorwaarde om schapenboeten zonder een monumentale status deel te laten nemen in de vernieuwde regelingen, (en dus in aanmerking te laten komen voor een financiële bijdrage vanuit de gemeente) is dat er geen sprake mag zijn van staatssteun.

Om te bepalen of de maatregel van de gemeente staatssteun betreft in de zin van artikel 107 lid 1 VWEU, moet er gekeken worden of de maatregel aan de volgende cumulatieve criteria voldoet: • • • • •

De steun wordt met staatsmiddelen bekostigd; De steun wordt verleend aan een onderneming die een economische activiteit verricht; Deze staatsmiddelen verschaffen een economisch voordeel dat niet via de normale commerciële weg zou zijn verkregen (non-marktconformiteit); De maatregel is selectief: het geldt voor één of enkele ondernemingen, een specifieke sector of regio; De maatregel vervalst de mededinging (in potentie) en leidt tot een (mogelijke) ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer (grensoverschrijdend effect).

Voor elke schapenboet zonder monumentale status zal er dus onderzocht moeten worden of er bij deze schapenboet niet wordt voldaan aan de bovenstaande criteria. Voldoet de schapenboet niet aan de bovenstaande criteria dan zou deze schapenboet dus deelnemen aan de vernieuwde regelingen middels een contract. 5.5.2 Contract schapenboeten zonder monumentale status Voor schapenboeten zonder monumentale status die in aanmerking komen voor de vernieuwde regelingen zullen er contracten opgesteld moeten worden waarbij de zelfde rechten en plichten gelden als de schapenboeten met een monumentale status. Belangrijke plichten zijn bijvoorbeeld de instandhoudingsplicht en de verplichte vergunningen voor grootschalige restauraties en onderhoud aan de schapenboet. Daarnaast moet ook in het contract worden opgenomen dat de schapenboet in een goede onderhoudsstaat verkeert voordat deze in aanmerking kan komen voor de vernieuwde regelingen. De kosten die hieraan verbonden zijn moeten dan betaald worden uit gemeentelijke gelden. Het is voor de eigenaren niet aantrekkelijk om deel te nemen aan de vernieuwde regelingen als zij de hoge kosten voor een goede onderhoudsstatus op zich moeten nemen. Zoals eerder genoemd is hierbij de kanttekening te plaatsen of een dergelijke regeling voor schapenboeten zonder monumentale status veel gaat opleveren voor zowel de eigenaren als de gemeente.

De gemeente zal een overeenkomst moeten sluiten waarin feitelijk dat wordt geregeld wat ook bij aanwijzing tot monument wordt vastgelegd en voor de eigenaar is er derhalve geen verschil in bijdrage en verplichtingen, behalve dat de schapenboet niet tot monument wordt 29

Schapenboetenbeleid

uitgeroepen. De eigenaren zullen, als zij hun schapenboet al niet willen aanwijzen als monument, hier waarschijnlijk niet welwillend tegenover staan. 5.5.3 Aantrekkelijker maken monumentale status Verder kan er ingezet worden op het aantrekkelijker maken van de monumentale status voor de schapenboet. Een groot onderdeel voor het bevorderen van de aantrekkelijkheid van de monumentale status van de boet zijn de voorgestelde aanpassingen van de huidige regelingen besproken in dit beleidsstuk. Door betere regelingen voor de schapenboet kan het financieel ook aantrekkelijker worden om een monumentale status. Daarnaast is het belangrijk om de eigenaren met een schapenboet zonder monumentale status meer voorlichting te geven over de voordelen van een monumentale status. Hoewel er bij een monumentale status regels en verplichtingen gelden zoals de instandhoudingsplicht en vergunningen voor grootschalige restauraties en onderhoud, zijn er ook veel voordelen verbonden aan de status. Zo komt de monumentale schapenboet in aanmerking voor subsidie regelingen voor onderhoud en restauratie en zorgt de monumentale status voor bescherming van het pand. Daarnaast is er best veel mogelijk en zijn de regels lang niet zo beperkend als men denkt. Het is belangrijk dat de angst van de eigenaren in deze weg wordt genomen.

5.5.4 Potentiële kansrijke schapenboeten voor monumentale status Er zijn een aantal schapenboeten die kansrijk en beeldbepalend zijn die in aanmerking zouden kunnen komen voor een monumentale status en het waard zijn om beter te beschermen. Het gaat hierbij om 16 schapenboeten (terug te zien in Bijlage I, kaart 3) die op dit moment geen monumentale status hebben maar deze in de toekomst kunnen verkrijgen. De eigenaren van deze schapenboeten kunnen benaderd worden door de gemeente met de vraag of zij instemmen met de procedure om hun schapenboet aan te wijzen als monument. Ook bij de potentiële schapenboeten is het van belang dat zij in een goede onderhoudsstaat verkeren voordat zij aangewezen kunnen worden als monument. Dit wordt in de aanwijzingsprocedure opgenomen als voorwaarde voor het verkrijgen van een monumentale status. De kosten die verbonden zijn aan de procedure voor een aanwijzing tot monumenten zouden dan echter wel betaald moeten worden uit gemeentelijke gelden. Er zijn ook kosten verbonden aan de aanwijzingsprocedure tot gemeentelijk monument zoals een redengevende omschrijving. Uit de structurele budgetten voor monumenten zal dus ook tijdelijk meer geld richting de aanwijzingsprocedure van de 16 potentiële monumentale schapenboeten gaan.

Stichting Dorpsherstel Texel heeft reeds onderzoek gedaan naar de onderhoudsstaat en de kosten van het onderhoud van de 16 schapenboeten die in aanmerking zouden kunnen komen voor een monumentale status. Deze zijn bij het kostenaspect (Hoofdstuk 5.5.5) in beeld gebracht.

30

Schapenboetenbeleid

5.5.4 SWOT-analyse Kansen •

Een regeling optuigen die voor eigenaren dermate aantrekkelijk is, dat ze opteren voor een monumentale status

Bedreigingen •

Eigenaren potentiële monumentale boeten kunnen monumentale status weigeren

Sterktes • •

Alle schapenboeten worden beschermd en onderhouden Monumentale status en contract schapenboeten zonder monumentale status zorgt voor betere bescherming

Zwaktes • •

• • •

Eigenaren kunnen contract weigeren Schapenboeten zonder monumentale status kunnen aan voorwaarde staatssteun voldoen (en daardoor niet deelnemen aan regelingen) Omvangrijk proces om voor 16 schapenboeten de monumentale status procedure in gang te zetten Zeer hoge kosten wegwerken achterstallig onderhoud 16 potentieel monumentale schapenboeten Eigenaren houden zelfde rechten en plichten als monumentale schapenboeten

5.5.5 Kostenaspect Wanneer er voor optie 2 wordt gekozen zijn er kosten verbonden aan de aanwijzingsprocedure tot gemeentelijk monument zoals een redengevende omschrijving. Uit de structurele budgetten voor monumenten zal dus ook tijdelijk meer geld richting de aanwijzingsprocedure van de 16 potentiële monumentale schapenboeten moeten gaan. Verder zijn er uiteraard extra kosten verbonden voor het achterstallig onderhoud van de potentieel monumentale schapenboeten. Met daarbij een maximaal bedrag van € 70.000,00 per schapenboet over een periode van 5 jaar. Deze kosten zijn reeds verwerkt in de kostenaspecten wanneer er voor optie 2 of optie 3 wordt gekozen. Samengevat:

Voorstel om in te zetten op maatregelen behoud van schapenboeten zonder monumentale status. Wanneer er wordt gekozen voor optie 3 kan dit worden bewerkstelligd door de regelingen open te stellen voor schapenboeten zonder monumentale status mits er niet wordt voldaan aan voorwaarden van staatssteun en er een contract wordt afgesloten met dezelfde rechten en plichten als monumenten. Echter een dergelijke regeling zal niet veel opleveren. De gemeente zal een overeenkomst moeten sluiten waarin feitelijk dat wordt geregeld wat ook bij aanwijzing tot monument wordt vastgelegd en voor de eigenaar is er derhalve geen verschil in bijdrage en verplichtingen, behalve dat de schapenboet niet tot monument is bestempeld. Eigenaren die al geen monumentenstatus willen voor hun schapenboet, zullen ook een dergelijk contract niet interessant vinden. Daarnaast kan er worden ingezet op maatregelen om de monumentale status aantrekkelijker te maken. Ook kan er ingezet worden op de 16 schapenboeten die monument zouden kunnen worden. 31

Schapenboetenbeleid

Kostenaspect: Optie 1: € 0 Optie 2: Incidenteel: € 224.000,00* Optie 3: Incidenteel: € 392.000,00* *Deze incidentele kosten zijn al verwerkt in de stimuleringsregeling schapenboeten en collectieve onderhoudsregeling wanneer deze worden gekozen.

32

Schapenboetenbeleid

5.6 Eventuele optie: Herbestemming 5.6.1 Herbestemming en kanttekeningen Zoals eerder genoemd hebben de meeste schapenboeten geen economische functie meer. Om het voor eigenaren aantrekkelijker te maken om hun schapenboet te behouden en onderhouden is er nog de optie tot herbestemming. Lang niet alle boeten zijn namelijk meer in bezit of in gebruik bij agrariërs. Daarnaast staan ook niet alle boeten in het open landschap of op een boerenerf. Sommige boeten zijn al reeds in gebruik met een andere bestemming zoals hobby ruimte, museum, kantoorruimte of expositie ruimte. Deze boeten staan zowel in het open landschap, op erven of binnen de bebouwde kom. Voor schapenboeten die niet binnen al te grote afstand van de openbare weg staan zou ruimer gebruik toegestaan kunnen worden middels een herbestemming. Echter zijn voor deze herbestemmingsprocedure enkele kanttekeningen te noemen: Onwenselijke aanpassingen Eventuele nieuwe functies voor schapenboeten vragen aanpassingen die veelal onwenselijk zijn of niet zijn toegestaan zoals de aanleg van een verharde weg er naar toe, toiletvoorziening, stroom/water, lichttoetreding/lichtuitval en bij recreatie windschermen, terrasmeubilair, auto’s, fietsen en dakramen. Verlichting, vlaggen en bebording moeten worden uitgesloten.

Onzekerheid meer opbrengsten Daarnaast is het de vraag of herbestemming dermate opbrengsten oplevert om een aannemelijke bijdrage te leveren voor de eigenaren omdat er maar weinig ander gebruik toegestaan kan worden voor de schapenboeten. Het is de vraag of de schapenboet dus überhaupt gered of onderhouden kan worden door een maatschappelijke en/of culturele functie. Wegens bovenstaande redenen wordt voorgesteld om de extra inzet op herbestemming als eventuele optie te zien gelet op de eerdere genoemde voorstellen. 5.6.2 Overleg herbestemming met gemeente Het is lastig om generiek iets te zeggen over herbestemming functies voor alle schapenboeten, omdat elke schapenboet anders is en in een andere omgeving staat. Daarmee zou de herbestemmingsoptie gebaseerd moeten zijn op maatwerk per schapenboet. De Commissie Ruimtelijke Kwaliteit kan in deze procedure een adviserende rol hebben. Het voorstel is om in gesprek te gaan met de gemeente wanneer er de wens is bij eigenaren om herbestemmingsopties voor de schapenboet te onderzoeken. Op deze wijze kan er per schapenboet onderzocht en beoordeeld worden wat er wel en niet mogelijk is op de specifieke plek van de schapenboet.

Hierbij kunnen wel kaders gegeven worden welke schapenboeten überhaupt in aanmerking kunnen komen voor het aanvragen tot herbestemming: • Het voorstel is om schapenboeten die in de bebouwde omgeving, op erven en binnen 50 meter van de openbare weg staan de mogelijkheid te geven om een aanvraag tot herbestemming in te dienen. • Bij schapenboeten die in het open landschap (bij meer dan 50 meter van de openbare weg) staan zou het uitgangspunt moeten zijn om deze als follies in het landschap te laten blijven bestaan om verrommeling en paden door activiteiten te voorkomen. 15

15 Een folly of follie is een niet-conventioneel gebouw of bouwwerk, dat ongeschikt is voor huisvesting of andere functies en

uitsluitend een decoratief, kunstzinnig of ludiek doel dient. De term folly is overgenomen uit het Engels waar het dwaasheid betekent. In Nederland wordt soms de term vermaaksarchitectuur gehanteerd, waar men ook andere zaken onder schaart zoals menagerieën en dierentuinen. Folly - Wikipedia

33

Schapenboetenbeleid

5.6.3 Voorwaarden herbestemming Aan de herbestemming zouden verschillende strikte voorwaarden gesteld moeten worden om deze toe te staan. In overleg met de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit worden volgende voorwaarden voor herbestemming opgesteld: • • • • • • • •

De vorm van de schapenboet blijft behouden; Het uiterlijk en de materialisatie van de schapenboet blijft behouden; De omgeving rondom de schapenboeten (50 meter rondom de schapenboet) blijft intact; De schapenboet ligt binnen 50 meter van de openbare weg; Er worden geen parkeerplaats(en) en/of weg naar de schapenboet gerealiseerd; De schapenboet blijft volledig zichtbaar vanaf de openbare weg; Geen gebruik van reclame, verlichting, vlaggen of bebording; De herbestemmingsaanvraag wordt getoetst bij de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit met betrekking tot de impact op het uiterlijk van de schapenboet en de directe omgeving.

5.6.4 Omgevingsvergunning bij herbestemming Voor de herbestemming van schapenboeten is een omgevingsvergunning vereist voor het veranderde gebruik. Het is belangrijk dat de eigenaren die hun schapenboet willen herbestemmen zich eerst oriënteren bij de gemeente naar de mogelijkheden voor een eventuele herbestemming van hun schapenboet. Daarna zal er een officiële aanvraag voor een omgevingsvergunning aangevraagd moeten worden door de eigenaar. 5.6.5 SWOT-analyse Kansen •

Leegstaande en ongebruikte boeten krijgen een functie

Bedreigingen • • •

Sterktes • •

Inkomstenbron boeten eigenaar (voor behoud van de boet) Eigenaren hebben (bij goedkeuring) meer opties om hun schapenboet te gebruiken

Kans op onwenselijke ontwikkelen zoals verrommeling uiterlijk en omgeving schapenboet Te veel dezelfde soorten herbestemmingen schapenboeten Onvoldoende capaciteit toezicht op nieuwe herbestemde schapenboet Zwaktes

• • • •

Levert nieuwe functie voldoende inkomsten op voor behoud? Nieuwe functie gaat gepaard met veelal onwenselijke aanpassingen Grens voor toestaan herbestemming lastig te bepalen Veel ambtelijke uren en capaciteit

5.6.6 Conclusie Gelet op bovenstaande SWOT-analyse is het advies om niet extra in te zetten op de optie tot herbestemming. Het is namelijk nog maar de vraag hoeveel de nieuwe functie aan nieuwe inkomsten op zal leveren. Daarnaast gaat de functie tot herbestemming gepaard met veelal onwenselijke aanpassingen. Ook niet onbelangrijk is dat er veel ambtelijke uren en capaciteit in het proces tot herbestemming gaan zitten ondanks de onzekerheid of de nieuwe functie zal leiden tot een beter behoud van de schapenboet. Het blijft wel mogelijk om her te bestemmen voor de schapenboeten die daarvoor in aanmerking komen (binnen de bebouwde kommen, erven en binnen 50 meter van de openbare weg) met de genoemde richtlijnen en voorwaarden. Daarnaast is het gemakkelijker voor schapenboeten zonder status om her te bestemmen (t.o.v. schapenboeten met een monumentenstatus). Het advies is om in overleg te treden met de 34

Schapenboetenbeleid

gemeente en per boet maatwerk te leveren. Het advies is niet om extra nieuw beleid op te stellen voor de herbestemming. 5.6.7 Kostenaspect Aan de optie tot herbestemming zijn voor de gemeente geen verdere kosten verbonden en het advies zou zijn om hier ook niet aan bij te dragen. Echter zijn er wel ambtelijke uren en capaciteit bij de herbestemmingen aanvragen en oriënterende gesprekken gemoeid bij het herbestemmingsproces. Samengevat:

Voor schapenboeten die in de bebouwde omgeving, op erven en binnen 50 meter van de openbare weg staan de mogelijkheid geven om her te bestemmen. Hier zijn echter enkele kanttekeningen voor te bedenken. Daarnaast zitten er veel ambtelijke uren en capaciteit in het herbestemmingsproces. Het advies is daarom om niet extra in te zetten op de optie tot herbestemming. Het blijft wel mogelijk om her te bestemmen voor de schapenboeten die daarvoor in aanmerking komen (binnen de bebouwde kommen, erven en binnen 50 meter van de openbare weg) met de genoemde richtlijnen en voorwaarden. Daarnaast is het gemakkelijker voor schapenboeten zonder status om her te bestemmen (t.o.v. schapenboeten met een monumentenstatus). Het advies is om in overleg te treden met de gemeente en per boet maatwerk te leveren.

Kostenaspect: € 0. Wel ambtelijke uren en capaciteit.

35

Schapenboetenbeleid

5.7 Eventuele optie: Verplaatsing 5.7.1 Verplaatsing In het verleden zijn enkele schapenboeten al eens verplaatst naar ander perceel. Op Texel was het vroeger waarschijnlijk gebruikelijk om schapenboeten te verplaatsen naar locaties waar ze nuttig waren als opslagruimte voor een agrarisch bedrijf. 16 Het verplaatsen van schapenboeten naar een andere locatie behoort al langer tot een mogelijkheid voor schapenboeten eigenaren. Echter zijn er strenge voorwaarden verbonden aan het verplaatsen. De uitvoering van de schaarse aanvragen wordt daarom niet altijd gerealiseerd. Daarom wordt voorgesteld om de optie tot verplaatsing als eventuele optie te zien op de eerder genoemde regelingen. Hoewel het proces tot verplaatsing ingewikkeld kan zijn wordt geopperd om bij schapenboeten die ‘in de weg’ staan of in verval dreigen te raken de optie tot verplaatsing te onderzoeken als laatste redmiddel. Het voorstel is om de volgende benadering voor verplaatsing op te stellen: overleg – verkopen aan een derde binnen x jaar OF verkopen aan Stichting Dorpsherstel Texel – afbreken en verplaatsen met behoud van zoveel mogelijk oorspronkelijke materialen (met daarbij de kanttekening dat de boet niet in dezelfde staat terug kan komen).

5.7.2 Overleg gemeente verplaatsing schapenboet Evenals bij de optie tot herbestemming van schapenboeten, zou er op eenzelfde wijze overleg gevoerd moeten worden met de gemeente Texel over de verplaatsing van een schapenboet. Ook bij verplaatsing van de schapenboet geldt immers dat elke boet maatwerk is. Er zal worden getoetst aan de voorwaarden tot verplaatsing en per geval onderzocht moeten worden wat de mogelijkheden zijn. De Commissie Ruimtelijke Kwaliteit kan in de verplaatsingsprocedure eveneens een adviserende rol hebben. 5.7.3 Voorwaarden verplaatsing In het Bestemmingsplan Buitengebied 2013 worden reeds voorwaarden omschreven voor een mogelijke verplaatsing van de agrarische boet. De volgende voorwaarden worden genoemd: • • • • •

•

De schapenboet is niet te handhaven op de oorspronkelijke locatie; Zoveel mogelijk van de oorspronkelijke materialen wordt gebruikt bij de herbouw op de nieuwe locatie; De nieuwe locatie heeft een afstand van ten minste 100 meter tot een bouwvlak; De nieuwe locatie heeft een afstand van minimaal 50 meter tot de openbare weg, tenzij de bestaande afstand minder bedraagt; De verplaatsing van de schapenboet doet geen onevenredige afbreuk aan de ontwikkelingsmogelijkheden van omliggende (agrarische) bedrijven, de milieusituatie, de woonsituatie, de verkeersfunctie, de natuurwaarden en de gebruiksmogelijkheden van de omliggende gronden; De aanvraag tot verplaatsing wordt getoetst door de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (met betrekking tot historie van de boet).