Agendabundel

Dat zoeken we even voor u uit? R. Kieft wethouder

Dan stond nog of de opgewekte elektriciteit duurzaam opgewekt is. Dat weet ik, maar ik was nog niet klaar met mijn vragen. Dus ja, er is voldoende elektriciteit beschikbaar. Wordt die duurzaam opgewekt? De gemeente heeft elektriciteitscontracten bij de Huisvuilcentrale volgens mij. Die is voor veertig procent helemaal groen, zie ik net bevestigd achter in de zaal, die is gecertificeerd als helemaal groene energie. Dat is een verrassing blijkbaar, maar dat is dus zo. En in die zin is de redenering correct: als je elektrisch rijdt, dan rij je duurzamer, dan wanneer je er fossiele brandstof voor opstookt. Dat was uw achterliggende gedachte. Dus daar hoeft u zich geen zorgen over te maken. En de laatste opmerking van u ging over oude nikkelcadmiumbatterijen. Voorzitter Raadscommissie

Of die nog bestaan, weet ik eigenlijk niet. Het gaat echt heel erg hard, die technische ontwikkeling. Dus misschien komt dat nog wel goed. Er was nog een vraag, of het ook mogelijk was R. Kieft wethouder

dat het geleidelijk kon, het omzetten naar elektrische voertuigen. Uiteraard kan dat geleidelijk, met deze aantekening dat er nu uitgegaan is van of de technische of de financiële afschrijving. Voorzitter Raadscommissie

Dat zijn natuurlijk wel logische momenten om vervangingen te doen. De vragen naar tevredenheid beantwoord? Iemand anders nog vragen over dit onderwerp of inhoudelijk iets. Wat gaan we met dit stuk doen? Mevrouw Koot, u krijgt nog één antwoord op een kleine vraag. Veronne Koot GroenZwart

Moet het daarom bespreekstuk zijn, of gokt u erop dat u het voor de raad binnen krijgt? Voorzitter Raadscommissie

U kijkt zo lief naar me. Laten we er maar een hamerstuk van maken. Helemaal fijn. Dank u wel.

11 Ruimte voor het aankondigen van moties en initiatiefvoorstellen Voorzitter Raadscommissie

Dan gaan we naar de ruimte voor het aankondigen van moties en initiatiefvoorstellen. Er zijn een aantal opmerkingen vandaag geplaatst door bijvoorbeeld de VVD, die met een aantal mensen aan de koffie gaat. Dus we wachten het even af. Voor de raad zullen we er in ieder geval nog wel een aantal binnenkrijgen.

12 Mondelinge beantwoording rondvragen Voorzitter Raadscommissie

Dan hadden we volgens mij geen antwoorden meer die mondeling... Jawel. Meneer Hooijschuur, heeft u ondertussen antwoord? Dan ga ik u het woord geven. C. Hooijschuur wethouder

We zijn benieuwd. Dank u wel. Gaat uw gang. Ik had het gisteren al medegedeeld. Het is toch wel een complex iets. Daarom heb ik gister medegedeeld dat we binnenkort hiermee naar buiten komen, maar daar gaan we schriftelijk op antwoorden. Ik heb overleg gehad met de ambtenaren net in de tijd Voorzitter Raadscommissie

dat ik even daar achterin zat. Dus we komen er schriftelijk op terug. Dus toch niet nu het antwoord, maar het antwoord over de brug

13 Sluiting Voorzitter Raadscommissie

komt schriftelijk naar ons toe. Dan ga ik deze vergadering sluiten. Het is tien uur, dat hebben we heel netjes gedaan. Ik dank u allen voor uw inzet. Ik dank de luisteraars, iedereen wel thuis en een fijne avond.

Agenda Raadscommissie Datum Tijd Locatie Voorzitter Toelichting

07-09-2023 19:30 - 23:00 Raadszaal Mevrouw A. (Astrid) van de Wetering De vergadering vindt plaats in de raadzaal. Vanaf 19.00 uur is de zaal open. Verder is de vergadering ook te volgen via www.texel.nl/uitzendingraad.

1

Opening en mededelingen

2

Vaststelling agenda

3

Rondvraag Publiek Er kan het woord gevoerd worden over onderwerpen die niet op de agenda staan; daar is dit agendapunt ‘Publieksrondvraag’ voor, dat op elke agenda van een raadscommissie opgenomen staat. Elke spreker voert maximaal 5 minuten het woord; de commissievoorzitter kan de commissieleden toestaan korte, verhelderende vragen te stellen.

4

Rondvraag Commissieleden Op elke concept-agenda van een vergadering van de raadscommissie staat het agendapunt ‘Rondvraag’; op dat moment kunnen raadsleden mondelinge vragen stellen aan het college of de burgemeester. Een rondvraag moet kort en bondig zijn en ook op deze wijze beantwoord kunnen worden.

5

Schapenboetenbeleid Het schapenboetenbeleid ligt ter besluitvorming voor. Doel van dit beleid is een (beter) behoud van de schapenboeten op het eiland. Het college adviseert om in te zetten op het behoud van de bestaande gemeentelijke en rijks monumentale schapenboeten, op de collectieve onderhoudsregeling, de bijdrage verzekering, het voorstel motivatie en trots én op maatregelen uit het voorstel schapenboeten zonder monumentale status. Inspreker: De heer Boon (namens: Stichting Kernwaarden Texel, Historische Vereniging Texel, Boerderijenstichting Noord-Holland, LTO-Noord, afd. Texel, Agrarische natuurvereniging De Lieuw, Stichting Dorpsherstel Texel, Stichting Natuur en Mens Texel)

6

Aanbestedingskrediet Thijssehuis De aanbesteding voor de realisatie van het Thijssehuis is afgerond en er is extra krediet nodig. De raad wordt voorgesteld om een aanbestedingskrediet ad. € 1.425.342 beschikbaar te stellen, aanvullend op de kredieten zoals verleend in de raadsvergaderingen van 15 december 2021 en 21 september 2022.

7

Kaders subsidie BCF 2024-2027 Stichting Texels Museum Op basis van gemeentelijke visie-, kader- en beleidsstukken en in overleg met Stichting Texels Museum (STM) zijn kaders geformuleerd voor de subsidie aan STM voor de periode 2024 t/m 2027. Deze kaders vormen de basis voor de nadere afspraken in de uitvoeringsovereenkomst die aan de subsidie gekoppeld wordt. GroenZwart kondigt een amendement aan met als titel: ‘Geen vrijetijdsbesteding jeugd, en: Geen incidentele taken regelen via de BCF’.

8

Compensatie extra energielasten maatschappelijke organisaties Maatschappelijke organisaties hebben de afgelopen periode flink te lijden gehad door de stijgende energiekosten. Het college stelt voor om Texelse maatschappelijke organisaties te compenseren voor de extra energielasten die zij in 2022 en 2023 hebben. Aan deze compensatie zijn een aantal voorwaarden gesteld. Verder is bij de totstandkoming van de bedragen rekening gehouden met de compensatiemogelijkheden vanuit rijksregelingen. Dit compensatievoorstel staat los van de impuls op verduurzamingsmaatregelen.

9

Integraal Meerjarenbeleidsplan Veiligheid (IMV) 2024-2027, Eenheid Noord-Holland Tenminste eens per vier jaar stellen de burgemeesters en hoofdofficier van justitie het beleidsplan voor de politie eenheid vast. Voorafgaand aan het vaststellen van het beleidsplan, wordt de gemeenteraad de mogelijkheid geboden om haar wensen en bedenkingen via de burgemeester mee te geven aan het Regionaal Bestuurlijk Overleg Politie (RBOP). In dit Integraal Meerjarenbeleidsplan Veiligheid zijn vier prioriteiten opgenomen, te weten: Ondermijning, Jeugd en Veiligheid, Cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit en Verbinding met de samenleving en maatschappelijke onrust

10

Elektrificering wagenpark Gemeentewerken Het college stelt voor tot verdere elektrificeren van het wagenpark van gemeentewerken. De voertuigen die voor vervanging in aanmerking komen zijn zowel diesel als elektrisch aangedreven. Een deel van de voertuigen is aan vervanging toe, deels op basis van economische afschrijving en deels op basis van technische levensduur. De mogelijkheid dient zich aan om over te gaan tot elektrificeren van het fossiele wagenpark op de natuurlijke vervangingsmomenten. De totale investering voor de voertuigen en gereedmaken van de laadvoorzieningen bedraagt € 656.000. Bij de programmabegroting 2021 en 2023 is reeds € 150.500 beschikbaar gesteld, per saldo wordt aan de Raad gevraagd het extra benodigde budget van € 505.500 beschikbaar te stellen.

11

Ruimte voor het aankondigen van moties en initiatiefvoorstellen

12

Mondelinge beantwoording rondvragen

13

Sluiting

Raadscommissie Dossiernummer Extern Zaak ID Vertrouwelijk Vergaderdatum Agendapunt Titel Organisatieonderdeel Portefeuillehouder Aanleiding

1490 3355197 Nee 7 september 2023 5 Schapenboetenbeleid Beleid & Vergunningen R. van de Belt

Bijlagen Bestuurlijk advies - schapenboetenbeleid Bijlage 1. Schapenboetenbeleid Bijlage 2. Notitie 'naar een vernieuwd schapenboetenbeleid 30 oktober 2022' Brief behorend bij de inspraak - reactie schapenboetenbeleid Geagendeerd

Vergaderdatum

Raadscommissie

7 september 2023

Raadsvergadering

20 september 2023

Toelichting Al geruime tijd heeft de gemeenteraad de wens om te komen tot een nieuw schapenboetenbeleid voor een (beter) behoud van de schapenboeten op het eiland. Ook is er de notitie ‘Naar een vernieuwd beleid instandhouding schapenboeten op Texel’ opgesteld door verschillende bezorgde verenigingen en stichtingen. Aan deze verzoeken is middels het nieuwe schapenboetenbeleid uitvoering gegeven. Het onderdeel subsidie schapenboeten uit de Uitvoeringsregeling monumenten en schapenboeten 2020 zal vervangen worden door het nieuwe schapenboetenbeleid. Het doel van dit schapenboetenbeleid is om de instandhouding van de schapenboeten beter te waarborgen. Het advies is om in te zetten op het behoud van de bestaande gemeentelijke en rijks monumentale schapenboeten. De collectieve onderhoudsregeling, de bijdrage verzekering, het voorstel motivatie en trots én maatregelen uit het voorstel schapenboeten zonder monumentale status zullen bijdragen aan een beter behoud van de schapenboet. De kleuren uit de kaarten uit Bijlage I in het schapenboetenbeleid worden nog aangepast (i.v.m. kleurenblindheid).

Advies

1

Schapenboetenbeleid Doelenboom Programma Maatschappelijk doel Beleidsdoel Operationeel doel

6 6.1 6.1.2 6.1.2.1

Samen beleven en bewegen Sport, kunst en cultuur op Texel stimuleren Monumenten in stand houden en archeologie conserveren Erfgoed behouden

Raadsvoorstel Voorgesteld wordt te besluiten: 1. het vernieuwde schapenboetenbeleid vast te stellen. 2. structureel extra budget beschikbaar te stellen voor het vernieuwde schapenboetenbeleid ad € 92.340,00 in de programmabegroting 2024. 3. het bestaande schapenboeten beleid m.i.v. 1 januari 2024 intrekken.

Toelichting Al geruime tijd heeft de gemeenteraad de wens om te komen tot een nieuw schapenboetenbeleid voor een (beter) behoud van de schapenboeten op het eiland. Ook is er de notitie ‘Naar een vernieuwd beleid instandhouding schapenboeten op Texel’ opgesteld door verschillende bezorgde verenigingen en stichtingen. Aan deze verzoeken is middels het nieuwe schapenboetenbeleid uitvoering gegeven. Het onderdeel subsidie schapenboeten uit de Uitvoeringsregeling monumenten en schapenboeten 2020 zal vervangen worden door het nieuwe schapenboetenbeleid. Het doel van dit schapenboetenbeleid is om de instandhouding van de schapenboeten beter te waarborgen. Het advies is om in te zetten op het behoud van de bestaande gemeentelijke en rijks monumentale schapenboeten. De collectieve onderhoudsregeling, de bijdrage verzekering, het voorstel motivatie en trots én maatregelen uit het voorstel schapenboeten zonder monumentale status zullen bijdragen aan een beter behoud van de schapenboet.

Consequenties Financieel Personeel/Organisatie Juridisch Beleid Inkoop/Aanbesteding Deregulering

Bijlagen      

Majeure risico’s Beheer Belanghebbenden Structuurvisie Regie Zaaknummer

    3355197

1.

Schapenboetenbeleid

2.

Notitie ‘naar een vernieuwd schapenboetenbeleid 30 oktober 2022’

Schapenboetenbeleid Samenvatting Het college heeft besloten de raad voor te stellen het schapenboetenbeleid vast te stellen. Het college adviseert om in te zetten op het behoud van de 42 gemeentelijke en rijks monumentale schapenboeten. De collectieve onderhoudsregeling, de bijdrage verzekering, het voorstel motivatie en trots én maatregelen uit het voorstel schapenboeten zonder monumentale status zullen bijdragen aan een beter behoud van de schapenboet. De kosten voor deze voorstellen zullen maximaal structureel € 145.000,00 per jaar bedragen. De voorstellen vervangen het onderdeel subsidie schapenboeten uit de Uitvoeringsregeling monumenten en schapenboeten 2020. De schapenboet is hèt Texelse beeldmerk: alleen op Texel hebben de schapenboeten namelijk een dergelijke verschijningsvorm. De schapenboet heeft zijn oorspronkelijke functie goeddeels verloren. Daardoor gaan de kwaliteit en kwantiteit gestaag achteruit. Door een afname van aantal schapenhouders en door de schaalvergroting in de landbouwsector worden de schapenboeten nog maar weinig gebruikt. De schapenboeten hebben geen economische functie meer. De schapenboeten hebben wel een maatschappelijke functie gekregen als cultuurhistorisch erfgoed en drager van het oorspronkelijke Texelse landschap. Het doel van het nieuwe schapenboetenbeleid is om het behoud en de instandhouding van de schapenboeten beter te waarborgen.

De voorstellen uit het nieuwe schapenboetenbeleid zullen waarborgen dat het Texels erfgoed bewaard blijft.

Schapenboetenbeleid Argumenten tot advies Al geruime tijd heeft de gemeenteraad de wens om te komen tot een nieuw schapenboetenbeleid voor een (beter) behoud van de schapenboeten op het eiland. Ook is er in 2021 een enquête verstuurd naar de eigenaren van de monumentale schapenboeten om de huidige regelingen te verbeteren. Op de raadsinformatieavond van 7 december 2021 is besproken dat een nieuw schapenboetenbeleid urgent is. Ook is er de notitie ‘Naar een vernieuwd beleid instandhouding schapenboeten op Texel’ opgesteld door verschillende bezorgde verenigingen en stichtingen (zie Bijlage 2), die als onderlegger heeft gediend voor het nieuwe schapenboetenbeleid. Aan deze verzoeken is middels het nieuwe schapenboetenbeleid uitvoering gegeven. De Texelse schapenboet heeft te kampen met een verlies aan functionaliteit. Door de schaalvergroting in de landbouwsector en een afname van het aantal schapenhouders wordt de schapenboet nog maar weinig gebruikt. Het private belang van schapenboeten is vervangen door een maatschappelijk belang. Het juridische- en economische eigendom van de schapenboet en de daaraan verbonden financiële lasten voor de instandhouding van de boet ligt bij de private partij (eigenaar). Het verlies aan functionaliteit van de boet heeft gevolgen voor de onderhoudstoestand van de boeten en leidt zelfs tot ineenstorting en verval.

Op dit moment bestaan er voor de monumentale schapenboeten subsidiemogelijkheden via de Uitvoeringsregeling subsidie schapenboeten en monumenten 2020. Eigenaren van gemeentelijke en rijks monumentale schapenboeten kunnen 60 % van de vastgestelde subsidiabele kosten vergoed krijgen voor restauratiewerkzaamheden tot het door de gemeenteraad beschikbaar gestelde subsidieplafond. In 2023 is het maximaal subsidieplafond vastgesteld op € 21.866 voor restauratiewerkzaamheden. Het bedrag van het subsidieplafond worden jaarlijkse geïndexeerd. Het budget is beperkt en wordt verdeeld op volgorde van binnenkomst van volledige subsidieaanvragen. Daarnaast is er nog een extra subsidie beschikbaar voor onderhoudswerkzaamheden van zowel gemeentelijke als rijks monumentale schapenboeten. Deze onderhoudssubsidie is vastgesteld op een vast bedrag van € 550,- per schapenboet per jaar. Dit bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd. In 2022 was dit bedrag € 567,06. Deze huidige regeling blijkt echter onvoldoende om de instandhouding van de schapenboeten te waarborgen. Het nieuwe schapenboetenbeleid heeft als doel om de instandhouding van de schapenboeten beter te faciliteren. In het schapenboetenbeleid is een advies opgesteld met verschillende voorstellen. Hierbij zijn de mogelijkheden in kaart gebracht met de voor- en nadelen en het kostenaspect.

De voorstellen die in het beleid worden besproken zijn: • Collectieve onderhoudsregeling • Vernieuwde subsidie regeling: stimuleringsregeling schapenboeten • Beheerstichting • Motivatie en trots • Schapenboeten zonder monumentale status Met daarbij als eventuele opties: • Herbestemming • Verplaatsing Hierbij moet afgebakend worden welke schapenboeten behouden dienen te worden. Het advies is om in te zetten op het behoud van de gemeentelijke en rijks monumentale schapenboeten. Uiteindelijk wordt ingezet op 42 van de 80 schapenboeten die nog op het eiland staan. Dit nieuwe schapenboetenbeleid richt zich evenals voorheen op de schapenboeten en de gelijk gestelde veldstolpschuren en duinboeten. De stolpschuren worden niet meegenomen omdat de focus op de schapenboeten blijft (net als voorheen) en stolpschuren objecten zijn die andere beleidsmatige aandacht en oplossingen behoeven ten opzichte van de uniek Texelse schapenboeten. In de totaaltellingen van het schapenboetenbeleid en de tellingen uit de notitie ‘Naar een vernieuwd beleid instandhouding schapenboeten op Texel’ komen er door enkele interpretatieverschillen daarom andere getallen voor. Het aantal monumentale schapenboeten verschilt ook met de genoemde 45 schapenboeten in de RIB van 28 oktober 2021.

Bij de re-inventarisatie voor het schapenboetenbeleid zijn 2 monumentale schuren gekarakteriseerd als stolpschuren in plaats van schapenboeten. Deze schuren kregen al reeds geen onderhoudssubsidie meer. Daarnaast is er een schuur die mee werd genomen in de onderhoudssubsidieregeling omdat de schuur was aangewezen als karakteristiek cultuurlandschappelijk bouwwerk. Voor deze schuur zal in de uitvoering een passende oplossing worden gevonden indien de onderhoudssubsidieregeling wordt vervangen door andere regelingen.

Door de jaren heen zijn al veel schapenboeten verdwenen in het Texelse landschap. De doelstelling is dan ook om de laatste unieke 42 monumentale schapenboeten die nog op het eiland staan te koesteren. Uiteindelijk advies Het advies is om in te zetten op: de collectieve onderhoudsregeling, de bijdrage verzekering, het voorstel motivatie en trots én maatregelen uit het voorstel schapenboeten zonder monumentale status. In de collectieve onderhoudsregeling wordt het onderhoud voor de schapenboeten georganiseerd door Stichting Dorpsherstel Texel. De stichting organiseert het onderhoud middels een onderhoudsschema van eens per jaar (voor klein onderhoud), eens per 5 jaar (voor groot onderhoud) en eens per 35 jaar (voor het vervangen van de rietenkapbedekking). Op deze manier worden de financiële lasten en zorgen voor instandhouding wegnomen bij eigenaar. De gelden die benodigd zijn voor het onderhoud zullen betaald worden door de gemeente. De stichtingen en verenigingen uit de notitie ‘naar een vernieuwd schapenboetenbeleid op Texel’ hebben begrotingen en bedragen aangeleverd voor de onderhoudskosten. Deze kosten zijn intern door de afdeling gebouwenbeheer nagelopen. De kosten voor deze nieuwe collectieve onderhoudsregeling bedragen maximaal € 121.377,00 per jaar.

Hiervan wordt voor de uitvoering van de jaarlijkse controle op de status van de schapenboeten € 4.881,00 per jaar betaald aan De Lieuw. Het restant bedrag voor organisatie van de collectieve onderhoudsregeling en de onderhoudskosten € 116.496,00 wordt voor Stichting Dorpsherstel Texel gereserveerd. Verder bestaat er de mogelijkheid om geld te werven via externe fondsen in de toekomst. De vernieuwde subsidieregeling: stimuleringsregeling schapenboeten bestaat uit drie toeslagen: een bijdrage in de verzekering, compensatie voor boeten in het open landschap en een toeslag voor schapenboeten met minimaal 0,5 hectare schapenland met schapen. Hiervan wordt geadviseerd om enkel de bijdrage in de verzekering te vergoeden. De eigenaar wordt zo gecompenseerd voor de verplichte verzekering die de schapenboet dient te hebben voor de collectieve onderhoudsregeling. De componenten compensatie voor boeten in het open landschap en de toeslag voor schapen rondom de schapenboet worden niet geadviseerd. Middels de collectieve onderhoudsregeling wordt de eigenaar al ontlast in de noodzakelijke kosten en zorgen voor het onderhoud. Daarmee is verder compensatie overbodig. De kosten voor deze nieuwe subsidieregeling bedragen structureel maximaal circa € 23.368,13 per jaar voor de toeslag van de verzekering.

In het voorstel motivatie en trots wordt er (zoals de naam al zegt) meer trots en motivatie gegenereerd bij de eigenaren middels schapenboetenpaspoorten, wandel- en fietstochten langs de boeten en bijvoorbeeld een open schapenboeten dag. Aan dit voorstel zijn geen verdere kosten verbonden. Bij het voorstel schapenboeten zonder status zijn er een aantal maatregelen die er voor kunnen zorgen dat schapenboeten zonder status behouden kunnen blijven. Zo is een voorstel om meer in te zetten op voorlichting over de mogelijkheden en voordelen van een monumentale status, zodat meer schapenboet eigenaren hun schapenboet laten aanwijzen tot monument. Ook is een voorstel om in te zetten op aanwijzingen van 16 potentieel monumentale schapenboeten. Als alle 16 potentieel monumentale schapenboeten mee doen zijn de kosten echter € 224.000 per jaar voor een periode van vijf jaar om het achterstallig onderhoud weg te werken (uitgaande van een maximaal bedrag van € 70.000 per schapenboet). Door deze hoge kosten wordt het afgeraden om in te zetten op deze oplossing. De eigenaren van de 16 potentieel monumentale schapenboeten kunnen wel benaderd worden om hun schapenboet aan te laten wijzen als monument. Echter zouden dan de kosten door de eigenaren zelf betaald moeten worden voor een goede onderhoudsstatus (die noodzakelijk is om in aanmerking te komen als monument).

Het voorstel is om daarom alleen in te zetten op extra voorlichting over de monumentale status. Verder wordt het afgeraden om in te zetten op de beheerstichting en de eventuele opties herbestemming en verplaatsing. De beheerstichting wordt ontraden door de sterke tegenargumenten, zoals de overdracht van privé eigendom, de bestaande structuren die al werken en de gecompliceerde situaties die ontstaan rondom de toegang van de boet. De optie tot extra inzet op herbestemming wordt ook niet geadviseerd. Het is nog maar de vraag is hoeveel nieuwe inkomsten de herbestemming zal geven en geeft het veelal onwenselijke aanpassingen. Het blijft wel mogelijk om her te bestemmen voor de schapenboeten die daarvoor in aanmerking komen (binnen de bebouwde kommen, erven en binnen 50 meter van de openbare weg) met de genoemde richtlijnen en voorwaarden zoals besproken in het schapenboetenbeleid. Daarnaast is het gemakkelijker voor schapenboeten zonder status om her te bestemmen (t.o.v. schapenboeten met een monumentenstatus). Wel is hierbij het advies om in overleg te treden met de gemeente en per boet maatwerk te leveren. De optie tot extra inzet op verplaatsing van schapenboeten wordt negatief beoordeeld door de hoge kosten die verbonden zijn aan de verplaatsing en door de (nieuwe) eigenaar bekostigd moeten worden. Daarnaast is het een ingewikkeld en moeizaam proces.

De verwachting is dat er niet veel gebruik gemaakt zal worden van de optie tot verplaatsing, omdat er op dit moment ook weinig tot geen gebruik is gemaakt van deze optie uit het Bestemmingsplan Buitengebied.

Kostenaspect Structureel zullen de voorstellen uit het uiteindelijke advies maximaal €145.000,00 per jaar gaan bedragen. Dit maximum bedrag kan uiteindelijk minder bedragen wanneer eigenaren niet kunnen of willen deelnemen aan de regelingen. Ter vergelijking is er in de huidige regeling een maximaal subsidieplafond vastgesteld van € 21.866 in 2023 voor restauratiewerkzaamheden waarbij 60 % procent van de subsidiabele kosten worden vergoed. Daarnaast bestaat er nog een onderhoudssubsidie voor monumentale schapenboeten van € 550,00 per jaar. Dit bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd. Op dit moment wordt er dus 60 % procent aan de subsidiabele kosten voor restauratiewerkzaamheden vergoed en een vast bedrag van € 550,00 per jaar voor de onderhoudswerkzaamheden van monumentale schapenboeten. Er is in de afgelopen drie jaar jaarlijks gemiddeld € 36.968,08 per jaar aan de schapenboeten uitgegeven door de gemeente (respectievelijk in 2020: € 24.824,24, in 2021: € 26.172,85, in 2022: € 59.907,16). In de nieuwe voorgestelde regeling is het voorstel om de onderhoudskosten volledig te vergoeden. Op deze manier kunnen de kosten van de eigenaren worden weggenomen.

Evaluatie De bedragen voor de collectieve onderhoudsregeling uit de nieuwe aanpak zullen 1 jaar na invoer geëvalueerd worden met Stichting Dorpsherstel Texel, die de uitvoering van de collectieve onderhoudsregeling voor haar rekening neemt. Tijdens de evaluatie kan worden onderzocht of de bedragen voldoende zijn om de kosten van onderhoud te dekken. Verder zal de gehele nieuwe aanpak na 3 jaar geëvalueerd worden samen met de eigenaren van de schapenboeten en de betrokken stichtingen en verenigingen om te onderzoeken of deze nieuwe aanpak daadwerkelijk bijdraagt aan beter behoud van de schapenboeten.

Alternatieven •

•

• • •

Er kan voor worden gekozen om maar 90 % (i.p.v. 100 %) van de onderhoudskosten te vergoeden in de collectieve onderhoudsregeling. Zo heeft de eigenaar ook nog een verantwoordelijkheid om een deel bij te dragen aan het onderhoud van de schapenboet. Het structurele budget voor de collectieve onderhoudsregeling komt dan uit op € 109.239,30 (i.p.v. € 121.377,00). Samen met de bijdrage in de verzekering uit de stimuleringsregeling schapenboeten zou er structureel € 132.607,43 (i.p.v. € 145.000,00) beschikbaar gesteld moeten worden. De regelingen te laten gelden voor de gemeentelijke en rijks monumentale schapenboeten evenals de 16 potentieel monumentale schapenboeten. De kosten voor deze regelingen zouden dan structureel € 192.308,78 bedragen. Incidenteel dient er € 224.000,00 per jaar over een periode van vijf jaar beschikbaar gesteld te worden. Het achterstallig onderhoud voor de 16 potentieel monumentale boeten kan voor 90 % worden vergoed vanuit de gemeente (i.p.v. 100 %). Het incidentele budget dat door de gemeente betaald zou moeten worden komt uit op € 201.600,00 (i.p.v. € 224.000,00) per jaar voor de komende vijf jaar. Alleen de collectieve onderhoudsregeling in voeren en daarbij de bijdrage in de verzekering weglaten. De kosten zouden dan structureel maximaal € 121.377,00 per jaar bedragen.

Geen nieuw schapenboetenbeleid op stellen en op dezelfde voet verder te gaan met daarbij het risico dat er nog meer schapenboeten verdwijnen in het Texelse landschap.

Consequenties van het advies •

Financieel Kosten Structureel

M.i.v. 1 januari 2024

€ 145.000,00

Dekking Bestaande middelen voor huidig beleid monumentale schapenboeten € 52.660,00 Meenemen met de Programmabegroting 2024 € 92.340,00 Geen dekking *

 Begroting

 Halfjaarrapportage

 Jaarrekening

* Toelichting Het advies om voorzichtigheid in acht te nemen bij nieuwe besluiten met structureel nadelige gevolgen. Het schapenboetenbeleid is een nieuw beleidsstuk, de financiële consequenties zijn daarom nog niet gedekt. De financiële consequenties dienen na akkoord van de raad (afhankelijk van hun keuze) gedekt te worden in de nieuwe programmabegroting 2024. Structureel is er in 2023 € 52.660,00 beschikbaar voor de monumentale schapenboeten. •

Beleidsmatige consequenties Wanneer dit beleidsdocument wordt vastgesteld zal hetgeen met betrekking tot schapenboeten van de Beleidsnotitie natuur en landschap Texel 2018, beschreven onder Bijlage 2 Uitwerking aan de hand van thema’s, worden ingetrokken. Het onderdeel subsidie schapenboeten uit de Uitvoeringsregeling schapenboeten en monumenten 2020 wordt vervangen door de regelingen uit het nieuwe schapenboetenbeleid.

Belanghebbenden •

Externe belanghebbende(n) Bezorgde stichtingen en verenigingen De stichtingen en verenigingen Stichting Kernwaarden Texel met ondersteuning van Stichting Dorpsherstel, Historische Vereniging Texel, Stichting Natuur en Mens, Agrarische Natuur en Landschapsvereniging De Lieuw, de Boerderijenstichting Noord Holland en LTO Texel hebben de notitie ‘Naar een vernieuwd beleid instandhouding schapenboeten op Texel’ opgesteld. Hieruit is een verdere samenwerking opgestart tussen de gemeente en de opstellers van de notitie. Het nieuwe beleidsstuk en daaraan verbonden advies wijkt af van deze notitie. De opstellers pleiten namelijk voor het behoud van de gemeentelijke en rijks monumentale schapenboeten én de 16 potentieel monumentale schapenboeten. De opstellers zijn van mening dat ook de 16 potentieel monumentale schapenboeten beter beschermd dienen te worden door de gemeente. Daarnaast willen de betrokken de stichtingen en verenigingen de volledige vernieuwde subsidieregeling: stimuleringsregeling schapenboeten invoeren. De opstellers van de notitie zijn van mening dat de eigenaren van boeten in het open landschap een gepaste compensatie dienen te krijgen voor de inkomsten die zij mislopen. Ook is een toeslag van schapen rondom de schapenboet volgens de stichtingen en verenigingen te rechtvaardigen, voor een cultuurhistorische uitstraling van de schapenboeten op het eiland.

Verder zouden de stichtingen en verenigingen graag nog een ander component willen toevoegen. Een toeslag à € 250,00 is bedoelt voor boeten op erven en in de bebouwde kom en boeten op minder dan 50 meter van de openbare weg. Omdat deze schapenboeten niet in aanmerking komen voor de toeslag compensatie open landschap en de toeslag voor 0,5 ha schapenland rondom de boet, zijn de opstellers van mening dat de resterende schapenboeten op erven, in de bebouwde kom en minder dan 50 meter van de openbare weg ook een toeslag zouden moeten krijgen om hun boet in stand te houden. Het college burgemeester en wethouders adviseert de raad om in te zetten op enkel de gemeentelijke en rijks monumentale schapenboeten. De kosten die gepaard gaan met het wegwerken van achterstallig onderhoud van de 16 potentieel monumentale schapenboeten zijn te hoog om de bekostigen vanuit de gemeentelijke gelden. Wel blijft de mogelijkheid bestaan voor de 16 potentieel monumentale schapenboeten om aangewezen te worden als monument. Echter dienen de kosten voor het achterstallig onderhoud door de eigenaren zelf betaald te worden. Daarnaast adviseert het college om enkel het component bijdrage in de verzekering uit de vernieuwde subsidieregeling: stimuleringsregeling schapenboeten in te voeren.

De collectieve onderhoudsregeling ontzorgt de eigenaren al voldoende in de financiële lasten en zorgen die de schapenboet met zich meebrengt. Eigenaren Op 6 april 2023 is er een bijeenkomst voor alle eigenaren van de schapenboeten georganiseerd. Hierin zijn de onderdelen uit het toenmalige concept document met de eigenaren besproken. Eigenaren hadden de mogelijkheid om zowel tijdens als na de bijeenkomst input te leveren op de voorstellen uit het concept. De bijeenkomst werd goed bezocht. Er waren circa 30 personen aanwezig. Eigenaren

leken tevreden zijn met de nieuwe voorstellen. De eigenaren waren het met name eens met het uitgangspunt om maatwerk per schapenboet te leveren.

Structuurvisie De gemeente zet in haar Structuurvisie in op agrarische bedrijvigheid en het landschapsbeeld, wat raakvlakken heft met de agrarische schapenboeten in het land. Daarnaast wordt er ook aangehaald dat er wordt onderzocht welk vergoedingsregime voor onderhoud van schapenboeten mogelijk is.

Relevante wet- en regelgeving of jurisprudentie • •

Algemene Subsidieverordening Texel 2020 Uitvoeringsregeling monumenten en schapenboeten 2020

(Concept / Voorgenomen)

Raadsbesluit Schapenboetenbeleid Doelenboom Programma Maatschappelijk doel Beleidsdoel Operationeel doel

6 6.1 6.1.2 6.1.2.1

Samen beleven en bewegen Sport, kunst en cultuur op Texel stimuleren Monumenten in stand houden en archeologie conserveren Erfgoed behouden

De raad van de gemeente Texel: gelezen het advies van burgemeester en wethouders; gehoord de raadscommissie; Overwegende • •

dat een beleid omtrent de schapenboeten urgent is; dat in het coalitieprogramma ‘Bouwen aan vertrouwen, voor een sociaal en duurzaam Texel’ is opgenomen dat er een nieuw schapenboetenbeleid wordt gemaakt.

Besluit 1. 2. 3.

het vernieuwde schapenboetenbeleid vast te stellen. structureel extra budget beschikbaar te stellen voor het vernieuwde schapenboetenbeleid ad € 92.340,00 in de programmabegroting 2024. het bestaande schapenboeten beleid m.i.v. 1 januari 2024 intrekken.

Ondertekening

Bijlagen

Vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 20-09-2023,

1.

Schapenboetenbeleid

2.

Notitie ‘naar een vernieuwd schapenboetenbeleid 30 oktober

De griffier,

De voorzitter,

Zaaknummer 3355197

2022’

Schapenboetenbeleid

Schapenboetenbeleid

gemeente Texel Team Beleid

juli 2023 behandeling B&W juli 2023 behandeling commissie 6 en 7 september 2023 behandeling raad 20 september 2023 Zaaknummer 1739226

0

Schapenboetenbeleid

Inhoudsopgave Samenvatting ................................................................................................................. 3 Hoofdstuk 1 Inleiding ....................................................................................................... 4 1.1 Aanleiding voor schrijven nota ................................................................................ 4 1.2 Uitgangspunt Gemeente Texel t.o.v. schapenboeten ...................................................... 4 1.3 Leeswijzer beleidsnota ......................................................................................... 5 1.4 Connectie onderwerp tot Texelse kernwaarden ............................................................ 5 1.5 Connectie onderwerp tot maatschappelijk beleidskaders en nota’s ..................................... 6 Hoofdstuk 2 Huidige situatie .............................................................................................. 8 2.1 De schapenboet .................................................................................................. 8 2.2 Verlies aan functionaliteit ..................................................................................... 8 2.3 Inventarisatie ....................................................................................................

9 2.4 Huidige subsidie regelingen .................................................................................... 9 Hoofdstuk 3 Gewenste situatie ......................................................................................... 11 3.1 Wat willen we bereiken? ...................................................................................... 11 3.2 Hoe kunnen we dat bereiken? ................................................................................ 11 Hoofdstuk 4 Uitgangspunt behoud schapenboeten .................................................................. 12 4.1 Opties en overwegingen ....................................................................................... 12 4.2 Advies: inzetten op behoud monumentale schapenboeten ............................................... 14 Hoofdstuk 5 Voorstellen en kostenaspect ............................................................................. 15 5.1 Collectieve onderhoudsregeling .............................................................................. 15 5.2 Vernieuwde subsidieregeling: Stimuleringsregeling schapenboeten .................................... 20 5.3 Beheerstichting .................................................................................................

24 5.4 Motivatie en trots .............................................................................................. 26 5.5 Schapenboeten zonder monumentale status ............................................................... 29 5.6 Eventuele optie: Herbestemming ............................................................................ 33 5.7 Eventuele optie: Verplaatsing ................................................................................ 36 Hoofdstuk 6 Advies ........................................................................................................ 38 6.1 Conclusie probleem, doelstelling, uitgangspunt en opzet ................................................ 38 6.2 Conclusie mogelijkheden ...................................................................................... 38 6.3 Uiteindelijk advies ............................................................................................. 42 Bijlagen ...................................................................................................................... 45 Bijlage I. Inventarisatie kaarten schapenboeten Kaart 1. Overzicht schapenboeten – Bouwjaar ......................................................... 45 Kaart 2. Overzicht schapenboeten – Onderhoudsstatus ............................................... 46 Kaart 3.

Overzicht schapenboeten – Monumentenstatus .............................................. 47 Bijlage II. Voorbeeld schapenboeten paspoort .................................................................. 48

1

Schapenboetenbeleid

ODE AAN DE SCHAPENBOETEN Schapenboeten, bouwsels uit schaarste Deklading, juthout, scheepsmast Een kromme rug, van voren recht bestand tegen de elementen Boet en omgeving een twee – eenheid Texelse kernwaarden samengebald in harmonie Het geheel meer dan de som der delen Van oudsher agrarisch Symbolen van eenvoud en kleinschaligheid Altijd herkenbaar en vertrouwd Zomerse dagen: oogverblindend Schemerdonker: contouren, silhouet In nachtelijke duisternis opgeslokt Eén met de omgeving Haarscherpe beelden op netvliezen Pleidooien voor recreatief gebruik Opstallen, trekkershutten Verstoren beeld van ongereptheid Afbreuk van waardevolle kwaliteiten Heilloze plannen Erfgoed van voorouders Geroepen tot rentmeesterschap Zaak van algemeen belang Ongeschonden doorgeven Aan bewoners en toeristen Kijken en genieten is de nieuwe functie (vrij naar Maarten Hoogenbosch) Met elkaar de lasten dragen Aan onszelf en het eiland verplicht Deze erezaak volbrengen Met Texels Eigen Schapenboeten Onderhoudsfonds Een tweede TESO dient zich aan Voorwaar een wenkend perspectief Door: Dick Drijver, 27 november 20201

1 Dick Drijver heeft zich jarenlang ingezet voor het behoud van de schapenboet vanuit de Stichting Natuur en Mens Texel en o.a.

meegeschreven aan de notitie ‘Naar een vernieuwd beleid instandhouding schapenboeten’ tot zijn overlijden.

2

Schapenboetenbeleid

Samenvatting De schapenboet is hèt Texelse beeldmerk: alleen op Texel hebben de schapenboeten namelijk een dergelijke verschijningsvorm. De schapenboet heeft zijn oorspronkelijke functie goeddeels verloren. Daardoor gaan de kwaliteit en kwantiteit gestaag achteruit. Door een afname van aantal schapenhouders en door de schaalvergroting in de landbouwsector worden de schapenboeten nog maar weinig gebruikt. De schapenboeten hebben geen economische functie meer. De schapenboeten hebben wel een maatschappelijke functie gekregen als cultuurhistorisch erfgoed en drager van het oorspronkelijke Texelse landschap. De financiële lasten en zorgen voor de instandhouding van de schapenboet liggen echter grotendeels bij de eigenaar. Steeds meer eigenaren zien de lasten en zorg voor instandhouding daarom ook als een moeilijk te accepteren kostenpost. Het is immers een algemeen belang geworden om de boeten in stand te houden. De huidige onderhoudsstatus van de schapenboeten vraagt om meer beleidsmatige aandacht om de achteruitgang van deze waardevolle cultuurhistorische objecten tegen te gaan. Het doel van dit schapenboetenbeleid is daarom om de instandhouding van de schapenboeten beter te waarborgen. In het beleid worden verscheidene voorstellen voor een effectiever behoud van de boet besproken waaruit het uiteindelijke advies is geformuleerd.

De nieuwe regelingen uit het schapenboetenbeleid vervangt het onderdeel subsidie schapenboeten uit de Uitvoeringsregeling monumenten en schapenboeten 2020. Het advies is om ten eerste in te zetten op het behoud van de 42 boeten die al zijn aangewezen als gemeentelijk of rijks monument (de 9 monumentale boeten in eigendom van het Staatsbosbeheer vallen hier buiten: de gemeente stelt geen gemeentelijke middelen beschikbaar voor rijksgebouwen). Door de regelingen uit te breiden voor de monumentale schapenboeten kunnen de laatste overgebleven schapenboeten behouden worden. Daartoe zullen de collectieve onderhoudsregeling, de bijdrage verzekering, het voorstel motivatie en trots én enkele maatregelen uit het voorstel schapenboeten zonder monumentale status bijdragen. De kosten voor deze voorstellen zullen structureel maximaal € 145.000,00 per jaar bedragen. Deze voorstellen zullen waarborgen dat het Texels erfgoed bewaard blijft.

3

Schapenboetenbeleid

Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Aanleiding voor schrijven nota Al geruime tijd heeft de gemeenteraad de wens om te komen tot een nieuw schapenboetenbeleid voor een (beter) behoud van de schapenboeten op het eiland. In het coalitieprogramma ‘Bouwen aan vertrouwen, voor een sociaal en duurzaam Texel’ in het programma ‘Samen beleven en bewegen’ is opgenomen dat er een nieuw schapenboetenbeleid zal worden gemaakt voor een (beter) behoud van de schapenboeten op het eiland. In het coalitieakkoord 2022-2026 wordt dit verwoord als:

‘We onderzoeken of een beheerstichting een adequaat middel is voor behoud en herstel van schapenboeten, naast de al bestaande mogelijkheden zoals vastgelegd in de Erfgoednota.’ Uit coalitieprogramma 2022-2026 Ook is er in 2021 een enquête verstuurd naar de eigenaren van de monumentale schapenboeten. Hierbij werden vragen gesteld over de subsidieregelingen en mogelijke oplossingen voor een beter behoud van de schapenboet. Deze enquête resultaten zijn besproken op de raadsinformatieavond van 7 december 2021, waarin werd aangehaald dat nieuw beleid voor de schapenboeten noodzakelijk was voor een beter behoud van de boet. Verder is in het Toeristisch Toekomstplan Texel: Texel in balans als actiepunt opgenomen dat er een plan opgesteld dient te worden voor het langdurig behoud van schapenboeten. Daarnaast is de notitie ‘Naar een vernieuwd beleid instandhouding schapenboeten op Texel’ opgesteld door verschillende bezorgde verenigingen en stichtingen. 2 Bij deze organisaties bestond de zorg dat de instandhouding van de schapenboet onvoldoende gewaarborgd zou worden met een nieuw concept van Uitvoeringsregeling Subsidie Schapenboeten en Monumenten. De organisaties hebben een aantal voorstellen gemaakt die het mogelijk maken om met meer zekerheid de instandhouding van de schapenboet te garanderen.

Dit uitgebreide advies document met waardevolle voorstellen en uitwerkingen is gebruikt als onderlegger voor dit beleidsstuk. Vanuit het advies is er een samenwerking opgestart tussen de betrokken verenigingen en stichtingen om het nieuwe beleidsstuk verder vorm te geven.

1.2 Uitgangspunt Gemeente Texel t.o.v. schapenboeten Het uitgangspunt voor de gemeente Texel is het behouden van het Texelse beeldmerk: de schapenboet. Schapenboeten zijn typisch Texels en uniek, nergens anders in Nederland zijn deze objecten te vinden. De zorg en het onderhoud voor de schapenboeten ligt echter bij de eigenaren. De huidige onderhoudsstaat van de boeten vraagt om beleidsmatige aandacht om de verkrotting van deze cultuurhistorisch waardevolle objecten tegen te gaan.

2 De betrokken stichtingen en verenigingen zijn: Historische Vereniging Texel, Boerderijenstichting Noord-Holland, LTO Texel,

Stichting Kernwaarden Texel, Stichting Dorpsherstel Texel, Agrarische natuur- en landschapsvereniging De Lieuw Texel, Stichting Natuur en Mens Texel.

4

Schapenboetenbeleid

Vervallen schapenboet. Bron: Stichting Dorpsherstel Texel

Dit beleidsdocument zal verschillende voorstellen in kaart brengen die nodig zijn om de schapenboeten te behouden.

1.3 Leeswijzer beleidsnota In deze nota zal in de eerste plaats de huidige stand van zaken rondom de schapenboeten op Texel worden besproken. Middels een uitgebreide inventarisatie van de schapenboeten wordt de huidige onderhoudsstatus, het bouwjaar en de status soort (monumentaal/niet-monumentaal) in kaart gebracht. In het tweede onderdeel wordt de gewenste situatie behandeld waarin het doel van het beleidsstuk wordt besproken en hoe dit doel wordt bereikt. In het derde onderdeel wordt afgebakend welke schapenboeten behouden moeten worden. De verschillende keuze mogelijkheden worden hierbij besproken waarna wordt afgewogen welke advies met betrekking tot de instandhouding van de schapenboeten de gemeente in dit stuk maakt. Het vierde onderdeel vormt het belangrijkste onderdeel van het stuk. In dit stuk worden de voorstellen besproken die onderdeel (kunnen) zijn van een beter behoud van de schapenboeten. Bij deze voorstellen worden de voor- en nadelen en het kostenaspect toegelicht. Tot slot volgt er het uiteindelijke advies van het college burgemeester en wethouders aan de gemeenteraad waarbij wordt besproken welke voorstellen het meest kansrijk zijn.

1.4 Connectie onderwerp tot Texelse kernwaarden 1.4.1 Rijkdom aan natuur en cultuurlandschappen Het Texelse landschap is uniek door haar verscheidenheid en kwaliteiten. De rijkdom van de natuurgebieden en van het cultuurland vormt een belangrijke aantrekkingskracht voor toeristen en bewoners. De cultuurhistorische waarden zijn belangrijk om de beleving van Texel te waarborgen. 1.4.2 Cultuurhistorie Bij de kernwaarde Cultuurhistorie wordt onder andere benoemd dat de Texelse identiteit in sterke mate wordt bepaald door haar cultuurlandschap, het grasland, de oude buitendorpen, de dijken, kerkjes, tuinwallen, stolpen en de schapenboeten. De schapenboeten zijn dus onderdeel van de kernwaarden van Texel waar bijzondere aandacht aan besteed moet worden.

5

Schapenboetenbeleid

1.5 Connectie onderwerp tot maatschappelijk beleidskaders en nota’s 1.5.1 Beleidsnotitie Natuur en Landschap 2018 In de Beleidsnotitie Natuur en Landschap 2018 zijn raakvlakken te vinden met het opstellen van een nieuw schapenboetenbeleid. In het plan wordt benoemd dat er maatwerk geleverd moet worden om de schapenboeten te redden, te behouden en te herstellen “zonder dat het karakteristiek van de boet geweld aangedaan wordt”. Daarnaast wordt er in het onderdeel ‘2.7 Handhaving van de gestelde regels’ besproken dat de verkrotting van de schapenboeten, met name in het open landschap, bijzondere aandacht verdient. Hierbij biedt toezicht en handhaving niet voldoende soelaas om het probleem structureel op te lossen. Het beleidsplan pleit ook voor beleidsmatige aandacht voor de herbestemming van de schapenboeten. Dit onderdeel zal ook worden besproken in Hoofdstuk 5.6 van deze nota. 1.5.2 Bestemmingsplan Buitengebied 2013 In het Bestemmingsplan Buitengebied 2013 staan de voorwaarden omschreven voor een mogelijke verplaatsing van de agrarische schapenboet op basis van een wijzigingsbevoegdheid. Het plangebied omvat het gehele Texelse grondgebied uitgezonderd de kernen Den Burg, De Waal, Den Hoorn, Oudeschild, Oosterend, De Koog, De Cocksdorp, ’t Horntje, Oost en Midden- en Zuid Eierland. Hierbij gelden de volgende voorwaarden: 1.

De schapenboet is niet te handhaven op de oorspronkelijke locatie; 2. Zoveel mogelijk van de oorspronkelijke materialen wordt gebruikt bij de herbouw op de nieuwe locatie; 3. De nieuwe locatie heeft een afstand van ten minste 100 meter tot een bouwvlak; 4. De verplaatsing van de schapenboet doet geen onevenredige afbreuk aan de ontwikkelingsmogelijkheden van omliggende (agrarische) bedrijven, de milieusituatie, de woonsituatie, de verkeersfunctie, de natuurwaarden en de gebruiksmogelijkheden van de omliggende gronden. 5. De aanvragen worden getoetst aan het ‘beeldkwaliteitsplan Texel in ontwikkeling’ door de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. 1.5.3 Texel in ontwikkeling - Beeldkwaliteitsplan Buitengebied 2013 In het Beeldkwaliteitsplan Buitengebied 2013 worden de kernwaarden van Texel benoemd waaronder de kernwaarde de Texelse identiteit. De Texelse identiteit wordt in sterke mate bepaald door haar cultuurlandschap, het grasland, de oude buitendorpen, de dijken, kerkjes, tuinwallen, stolpen en de schapenboeten. De schapenboeten maken onderdeel uit van de kernwaarden van Texel, waar dus bijzondere aandacht aan besteed moet worden. 1.5.4 Erfgoednota 2017 – Texel is de Reede In de Erfgoednota Texel 2017 wordt besproken hoe de gemeente Texel het voortzetten en interpreteren van lokale bouwtradities naar eigentijdse toepassingen stimuleert.

Texel bouwt daarmee voort aan haar bouwtraditie welke de identiteit van het eiland verder versterkt. Zo stimuleert de gemeente bij veranderingen in het landschap bijvoorbeeld het onderzoek naar en de verwerking van historische patronen en structuren. Ook wordt genoemd dat voor het bouwen van nieuwe schapenboeten alleen locaties denkbaar zijn waar ooit een schapenboet gestaan heeft. 1.5.5 Welstandsnota 2008 In de Welstandsnota 2008 worden karakteristieken en criteria van de schapenboeten besproken. Hiervoor geldt thematisch beleid zodat er aanvullende criteria gelden. Zo wordt er besproken dat in het Oude Land van Texel, inclusief het Hoge Berggebied, van oudsher schapenboeten voorkomen. De schapenboeten stammen uit de 17e eeuw en dienden als hooiopslagplaats en 6

Schapenboetenbeleid

onderkomen voor schapen bij slecht weer. Vrijwel alle schapenboeten staan met de platte kant (en de toegangsdeur) naar het noordoosten. De criteria voor de schapenboet zijn als volgt opgeschreven in de Welstandsnota 2008 de volgende: Situering van het bouwwerk • De platte kant (en de toegangsdeur) zijn naar het noordoosten gericht. • De boet is vrij in de ruimte gesitueerd, zonder aanbouwen en attributen op het erf. • Hoofdvormen van het bouwwerk. • Eenvoudige hoofdvorm: een onderbouw van één laag met daarop een steile kap. • De kap is meestal aan één zijde afgekapt. Bij uitzondering loopt de kap aan alle vier zijden schuin af. • Het grondplan is gebaseerd op een enkel of dubbel vierkant. Gevelaanzichten van het bouwwerk • Onderbouw is opgetrokken uit bakstenen. • Detaillering, materiaal- en kleurgebruik. • De kap is met riet bedekt, met daaronder dakpannen. • Nok van de kap is afgedekt met nokvorsten. • Een boet heeft geen goten. 1.5.6 Toeristisch Toekomstplan Texel: Texel in balans In februari 2022 is de uitvoeringsagenda van het Toeristisch Toekomstplan Texel vastgesteld met daarin de pijler 1 ‘Stel het landschap met haar authentieke elementen centraal’, met als doel de authentieke elementen in het landschap in stand te houden. Onderdeel daarvan is het ‘plan opstellen om schapenboeten langdurig te behouden’. Aan dit onderdeel wordt met deze beleidsnota uitvoering gegeven.

1.5.7 Erfgoedverordening Texel 2018 Een groot aantal schapenboeten hebben een gemeentelijke of rijks monumentale status. In de Erfgoedverordening Texel 2018 staat onder andere de procedure voor de aanwijzing als gemeentelijk monument beschreven. Belangrijker nog is de instandhoudingsplicht die wordt genoemd voor monumenten in de verordening. Het is verboden om een monument te beschadigen of te vernielen, of daaraan onderhoud te onthouden dat voor instandhouding daarvan noodzakelijk is (Artikel 10). Daarnaast is het verboden om zonder een omgevingsvergunning een monument te slopen, te verstoren, te verplaatsen of in enig opzicht te wijzigen, te herstellen, te gebruiken of te laten gebruiken op een wijze waardoor het wordt ontsierd of in gevaar gebracht. 1.5.8 Uitvoeringsrichtlijnen Monumentenzorg Texel 2020 In de Uitvoeringsrichtlijnen Monumentenzorg Texel 2020 heeft de gemeente Texel de (technische) richtlijnen omschreven voor het verkrijgen van de gewenste technische en monumentale kwaliteit van monumenten. Deze richtlijnen sluiten aan bij de landelijk normen en richtlijnen van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE). Wijzigingen aan monumenten vragen namelijk om een hoge kwaliteit, in zowel de plannen als de uitvoering van de werkzaamheden. Deze richtlijnen kunnen handvatten bieden bij het onderhoud en de restauratie van de monumentale schapenboeten.

7

Schapenboetenbeleid

Hoofdstuk 2 Huidige situatie 2.1 De schapenboet In het Oude Land van Texel inclusief het Hoge Berggebied komen van oudsher schapenboeten voor. Deze schapenboeten stammen uit de 17e eeuw en dienden als opslag voor hooi, voer, materieel, werktuigen en soms als schuilplaats voor schapen bij slecht weer. De schuren werden gebouwd op het land dat ver bij de boerderij vandaan lag. Kenmerkend voor de schapenboet is dat het op een perceel is geplaatst zonder enige bebouwing en/of boom- en struiksingels in de buurt. Maar ook zijn er schapenboeten die in bebouwde kommen, erven of vroegere dorpsrand staan. De schapenboeten hebben een karakteristieke vorm met een zadeldak aan een kant en een rechte gevel aan de andere kant, de noordoostkant.3 Op deze manier kunnen de schapen in de luwte van de hoge gevel schuilen tegen de overwegende westenwind op Texel waardoor de boet met de ‘kont in de wind’ staat.4 De platte kant van de schapenboet is altijd naar het noordoosten gericht, zo werden ook de boeren beschermd tegen de wind tijdens hun werkzaamheden. 5 De schapenboeten hebben allemaal min of meer dezelfde verschijningsvorm en hetzelfde volume. 6 Ook hebben de meeste boeten een houten front. 7 De boeten verschillen echter wel in materiaalgebruik.8 Boeten kunnen oranje of blauwe gesmoorde pannen hebben en sommigen schapenboeten zijn riet gedekt.

9 Daarnaast hebben de schapenboeten een basis van uiteenlopende soorten baksteen. 10

Schapenboet in het open landschap met schapenland. Bron: VVV Texel.

De boeten kwamen in heel Noord-Holland voor, maar alleen op Texel hebben zij een dergelijke specifieke verschijningsvorm.11 Daarom wordt er ook wel gesproken van typisch Texelse schapenboeten.12

2.2 Verlies aan functionaliteit Na de ruilverkaveling zijn de meeste schapenboeten in onbruik geraakt. Een aantal van deze karakteristieke schuren zijn wel behouden en gerestaureerd. Door de schaalvergroting in de landbouwsector en een afname van het aantal schapenhouders wordt de schapenboet nog maar weinig gebruikt.13 De boeten hebben daarom geen economische functie meer en staan soms zelfs ‘in de weg’. 3 Gemeente Texel, Texel in ontwikkeling: Beeldkwaliteitsplein Buitengebied, juni 2013. 4 Gemeente Texel, Texel in ontwikkeling: Beeldkwaliteitsplein Buitengebied, juni 2013. 5 De Lieuw, schapenboeten, Schapenboeten - De Lieuw

6 Gemeente Texel, Texel in ontwikkeling: Beeldkwaliteitsplein Buitengebied, juni 2013. 7

Gemeente Texel, Texel in ontwikkeling: Beeldkwaliteitsplein Buitengebied, juni 2013. Gemeente Texel, Texel in ontwikkeling: Beeldkwaliteitsplein Buitengebied, juni 2013. 9 Gemeente Texel, Texel in ontwikkeling: Beeldkwaliteitsplein Buitengebied, juni 2013. 10 Gemeente Texel, Texel in ontwikkeling: Beeldkwaliteitsplein Buitengebied, juni 2013. 11 Gemeente Texel, Texel in ontwikkeling: Beeldkwaliteitsplein Buitengebied, juni 2013. 12 Gemeente Texel, Texel in ontwikkeling: Beeldkwaliteitsplein Buitengebied, juni 2013. 13 De Lieuw, schapenboeten, Schapenboeten - De Lieuw 8

8

Schapenboetenbeleid

De schapenboet wordt wel gezien als hét beeldmerk van Texel en ook veel gebruikt in de marketing van het recreatie-eiland. Het private belang van schapenboeten is vervangen door een maatschappelijk belang. Het juridische- en economische eigendom van de schapenboet en de daaraan verbonden financiële lasten voor de instandhouding van de boet ligt echter bij de private partij (eigenaar). Steeds meer eigenaren zien de lasten voor instandhouding van een object zonder economische belang of nuttige gebruiksmogelijkheden als een moeilijk te accepteren kostenpost. Het verlies aan functionaliteit van de boet heeft gevolgen voor de onderhoudstoestand van de boeten en leidt zelfs tot ineenstorting en verval. Hiermee wordt het Texelse erfgoed, het landschap met verspreide schapenboeten op het Oude Land van Texel, ernstig bedreigd.

2.3 Inventarisatie Er is een inventarisatie gemaakt van het aantal schapenboeten op Texel. In totaal staan er nu nog 80 schapenboeten op het eiland. Dit nieuwe schapenboetenbeleid richt zich evenals voorheen op de schapenboeten. Daarnaast worden ook de vrijstaande in het landschap bevindende veldstolpschuren en duinboet(en) gelijk gesteld aan de schapenboeten zoals ook in de Uitvoeringsregeling subsidie schapenboeten en monumenten 2020 Artikel 1j omschreven staat. In de totaaltellingen van Hoofdstuk 4 van dit beleid en de tellingen uit de notitie ‘Naar een vernieuwd beleid instandhouding schapenboeten op Texel’ komen er door enkele interpretatieverschillen andere getallen voor. De stolpschuren worden niet meegenomen omdat er in dit beleid de focus op de schapenboeten blijft (net als voorheen) en stolpschuren een ander soort objecten zijn die andere beleidsmatige aandacht en oplossingen behoeven ten opzichte van de uniek Texelse schapenboeten. Het Erfgoedregister is opgeschoond aan de hand van de correcties die door de opstellers van de notitie zijn aangedragen. In Bijlage I zijn drie verschillende kaarten toegevoegd die een overzicht geven van: • • •

Het bouwjaar van de schapenboet (Kaart 1) De onderhoudsstatus van de schapenboet (Kaart 2) De status soort van de schapenboet (monumentaal/potentieel monumentaal/geen status) (Kaart 3)

2.4 Huidige subsidie regelingen De wens tot behoud van de schapenboet heeft een lange historie. De gemeente Texel heeft al 50 jaar regelingen voor de instandhouding van schapenboeten. De huidige Uitvoeringsregeling subsidie schapenboeten en monumenten 2020 geldt voor schapenboeten met een monumentale status. Eigenaren van gemeentelijke en rijks monumentale schapenboeten kunnen op basis van de uitvoeringsregeling 60 % van de vastgestelde subsidiabele kosten vergoed krijgen voor restauratiewerkzaamheden tot het door de gemeenteraad beschikbaar gestelde subsidieplafond. In 2023 is het maximaal subsidieplafond vastgesteld op € 21.866 voor restauratiewerkzaamheden. Het bedrag van het subsidieplafond worden jaarlijkse geïndexeerd. Het budget is beperkt en wordt verdeeld op volgorde van binnenkomst van volledige subsidieaanvragen. Daarnaast is er nog een extra subsidie beschikbaar voor onderhoudswerkzaamheden voor zowel gemeentelijke als rijks monumentale schapenboeten. Deze onderhoudssubsidie is vastgesteld op 9

Schapenboetenbeleid

een vast bedrag van € 550,00 per schapenboet per jaar. Dit bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd. In 2022 was dit bedrag daarom € 567,06. In de afgelopen drie jaar is er door de gemeente Texel jaarlijks gemiddeld € 36.968,08 aan de schapenboeten uitgegeven middels onderhoud- en restauratie subsidies (respectievelijk in 2020: € 24.824,24, in 2021: € 26.172,85, in 2022: € 59.907,16). De onderhoudssubsidie werd uitgekeerd aan 39 monumentale schapenboeten in 2020, 2021 en 2022.

10

Schapenboetenbeleid

Hoofdstuk 3 Gewenste situatie 3.1 Wat willen we bereiken? Het doel van dit beleid is om het behoud en instandhouding van de schapenboeten op Texel te waarborgen. Er wordt geconstateerd dat de kwaliteit en kwantiteit gestaag achteruit gaat, ondanks de bestaande regelingen. Om de schapenboeten te behouden zullen er effectievere en adequatere regelingen moeten worden opgezet. Probleemstelling: De kwaliteit en kwantiteit van de schapenboeten gaan gestaag achteruit ondanks bestaande regelingen

Plan: Schapenboetenbeleid met vernieuwde regelingen

Doelstelling: Schapenboeten moeten beter onderhouden en beschermd worden

Figuur 1. Schema gewenste situatie.

3.2 Hoe kunnen we dat bereiken? Dit beleidsstuk bevat een advies voor de gemeenteraad. Bij dit advies worden de mogelijkheden in kaart gebracht met de voor- en nadelen en het kostenaspect. Als onderlegger voor dit beleidsstuk is het advies van de stichtingen en verenigingen uit de notitie ‘Naar een vernieuwd beleid instandhouding schapenboeten op Texel’ meegenomen in de overwegingen. Voordat het advies wordt geformuleerd wordt eerst besproken welke schapenboeten moeten worden behouden. Daarna worden de voorstellen behandeld: • Collectieve onderhoudsregeling • Vernieuwde subsidie regeling: stimuleringsregeling schapenboeten • Beheerstichting • Motivatie en trots • Schapenboeten zonder monumentale status Met eventuele opties: • Herbestemming • Verplaatsing Tot slot worden alle voorstellen samengevat waaruit de belangrijkste conclusies worden getrokken. Hieruit volgt het voorstel van het college van burgemeester en wethouders aan de gemeenteraad.

11

Schapenboetenbeleid

Hoofdstuk 4 Uitgangspunt behoud schapenboeten 4.1 Opties en overwegingen Voordat de voorstellen worden besproken is het ten eerste belangrijk om af te bakenen welke schapenboeten volgens de gemeente Texel behouden moeten worden en voor welke schapenboeten de nieuwe regelingen gaan gelden. Zoals eerder vermeld staan er in totaal nog 80 schapenboeten op Texel. Optie 1: Gemeentelijke en rijks monumentale schapenboeten Zoals eerder genoemd in de inleiding is het uitgangspunt van de gemeente Texel om de schapenboet te behouden. Tot op heden zijn er alleen subsidie regelingen opgesteld voor de gemeentelijke en rijks monumentale schapenboeten. Door de monumentale status komen deze schapenboeten in aanmerking voor subsidies vanuit de gemeente. Op dit moment nemen 42 schapenboeten deel aan de onderhoudsregeling, waarvan aan 39 schapenboeten de onderhoudssubsidie wordt uitgekeerd (omdat deze in een goede onderhoudsstatus verkeren). Het aantal monumentale schapenboeten verschilt met de genoemde 45 schapenboeten in de RIB van 28 oktober 2021 over de Evaluatie subsidieregeling schapenboeten en monumenten. Bij de reinventarisatie voor het schapenboetenbeleid zijn 2 schuren gekarakteriseerd als stolpschuren in plaats van schapenboeten. Deze schuren kregen al reeds geen onderhoudssubsidie meer.