Agendabundel

Betrek de samenleving bij het inwonersberaad ....................................................................14 6.1 Herkenbaarheid...................................................................................................14 6.2 Communicatie voor, tijdens en na afloop ....................................................................14 7.Er is voldoende tijd en budget ..........................................................................................15 8.Planning .....................................................................................................................16

3/16

Inleiding De Texelse gemeenteraad heeft besloten tot het uitvoeren van een Texels Inwonersberaad over klimaat en energie. De uitkomsten van dit Inwonersberaad liggen in 2025 bij de gemeenteraad. Omdat een inwonersberaad een nieuw instrument is voor de gemeente Texel heeft de gemeenteraad op 19 december 2023 de kaderstellende notitie met algemene kaders voor het instrument inwonersberaad vastgesteld. Deze kaders zijn te gebruiken voor elk komend inwonersberaad. Voorafgaand aan een inwonersberaad worden deze algemene kaders toegepast en de randvoorwaarden aangescherpt en uitgewerkt in een Plan Van Aanpak toegespitst op het betreffende thema. De vraag die aan het eerste Texelse Inwonersberaad wordt voorgelegd is:

“Hoe blijft Texel voorzien van voldoende energie?” op korte, tot 2035 en langere termijn -2050

Dit Plan van Aanpak gaat in op alle algemene kaders van een inwonersberaad, toegespitst op het onderwerp klimaat en energie. Zoals de concrete vraagstelling, de criteria van loting en de specifieke randvoorwaarden die de gemeenteraad het inwonersberaad wil meegeven. Algemene kaders voor het Texels inwonersberaad:

“Doe het goed of doe het niet” 1.

2. 3. 4. 5. 6. 7.

Duidelijke opdracht met afspraken over opvolging en randvoorwaarden De adviezen van een inwonersberaad worden als zwaarwegend beschouwd en in principe overgenomen door de gemeenteraad als deze voldoen aan de betreffende randvoorwaarden Het onderwerp en de vraagstelling voldoen aan de criteria: maatschappelijk & politiek relevant, geeft zichtbaar resultaat en geschikt voor het instrument inwonersberaad De procesbegeleiding is onafhankelijk Deelnemers zijn een afspiegeling van de Texelse bevolking d.m.v. een gewogen loting en de groep bestaat uit tenminste 60 personen Deelname is toegankelijk en laagdrempelig Betrek de samenleving bij het inwonersberaad Er is voldoende tijd en budget

1. Duidelijke opdracht met afspraken over opvolging en randvoorwaarden Kaderstellende notitie Texels Inwonersberaad, algemene kaders voor het instrument inwonersberaad (18/12/2023) “De adviezen van het inwonersberaad worden als zwaarwegend beschouwd en worden in principe overgenomen als deze aan de randvoorwaarden* voldoen. De gemeenteraad behoudt zijn beslisrecht”. De gemeenteraad heeft aangegeven de adviezen van het Inwonersberaad over te nemen als deze aan de randvoorwaarden voldoen. Voor dit Inwonersberaad geeft de gemeenteraad de volgende aandachtpunten en randvoorwaarden mee.

1.1 De adviezen houden rekening met*: * “Rekening houden met” betekent dat de adviezen van het Inwonersberaad niet precies binnen deze voorwaarden hoeven te blijven. We moedigen deelnemers van het inwonersberaad aan om ook buiten deze voorwaarden te denken, juist om met adviezen te komen waar nog niet aan was gedacht of als niet wenselijk werden gezien. Afwijkingen moeten wel meegegeven worden aan de gemeenteraad ter overweging. •

Mate van invloed gemeente, gaat de gemeente erover? Gaan de aanbevelingen over zaken waar de gemeente zeggenschap of invloed op heeft?

• • • •

Juridische, financiële en praktische uitvoerbaarheid* Bestaand gemeentelijk beleid * (waar dus wel wijzigingsvoorstellen voor gedaan kunnen worden) Bestaand provinciaal- en Rijksbeleid Afwegingskaders die genoemd worden in het Beeldkwaliteitsplan Buitengebied zoals impact op het landschap, natuurwaarden, economie en de Texelse kernwaarden

•

Een sociaal, eerlijke en rechtvaardige uitwerking voor alle Texelaars

1.2 Randvoorwaarden organisatie & proces: • •

De organisatie en begeleiding van de bijeenkomsten zijn in handen van een onafhankelijk bureau; TeamBurgerberaad De groepsgrootte van een Inwonersberaad is tenminste 60 personen (minimale grens). Voor dit Inwonersberaad wordt een groep samengesteld tussen de 80-100 deelnemers

1.3. Toetsing op praktische, financiële en juridische uitvoerbaarheid Praktische uitvoerbaarheid Om te voorkomen dat het Inwonersberaad met adviezen komt die niet uitvoerbaar zijn en dus niet kunnen worden overgenomen, wordt naast deze financiële, juridische en praktische randvoorwaarden ook ruimte geboden voor tussentijdse toets-momenten. De onafhankelijk procesbegeleiding speelt hierbij een belangrijke rol. De procesbegeleiding geeft deelnemers van het Inwonersberaad aan dat zij conceptadviezen kunnen voorleggen aan ambtenaren. Deze ambtenaren (vakspecialisten op het betreffende onderwerp) toetsen de adviezen allereerst aan de vooraf meegegeven randvoorwaarden zoals hierboven beschreven. Als het een advies betreft dat niet voorzien was en waar vooraf geen randvoorwaarden op meegegeven konden worden, dan wordt op dat moment getoetst op (met name praktische) uitvoerbaarheid. Een vereiste bij deze toetsing is een ‘ja, mits-houding’. Dit betekent dat er te allen tijde wordt meegedacht over hoe een advies wel te realiseren is. Ambtenaren geven in een gesprek aan wat wel en niet uitvoerbaar geacht wordt en waarom. Voordat een tussentijdse toetsing wordt teruggegeven aan het Inwonersberaad, controleert de 7/16

onafhankelijk procesbegeleider hoe er is getoetst op de randvoorwaarden en of er aanvullend is getoetst vanuit een ‘ja, mits-houding’. Ambtenaren worden hiervoor getraind. Aan het Inwonersberaad wordt gevraagd om adviezen zo concreet mogelijk te maken en ook zelf actief mee te denken over uitvoerbaarheid. Dit brengt de gevolgen ook duidelijk in beeld, waardoor de toets op uitvoerbaarheid beter kan worden en adviezen makkelijker overgenomen kunnen worden. Om het Inwonersberaad hiertoe in staat te stellen, hebben zij ook de mogelijkheid om externe expertise te vragen.

Juridisch De toetsing van de adviezen wat betreft juridische uitvoerbaarheid omvat in elk geval de volgende punten: • •

• •

Adviezen moeten vallen onder de gemeentelijke bevoegdheid, van toepassing zijn binnen het gemeentelijk grondgebied. Als de adviezen van het Inwonersberaad strijdig zijn met gemeentelijk beleid of regelgeving of gevolgen hebben voor andere wet- en regelgeving wordt dit meegegeven aan de raad. De raad is vervolgens in positie om te besluiten beleid of regelgeving aan te passen en het advies na wijziging over te nemen Adviezen mogen niet strijdig zijn met hogere wetgeving (provinciaal, landelijk, Europees). Rechtsbeschermingsmogelijkheden van belanghebbenden in bestuursrechtelijk en privaatrechtelijk . opzicht. De adviezen kunnen geen inbreuk maken op de rechten van belanghebbenden.

Financieel Het inwonersberaad maakt een reële inschatting van te verwachtte kosten van de adviezen. De adviezen wordt getoetst en beoordeeld of deze gefinancierd kunnen worden uit bestaande middelen of dat hiervoor extra dekking aangevraagd moet worden. De financiële impact van de adviezen worden meegenomen in de normale begrotingscyclus van 2026.

8/16

2. Het onderwerp en de vraagstelling Besluit gemeenteraad: De gemeenteraad wil weten wat inwoners van Texel vinden van de grote uitdagingen op het gebied van klimaat en energie en welke rol Texel daarin zou moeten spelen. Daarom gaan we hierover een Texels Inwonersberaad organiseren. De uitkomsten van dat Texels Inwonersberaad over klimaat/energie liggen aan het eind van deze raadsperiode op tafel. Dit betekent dat er deze coalitieperiode geen nieuwe beleidsvoorstellen met betrekking tot opwekking van duurzame energie geformuleerd worden. Er komen de komende vier jaar geen windturbines of grote zonneparken op Texel

2.1 Onderwerp en vraag voldoen aan de juiste criteria Het onderwerp moet geschikt zijn voor een inwonersberaad en voldoen aan de criteria: maatschappelijk en politiek relevant en een zichtbaar resultaat. De vraagstelling moet open, specifiek en begrijpelijk zijn. De vraag geeft aan wat het probleem is, maar is niet sturend richting een oplossing, de vraag moet niet te groot en niet te klein zijn en er moet een politieke wil zijn om bestaand beleid aan te passen.

2.2 Definitieve vraagstelling Oorspronkelijk was een zeer brede vraag voor het Inwonersberaad geformuleerd ”Wat vinden onze inwoners van de grote uitdagingen op het gebied van klimaat en energie en welk rol zou Texel daarin moet spelen”. De afgelopen tijd is de grote uitdaging op het gebied van de energie voorziening op Texel steeds duidelijker en urgenter geworden. Veel bedrijven ondervinden nu al problemen en woningbouw op het eiland staat hierdoor ook onder druk. Het is in het belang van het gehele eiland dat er oplossingen worden gevonden voor het energievraagstuk. Deze actuele ontwikkelingen, informatie uit onderzoeken (zie 2.3) en de criteria voor onderwerp & vraagstelling (2.1) hebben er toe geleid om het onderwerp voor het Inwonersberaad te focussen tot het energievraagstuk op Texel en tot de volgende vraagstelling:

“Hoe blijft Texel voorzien van voldoende energie?” op korte, tot 2035 en langere termijn -2050 Het inwonersberaad houdt de mogelijkheid om de vraagstelling verder te verfijnen met meerdere sub-vragen zolang deze binnen de hoofdvraag vallen. Met de deelnemers van het Inwonersberaad wordt besproken of de vraagstelling voldoende duidelijk is of nog verduidelijkt moet worden. Deelnemers aan het Inwonersberaad hebben een verschil in ervaring en kennis over het onderwerp. De onafhankelijke proces begeleiding bespreekt met de deelnemers welke informatie & kennis nodig is om een goed beeld te vormen van het onderwerp en dat verschillende perspectieven op het onderwerp naar voren komen. Hiervoor kunnen deelnemers ook zelf sprekers of informatie aandragen. Het Inwonersberaad kan alle (aangeleverde) informatie door experts laten valideren.

9/16

2.3 Actuele ontwikkelingen op klimaat & energie gebied Vraag naar en aanbod van elektriciteit explosief gegroeid Landelijk en ook op Texel verduurzamen steeds meer bedrijven en huishoudens. Bedrijven stappen over van fossiele brandstof op (groene) stroom. Huishoudens installeren zonnepanelen, warmtepompen en laadpalen voor elektrische auto’s. Al deze ontwikkelingen hebben een enorme impact op ons elektriciteitsnet en inmiddels is de maximale capaciteit op het net bereikt. Maximale capaciteit op Texels elektriciteitsnet bereikt Netbeheerder Liander kondigde al in 2020 aan dat het elektriciteitsnet op Texel (net als in het grootste deel van Nederland) zijn maximale capaciteit bereikt. Nieuwe bedrijven die zich op Texel willen vestigen kunnen niet meer vanzelfsprekend een elektriciteitsaansluiting krijgen. Dat geldt ook voor bestaande bedrijven die hun aansluiting willen uitbreiden. Veel bedrijven ondervinden nu al problemen en woningbouw op het eiland staat hierdoor ook onder druk. Maatregelen noodzakelijk De gemeente Texel vindt het belangrijk dat huishoudens en bedrijven ook de komende jaren verder kunnen verduurzamen. En dat het gebruik van het stroomnet niet in gevaar komt. Om te garanderen dat er in de komende jaren op Texel voor iedereen voldoende ruimte op het elektriciteitsnet blijft, zijn maatregelen noodzakelijk.

Het elektriciteitsnet wordt ontlast als er sprake is van balans tussen vraag en aanbod. Dit kan bijvoorbeeld door de stroom op te slaan in accu’s als er meer opgewekt wordt dan er wordt gebruikt, maar ook door afspraken te maken over flexibel gebruik. Ook kunnen afspraken worden gemaakt over de verdeling van de capaciteit die nog wel beschikbaar is. Bedrijven hebben soms een grotere aansluiting dan ze op dit moment nodig hebben. En misschien kunnen ze aansluitingen delen omdat ze op verschillende momenten een elektriciteitsbehoefte hebben. Oplossingsrichtingen Royal Haskoning DHV heeft in opdracht van de gemeente Texel onderzoek gedaan naar de totale energiehuishouding op het eiland. Er is onder andere gekeken naar opwekmogelijkheden en besparingsmogelijkheden van warmte en brandstoffen. Ook gaan zij in op mogelijke toekomstscenario’s in relatie tot de netcongestie en de wadkabel. Deze resultaten1 geven een beeld van de actuele Texelse situatie op gebied van klimaat en energie en kunnen dienen als een van de vele bronnen van informatie voor het Inwonersberaad. Voor de komende 10-15 jaar worden de volgende conclusies en oplossingsrichtingen genoemd: • Huidige energievoorziening (met wadkabel) is voor de toekomst niet toereikend. Het onderzoek/ rapport van Royal Haskoning DHV laat dit zien. Dit is ook toegelicht aan de gemeenteraad (september 2023/ februari 2024) .

Een extra wadkabel is noodzakelijk, maar deze is op z’n vroegst in 2035 beschikbaar. Wat kunnen we voor die tijd doen? • Kan duurzame opwek lokaal worden vergroot? Lokaal opwekken en gebruiken vergroot de capaciteit op het eiland; • Is een Texels Energie Management Systeem mogelijk? • Samen werken en kennis delen is cruciaal. Het energievraagstuk is een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor grote stakeholders, Liander en gemeente • Opstellen gemeentelijk meerjarenplan Infrastructuur Energie en Klimaat (gMIEK)

1 Zie bijlagen rapport systeemstudie Texel, presentatie resultaten Royal Haskoning DHV

10/16

3. De procesbegeleiding is onafhankelijk De opdracht voor externe procesbegeleiding is gegund aan TeamBurgerberaad.

TeamBurgerberaad TeamBurgerberaad is een collectief van professionals die kwalitatief goede burgerberaden met impact realiseren. Onze belangrijkste aandachtspunten zijn de onafhankelijkheid van het burgerberaad en het eigenaarschap van de deelnemers. Mensen moeten vrijelijk kunnen spreken terwijl ze toewerken naar een advies waarin ze zichzelf echt herkennen. Tegelijkertijd hebben we oog voor de uitvoerbaarheid van de uitkomst. Ons procesontwerp bouwen we op basis van deze uitgangspunten. In TeamBurgerberaad verenigen we alle kwaliteiten die nodig zijn voor een goede uitvoering van een burgerberaad. Per opdracht stellen we een team samen met passende ervaring en zo mogelijk zijn de teamleden woonachtig in (of in de buurt van) de gemeente waar het om gaat. Wij zien de voorbereiding en uitvoering van het Texelse inwonersberaad als een gezamenlijke inspanning van de gemeente Texel en TeamBurgerberaad met voor ieder eigen taken en verantwoordelijkheden.

11/16

4. Deelnemers zijn een afspiegeling van de Texelse bevolking door een gewogen loting Deelnemers aan het Inwonersberaad vormen samen een afspiegeling van de Texelse samenleving. Deze afspiegeling wordt gerealiseerd door een gewogen loting. De gewogen loting verloopt in twee rondes. Voor de eerste ronde wordt een grote groep inwoners uitgenodigd2. Voor het eerste Inwonersberaad nodigen we alle inwoners vanaf 16 jaar uit, dit betekent dat ongeveer 12000 inwoners een persoonlijke uitnodiging ontvangen. In de uitnodiging wordt een uitleg gegeven over het Inwonersberaad, het onderwerp, de vergoeding en praktische gegevens. Ook wordt gevraagd of er belemmeringen zijn om deel te nemen, zodat we deze waar mogelijk kunnen wegnemen. Over het deel dat positief op de uitnodiging reageert wordt een gewogen loting gehouden. De loting wordt gehouden op basis van de kenmerken leeftijd, gender, postcodegebied en opleidingsniveau. Uit de loting, die onafhankelijk en met speciale software wordt uitgevoerd, komt een groep van 80 -100 inwoners voort die een afspiegeling van de Texelse bevolking vormt. Deze geselecteerde deelnemers ontvangen een definitieve uitnodiging om deel te nemen aan het Inwonersberaad.

4.1 Uitgangspunten • • • • • • • •

De criteria voor gewogen loting zijn leeftijd, gender, postcodegebied en opleidingsniveau3

• • • •

Transparantie over wijze van loting en selectie5

De namen van deelnemers aan het Inwonersberaad worden door de gemeente niet bekend gemaakt De definitieve groep deelnemers (na gewogen loting) bestaat uit 80-100 deelnemers Deelnemers zijn 16 jaar of ouder Deelnemers zijn een gender representatieve afspiegeling van Texel Deelnemers wonen verspreid over het eiland Deelnemers hebben een divers opleidingsniveau4 Raad- en commissieleden, wethouders, burgemeester, secretaris, MT-leden en ambtenaren betrokken bij Inwonersberaad mogen niet meedoen Deelnemers zijn in principe bij alle bijeenkomsten aanwezig Deelnemers ontvangen een vergoeding De loting wordt uitgevoerd door een onafhankelijk bureau, met speciaal hiervoor ontwikkelde software.

Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) De functionaris gegevens bescherming houdt toezicht op alle processen rondom het inwonersberaad zodat dit volgens de AVG-wetgeving verloopt.

2 In de meeste (grotere) gemeenten vindt er voor de eerste ronde van uitnodigingen een willekeurige loting plaats om een grote

groep, tussen de 8000- 12.000 inwoners, te selecteren. Gemeente Texel vindt het belangrijk om voor het eerste Inwonersberaad alle Texelaars de mogelijkheid te geven om deel te nemen en nodigt dus alle inwoners boven de 16 jaar uit, dit komt in ons geval uit op zo’n 12000 uitnodigingen. 3 Er is gekozen om te selecteren op basis van 4 criteria. Binnen een groep van 100- 150 inwoners is het niet mogelijk om representativiteit te krijgen op meer criteria 4 Bij veel vormen van participatie is een oververtegenwoordiging van theoretisch opgeleiden. Door opleiding mee te nemen in de selectie van het Inwonersberaad hopen wij een goede mix aan zowel praktisch als theoretisch opgeleiden vertegenwoordigd te zien in het Inwonersberaad. 5 De wijze waarop de loting en selectie plaatsvindt communiceren we transparant. Dit zal ook voor iedereen die een uitnodiging ontvangt uitgelegd worden in de uitnodigingsbrief.

12/16

5. Deelname is toegankelijk en laagdrempelig In de kaderstellende notitie Texels Inwonersberaad, algemene kaders voor het instrument inwonersberaad (18-12-2023) is aangegeven dat meedoen zo makkelijk mogelijk moet zijn. We nemen zoveel mogelijk belemmeringen om deel te nemen uit de weg. Motieven voor inwoners om wel of niet mee te doen zijn met name: persoonlijk- of groepsbelang, interesse en /of betrokkenheid bij het onderwerp. Een deel van onze inwoners zal geen mogelijkheid/ ruimte voelen om deel te nemen aan het inwonersberaad omdat ze alle energie nodig hebben om hun leven te kunnen leven. Inwoners kunnen ook andere argumenten hebben om niet mee te doen, Zoals geen tijd, geen kinderopvang, twijfelen of je wel serieus genomen wordt, onbekendheid/ geen vertrouwen in het instrument inwonersberaad, of het onderwerp spreekt niet aan. Binnen onze mogelijkheden willen we zoveel mogelijk belemmeringen wegnemen zodat zoveel mogelijk inwoners zich opgeven.

5.1 Financiële vergoeding Uit ervaring blijkt dat een financiële vergoeding zorgt voor een grotere opkomst en daarmee een betere representativiteit. De vergoeding is bedoeld als dank voor de tijd en inzet en voor eventuele onkosten die deelnemers moeten maken. Deelnemers wordt een vergoeding van 50 euro per dag aangeboden, bij een aanwezigheid van 6 bijeenkomsten komt dit neer op een vergoeding van maximaal netto 300 euro per persoon. De hoogte van deze vergoeding is gebaseerd op de ingeschatte tijdsinvestering rondom het Inwonersberaad. Deelnemers wordt gevraagd om 5 of 6 keer deel te nemen aan een bijeenkomst van maximaal 7 uur. Buiten deze bijeenkomsten om vragen wij hen om gemiddeld 7 uur per bijeenkomst te besteden aan voorbereidende activiteiten, zoals het volgen van de actualiteiten of het bespreken van vraagstukken uit het Inwonersberaad met het eigen netwerk.

5.2 Extra ondersteuning Naast een financiële vergoeding wordt waar nodig andere ondersteuning aangeboden. Bijvoorbeeld digitale ondersteuning, tolken of ondersteuning bij lichamelijke beperkingen.

13/16

6. Betrek de samenleving bij het Inwonersberaad Een goed inwonersberaad staat in directe verbinding met de samenleving, zowel voor als tijdens en na afloop van het proces. Voor Texel is het instrument Inwonersberaad een nieuwe methode en zal dus ook goed uitgelegd moeten worden. Ook tijdens het inwonersberaad is het noodzakelijk helder en transparant te communiceren. Zoveel mogelijk mensen moeten weten dat er een inwonersberaad gaat plaatsvinden, welke vraag centraal staat, waarom (wat is de urgentie) en wat er met de uitkomsten gaat gebeuren. Hiervoor wordt een publiekscampagne ingezet en wordt gebruik gemaakt van een mix aan digitale en fysieke communicatiemiddelen.

6.1 Herkenbaarheid We starten een publiekscampagne om bekendheid te geven aan het komend Inwonersberaad. We ontwikkelen hiervoor een passende uitstraling, die terugkomt in alle communicatie uitingen die gaan over het Inwonersberaad bijvoorbeeld voor: • Lokale media (papier en digitaal) • Gemeentelijke website & sociale media • Posters in Abri’s en bushokjes • Dorpskranten • Nieuwsbrieven en website OSG de Hoge Berg, ARTEX, Young4Ever (Y4E) • Bibliotheek en dorpshuizen Proeverijen Onderdeel van de publiekscampagne zijn bijeenkomsten, proeverijen, waar geïnteresseerden kennis kunnen maken met het instrument Inwonersberaad. Deze bijeenkomsten bieden ons ook de mogelijkheid om te inventariseren hoe we belemmeringen voor deelname kunnen wegnemen door bijvoorbeeld kinderopvang en vervoer te organiseren. We bereiken Texelse jongeren via onze samenwerkingspartners zoals OSG, Artex en Y4E.

6.2 Communicatie voor, tijdens en na afloop Een Inwonersberaad is balanceren tussen open en beslotenheid. Alle informatie die met het Inwonersberaad gedeeld wordt is openbaar. Het programma, de stukken en de presentaties die de inwoners in het beraad tot zich nemen staan op onze website of op Texelspreekt.nl. Na elke beraad bijeenkomst geeft de voorzitter via een filmverslag een inkijk wat er die dag gebeurd is en worden er sfeerbeelden gedeeld. Ook het uiteindelijke voorstel dat het Inwonersberaad oplevert en het bijgeleverde advies zijn voor iedereen in te zien. De beraadslagingen zelf zijn niet openbaar, de gesprekken vinden in vertrouwelijkheid en vrijheid plaats. Dat betekent geen (ongevraagde) beïnvloeding en geen gelobby. Deelnemers hoeven zich niet aan anderen te verantwoorden voor hun mening. Dat vraagt om ‘beslotenheid’.

14/16

7.Er is voldoende tijd en budget De gemeenteraad heeft in 2022 en 2023 een totaal bedrag van 270.000 euro vrijgemaakt voor het eerste Inwonersberaad in 2024. Dit is bedoeld voor projectleiding en projectuitvoering, de bedragen zijn als volgt opgebouwd: Projectleiding van 0,7 FTE €120.000 voor 2 jaar en €150.000 voor uitvoering Ambtelijke kosten

Projectleiding, aanstellen van een kwartiermaker Inwonersberaad

€ 120.000

Procesondersteuning

Inhuur externe procesbegeleiding (incl. voorzitterschap, gespreksbegeleiding en verslaglegging).

€ 50.000

Vergoedingen

Vergoedingen voor deelnemers Extra ondersteuning ((digitale ondersteuning, tolken etc)

€ 60.000

Facilitaire kosten

Loting Zaalhuur Catering Tekenaar oid

€ 20.000

Communicatie

Drukwerk, PR campagne, film/ videoproductie

€ 15.000

Onvoorzien

€ 5.000

Totale begroting

€270.000

Met de evaluatie van het eerste Inwonersberaad wordt bekeken of deze inschatting reëel is gebleken, of op welke onderdelen een tekort dan wel overschot is ontstaan. Deze ervaring wordt meegenomen in de definitieve kadernotitie Inwonersberaad en wordt aan de gemeenteraad voorgelegd.

15/16

8.Planning Tijd

Doel

Doelgroep

Document

1. Maart- april ‘24

Duidelijkheid over aanpak, vraagstelling, randvoorwaarden en loting Inwonersberaad Energie

Collegeraad

PvA Inwonersberaad Energie

2. Mei’24 – juni’25 Bekendheid op Texel over het Inwonersberaad, het onderwerp, de loting/ selectie, het proces, de uitkomsten en navolging

Inwoners van Texel

PR-campagne

3. Sept-dec ‘24

Succesvol Inwonersberaad (qua proces), advies wordt overhandigd aan de gemeenteraad

Collegeraad

Advies inwonersberaad

4. Dec’24- jan ‘25

Inwonersberaad wordt ontbonden, monitor groep blijft in stand

5. Jan-maart ‘25

Ambtelijke advies over uitvoerbaarheid aanbevelingen

Collegeraad

totaalpakket adviezen Inwonersberaad met de eindtoets op uitvoering

6. Juni ‘25

Na het eerste Inwonersberaad College wordt het proces, het instrument en raad de voorwaarden geëvalueerd en bepaald of en in welke vorm het Inwonersberaad wordt ingezet. Bij doorgang worden de conclusies en aanbevelingen verwerkt tot een definitieve aanpak Inwonersberaad

Kadernotitie Inwonersberaad vernieuwd (aangevuld met resultaten evaluatie)

16/16

RAPPORT Systeemstudie Texel

Klant:

Gemeente Texel

Referentie: BJ1866IBRP001F01 Status:

Definitief/

Datum:

15 september 2023

Projectgerelateerd

HASKONINGDHV

Laan 1914 no.35 3818 EX Amersfoort Netherlands Industry & Buildings

+31 88 348 20 00 T +31 33 463 36 52 F info@rhdhv.com E royalhaskoningdhv.com W

Titel document: Systeemstudie Texel Referentie: BJ1866IBRP001F01 Status: Definitief/01 Datum: 15 september 2023 Projectnaam: Systeemstudie Texel Projectnummer: BJ1866 Auteur(s): Sjoerd van der Niet

Opgesteld door: Sjoerd van der Niet Gecontroleerd door: Sjoerd van der Niet Datum: 15 september 2023 Goedgekeurd door: Bastian Knoors Datum: 15 september 2023

Classificatie Projectgerelateerd

Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever. Let op: dit document bevat mogelijk persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV. Voordat publicatie plaatsvindt (of anderzins openbaarmaking), dient dit document te worden geanonimiseerd of dient toestemming te worden verkregen om dit document met persoonsgegevens te publiceren. Dit hoeft niet als wet- of regelgeving anonimiseren niet toestaat. 15 september 2023

SYSTEEMSTUDIE TEXEL

BJ1866IBRP001F01

ii

Projectgerelateerd

Samenvatting Texel zit, net als heel Nederland, midden in de energietransitie: de overgang van fossiele brandstoffen naar duurzaam opgewekte energie. Hierdoor verandert er veel in ons energiesysteem en in hoog tempo. We lopen daardoor ook tegen de grenzen aan van de infrastructuur, met name het elektriciteitsnet. Texel heeft te maken met netcongestie op het eiland en de vraag is hoe lang de capaciteit van de Wadkabel toereikend zal zijn. Tegelijk is er de beleidswens om duurzaam en zelfvoorzienend te worden, waarvan de implicaties echter nog niet geheel helder zijn. Royal HaskoningDHV heeft hiervoor een systeemstudie uitgevoerd. We hebben de huidige situatie in kaart gebracht, twee scenario’s opgesteld waarin Texel zo veel als mogelijk zelfvoorzienend is en een derde scenario om zicht te krijgen op welke verduurzaming gefaciliteerd kan worden binnen de huidige Wadkabel. Het ene zelfvoorzienende scenario heeft als uitgangspunt maximale aanwending van lokale bronnen voor groen gas, en het tweede gaat uit van maximale elektrificatie en bijpassende lokale opwek.

Klimaatneutraal Texel is haalbaar, energieneutraal vraagt opwek buiten bestaande kaders, zelfvoorzienend beoordelen we als onrealistisch Een klimaatneutraal (duurzaam) energiesysteem betekent dat er netto geen broeikasgassen worden uitgestoten. Voor klimaatneutraliteit van het Texelse energiesysteem zullen de fossiele brandstoffen moeten plaatsmaken voor hernieuwbare elektriciteit en mogelijk groen gas of andere schone brandstoffen. Doelstelling in Nederland is dat de elektriciteitssector in 2035 geheel CO2-vrij is en Texel levert daar een bijdrage aan met in ieder geval zonnepanelen. Het betekent dat de opgave voor een klimaatneutraalTexel vooral is gelegen in de verduurzaming van de vraagzijde. Dit is een haalbaar doel. Energieneutraal betekent dat op jaarbasis evenveel energie moet worden gewonnen op Texel als er wordt gebruikt, en hiervoor is grootschalige opwek nodig uit zon en wind ruim buiten bestaande regelgeving. Er kan lokaal ook productie van groen gas plaatsvinden, aanvullend is dan alsnog zon en wind buiten bestaande kaders nodig. In de praktijk zal hooguit voor een zesde van de gebouwde omgeving groen gas beschikbaar zijn uit biomassa van Texel, en de economische haalbaarheid is er nu niet.

We bevelen aan om te inventariseren welke gebouwen moeilijk te elektrificeren zijn, daarmee zicht te krijgen op de vraag naar groen gas die er op den duur kan zijn, en vandaar te kijken of dit lokaal geproduceerd kan worden. Een energieneutraal Texel is niet noodzakelijk in het licht van het Nederlandse energiesysteem en de verduurzaming daarvan, en de doelstelling kan daarom het best in samenhang met de wenselijkheid van bijbehorende opwek worden afgewogen. Zelfvoorzienend betekent dat niet alleen op jaarbasis, maar op elk moment vraag en aanbod in balans moeten zijn, en dit vraagt behalve grootschalige opwek ook grootschalige flexibiliteit om energie-aanbod op te slaan voor perioden met meer vraag. De benodigde seizoensopslag is enorm groot: de ordegrootte is te vergelijken met honderdduizenden EV-batterijen. Een zelfvoorzienend Texel achten wij daarom niet realistisch.

15 september 2023

SYSTEEMSTUDIE TEXEL

BJ1866IBRP001F01

iii

Projectgerelateerd

Uitbreiding van de Wadkabel en aanpak van netcongestie zijn nodig, en om verduurzaming en andere ontwikkelingen door te laten gaan is het nodig dat Texelaars gezamenlijk flexibiliteit organiseren Om het klimaatneutrale energiesysteem te faciliteren, is uitbreiding van de Wadkabel noodzakelijk ten behoeve van aanlevering. Bij maximale elektrificatie zou een verdubbeling van de huidige capaciteit volstaan. We raden aan de Wadkabel te prioriteren in het volgende pMIEK (provinciale Meerjarenprogramme Infrastructuur Energie en Klimaat). Voor teruglevering is er meer capaciteit beschikbaar en vormt de Wadkabel pas een knelpunt bij zeer grootschalige opwek, om energieneutraal te zijn bij maximale elektrificatie. Aanpak van de netcongestie op het eiland is nu direct al een voorwaarde voor verduurzaming van de energievraag én voor uitbreiding van opwek. Ook is het een voorwaarde om de bestaande capaciteit van de Wadkabel ten volle te benutten, in ieder geval station Den Burg moet hiervoor worden uitgebreid. We raden aan om een gemeentelijk MIEK (gMIEK) op te stellen en bij te houden om de aanpak te coördineren en hierin zo nodig te prioriteren. De ontwikkelingen die sowieso gaande zijn – hybride warmtepompen, elektrisch auto’s en ov, en voorbereidingen van TESO voor elektrificatie – zijn in 2030 niet geheel te faciliteren met de huidige Wadkabel.

Dit vraagt om flexibiliteit en grote nieuwe ontwikkelingen moeten met zorg gepland worden. TESO wil mogelijk in 2033 een eerste elektrische boot in de vaart nemen, maar het is niet uitgesloten dat dit in de aanloop leidt tot ongebruikte netcapaciteit. Hier is mogelijk ruimte om andere ontwikkelingen te faciliteren terwijl TESO aan haar planning kan vasthouden. Andere opties voor flexibiliteit zijn verschuiving of tijdelijke reductie van vraagpieken, curtailment van aanbodpieken, en eventueel een batterij. Om de verduurzaming en andere ontwikkelingen voort te laten gaan, is de opgave om zulke flexibiliteit te organiseren met Texelaars – inwoners, ondernemers en ontwikkelaars van hernieuwbare opwek. Wanneer zij deelnemen aan een gezamenlijk energiemanagementsysteem (EMS), flexibele contracten (non-firm ato) of groepscontracten, dan kan mogelijk meer efficiënt gebruik gemaakt worden van de bestaande netcapaciteit. Een nader onderzoek naar het te behalen voordeel, technische mogelijkheden, bereidheid, organisatie, regelgeving, kosten en andere voorwaarden is nodig als volgende stap om kansen te identificeren en Texelaars daarop samen te brengen. Een gezamenlijke inspanning is nodig, iedereen kan helpen, en waar een wil is, is een weg.

15 september 2023

SYSTEEMSTUDIE TEXEL

BJ1866IBRP001F01

iv

Projectgerelateerd

15 september 2023

SYSTEEMSTUDIE TEXEL

BJ1866IBRP001F01

v

Projectgerelateerd

Inhoud 1

Inleiding

1

2

De huidige situatie op Texel

5

2.1

Energievraag

5

2.2

Energie-aanbod

6

2.3

Jaarbalans, seizoensbalans en piekvermogens

7

2.4

Infrastructuur

9

3

De energietransitie en Texel ‘Duurzaam & Zelfvoorzienend’

11

4

Scenario duurzaam en zelfvoorzienend met maximaal groen gas

15

4.1

Energievraag

15

4.2

Energie-aanbod

17

4.3

Jaarbalans, seizoensbalans en piekvermogens

19

4.4

Infrastructuur

21

4.5

Flexibiliteit

21

5

Scenario duurzaam en zelfvoorzienend maximaal elektrisch

23

5.1

Energievraag

23

5.2

Energie-aanbod

24

5.3

Jaarbalans, seizoensbalans en piekvermogens

25

5.4

Infrastructuur

27

5.5

Flexibiliteit

28

6

Scenario overbrugging

30

6.1

Energievraag

30

6.2

Energie-aanbod

31

6.3

Jaarbalans, seizoensbalans en piekvermogens

31

6.4

Infrastructuur

33

6.5

Flexibiliteit

34

7

Conclusies en aanbevelingen

36

7.1

Conclusies

36

7.2

Aanbevelingen

37

15 september 2023

SYSTEEMSTUDIE TEXEL

BJ1866IBRP001F01

vi

Projectgerelateerd

1

Inleiding

Aanleiding Nederland zit midden in de energietransitie (de overgang van fossiele brandstoffen naar duurzaam opgewekte energie). Woningen, bedrijven en voertuigen verduurzamen. Gas- en kolengebruik neemt af. Opwekken van energie uit wind, zon en biologische reststoffen neemt toe. Hierdoor verandert er veel in ons energiesysteem en in hoog tempo. Deze veranderingen vragen om aanpassing en vooral uitbreiding van onze energie-infrastructuur: de kabels, leidingen en buizen die onze energie transporteren en opslaan. En het vraagt om slimme oplossingen voor het omgaan met fluctuerende beschikbaarheid van zonne- en windenergie, bijvoorbeeld met batterijen, het maken van waterstof en innovaties. Een nieuw energiesysteem is nodig. De verandering van het energiesysteem vraagt om intensieve samenwerking en gezamenlijke sturing. De samenhang tussen het energiesysteem, ruimtelijke ontwikkelingen en verduurzaming van industrie, gebouwde omgeving en mobiliteit, is essentieel. Daarom werkten IPO, VNG, Netbeheer Nederland, het Nationaal Programma RES en de ministeries van EKZ en BZK gezamenlijk aan afspraken over het programmeren van regionale energie-infrastructuur.

In het voorjaar van 2023 werd van iedere provincie een provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (pMIEK) verwacht, het pMIEK van Noord-Holland is inmiddels vastgesteld en er wordt nu gestart met het pMIEK voor 2025. Het pMIEK bevat een prioritering van en plannen voor uitbreidingsinvesteringen van regionale energie-infrastructuur. Daarnaast bevat het afspraken over het borgen van de keuzes in investeringsplannen van netbeheerders en in het ruimtelijk beleid van provincies en gemeenten. Ook op lokaal niveau is overheidsregie nodig om de realisatie van infrastructuurprojecten te versnellen, slimmer gebruik te maken van bestaande infrastructuur en waar nodig projecten te prioriteren. Zo ook op de Waddeneilanden. Er wordt een forse verschuiving van aardgas naar elektriciteit verwacht, waarbij de kans groot is dat elektrificatie beperkingen heeft (capaciteit). Daarnaast heeft de gemeente de ambitie om zelfvoorzienend(er) te worden voor energie en water. De gemeente Texel wil daarom inzicht in wat voor impact dit heeft op de Wadkabels en –leidingen. Dit inzicht is nodig om te kunnen anticiperen en te kunnen sturen op ontwikkelingen.

Probleemstelling Gemeente Texel merkt op dat er problemen in het energiesysteem ontstaan en ook dat er tekort aan inzicht is in de ontwikkelingen en wat er nodig is om die in goede banen te leiden. Specifiek noemt zij: •

Op Texel is transportschaarste op het middenspanningsnet.

•

Mogelijk moet de Wadkabel verzwaard worden. Bij welke ontwikkelingen dit nodig is en wat er dan nodig is om de verzwaring te realiseren, daarin is nog niet voldoende inzicht.

•

Daarnaast is het onduidelijk wat er mogelijk is binnen de capaciteit van de huidige Wadkabel.

•

De gemeente heeft, ook buiten de Wadkabel, nog geen zicht op projecten die cruciaal zijn voor de energie-infrastructuur de komende jaren en die daarom voorrang moeten krijgen bij de realisatie.

15 september 2023

SYSTEEMSTUDIE TEXEL

BJ1866IBRP001F01

1

Projectgerelateerd

•

Wens in het beleid is om zelfvoorzienend te zijn. Concrete implicaties hiervan zijn niet geheel helder.

•

De partijen, waaronder de provincie, zijn sectoraal georiënteerd. Daardoor is er beperkt inzicht in sectoroverstijgende en toekomstbestendige infrastructuur (industrie, mobiliteit, woningbouw etc.).

•

Eerdere studies zijn nog niet voldoende concreet.

Onderzoeksvragen Om meer inzicht te krijgen in het toekomstige energiesysteem en de noodzaak van Wadkabeluitbreiding voert Royal HaskoningDHV een energiesysteemanalyse voor Texel uit. Op basis van de probleemstelling zijn de volgende onderzoeksvragen opgesteld: •

Welke bouwblokken zijn onderdeel van het toekomstige energiesysteem en welke invloed hebben die op het elektriciteitsnet?

•

Is het mogelijk om, zoals de wens in het beleid, zelfvoorzienend te worden?

•

Wat is in de toekomst de mogelijk benodigde Wadkabelcapaciteit?

Niet alle onderdelen uit de probleemstelling worden in deze studie beantwoord. Deze studie focust op de energiehuishouding van het eiland als geheel en daarmee op de Wadkabel en niet op het oplossen van netcongestie op het eiland zelf. Deze systeemanalyse zou bijvoorbeeld kunnen worden gebruikt om een gemeentelijk meerjarenprogramma elektriciteitsinfrastructuur en klimaat (gMIEK) op te stellen. De studie dient ook als input voor besluitvorming in de Raad en als input voor het burgerberaad.

Methode en disclaimer Om de systeemanalyse uit te voeren zijn allereerst alle bouwblokken van een toekomstig energiesysteem in kaart gebracht. Op infosheets is weergeven wat de potentie en beperkingen van de bouwblokken op Texel zijn. Alle relevante inzichten hebben hun weg gevonden naar dit rapport. Daarnaast is een dashboard gebouwd waarin we het huidige energiesysteem reconstrueren en toekomstige scenario’s doorrekenen op uurbasis. De reconstructie van het huidige energiesysteem is geheel gebaseerd op publieke data en niet op meetgegevens van Liander, maar is wel doorgesproken met Liander ter validatie. De toekomstscenario’s zijn opgesteld in overleg met de gemeente. Ze geven inzicht zowel in jaarlijkse energievraag en -aanbod als in uurlijkse vermogenspieken. Daarmee hebben we, tot slot, de noodzaak voor uitbreiding van de Wadkabel en andere balanceringsopties, zoals opslag of vraagsturing, geanalyseerd. De berekeningen vormen een representatieve weergave van hoe het Texels energiesysteem nu is en in de toekomst kan zijn. Het is niet zo dat alles precies verloopt zoals de berekeningen aangeven. Voor de vertaling van jaarlijkse energie naar uurlijkse vermogens hebben we gebruik gemaakt van profielen, die de energie verdelen over alle 8760 uren van het jaar (365 keer 24 uur). Deze profielen zijn gebaseerd op Nederlandse data.

Op enkele punten hebben we aanpassingen gedaan om ze meer op specifiek Texel te laten passen. Maar uiteraard is elk jaar anders en dit wordt niet gevangen in de gebruikte set profielen.

15 september 2023

SYSTEEMSTUDIE TEXEL

BJ1866IBRP001F01

2

Projectgerelateerd

Het idee is dat de meeste situaties die zich kunnen voordoen, wel voorkomen in de berekeningen. De resultaten zijn representatief en de conclusies robuust. Energie, vermogen, netbelasting De systeemanalyse begint bij het in kaart brengen van energie en werkt daarna vermogens en netbelasting uit. We leggen deze drie begrippen kort uit, en in onderstaande tabel staan enkele referentiewaarden. Energie kan verschillende vormen aannemen, zoals elektrische energie (elektriciteit), warmte (warm water, warme lucht) en chemische energie (de energie die is opgeslagen in moleculen zoals aardgas, benzine of waterstof). De eenheid voor energie gebruiken we Joules of veelvouden ervan: kilo-, mega-, giga-, en terajoule (kJ, MJ, GJ, TJ). Een andere eenheid voor energie is wattuur of veelvouden (kWh, MWh, GWh). In dit rapport gebruiken we vooral terajoule en megawattuur voor energie. Vermogen is de energie per tijdseenheid: 1 Watt vermogen is gelijk aan 1 Joule energie per seconde, en wanneer 1 uur lang een vermogen van 1 kilowatt wordt geleverd, dan is in totaal 1 kilowattuur aan energie geleverd. We gebruiken in dit rapport vooral megawatt als eenheid voor vermogen. Voor netbelasting kijken we naar vermogens en niet zozeer energie, maar deze geven we niet weer in megawatt (MW) maar in megavoltampère (MVA).

Elektriciteit heeft een component stroom met daarnaast een component van zogenaamde blindstroom, en vermogen (MW) geeft alleen de eerste component weer en de belasting (MVA) geeft het totaal weer. In onze berekeningen komt het erop neer dat 1 MW aan zich vertaalt in 1,05 tot 1,2 MVA. Energie

1 terajoule (TJ) = 278 megawattuur (MWh) Texel heeft nu een totale energievraag van ruim 1300 TJ per jaar 1 huishouden verbruikt gemiddeld circa 1300 m3 aardgas, dit is 0,04 TJ of 11 MWh 1 huishouden verbruikt gemiddeld circa 2800 kWh elektriciteit, oftewel 2,8 MWh of 0,01 TJ 1 elektrische auto heeft een batterij met een capaciteit van circa 65 kWh, oftewel 0,0002 TJ 1 zonnepaneel levert jaarlijks circa 400 kWh, oftewel of 0,001 TJ

Vermogen

1 LED-lamp heeft een vermogen van circa 5 watt (W) 1 huishouden heeft een netaansluiting van 3 x 25 A, oftewel 17 kW of 0,017 MW 1 elektrische auto laadt op straat met 11 kW, of aan snelladers met circa 150 kW 1 zonnepaneel heeft een piekvermogen van circa 400 W

Netbelasting

15 september 2023

1 MW vermogen geeft een netbelasting van 1,05 tot 1,2 megavoltampère (MVA)

SYSTEEMSTUDIE TEXEL

BJ1866IBRP001F01

3

Projectgerelateerd

Leeswijzer In hoofdstuk 2 geven we het huidige energiesysteem van Texel weer. In hoofdstuk 3 schetsen we in algemene zin de opgave van de energietransitie in Nederland en Texel aan de hand van de begrippen ‘duurzaam’, ‘klimaatneutraal’, ‘energieneutraal’ en ‘zelfvoorzienend’. Hoofdstukken 4 en 5 gaan over de toekomstscenario’s en hoofdstuk 6 over het overbruggingsscenario. In hoofdstuk 7 trekken we conclusies op basis van de bevindingen uit de verschillende scenario’s en doen vandaar aanbevelingen aan de gemeente Texel.

15 september 2023

SYSTEEMSTUDIE TEXEL

BJ1866IBRP001F01

4

Projectgerelateerd

2

De huidige situatie op Texel

We geven hier de centrale kenmerken weer van het huidige energiesysteem op Texel. We bespreken de energievraag, het aanbod, de balans over het jaar en binnen het jaar, en de infrastructuur. De getallen zijn voornamelijk gebaseerd op gegevens over 2021 van Klimaatmonitor1,2,3 en waar nieuwere of betere data bekend zijn, is dit aangegeven.

2.1

Energievraag

Gebouwde omgeving De gebouwde omgeving omvat alle woningen en gebouwen voor dienstverlening. Daaronder vallen huisjesparken, naast winkels, bedrijfsgebouwen, zorgvoorzieningen, overheidsdiensten en overige gebouwen. In de warmtevraag wordt nu voorzien met aardgas en voor een klein deel met biomassa (met name open haarden), daarnaast is er elektriciteitsverbruik voor apparaten en verlichting. Uitgaande van gegevens uit de Klimaatmonitor, was het aardgasverbruik 627 TJ in 2021, het elektriciteitsverbruik 237 TJ en het verbruik van biomassa 25 TJ. Woningen en dienstverlening hebben ongeveer een even grote energievraag, hoewel die zelfs nog iets groter is bij dienstverlening. Dit is anders dan in andere gemeenten en komt door de huisjesparken. De warmtevraag is uiteraard het grootst in de winter, zodat doorgaans ongeveer tweederde van het gasverbruik valt in één derde van het jaar (december tot en met maart).

Mobiliteit Op Texel is autoverkeer van de bewoners en ook van toeristen (92 TJ). Daarnaast zijn er openbaar vervoer en toeristisch busvervoer (5 TJ) en zijn er bestelauto’s, vrachtwagens en mobiele werktuigen (151 TJ). Het gaat hier nog grotendeels om benzine- en dieselvoertuigen. Daarnaast zijn er de veerboten van TESO: de Dokter Wagemaker vaart op diesel, en de Texelstroom op CNG oftewel aardgas. Het totale energiegebruik is 226 TJ per jaar, daarvan schrijven we hier de helft toe aan Texel (113 TJ). Tot slot is er overige vaart, zoals pleziervaart en visserij, waarvan de energievraag nu ook bestaat uit benzine of diesel (51 TJ).

Industrie en landbouw Er is weinig energie-intensieve industrie en geen glastuinbouw gevestigd op het eiland. Dat maakt industrie en landbouw tot relatief kleine categorieën in de huidige energievraag op Texel, met samen 36 TJ gasverbruik en 34 TJ elektriciteitsverbruik.

1

https://klimaatmonitor.databank.nl/Jive?workspace_guid=590abb94-df0f-419d-8661-c20cf7f8888f https://klimaatmonitor.databank.nl/Jive?workspace_guid=91d7c4b0-b189-4c5b-8261-5a976dc32b48 3 https://klimaatmonitor.databank.nl/Jive?workspace_guid=d4e65f4a-ddd2-4d51-9f14-92553a4c96ad 2

15 september 2023

SYSTEEMSTUDIE TEXEL

BJ1866IBRP001F01

5

Projectgerelateerd

Per energiedrager De totale energievraag van Texel is daarmee circa 1343 TJ per jaar. Uitgesplitst naar energiedrager komt 638 TJ van aardgas (48%), 271 TJ van elektriciteit (20 %), 398 TJ van fossiele brandstoffen met 11 TJ bijgemengde biobrandstoffen (samen 30%), en 25 TJ betreft warmte uit biomassa (2%).

500 450 400

9%

350

29% 18%

TJ per jaar

4%

25

162

74

300

11

250 200 150

290

312

285

100

3% 2%

50

35%

Woningen

Dienstverlening

Industrie

Landbouw

Mobiliteit

Visserij & scheepvaart

Teso

0

34 36

113

Aardgas

Fossiele brandstoffen

Elektriciteit

Biomassa warmte

Alt. brandstof

Figuur 1: Verdeling energiebehoefte Texel per sector in 2021. De totale energievraag is 1343 TJ in 2021.

2.2

Figuur 2: Verdeling energiebehoefte per sector en energiedrager in 2021. Fossiele brandstoffen omvatten in het geval van TESO ook CNG (gecomprimeerd aardgas).

Energie-aanbod

Zon en wind In 2021 waren zonnepanelen goed voor 44 TJ volgens Klimaatmonitor, met ruim 6 MW vermogen aan geregistreerde zonnepanelen op daken van woningen en 10 MW in grote installaties. Gegevens van Zonnedakje wijzen op 22 MW aan zonnepanelen in grote installaties in 2022.4 De verschillende gegevensbronnen lopen niet precies met elkaar in de pas, maar duidelijk is dat er sterke groei is in zonnepanelen op Texel, net als in heel Nederland. Er staat daarnaast één windmolen op Texel met een vermogen van 0,3 MW. Deze kan tot 2 à 3 TJ aan elektriciteit per jaar leveren.

4

Gegevens van Zonnedakje aangeleverd door gemeente Texel.

15 september 2023

SYSTEEMSTUDIE TEXEL

BJ1866IBRP001F01

6

Projectgerelateerd

Groen gas en biomassa We nemen aan dat de biomassa gebruikt voor gebouwverwarming houtige biomassa betreft, mogelijk van Texel zelf afkomstig. Dit zorgde in 2021 nu voor 25 TJ aan warmte. Er is op dit moment geen productie van groen gas. In 2018 werd een vergisterproject geïnitieerd voor jaarlijks bijna 50 TJ of 1,5 miljoen m3 aan groen gas , maar dit is niet gerealiseerd (Green Goods Texel). Met vergisting van natte biomassa wordt biogas geproduceerd, en als dit wordt opgewerkt tot de kwaliteit van het aardgas in het gasnet, dan wordt het groen gas genoemd. Groen gas kan worden ingevoed in het net en gebruikt voor verbranding en verwarming.

2.3

Jaarbalans, seizoensbalans en piekvermogens

We gaan verder in op vraag en aanbod en op de verhouding daartussen, specifiek voor elektriciteit. Die kunnen we bekijken over een heel jaar (jaarbalans), maar ook binnen een jaar (seizoensbalans), inzoomend op de meest extreme momenten (piekvermogens). Dit verdiept het inzicht in de belasting van de Wadkabel.

Een jaarbalans kijkt naar vraag en aanbod over een heel jaar, ongeacht seizoensgebonden schommelingen Een jaarbalans is een overzicht dat de energievraag en -aanbod gedurende een heel jaar weergeeft. Texel had in 2021 een elektriciteitsvraag van 271 TJ en een elektriciteitsopwek van 45 TJ. Inmiddels zal de opwek verder zijn gegroeid, zoals de gegevens van Zonnedakje over 2022 aangeven, maar dit brengt Texel niet in de buurt van energieneutraal. Om energieneutraal te zijn moet over het jaar evenveel worden opgewekt als er verbruikt wordt.

Figuur 3: Energievraag en duurzame opwek op Texel in 2021

15 september 2023

SYSTEEMSTUDIE TEXEL

BJ1866IBRP001F01

7

Projectgerelateerd

Een seizoensbalans houdt rekening met variaties in vraag en opwek gedurende de seizoenen De vraag naar energie is in de winter meestal hoger dan in de zomer vanwege de behoefte aan verwarming en verlichting. Nu de warmtevoorziening nog gebaseerd is op aardgas, is dit patroon nog niet te zien in de elektriciteitsvraag. Die is nu redelijk vlak met een lichte piek in augustus, mogelijk in verband met toerisme. Bij het aanbod is er wel een duidelijk patroon: de zonnepanelen op Texel leveren in de zomer veel meer stroom dan in de winter, vanwege de langere dagen en hogere zonnestand. Ook in de zomer is de opwek echter niet voldoende om de elektriciteitsvraag te dekken. Om zelfvoorzienend te zijn, zal altijd, zowel in de winter als in de zomer, genoeg elektriciteit moeten worden opgewekt om in de vraag te voorzien of zal in de zomer een overschot nodig zijn dat wordt opgeslagen om ook in de winter in de elektriciteitsvraag te kunnen voorzien.

Figuur 4: Elektriciteitsvraag en aanbod door het jaar heen in weektotalen voor het jaar 2021

Piekvermogens geven aan wat de maximale hoeveelheid gelijktijdige elektriciteit is Naast de seizoensfluctuaties zijn er nog piekmomenten. Er zijn ten eerste piekmomenten in de vraag, bijvoorbeeld wanneer mensen thuiskomen van werk en veel elektrische apparaten gebruiken. Piekmomenten kunnen verschillen op dagelijkse, wekelijkse en seizoensgebonden basis, afhankelijk van gedrags- en gebruikspatronen en externe factoren zoals het weer. Er zijn ten tweede piekmomenten in aanbod, bijvoorbeeld op een zonnige middag in juni, zodat zonnepanelen op vol vermogen elektriciteit opwekken. De pieken in vraag en aanbod vallen meestal niet tegelijkertijd, zodat er ten derde piekmomenten zijn in het verschil tussen vraag en aanbod, oftewel netto vraag of netto aanbod. De huidige piekvraag is, volgens onze berekeningen, 16 MW en de piek in het aanbod is 10 MW. De maximale netto aanlevering is 16 MW (piekvraag) en het maximale netto teruglevering is 2,4 MW (piekaanbod). Het elektriciteitsnet zou voldoende capaciteit moeten hebben om deze pieken op te vangen.

15 september 2023

SYSTEEMSTUDIE TEXEL

BJ1866IBRP001F01

8

Projectgerelateerd

2.4

Infrastructuur

De Wadkabel heeft nu nog voldoende capaciteit De Wadkabel heeft een capaciteit van 31 MVA voor aanlevering van elektriciteit van het vasteland aan Texel. Om de maximumcapaciteit te kunnen benutten, moet ook de infrastructuur op het eiland dit aankunnen. Hiervoor moet in ieder geval station Den Burg worden uitgebreid, die nu een capaciteit heeft van 18 MVA. Voor teruglevering van elektriciteit van Texel aan het vasteland kan in de toekomst ook een reservekabel ingezet worden, zodat voor het afvoeren van elektriciteitsoverschotten eventueel een capaciteit beschikbaar is van 61 MVA. Voorwaarde is dat het 50 kV-net in de Kop van Noord-Holland wordt aangepast. Ook het net op het eiland zelf is nu op dergelijke belasting nog niet voorbereid. Bovenstaand zijn de berekende piekvermogens weergegeven in megawatt (MW) en deze vertalen we nu naar de netbelasting (MVA). Het huidige piekvermogen in de vraag is circa 18 MVA en het huidige piekvermogen in aanbod is circa 11 MVA. De piekbelasting op de Wadkabel is circa 18 MVA voor aanlevering en 2 MVA voor teruglevering. We wijzen erop dat het hier gaat om onze reconstructie van de huidige situatie, en niet om meetgegevens van netbeheerder Liander.

Het elektriciteitsnet op het eiland kan ontwikkelingen niet meer faciliteren Het elektriciteitsnet op het eiland is niet berekend op de huidige ontwikkelingen op het vlak van verduurzaming, groei en digitalisering, en Liander heeft congestie gemeld. Er is geen of beperkte transportcapaciteit beschikbaar voor meer afname van elektriciteit voor grootverbruik (aansluitingen groter dan 3 x 80 A), en voor meer teruglevering geldt hetzelfde.5 Ook het aansluiten van woningbouwprojecten is problematisch, en er zijn problemen om de spanning te handhaven in het noorden van het eiland. Om de problemen te verhelpen, gaat Liander een regelstation realiseren en kabels verzwaren.6

5

https://www.liander.nl/nieuws/2023/06/22/congestie-afgekondigd-op-verdeelstation-texel-en-den-helder-vogelwijk en https://www.liander.nl/grootzakelijk/transportschaarste/beschikbaarheid-capaciteit 6 https://www.liander.nl/texel 15 september 2023

SYSTEEMSTUDIE TEXEL

BJ1866IBRP001F01

9

Projectgerelateerd

Figuur 5. Netcongestie op Texel. Bron: Liander.

Figuur 6. Het netwerk op Texel. LDN = levering door netbeheerder (aan eindgebruiker). ODN = opname door netbeheerder (van opwek). Bron: Liander.

Gas De gasvoorziening van Texel gaat door buisleidingen vanuit Harlingen. Er zijn geen capaciteitsproblemen bekend met de gasvoorziening naar of op het eiland, en Liander heeft daarvoor dan ook geen investeringen gepland.

15 september 2023

SYSTEEMSTUDIE TEXEL

BJ1866IBRP001F01

10

Projectgerelateerd

3

De energietransitie en Texel ‘Duurzaam & Zelfvoorzienend’

Gemeente Texel heeft als beleidswens om ‘duurzaam en zelfvoorzienend’ te worden. We geven hier een korte beschouwing op deze begrippen en wat ze inhouden en impliceren.

Duurzaam en klimaatneutraal ‘Duurzaamheid’ is een begrip dat gaat over welvaart in evenwicht met de aarde, zonder uitputting. Duurzaamheid kan daarmee gaan over grondstoffen en circulariteit, en ook over een klimaatneutraal energiesysteem. ‘Klimaatneutraal’ betekent dat er netto geen broeikasgassen worden uitgestoten. Om de uitstoot te reduceren moet het gebruik van fossiele brandstoffen worden verminderd. Eventueel kunnen broeikasgassen worden afgevangen en opgeslagen (CCS) zodat deze niet in de atmosfeer komen, maar dit is voor Texel niet aan de orde. Momenteel is Texel niet klimaatneutraal: zoals aangegeven in hoofdstuk 2 wordt er aardgas gestookt voor verwarming, en benzine en diesel voor mobiliteit, bovendien is ook de elektriciteit niet geheel CO2-vrij geproduceerd. In Nederland zijn diverse gascentrales actief en nog enkele kolencentrales.

Energieneutraal of zelfvoorzienend ‘Energieneutraal’ betekent dat er netto evenveel energie wordt opgewekt als gebruikt. Vraag en aanbod hoeven niet op elk moment met elkaar in evenwicht te zijn, maar op jaarbasis moeten ze dat wel zijn. We gebruiken de term ‘zelfvoorzienend’ met de betekenis dat er binnen het jaar op elk moment genoeg energie beschikbaar is uit eigen bronnen om te voldoen aan de vraag. Dit is sterker dan energieneutraal, omdat het evenwicht tussen vraag en aanbod er niet enkel op jaarbasis moet zijn, maar op elk moment. Bij energieneutraal kan er import en export plaatsvinden, in het geval van Texel gaat het dan om transporten van energie van of naar het vasteland. Momenteel is Texel niet energieneutraal: aardgas en brandstoffen worden aangevoerd, en ook voor elektriciteit is er op jaarbasis meer verbruik dan opwek. Als Texel geheel zelfvoorzienend zou zijn, dan zou een connectie met het vasteland in principe niet meer nodig zijn. Klimaatneutraal is onafhankelijk van energieneutraal of zelfvoorzienend. Een land kan klimaatneutraal zijn zonder energieneutraal of zelfvoorzienend te zijn, bijvoorbeeld met import van groene stroom of groene waterstof. Andersom kan een land energieneutraal of zelfvoorzienend zijn zonder klimaatneutraal te zijn, bijvoorbeeld met lokale winning van fossiele brandstoffen.

Het doel van Texel is zelfvoorzienend en duurzaam oftewel klimaatneutraal.

15 september 2023

SYSTEEMSTUDIE TEXEL

BJ1866IBRP001F01

11

Projectgerelateerd

Texel vaart mee met de transitie van het Nederlandse energiesysteem Een klimaatneutraal energiesysteem impliceert een transitie van fossiele brandstoffen naar zon, wind, biomassa, geothermie en eventueel kernenergie. Het Nederlandse energiesysteem wordt in toenemende mate gedreven door windparken op zee, naast zonnepanelen en windmolens op land, en aanvullend centrales voor als er weinig zon of wind is. Het kabinet wil dat de elektriciteitssector in 2035 geheel CO2vrij is.7 Voor de vraagzijde betekent de energietransitie veelal elektrificatie, bijvoorbeeld verwarming met een warmtepomp in plaats van een cv-ketel, en voertuigen met een elektromotor in plaats van een brandstofmotor. Andere opties voor de vraagzijde zijn gebruik van groen gas of biobrandstoffen uit biomassa, waterstof uit groene stroom, en warmtenetten gevoed uit geothermie.

Figuur 7: Door de energietransitie zien we dat woningen en auto's van aardgas en fossiele brandstoffen afstappen en gaan elektrificeren. Hierdoor neemt de elektriciteitsvraag in de toekomst toe.

7

https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2023/04/26/extra-pakket-maatregelen-dicht-gat-tot-klimaatdoel-2030

15 september 2023

SYSTEEMSTUDIE TEXEL

BJ1866IBRP001F01

12

Projectgerelateerd

De vergroening van alle elektriciteit in Nederland brengt ook Texel al een stuk in de richting van klimaatneutraal. Daar heeft Texel een aandeel in, met lokale zonnepanelen bijvoorbeeld. Met dit als gegeven, is de opgave voor Texel om duurzaam of klimaatneutraal te worden vooral gelegen aan de vraagzijde en de elektrificatie daarvan. Om energieneutraal te worden, komt er de opgave bij van lokale energiewinning. En om zelfvoorzienend te worden, komt er de opgave bij van continue balancering van vraag en aanbod met bijvoorbeeld energie-opslag.

Relatie met netbeheer en energiemarkten Zelfs als ‘zelfvoorzienend’ energetisch allemaal kloppend is te maken in berekeningen, dan is het in de praktijk brengen ervan nog iets anders. Het kan veranderingen impliceren in de relatie met netbeheer en met energiemarkten. Huishoudens en andere kleinverbruikers hebben met de netbeheerder een contract voor een bepaalde aansluitcapaciteit. Grootverbruikers zoals bedrijven en grootschalige opwek hebben een aansluit- en transportovereenkomst (ato) met een bepaald vermogen. Netbeheerders moeten in principe energie kunnen leveren (of opnemen) conform die capaciteit of dat gecontracteerde vermogen, hoewel inmiddels is toegestaan om enige flexibiliteit op te nemen in de contracten. Netbeheerders kijken wel naar de daadwerkelijke belasting voor het vaststellen van beschikbare capaciteit, maar het is niet zo dat capaciteit die tijdelijk ongebruikt blijft bij de ene aangeslotene zomaar ten goede kan komen aan anderen. Wat rekenkundig mogelijk is om zelfvoorzienend te zijn, dat zal in de praktijk toch meer marge vragen of meer flexibiliteit dan men nu gewend is, zowel bij de netbeheerder als bij de aangeslotenen op Texel.

Denk aan congestiemanagement, flexibele contracten met de netbeheerder (non-firm ato), coördinatie op de elektriciteitsvraag met een energiemanagementsysteem, minigrids achter één aansluiting en aan cable pooling van zon en wind.8 Bovendien impliceert strikt zelfvoorzienend ook een andere relatie tot de energiemarkten. De marktordening is ingericht op balancering op nationaal niveau, er vindt nu geen sturing plaats op het balanceren van vraag en aanbod op Texel. Inwoners en bedrijven hebben contracten met energieleveranciers. Energieleveranciers kopen op de groothandelsmarkt elektriciteit in van producenten, bijvoorbeeld windparken of centrales, en energieleveranciers hebben vaak ook zelf productiefaciliteiten. De markt is zo ingericht dat op elk moment van de dag vraag en aanbod precies in balans zijn: eerst wordt voor elk uurblok van de volgende dag gehandeld, op de dag zelf wordt voor elk kwartier gehandeld, en uiteindelijk wordt tot op de laatste minuut nog gehandeld en bijgeregeld met centrales en ook steeds meer met batterijen en andere flexibele middelen. Ook lokale energiecoöperaties kunnen niet zonder afspraken met energieleveranciers en hun activiteit op de markt om te zorgen dat er altijd elektriciteitsaanbod is passend bij de vraag en vraag passend bij het aanbod.

Als Texel strikt zelfvoorzienend wil zijn, dan zou de balancering op het eiland moeten plaatsvinden met een Texelse elektriciteitsmarkt en Texelse energieleveranciers. Als nu een grote batterij zou worden geplaatst op Texel, dan zou deze vooral reageren op prijssignalen in de Nederlandse markt en niet per se Texels vraag en aanbod balanceren.

8

Zie ook https://www.liander.nl/over-liander/transportschaarste/innovaties

15 september 2023

SYSTEEMSTUDIE TEXEL

BJ1866IBRP001F01

13

Projectgerelateerd

Twee toekomstscenario’s en een overbruggingsscenario Maar zonder zo ver te gaan, kan Texel wel in de richting van zelfvoorzienend bewegen. Dat zou als voordeel kunnen hebben dat Texel niet afhankelijk is van de capaciteit van de Wadkabel en eventuele uitbreiding daarvan. We hebben twee scenario’s opgesteld die klimaatneutraal en zo veel mogelijk energieneutraal zijn, waarna we hebben bekeken hoe om te gaan met tekorten en overschotten binnen het jaar. Dat behelst enerzijds mogelijkheden voor balancering binnen Texel en zo dus een zelfvoorzienend karakter, en anderzijds implicaties voor de Wadkabel. Het eerste scenario heeft als uitgangspunt maximaal groen gas met daarnaast elektrificatie, en het tweede maximale elektrificatie. Tot slot hebben we een scenario opgesteld voor de overbruggingsperiode, om te onderzoeken welke ontwikkelingen wel en niet passen binnen de huidige capaciteit van de Wadkabel.