CConstaterende datTerschelling
Koppel je AI →
Document · PDF

Herziene begroting

Raadscommissie 27 oktober 2026, gemeente TerschellingBij agendapunt: Begroting 202732.988 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

31 32 Wat mag het kosten? Om de doelen binnen het sociaal domein uit te voeren, nemen de uitgaven in 2027 ten opzichte van de begroting 2026-2029 toe met €273.000. Die extra middelen zijn bedoeld voor onder andere bestaanszekerheid, passende ondersteuning, preventie, gezondheid en het versterken van de sociale basis. Bij het opstellen van de begroting zijn de ramingen van de Dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid Noardwest Fryslân overgenomen. Daarbij is rekening gehouden met de verwachte ontwikkelingen binnen het sociaal domein en met prijs- en loonstijgingen. Waar mogelijk gebruiken we daarnaast rijksmiddelen en programmafinanciering, onder andere via GALA, FrIZA en AZWA. Begroting 2027 – 2030 Binnen het sociaal domein gaat het grootste deel van de uitgaven naar Wmo en jeugdzorg. Daarnaast zijn er middelen voor participatie, inkomen en vluchtelingenopvang. In 2027 bedragen de totale lasten binnen dit programma ongeveer € 4,1 miljoen. Daar staan ongeveer € 578.000 aan baten tegenover. Per saldo komt het programma daarmee uit op ongeveer € 3,5 miljoen. In onderstaande tabel staat hoe de lasten en baten over de verschillende onderdelen zijn verdeeld. Een minbedrag bij de baten betekent dat de gemeente inkomsten ontvangt.

Bedragen in € 1.000 Taakveld | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Exploitatie Lasten 4.1 | Wmo | 1.859 | 1.859 | 1.859 | 1.859 4.2 | Jeugdzorg | 1.087 | 1.087 | 1.087 | 1.087 4.3 | Participatie | 399 | 399 | 399 | 399 4.4 | Inkomen | 683 | 693 | 693 | 693 4.5 | Vluchtelingenopvang | 61 | 61 | 61 | 61 4.089 | 4.099 | 4.099 | 4.099 Baten 4.1 | WMO | -89 | -89 | -89 | -89 4.3 | Participatie | -43 | -43 | -43 | -43 4.4 | Inkomen | -419 | -364 | -364 | -364 4.5 | Vluchtelingenopvang | -27 | -27 | -27 | -27 -578 | -523 | -523 | -523 3.511 | 3.576 | 3.576 | 3.576 Mutaties reserves Toevoegingen 4.10 | Mutaties reserves | 0 | 0 | 0 | 0 0 | 0 | 0 | 0 Onttrekkingen 4.10 | Mutaties reserves | 0 | 0 | 0 | 0 0 | 0 | 0 | 0 0 | 0 | 0 | 0 Saldo progr. 4 | 3.511 | 3.576 | 3.576 | 3.576 Vanaf 2028 blijven de totale lasten binnen dit programma vrijwel gelijk. Het saldo stijgt wel iets, doordat de geraamde inkomsten vanaf 2028 lager zijn. 33 34 Verbonden partijen Binnen het programma Sociaal Domein zijn de volgende verbonden partijen betrokken: • Dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid Noardwest Fryslân • Centrumregeling Sociaal Domein Fryslân • N.V. Gemeenschappelijke Kredietbank Friesland (Stichting Kredietbank Nederland) Naast onze eigen indicatoren moeten gemeenten een aantal landelijke beleidsindicatoren opnemen.

Deze cijfers worden voor alle gemeenten op dezelfde manier bijgehouden en maken vergelijking mogelijk. De verplichte BBV-indicatoren zijn te vinden in bijlage 8. 0.0.0 Hoofdstuk 35 Kop Waar gaat het over? Op Terschelling is de ruimte beperkt. Wonen, werken, natuur, recreatie en landbouw vragen allemaal om ruimte. Daarom moeten we duidelijk zijn over hoe het eiland zich ontwikkelt, welke keuzes we maken en welke regels daarbij gelden. Tegelijk is er een groot tekort aan passende woningen. Vooral jongeren en starters hebben moeite om een woning te vinden, terwijl ouderen niet altijd kunnen doorstromen naar een woning die beter bij hun situatie past. Ook voor mensen die op het eiland werken is geschikte woonruimte belangrijk. Ook duurzaamheid speelt binnen dit programma een belangrijke rol. Het elektriciteitsnet zit vol, energie en grondstoffen worden duurder en het klimaat verandert. Veel materialen en grondstoffen moeten over water worden aangevoerd en afgevoerd. Dat maakt hergebruik op Terschelling extra belangrijk. Ook is de beschikbaarheid van zoet water kwetsbaar, omdat het eiland sterk afhankelijk is van regenwater. Ruimtelijke ontwikkeling en vergunningverlening Wat willen we bereiken? We willen dat inwoners en ondernemers weten hoe Terschelling zich de komende jaren kan ontwikkelen en welke kaders en regels daarbij gelden.

Nieuwe initiatieven moeten passen bij die richting en bij de kwaliteit en het karakter van het eiland. Wie een plan of vergunningaanvraag heeft, moet de gemeente goed kunnen bereiken en weten waar hij of zij aan toe is. We willen aanvragen zorgvuldig en binnen de wettelijke termijn behandelen en inwoners en ondernemers tijdens het proces goed meenemen. Wat doen we in 2027? We werken verder aan de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan In de Omgevingsvisie leggen we vast hoe we willen dat Terschelling zich op langere termijn ontwikkelt. In 2027 werken we die richting verder uit in programma’s, beleid en uitvoering. Ook werken we verder aan het Omgevingsplan. Daarin komen de regels voor onder andere wonen, werken, natuur, recreatie en bouwen samen. Uiterlijk in 2032 moet er één Omgevingsplan voor het hele eiland zijn. Daarnaast starten we met het Programma Omgevingskwaliteit. Programma 5 2.5 Wonen en bouwen 36 We verbeteren de vergunningverlening We verbeteren de bereikbaarheid van vergunningverleners en de communicatie tijdens vergunningprocedures. Aanvragers moeten beter weten wat er nodig is, welke stappen nog volgen en wanneer zij een besluit kunnen verwachten. We houden bij hoe lang procedures duren en sturen bij waar dat nodig is.

Ook werken we aan een stabiele en toekomstbestendige afdeling Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH), met voldoende kennis en capaciteit om aanvragen zorgvuldig en op tijd af te handelen. Hoe zien we of het werkt? We volgen de ontwikkeling aan de hand van deze indicatoren. Indicator Waar staan we nu? Waar werken we naartoe? Omgevingsvisie Nog niet vastgesteld Vastgesteld in 2028 Q1 Eerste wijziging Omgevingsplan voor de dorpen 0 Vastgesteld en gepubliceerd in 2028 Programma Omgevingskwaliteit Nog niet gestart Opgestart in 2027 Aanvragen binnen de wettelijke termijn afgehandeld Percentage 2026 wordt als uitgangspunt gebruikt We werken toe naar een verbetering ten opzichte van 2026 Tevredenheid over vergunningverlening Nulmeting/score 2026 wordt als uitgangspunt gebruikt We werken toe naar een positieve ontwikkeling ten opzichte van 2026 Wonen Wat willen we bereiken? We willen dat meer mensen een passende en betaalbare woning kunnen vinden op Terschelling. Jongeren en starters moeten meer kansen krijgen om op het eiland te blijven wonen. Ouderen moeten makkelijker kunnen doorstromen naar een geschikte woning. Ook voor gezinnen en mensen die hier werken moet voldoende woonruimte beschikbaar zijn.

Daarvoor moeten we duidelijke keuzes maken over hoeveel woningen nodig zijn, voor welke groepen we bouwen, welke locaties geschikt zijn en in welke volgorde we die ontwikkelen. Wat doen we in 2027? We maken keuzes voor de woningbouw van de komende jaren De woonbehoefteonderzoeken uit 2026 gebruiken we voor een nieuw Volkshuisvestingsprogramma. Daarin leggen we vast hoeveel woningen nodig zijn, voor welke groepen en welke locaties prioriteit krijgen. Voor 1 juli stelt het college een voorlopig programma vast. Eind 2027 leggen we het definitieve Volkshuisvestingsprogramma, met de woningbouwstrategie en planning voor de verschillende locaties, voor aan de gemeenteraad. Ook stellen we in 2027 een nieuwe Huisvestingsverordening vast, inclusief de verplichte urgentieregeling. We brengen woningbouwlocaties verder In 2027 werken we verder aan onder andere Halfweg, Zuidermiede, Dellewal en CNL. Per locatie kijken we naar wat er gebouwd 37 kan worden, welke procedures nodig zijn, wat de ontwikkeling kost en welke besluiten nodig zijn om verder te kunnen. Voor Zuidermiede en CNL werken we samen met WoonFriesland aan 29 sociale huurwoningen. Daarnaast blijven we particuliere woningbouwinitiatieven ondersteunen.

Indicator Waar staan we nu? Waar werken we naartoe? Volkshuisvestingsprogramma en woningbouwstrategie Nog niet vastgesteld Eind 2027 vastgesteld Huisvestingsverordening Nog niet vastgesteld In 2027 vastgesteld Realisatie woningbouw Lopende projecten en woningbouwplanning Uitvoering volgens de vastgestelde woningbouwplanning Zuidermiede en CNL Planvorming loopt Besluiten die nodig zijn voor de volgende fase zijn in 2027 genomen Duurzaamheid, energie en water Wat willen we bereiken? We willen dat Terschelling minder afhankelijk wordt van fossiele energie en dat inwoners en ondernemers energie kunnen blijven gebruiken zonder dat het volle elektriciteitsnet ontwikkelingen in de weg staat. Daarnaast willen we zuiniger omgaan met grondstoffen en materialen vaker opnieuw gebruiken. Ook bereiden we het eiland voor op de gevolgen van klimaatverandering. Daarbij gaat het onder andere om voldoende zoet water, het beperken van wateroverlast en droogte en de bescherming tegen hoge waterstanden. Wat doen we in 2027? We werken aan een betrouwbaar energiesysteem In 2027 stellen we het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid 2027–2030 vast. Daarin brengen we samen welke maatregelen de komende jaren nodig zijn en waar we als gemeente prioriteit aan geven. We werken aan oplossingen voor het volle elektriciteitsnet, waaronder energieopslag.

Ook ondersteunen we ondernemers bij energievragen en gaan energiecoaches in dorpen langs om inwoners te helpen bij het verduurzamen van hun woning. We gebruiken grondstoffen vaker opnieuw We starten projecten waarin we ervaring opdoen met hergebruik en circulair bouwen. Daarbij willen we niet alleen weten wat technisch mogelijk is, maar ook inzicht krijgen in de financiële en CO2-besparing. We werken aan water en waterveiligheid In 2027 ronden we het Integraal Waterplan af. Daarin brengen we in beeld welke maatregelen nodig zijn om zoet water beter vast te houden, droogte te beperken en wateroverlast zoveel mogelijk te voorkomen. Daarnaast werken we verder aan de Integrale Waterveiligheidsstrategie. Daarmee bereiden we Terschelling voor op hoge waterstanden en overstromingsrisico’s. 38 Hoe zien we of het werkt? We volgen de ontwikkeling aan de hand van deze indicatoren.

Indicator Waar staan we nu? Waar werken we naartoe? Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid 2027–2030 Nog niet vastgesteld Vastgesteld in 2027 Energieopslag om netcongestie te verminderen 0 locaties 2 tot 3 locaties Bereik inwoners met energieadvies 0 inwoners Energiecoach bezoekt alle woningen in 2 dorpen Ondernemers geholpen met oplossingen achter de meter 0 ondernemers 10 ondernemers Circulaire projecten Nog niet gestart Minimaal 1 hergebruikproject en 1 project voor circulair bouwen Integraal Waterplan Nog niet afgerond Afgerond in 2027 Uitvoering maatregelen Integraal Waterplan Nog niet gestart Eerste maatregelen gestart Wat mag het kosten? De meeste werkzaamheden binnen dit programma worden in 2027 betaald uit bestaande budgetten. Dat geldt voor de Omgevingswet, ruimtelijke ontwikkeling, vergunningverlening, het Volkshuisvestingsprogramma en de Huisvestingsverordening. Voor vergunningverlening worden geen nieuwe structurele budgetten of investeringskredieten gevraagd. Voor de begeleiding van woningbouw en gebiedsontwikkeling willen we extra capaciteit inzetten. De kosten daarvan worden binnen de beschikbare budgetten opgevangen. De kosten van concrete locaties, zoals Zuidermiede, CNL, Halfweg en Dellewal, worden duidelijker naarmate de plannen verder worden uitgewerkt. Als daarvoor extra investeringen of kredieten nodig zijn, worden die apart aan de gemeenteraad voorgelegd.

Bij woningbouwprojecten kijken we ook naar bijdragen van andere overheden, zoals provinciale subsidies en rijksmiddelen. Voor duurzaamheid gebruiken we een combinatie van gemeentelijke middelen en subsidies. Voor klimaatadaptatie en water is nog geen apart budget beschikbaar. Hiervoor kijken we eerst naar bestaande budgetten en mogelijke bijdragen van andere overheden. Begroting 2027 – 2030 In 2027 bedragen de totale lasten binnen dit programma ongeveer € 3,0 miljoen. Daar staan ongeveer € 3,5 miljoen aan baten tegenover. De grootste uitgaven zitten in de Omgevingswet en ruimtelijke plannen, vergunningverlening en volkshuisvesting. Het grootste deel van de inkomsten komt uit de OZB. In onderstaande tabel staat hoe de lasten en baten over de verschillende onderdelen zijn verdeeld. Een minbedrag bij de baten betekent dat de gemeente inkomsten ontvangt.

Taakveld | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Exploitatie Lasten 5.1 | Omgevingswet & ruimtelijke plannen | 1.318 | 1.318 | 1.318 | 1.318 5.2 | Vergunningverlening Omgevingswet | 962 | 976 | 976 | 976 5.3 | Volkshuisvesting | 371 | 371 | 321 | 321 5.4 | BAG | 60 | 60 | 60 | 60 5.5 | OZB | 72 | 72 | 72 | 72 5.6 | Duurzaamheid | 190 | 190 | 190 | 190 5.7 | Grondexploitaties | 0 | 0 | 0 | 0 2.973 | 2.987 | 2.937 | 2.937 Baten 5.1 | Omgevingswet & ruimtelijke plannen | 0 | 0 | 0 | 0 5.2 | Vergunningverlening Omgevingswet | -135 | -140 | -145 | -145 5.3 | Volkshuisvesting | -1 | -1 | -1 | -1 5.5 | OZB | -3.314 | -3.381 | -3.448 | -3.517 5.6 | Duurzaamheid | 0 | 0 | 0 | 0 -3.450 | -3.522 | -3.594 | -3.663 -477 | -535 | -657 | -726 Mutaties reserves Toevoegingen 5.10 | Mutaties reserves | 0 | 0 | 0 | 0 0 | 0 | 0 | 0 Onttrekkingen 5.10 | Mutaties reserves | 0 | 0 | 0 | 0 0 | 0 | 0 | 0 0 | 0 | 0 | 0 Saldo progr. 5 | -477 | -535 | -657 | -726 Naast onze eigen indicatoren moeten gemeenten een aantal landelijke beleidsindicatoren opnemen. Deze cijfers worden voor alle gemeenten op dezelfde manier bijgehouden en maken vergelijking mogelijk. De verplichte BBV-indicatoren zijn te vinden in bijlage 8. 39 0.0.0 Hoofdstuk 40 Kop Waar gaat het over? De fysieke leefomgeving is alles wat inwoners, ondernemers en bezoekers dagelijks om zich heen zien en gebruiken.

Denk aan wegen, groen, riolering, water, de haven, gemeentelijke gebouwen, openbare verlichting en afvalvoorzieningen. We willen dat deze voorzieningen goed functioneren en dat de openbare ruimte schoon, veilig en aantrekkelijk blijft. Dat vraagt om goed onderhoud, maar ook om vooruitkijken. Wegen, riolering en gebouwen worden ouder, het klimaat verandert en ook het gebruik van de openbare ruimte en de eisen die we eraan stellen veranderen. Als we ergens aan het werk gaan, kijken we daarom breder dan alleen naar dat ene onderdeel. Bij werkzaamheden aan een weg kijken we bijvoorbeeld ook naar riolering, groen, verkeersveiligheid en wateroverlast. Zo voorkomen we dat dezelfde straat kort na elkaar meerdere keren open moet. Ook willen we beter weten wat de staat is van onze gebouwen, wegen, groen, water en andere gemeentelijke eigendommen. Zo kunnen we onderhoud en vervanging op tijd plannen en beter bepalen waar investeringen het hardst nodig zijn. Wat willen we bereiken? We willen dat Terschelling een veilige, bereikbare, gezonde en aantrekkelijke plek blijft om te wonen, werken en verblijven. Wegen, groen, riolering, water, havenvoorzieningen en gemeentelijke gebouwen moeten goed onderhouden zijn en voldoen aan de kwaliteit die we met elkaar hebben afgesproken. Waar werkzaamheden elkaar raken, willen we die zoveel mogelijk tegelijk uitvoeren.

Dat voorkomt extra overlast en dubbel werk. Daarbij kijken we ook naar verkeersveiligheid, biodiversiteit en wat nodig is om de openbare ruimte voor te bereiden op hevige regen en andere gevolgen van klimaatverandering. Daarnaast verduurzamen we gemeentelijke gebouwen, openbare verlichting en gemeentelijke voertuigen. We willen goed weten wat de staat van onze voorzieningen is, zodat we onderhoud en investeringen op tijd kunnen plannen en geld kunnen inzetten waar dat het hardst nodig is. Ook willen we afval beter scheiden, meer grondstoffen hergebruiken en overlast door afval en plaagdieren zoveel mogelijk beperken. Wat doen we in 2027? We brengen beter in beeld wat onderhoud nodig heeft We actualiseren onze basisregistraties, geo-informatie en andere beheergegevens. Zo krijgen we beter zicht op wat we beheren, wat de staat daarvan is en wanneer onderhoud of vervanging nodig is. Ook voeren we het gebouwenbeheerplan verder uit. We werken onder andere aan de gemeentewerf en het gemeentehuis en zetten verdere stappen in de verduurzaming van gemeentelijke gebouwen. Programma 6 2.6 Fysieke leefomgeving 41 We pakken wegen en groen aan We voeren het Groenbeheerplan uit. We vervangen zieke en aangetaste bomen, planten nieuwe bomen en werken aan het behoud van karakteristieke elzensingels. Ook bestrijden we invasieve exoten. Voor de wegen voeren we het wegenprogramma 2027 uit.

Waar werkzaamheden aan wegen, riolering en groen elkaar raken, proberen we die te combineren. Zo beperken we overlast en voorkomen we dubbel werk. We werken aan verlichting, riolering en wateroverlast In 2027 starten we met het verduurzamingsprogramma voor de openbare verlichting. Daarmee willen we energie besparen en tegelijk zorgen voor goede en betrouwbare verlichting. Aan de Sportlaan nemen we maatregelen tegen wateroverlast bij hevige regen. Daarnaast werken we verder aan herstel en verbetering van de riolering. Ook zetten we stappen in de vervanging en verduurzaming van gemeentelijke voertuigen. We brengen de staat van de passentenhaven en het water beter in beeld Voor de passantenhaven, strekdammen, glooiingen en het oppervlaktewater actualiseren we de beheerinformatie en voeren we inspecties uit. Zo krijgen we beter zicht op welk onderhoud en welke investeringen nodig zijn om de haven en het water ook in de toekomst veilig en goed bruikbaar te houden. We verbeteren de afvalinzameling en pakken plaagdieren aan We nemen maatregelen om afval beter te scheiden en meer grondstoffen opnieuw te gebruiken. Ook vervangen we verouderde ondergrondse containers. Daarnaast blijven we rattenoverlast volgen en bestrijden. Daarbij kijken we ook naar wat nodig is om overlast te voorkomen.

We voeren verschillende projecten in de openbare ruimte uit In 2027 ronden we de herinrichting van de Torenstraat en het Brandarisplein af. Ook stellen we het ontwerp voor het centrum van Formerum vast en bereiden we de verbetering van de fietsverbinding tussen Midsland en Formerum verder voor. Daarnaast voeren we de reconstructie van de Nieuwe Dijk uit en werken we verder aan een betere ontsluiting van het bedrijventerrein. Hoe zien we of het werkt? We volgen de ontwikkeling aan de hand van deze indicatoren. Indicator | Waar staan we in 2026? | Waar werken we naartoe in 2030? Gemeentelijke gebouwen met minimaal | 3 gebouwen | 11 gebouwen energielabel A Groen dat voldoet aan het vastgestelde | 20% | 80% kwaliteitsniveau Wegen die voldoen aan het vastgestelde | 88% | 95% kwaliteitsniveau Meldingen van wateroverlast | Nulmeting in 2026 | Geen toename ten opzichte van 2026 Havenareaal opgenomen in een actueel | 0% | 95% beheerbestand Strekdammen en glooiingen met een actuele | 0% | 70% conditiebepaling Oppervlaktewater opgenomen in een actueel | 0% | 80% beheerbestand Huishoudelijk restafval per inwoner | Nulmeting nog te bepalen | Minder kilogram per inwoner dan in 2026 Meldingen van rattenoverlast in openbaar gebied | Nulmeting nog te bepalen | Minder meldingen dan in 2026 Wat mag het kosten? Een groot deel van het beheer en onderhoud betalen we uit bestaande budgetten,

voorzieningen en investeringskredieten. Voor een aantal onderdelen is in deze begroting extra geld opgenomen. Dat geldt onder andere voor onderhoud aan gemeentelijke woningen, het bestrijden van invasieve exoten, het vervangen van zieke bomen, groot onderhoud aan het sportveld in Hoorn en de voorbereiding van projecten in de openbare ruimte. Ook is extra geld opgenomen voor straatmeubilair en speeltoestellen, gemeentelijke voertuigen, afvalinzameling en de aanpak van plaagdieren. Voor het centrum van Formerum, de fietsverbinding tussen Midsland en Formerum en de ontsluiting van bedrijventerrein Nieuwe Dijk zijn de definitieve kosten nog niet bekend. Die worden later uitgewerkt in aparte voorstellen. 42 Begroting 2027–2030 Binnen dit programma gaat het meeste geld naar verkeer en wegen, gebouwenbeheer en afvalinzameling. In 2027 bedragen de totale lasten ongeveer € 10,9 miljoen. Daar staan ongeveer € 4,9 miljoen aan inkomsten tegenover. Per saldo kost dit programma in 2027 ongeveer € 6,0 miljoen. In onderstaande tabel staat hoe de lasten en inkomsten over de verschillende onderdelen zijn verdeeld. Een minbedrag bij de baten betekent dat de gemeente inkomsten ontvangt.

In € 1.000 Taakveld | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Exploitatie Lasten 6.1 | Verkeer en wegen | 4.374 | 4.300 | 4.209 | 4.209 6.2 | Riolering | 1.013 | 1.031 | 966 | 984 6.3 | Openbaar groen | 692 | 645 | 577 | 502 6.4 | Haven | 747 | 967 | 967 | 1.447 6.5 | Afvalinzameling | 1.456 | 1.441 | 1.492 | 1.538 6.6 | Begraafplaatsen | 20 | 20 | 20 | 20 6.7 | Gebouwenbeheer | 2.612 | 3.001 | 3.258 | 3.258 10.914 | 11.405 | 11.489 | 11.958 Baten 6.1 | Verkeer en wegen | -1.308 | -1.306 | -1.315 | -1.315 6.2 | Riolering | -1.155 | -1.177 | -1.098 | -1.120 6.3 | Openbaar groen | -63 | -63 | -63 | -63 6.4 | Haven | -130 | -171 | -171 | -171 6.5 | Afvalinzameling | -1.393 | -1.441 | -1.492 | -1.558 6.6 | Begraafplaatsen | -11 | -11 | -11 | -11 6.7 | Gebouwenbeheer | -806 | -811 | -815 | -815 -4.866 | -4.980 | -4.965 | -5.053 6.048 | 6.425 | 6.524 | 6.905 Mutaties reserves Toevoegingen 6.10 | Mutaties reserves | 364 | 364 | 364 | 364 364 | 364 | 364 | 364 Onttrekkingen 6.10 | Mutaties reserves | -385 | -385 | -385 | -445 -385 | -385 | -385 | -445 -21 | -21 | -21 | -81 Saldo progr. 6 | 6.027 | 6.404 | 6.503 | 6.824 Na toevoegingen aan en onttrekkingen uit de reserves komt het saldo van het programma in 2027 uit op ongeveer € 6,0 miljoen. In de jaren daarna loopt dit op tot ongeveer € 6,8 miljoen in 2030.

43 44 Verbonden partijen De verbonden partijen die samenhangen met het programma Fysieke Leefomgeving zijn: • Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) • N.V. Afvalsturing Friesland (Omrin) • N.V. Fryslân Miljeu Noardwest • Coöperatie Openbare Verlichting en Energie Fryslân u.a. Meer informatie over deze en andere verbonden partijen kunt u vinden in Paragraaf 3.6 van deze Begroting Naast onze eigen indicatoren moeten gemeenten een aantal landelijke beleidsindicatoren opnemen. Deze cijfers worden voor alle gemeenten op dezelfde manier bijgehouden en maken vergelijking mogelijk. De verplichte BBV-indicatoren zijn te vinden in bijlage 8. 0.0.0 Hoofdstuk 45 Kop Waar gaat het over? De gemeente Terschelling staat voor een omvangrijke maatschappelijke en bestuurlijke opgave. Om deze opgaven duurzaam te kunnen uitvoeren, investeren wij niet alleen in projecten en voorzieningen, maar ook in de verdere ontwikkeling van onze organisatie. De gemeentelijke organisatie heeft zich de afgelopen jaren in een dynamische omgeving ontwikkeld. Daarbij is veel flexibiliteit gevraagd van medewerkers en leidinggevenden. Tegelijkertijd vraagt de groeiende complexiteit van gemeentelijke taken om een werkwijze die minder afhankelijk is van ad hoc oplossingen en meer is gericht op planmatig en voorspelbaar werken.

Daarom werken wij aan de doorontwikkeling naar een toekomstbestendige beheersorganisatie. Belangrijke onderdelen daarvan zijn het inventariseren, beschrijven en verbeteren van werkprocessen, het versterken van de sturing op resultaten en het beter verbinden van ambities, capaciteit en middelen. Ook investeren wij in een organisatie-inrichting waarin medewerkers zoveel mogelijk op de juiste plaats en vanuit hun kwaliteiten worden ingezet. De invoering van het uitvoeringsprogramma en programmatisch begroten ondersteunt deze ontwikkeling. Deze werkwijze vraagt om een grotere focus op opgaven, resultaten en prioriteiten. Hierdoor ontstaat meer inzicht in wat wij willen bereiken, welke capaciteit daarvoor nodig is en welke middelen beschikbaar zijn. Dit helpt om bewuste keuzes te maken en de beschikbare organisatiekracht doelgericht in te zetten. Met deze ontwikkeling bouwen wij stap voor stap aan een organisatie die niet alleen wendbaar is, maar ook duurzaam in staat is om de bestuurlijke ambities van Terschelling te realiseren en de kwaliteit van dienstverlening aan inwoners, ondernemers en bezoekers te waarborgen. Hoe is de organisatie ingericht? Programma 7 2.7 Bedrijfsvoering 46 Wat willen we bereiken? We willen een gemeente die betrouwbaar, veilig en goed georganiseerd werkt.

Inwoners en ondernemers moeten veilig gebruik kunnen maken van onze dienstverlening en erop kunnen vertrouwen dat hun gegevens goed worden beschermd. Ook willen we dat besluiten, processen en uitgaven volgens de regels verlopen en dat belangrijke dienstverlening zoveel mogelijk doorgaat, ook als medewerkers uitvallen of vacatures langer openstaan. Daarvoor hebben we voldoende medewerkers nodig met de juiste kennis en vaardigheden. We willen medewerkers blijven ontwikkelen, belangrijke kennis binnen de organisatie houden en een aantrekkelijke werkgever zijn. Ook willen we bestuur en organisatie op tijd goede informatie geven om keuzes te kunnen maken en ambities beter laten aansluiten op wat de organisatie daadwerkelijk kan uitvoeren. Wat doen we in 2027? We versterken onze digitale veiligheid We brengen digitale risico’s beter in beeld, verbeteren de bewaking van onze systemen en zorgen dat medewerkers weten hoe zij veilig met informatie moeten omgaan. We kijken daarbij niet alleen naar onze eigen systemen, maar ook naar leveranciers waarvan we afhankelijk zijn. Zo verkleinen we de kans op storingen en beveiligingsincidenten en kunnen we sneller handelen als er toch iets gebeurt We gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens en informatie We actualiseren het privacybeleid en voeren waar nodig privacytoetsen uit.

Daarmee brengen we vooraf in beeld welke risico’s er zijn en welke maatregelen nodig zijn. We houden goed bij welke persoonsgegevens we verwerken, waarom we dat doen en wie daar toegang toe heeft. Ook verbeteren we het informatiebeheer en geven we aandacht aan de uitvoering van de Wet open overheid. Zo zorgen we dat informatie goed wordt vastgelegd, teruggevonden en gedeeld als dat nodig is. We zorgen dat processen en uitgaven volgens de regels verlopen We inventariseren wat de bestaande processen zijn en of deze beschreven zijn. Als dat nog niet zo is, beschrijven we deze. Daarnaast versterken we de interne controle en brengen we risico's eerder in beeld. Als we fouten of afwijkingen vinden, zorgen we dat die worden opgevolgd en passen we werkwijzen aan waar dat nodig is. Ook leggen we jaarlijks verantwoording af over de vraag of gemeentelijke uitgaven en processen volgens de regels zijn verlopen. Zo kunnen inwoners en de gemeenteraad erop vertrouwen dat we zorgvuldig omgaan met gemeenschapsgeld. We zorgen dat mensen en werk beter bij elkaar passen We kijken vooruit naar hoeveel medewerkers en welke kennis nu en in de toekomst nodig zijn om het werk goed te kunnen doen. Daarbij kijken we naar vacatures, opleiding, ontwikkeling, medewerkerstevredenheid, ziekteverzuim en het behouden van belangrijke kennis binnen de organisatie.

We onderzoeken of de juiste mensen op de juiste plek zitten. Als dat niet zo is, begeleiden we ze intern naar een betere match. Ook willen we een aantrekkelijke werkgever blijven en medewerkers gezond en inzetbaar houden. Voor belangrijke functies kijken we extra goed naar kwetsbaarheid en opvolging als iemand uitvalt of vertrekt. We zorgen dat belangrijke dienstverlening kan doorgaan We brengen beter in beeld welke processen kwetsbaar zijn als medewerkers uitvallen of vacatures lang openstaan. Voor belangrijke processen maken we duidelijk wie verantwoordelijk is en wat nodig is om het werk door te laten gaan. Ook willen we inwoners en ondernemers eerder informeren als een aanvraag, vraag of project vertraging oploopt. We gebruiken digitalisering bewust en veilig Digitalisering kan helpen om slimmer en efficiënter te werken. Daarom maken we duidelijke afspraken over het gebruik van digitale toepassingen, waaronder kunstmatige intelligentie. Daarbij kijken we niet alleen naar wat technisch mogelijk is, maar ook naar veiligheid, verantwoordelijkheid en zorgvuldig gebruik. Hoe houden we zicht op onze planning en resultaten? De gemeenteraad krijgt op vaste momenten in het jaar inzicht in hoe de gemeente ervoor staat. Dat gebeurt via de jaarrekening, de Kadernota, de bestuursrapportages en de begroting. Samen vormen deze stukken de planning- en-controlcyclus.

Daarin kijken we niet alleen naar geld, maar ook naar de uitvoering en de kwaliteit van de organisatie. Bij bedrijfsvoering volgen we bijvoorbeeld de veiligheid en beschikbaarheid van systemen, de zorgvuldige omgang met persoonsgegevens, de uitvoering van interne controles en ontwikkelingen rond personeel en capaciteit. Product | Commissie | Raad Jaarrekening 2026 | Woensdag 23 juni 2027 | Dinsdag 6 juli 2027 Kadernota 2028 | Donderdag 24 juni 2027 | Woensdag 7 juli 2027 1e Bestuursrapportage 2027 | Woensdag 23 juni 2027 | Dinsdag 6 juli 2027 Begroting 2028 | Woensdag 6 oktober 2027 | Woensdag 3 november 2027 2e Bestuursrapportage 2027 | Woensdag 6 oktober 2027 | Woensdag 3 november 2027 Wat mag het kosten? Binnen dit programma vallen vooral de kosten voor overhead en administratie. In 2027 bedragen de totale lasten ongeveer € 7,1 miljoen. Daar staan ongeveer € 15,0 miljoen aan baten tegenover. Daardoor is het saldo van dit programma positief. 47 In onderstaande tabel staat hoe de lasten en baten zijn verdeeld. Een minbedrag bij de baten betekent dat de gemeente inkomsten ontvangt.

Taakveld | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Exploitatie Lasten 7.1 | Overhead | 6.818 | 6.663 | 6.663 | 6.663 7.2 | Administratie | 333 | 395 | 1.676 | 395 7.151 | 7.058 | 8.339 | 7.058 Baten 7.1 | Overhead | -10 | -10 | -10 | -10 7.2 | Administratie | -15.184 | -14.596 | -14.404 | -14.608 -15.194 | -14.606 | -14.414 | -14.618 -8.043 | -7.548 | -6.075 | -7.560 Mutaties reserves Toevoegingen 7.10 | Mutaties reserves | 0 | 0 | 0 | 0 0 | 0 | 0 | 0 Onttrekkingen 7.10 | Mutaties reserves | 0 | 0 | -1.281 | 0 0 | 0 | -1.281 | 0 0 | 0 | -1.281 | 0 Saldo progr. 7 | -8.043 | -7.548 | -7.356 | -7.560 Onder taakveld 7.1 Overhead vallen salarissen management en ondersteuning, representatie bestuur en personeel, de werkkostenregeling, organisatieontwikkeling, automatisering, documentaire informatievoorziening, facilitaire zaken en communicatie. Onder taakveld 7.2 Administratie vallen kosten van heffing en invordering, rente, vennootschapsbelasting, dividend, algemene uitkering gemeentefonds en overige baten en lasten. In 2029 is de bijdrage aan projecten Regiodeal geraamd ter grootte van € 1.281.000. Dit komt ten laste van de reserve Waddenprogramma. Verbonden partijen Binnen dit programma is de volgende verbonden partij betrokken: • | N.V. Bank Nederlandse Gemeenten. Naast onze eigen indicatoren moeten gemeenten een aantal landelijke beleidsindicatoren opnemen.

Deze cijfers worden voor alle gemeenten op dezelfde manier bijgehouden en maken vergelijking mogelijk. De verplichte BBV-indicatoren zijn te vinden in bijlage 8. 48 49 Paragrafen Begroting 2027 Hoofdstuk 3 50 Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) bepaalt welke onderwerpen in deze paragraaf over lokale heffingen aan bod komen. We beschrijven de verwachte inkomsten, het beleid en de ontwikkelingen rond lokale heffingen. Ook gaan we in op de kostendekkendheid van heffingen en rechten, de lokale lastendruk in vergelijking met andere gemeenten en het kwijtscheldingsbeleid. Tot slot lichten we de uitvoering van de Wet waardering onroerende zaken (Wet WOZ) toe. Bevoegdheden en toelichting De gemeenteraad is bevoegd om gemeentelijke heffingen in te voeren, te wijzigen of af te schaffen. De Gemeentewet bepaalt welke belastingen en rechten gemeenten mogen heffen. We onderscheiden drie soorten lokale heffingen: belastingen, rechten en bestemmingsheffingen. Belastingen Belastingen zijn heffingen waar de gemeente geen directe tegenprestatie voor levert. De opbrengsten komen terecht in de algemene middelen van de gemeente. De gemeenteraad bepaalt waar dit geld aan wordt besteed. Op Terschelling is afgesproken dat de opbrengsten van de toeristenbelasting zoveel mogelijk worden gebruikt voor het toeristisch product.

We heffen vier soorten belastingen: onroerendezaakbelasting, toeristenbelasting, forensenbelasting en precariobelasting. Rechten Rechten zijn vergoedingen voor een individuele dienst van de gemeente. Denk bijvoorbeeld aan het aanvragen van een omgevingsvergunning of het verlengen van een rijbewijs. De opbrengsten van rechten mogen maximaal kostendekkend zijn. Dit betekent dat de gemeente niet meer in rekening mag brengen dan de kosten die zij maakt voor de betreffende dienst. We heffen drie soorten rechten: leges, grafrechten en reinigingsrechten. Bestemmingsheffingen Bestemmingsheffingen zijn heffingen waarvan de besteding gaat naar specifieke lasten die verband houden met collectieve voorzieningen. De opbrengst van deze bestemmingsheffingen mag maximaal kostendekkend zijn. We heffen twee soorten bestemmingsheffingen: afvalstoffenheffing en rioolheffing. Paragrafen Lokale heffingen 3.1 51 Overzicht lokale heffingen In het onderstaande overzicht staat per heffing waarop de heffing wordt berekend (de maatstaf) en waar de opbrengsten voor worden gebruikt (beoogd doel).

Omschrijving Maatstaf Beoogd doel Belastingen Onroerende zaakbelasting WOZ waarde algemeen dekkingsmiddel (Water-) Toeristenbelasting dag van aankomst en aantal overnachtingen algemeen dekkingsmiddel (en zoveel mogelijk ten behoeve van het toeristisch product) Forensenbelasting aantal slaapplaatsen algemeen dekkingsmiddel Precariobelasting in gebruik genomen vierkante meters gemeentegrond algemeen dekkingsmiddel Rechten Leges diversen (verschilt per soort dienst) dekking van de kosten van dienstverlening, nader omschreven in de tarieventabel bij de Verordening Lijkbezorging diversen (verschilt per soort dienst) dekking van de kosten van dienstverlening, nader omschreven in de tarieventabel bij de Verordening Reinigingsrechten vast bedrag per inzamelmiddel dekking van de kosten voor inzameling en verwerking van bedrijfsmatig geproduceerd afval Bestemmingsheffing Afvalstoffenheffing vast bedrag per huishouden dekking van de kosten voor de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval Rioolbelasting gebruiker woning en niet-woning waterverbruik dekking van de kosten voor afvoer van het afvalwater, het verwerken van hemelwater en het beheer van het grondwaterpeil Vaststelling van tarieven en belastingverordeningen Het totale pakket aan lokale heffingen is vastgelegd in de belastingverordeningen en tarieventabellen die de gemeenteraad vaststelt.

Deze worden ieder jaar opnieuw vastgesteld, nadat de begroting voor het komende jaar is vastgesteld. Voor de tarieven van de toeristenbelasting en forensenbelasting geldt een uitzondering. Deze tarieven worden zo mogelijk al vastgesteld bij de behandeling van de kadernota in juni. In 2026 is deze planning door de gemeenteraadsverkiezingen en de daaropvolgende coalitievorming niet gehaald. Het tarief voor de toeristenbelasting in 2027 is opgenomen in het coalitieakkoord 2026-2030, dat in juni 2026 door de coalitie is vastgesteld. De gemeenteraad stelt de belastingverordening naar verwachting vast in de eerste vergadering na het zomerreces, in september 2026. Beleid en algemene uitgangspunten Voor rechten en bestemmingsheffingen streven we naar tarieven die de kosten volledig dekken. Als de opbrengsten niet genoeg zijn om de kosten te betalen, wordt het verschil betaald uit de algemene middelen. Voor belastingen verhogen we de tarieven maximaal met de inflatiecorrectie. Als we hiervan afwijken, leggen we dit uit bij de betreffende heffing. Voor de inflatiecorrectie gebruiken we de meest recente CPI-index die beschikbaar is wanneer de belastingtarieven worden vastgesteld. Dit staat in de financiële verordening. Overzicht geraamde inkomsten lokale heffingen In de onderstaande tabel staan de verwachte inkomsten uit belastingen en rechten van de gemeente Terschelling.

In € 1.000 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 OZB eigenaar Woning | -1.588 | -1.730 | -1.765 | -1.800 | -1.836 OZB eigenaar Niet-Woning (incl. TOF) | -760 | -941 | -960 | -979 | -999 OZB gebruiker Niet-Woning (incl. TOF) | -548 | -628 | -641 | -654 | -667 TOTAAL OZB | -2.896 | -3.299 | -3.366 | -3.433 | -3.502 Rioolheffingen | -1.129 | -1.055 | -1.077 | -1.098 | -1.120 Afvalstoffenheffing | -1.207 | -1.303 | -1.351 | -1.402 | -1.448 Toeristenbelasting | -4.624 | -5.935 | -6.054 | -6.175 | -6.298 Forensenbelasting | -1.114 | -1.652 | -1.685 | -1.719 | -1.753 Secretarieleges | -100 | -100 | -100 | -100 | -100 Leges APV vergunningen | -20 | -50 | -50 | -50 | -50 Leges burgerlijke stand | -30 | -30 | -30 | -30 | -30 Leges omgevingsvergunning | -130 | -135 | -140 | -145 | -145 Grafrechten | -10 | -10 | -10 | -10 | -10 Precariobelasting | -136 | -138 | -138 | -138 | -138 Totaal geraamde inkomsten | -11.396 | -13.707 | -14.001 | -14.300 | -14.594 Toelichting per belastingsoort Hieronder lichten we de verschillende lokale heffingen van de gemeente Terschelling toe. Per heffing beschrijven we waarvoor deze wordt geheven, hoe het tarief tot stand komt, welke ontwikkelingen we verwachten en wat we doen in 2027. Onroerende zaakbelasting (OZB) Waar gaat het over? Eigenaren en gebruikers van een onroerende zaak betalen onroerendezaakbelasting (OZB).

Een onroerende zaak is een woning of een niet-woning. Een niet-woning is bijvoorbeeld een bedrijf, winkel, kantoor of stuk grond. De gemeente berekent de OZB op basis van de WOZ-waarde van de woning of niet-woning. De peildatum voor deze WOZ-waarde is 1 januari van het voorgaande jaar. Voor de OZB van 2027 is de peildatum dus 1 januari 2026. Hoe komt het tarief tot stand? Bij het bepalen van de OZB-tarieven houden we rekening met de jaarlijkse herwaardering van alle onroerende zaken. De waardeontwikkeling voor 2027 is nog niet volledig bekend. Daarom gebruiken we in deze begroting de gegevens die nu beschikbaar zijn. Voor 2027 gaan we voorlopig uit van een stijging van de gemiddelde woningwaarde met 2%. Voor niet- woningen verwachten we gemiddeld een gelijkblijvende waarde. 52 Welke ontwikkelingen verwachten we? De verkoopprijzen van woningen op Terschelling zijn redelijk stabiel. Zowel landelijk als op Terschelling liggen de verkoopprijzen hoger dan een jaar geleden. Dit komt vooral door het landelijke tekort aan koopwoningen. De waarde van recreatiewoningen is in 2026 wel fors gedaald, met ongeveer 10%. Recreatiewoningen staan langer te koop en worden voor lagere bedragen verkocht dan voorheen. De sterke stijging van de verkoopprijzen lijkt daarmee af te nemen. Een mogelijke oorzaak is de gewijzigde belastingheffing van het Rijk op vermogen.

Een deel van de eigenaren van tweede woningen bezit deze woningen al lange tijd, bijvoorbeeld doordat zij de woning hebben geërfd. Sommige eigenaren verkopen hun woning omdat zij de belasting niet meer kunnen betalen en de kosten niet volledig uit de verhuuropbrengsten kunnen worden gedekt. Veel van deze oudere woningen, die vaak rond 1950 of 1960 zijn gebouwd, worden na verkoop gesloopt en vervangen door nieuwbouw. Een deel van deze nieuwbouwwoningen komt daarna niet meer op de verhuurmarkt. De kopers zijn vaak rechtspersonen, zoals bv's. Wat doen we in 2027? Door de verwachte stijging van de woningwaarden hoeft het OZB-tarief voor woningen in 2027 naar verwachting maar beperkt te stijgen om de geraamde opbrengst te halen. Voor niet-woningen kan het tarief naar verwachting gelijk blijven aan dat van 2026. De waardeontwikkeling van niet-woningen blijft naar verwachting ongeveer gelijk. Met dit tarief kunnen we de voorgestelde indexatie van de belastingtarieven opvangen. De tariefvoorstellen voor 2027 worden aan de gemeenteraad voorgelegd bij de behandeling van de OZB-verordening, uiterlijk in december 2026. Omdat de herwaardering dan nog niet helemaal is afgerond, zijn de tarieven op dat moment waarschijnlijk nog voorlopig. De definitieve tarieven worden uiterlijk in januari 2027 aan de gemeenteraad voorgelegd.

De verwachte OZB-opbrengsten voor 2027 stijgen met de meest actuele Consumentenprijsindex (CPI) van het CBS die beschikbaar is bij het opstellen van de verordening en tarieventabel. Voor de begroting van 2027 gaan we uit van een gemiddelde stijging van de OZB-opbrengsten van 2,5% ten opzichte van 2026. Dit is het gemiddelde indexcijfer voor 2026 tot nu toe. Op basis van de voorgestelde OZB-opbrengsten voor 2027 verwachten we de volgende ontwikkeling van de OZB-tarieven in de komende jaren: Soort | tarief 2026 | tarief 2027 | tarief 2028 | tarief 2029 | tarief 2030 OZB eigenaar woning | 0,086% | 0.090% | 0.090% | 0.090% | 0.090% OZB eigenaar niet-woning | 0,421% | 0,421% | 0,423% | 0.424% | 0,432% OZB gebruiker niet-woning | 0,331% | 0,331% | 0,332% | 0,334% | 0,344% In het verlengde convenant met het Ondernemersfonds is afgesproken dat de opslag maximaal € 87,48 bedraagt. Dit was het bedrag van de opslag in 2022. Het bedrag wordt ieder jaar aangepast met dezelfde index als de gemeente gebruikt voor de OZB-opbrengsten van niet-woningen. De opslag kan daarbij nooit hoger worden dan € 87,48. In 2025 is het maximale bedrag van € 87,48 toegepast. Naar verwachting geldt dit maximale bedrag ook in 2026 vanwege de gehanteerde inflatiecorrectie. De hierboven genoemde OZB-tarieven voor niet-woningen zijn inclusief de opslag voor het Terschellinger Ondernemersfonds.

53 Rioolheffing Waar gaat het over? Gemeenten hebben een zorgplicht voor het afvoeren van afvalwater, het verwerken van hemelwater en het beheer van het grondwaterpeil. Voor deze taken maakt de gemeente kosten. Deze kosten kunnen we via de rioolheffing in rekening brengen. In januari 2025 heeft de gemeenteraad het nieuwe water- en rioleringsprogramma voor 2025-2029 vastgesteld. Dit programma gaat over de verschillende watertaken van de gemeente. De riool- en waterzorgheffing is een kostendekkende bestemmingsheffing. We mogen de opbrengsten alleen gebruiken voor de kosten van deze zorgtaken. De opbrengsten mogen niet hoger zijn dan de kosten. We streven daarom naar maximaal 100% kostendekkendheid. Hoe komt het tarief tot stand? Het tarief voor gebruikers is gebaseerd op het aantal kubieke meters water dat naar een perceel wordt toegevoerd. Voor de meeste gebruikers geldt een vast tarief tot en met 150 m³ water per jaar. Voor het watergebruik vanaf 151 m³ geldt een bedrag per m³. Voor de komende jaren zijn de volgende tarieven voor de rioolheffing begroot. Voor 2027 hebben we rekening gehouden met de invoering van een eigenarenheffing van € 25 per perceel.

Tarieven rioolheffing (totaal) In € | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Totaal tarief | 203,13 | 207,93 | 212,09 | 216,33 | 220,66 Verdeeld in gebruikersheffing en eigenarenheffing In € | 2026 | 2027 totaal | 2028 | 2029 | 2030 Rioolheffing gebruiker t/m 150 m3 | 203,13 | 182,93 | 186,59 | 190,32 | 194,13 Rioolheffing eigenaar | - | 25,00 | 25,50 | 26,01 | 26,53 Rioolheffing gebruiker vanaf 151 m3 | 1,21 | 1,24 | 1,26 | 1,28 | 1,30 per m3 Door het toevoegen van een heffing voor eigenaren van percelen wordt het totale aantal belastingplichtigen ongeveer 4.500. Welke ontwikkelingen verwachten we? De gemeentelijke watertaken worden de komende jaren breder. Alle inwoners hebben voordeel van deze taken. Denk aan het afvoeren en verwerken van afvalwater en het op peil houden van het grondwater. Daarom dragen zoveel mogelijk belastingplichtigen bij aan de kosten. De riool- en waterzorgheffing blijft kostendekkend. De opbrengsten mogen niet hoger zijn dan de kosten van de watertaken. Voor de komende jaren gaan we daarom uit van een kostendekkendheid van 100%.

54 Kostendekkendheid riolering In € 1.000 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten taakveld 6.2 Riolering | 2.083 | 728 | 746 | 681 | 699 Extracomptabele toerekeningen | 711 | 427 | 431 | 417 | 421 Saldo exploitatielasten taakveld 6.2 | 2.794 | 1.155 | 1.177 | 1.098 | 1.120 Opbrengst heffingen | -1.129 | -1.055 | -1.077 | -1.098 | -1.120 Mutatie voorziening riolering | -1.665 | -100 | -100 (onttrekking/storting) Saldo riolering | - | - | - | - | - Dekkingspercentage | 100% | 100% | 100% | 100% | 100% Wat doen we in 2027? Om de kosten van de bredere zorgplicht te kunnen blijven dekken, leggen we voor 2027 een geactualiseerde en uitgebreidere Verordening riool- en waterzorgheffing aan de gemeenteraad voor. 55 56 Toeristenbelasting Waar gaat het over? Bezoekers van Terschelling betalen toeristenbelasting. Bezoekers die alleen een dag naar het eiland komen, zonder te overnachten, betalen deze belasting bij de overtocht naar Terschelling. Bezoekers die op het eiland overnachten, betalen de belasting via hun accommodatie. De toeristenbelasting is een vast bedrag per persoon per dag. Hoe komt het tarief tot stand? Sinds 2025 moeten logiesverstrekkers aangifte doen van het werkelijke aantal overnachtingen. Daarvoor konden zij het aantal overnachtingen ook berekenen met een vaste schatting. Deze manier van berekenen is vanaf 2025 niet meer toegestaan.

In 2025 konden logiesverstrekkers hun aangifte nog niet digitaal indienen. Vanaf 2026 kan dit wel. Ook komt er een systeem om de aangiften te controleren. Dit maakt aangifte doen eenvoudiger. Logiesverstrekkers moeten nog wel een nachtregister bijhouden. Dat is wettelijk verplicht. Zij hoeven dit register niet meer met hun aangifte mee te sturen. Vanaf 2026 controleert een extern bureau de aangiften. Dit gebeurt steekproefsgewijs en/of op locatie. Het bureau controleert onder andere de administratie en het aantal overnachtingen. Welke ontwikkelingen verwachten we? De eerdere manier van berekenen heeft niet geleid tot meer aangegeven overnachtingen. De inkomsten uit toeristenbelasting zijn niet gestegen. De begrote inkomsten voor 2026 worden naar verwachting niet gehaald. Voor de begroting van 2027 schatten we het aantal overtochten met Rederij Doeksen en het totale aantal overnachtingen. We verwachten dat het aantal overtochten in heel 2026 1,5% lager ligt dan in 2025. Minder overtochten betekent waarschijnlijk ook minder overnachtingen. Met dit effect hebben we rekening gehouden in de begroting voor 2027 en de jaren daarna. Wat doen we in 2027? In het coalitieakkoord van juni 2026 is afgesproken dat het tarief voor de toeristenbelasting in 2027 stijgt naar € 3,40. De gemeenteraad behandelt de verordening voor 2027 in september 2026.

In deze begroting is rekening gehouden met de verhoging naar € 3,40. Voor de jaren daarna gaan we uit van een jaarlijkse verhoging van 2%. Dit leidt tot de volgende tarieven: Jaar 2027 2028 2029 2030 Tarief € 3,40 € 3,47 € 3,53 € 3,61 57 Forensenbelasting Waar gaat het over? Naast toeristenbelasting heft gemeente Terschelling ook forensenbelasting. Met deze belasting dragen mensen die regelmatig op Terschelling verblijven bij aan de kosten van voorzieningen en infrastructuur op het eiland. Forensenbelasting geldt voor mensen die niet op Terschelling wonen, maar wel een gemeubileerde woning op het eiland hebben die zij meer dan 90 dagen per jaar voor zichzelf of hun gezin beschikbaar houden. Hoe komt het tarief tot stand? Het tarief van de forensenbelasting is gekoppeld aan het tarief van de toeristenbelasting. Als het tarief van de toeristenbelasting stijgt, stijgt het tarief van de forensenbelasting in dezelfde verhouding. Welke ontwikkelingen verwachten we? De inkomsten uit de forensenbelasting zijn de afgelopen jaren gestegen. Dit komt vooral doordat het aantal mensen dat deze belasting betaalt, is toegenomen. Wanneer een zomerhuisje wordt verkocht, is de nieuwe eigenaar vaak geen inwoner van Terschelling. De nieuwe eigenaar betaalt daardoor forensenbelasting. De vorige eigenaar, als die wel op Terschelling woonde, betaalde eerder toeristenbelasting.

Tussen 2024 en 2026 steeg het aantal slaapplaatsen waarover forensenbelasting wordt betaald van 3.428 naar 3.496. Dat zijn 68 extra slaapplaatsen, verdeeld over ongeveer 17 woningen. Daarbij gaan we uit van gemiddeld vier slaapplaatsen per woning. We hebben rekening gehouden met deze hogere inkomsten in de begroting voor 2027. Voor de jaren daarna rekenen we met een jaarlijkse stijging van het tarief van 2%. Wat doen we in 2027? In 2027 stijgt het tarief van € 333,60 naar € 472,71 per slaapplaats. Dit bedrag is gebaseerd op 139 overnachtingen tegen € 3,40 per overnachting. De belasting geldt voor maximaal vijf slaapplaatsen. Het maximale bedrag stijgt daardoor van € 1.667,85 naar € 2.363,56. 58 Algemene leges De gemeente vraagt leges voor verschillende producten en diensten. De leges zijn op te delen in drie soorten: Burgerzaken, bevolking en overige, Fysieke leefomgeving en omgevingsvergunningen en Dienstverlening. Leges burgerzaken, bevolking en overige Waar gaat het over? Deze leges zijn voor producten en diensten van de gemeente, zoals reisdocumenten, rijbewijzen, akten van de burgerlijke stand en uittreksels uit de Basisregistratie Personen (BRP). Een deel van de leges voor bijvoorbeeld paspoorten en rijbewijzen dragen we af aan het Rijk. Voor sommige producten en diensten bepaalt het Rijk ook het maximale bedrag dat de gemeente mag vragen.

Hoe komt het tarief tot stand? De kostendekkendheid van de leges voor burgerzaken, bevolking en overige, samen met de leges voor dienstverlening, is berekend op 80%. Niet alle gegevens worden op dit moment op dezelfde manier geregistreerd. Daardoor kunnen we de kosten en opbrengsten niet altijd precies bepalen. De tarieven voor 2027 worden eind 2026 vastgesteld. Daarbij wordt uitgegaan van een stijging met het meest recente consumentenprijsindexcijfer (CPI) van het CBS. In de begroting houden we rekening met een stijging van 2%. Welke ontwikkelingen verwachten we? We willen de registratie en rapportage van kosten en opbrengsten verbeteren. Hierdoor krijgen we beter inzicht in de kostendekkendheid van de verschillende leges. Wat doen we in 2027? We gaan verder met het verbeteren van de registratie en rapportage van kosten en opbrengsten. Zo kunnen we de kostendekkendheid van deze leges beter bepalen. Leges fysieke leefomgeving en omgevingsvergunningen Waar gaat het over? Deze leges zijn voor het behandelen van aanvragen voor omgevingsvergunningen. De leges zijn bedoeld om de kosten voor het behandelen van deze aanvragen te dekken. 59 Hoe komt het tarief tot stand? De tarieven worden zo vastgesteld dat de kosten voor het behandelen van aanvragen zoveel mogelijk worden gedekt. De gemeenteraad stelt de tarieven voor 2027 uiterlijk in december 2026 vast.

Welke ontwikkelingen verwachten we? De Omgevingswet is op 1 januari 2024 ingevoerd. De nieuwe regels en werkwijze vroegen in het begin extra tijd. In 2025 is nieuwe software ingevoerd om aanvragen beter te volgen. Dit heeft de uitvoering verbeterd. Na ongeveer twee jaar hebben we meer inzicht in de werkzaamheden en de kosten. De rol van de VTH-pool en de gemeentelijke adviescommissie wordt belangrijker. Naast het beoordelen van vergunningaanvragen wordt vaker advies gegeven over de mogelijkheden van een plan. In 2025 en 2026 waren er ongeveer 90 tot 100 vergunningaanvragen per jaar. Het aantal advies- en vooroverlegverzoeken neemt toe en ligt inmiddels rond de 125 per jaar. De opbrengst uit omgevingsvergunningen wordt voor 2026 geschat op ongeveer €270.000. Voor 2027 en daarna houden we rekening met dezelfde opbrengst, omdat nog niet duidelijk is hoe de werkzaamheden zich ontwikkelen. De kostendekkendheid is 45%. Hierbij zijn de kosten van de VTH-pool niet meegenomen. De kosten voor gastheerschap bedragen ongeveer €82.000 per jaar. Uit onderzoek van Vereniging Eigen Huis onder 39 gemeenten blijkt dat gemeenten nog zoeken naar passende tarieven voor de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging. De tarieven verschillen sterk. Bij Terschelling liggen de leges voor nieuwbouw ongeveer op de helft van het gemiddelde. Voor verbouwingen liggen ze ongeveer rond het gemiddelde.

Wat doen we in 2027? In 2027 onderzoeken we of de leges voor advieswerk nog aansluiten bij de kosten. Door de verschuiving in werkzaamheden en het aantal uren verwachten we dat deze kosten een groter deel van de totale legesopbrengsten gaan uitmaken. Leges dienstverlening Waar gaat het over? Deze leges zijn voor vergunningen en andere diensten, zoals evenementenvergunningen, horecavergunningen en ontheffingen op grond van de Huisvestingswet en de Winkeltijdenwet. Hoe komt het tarief tot stand? De tarieven zijn bedoeld om de kosten van de dienstverlening zoveel mogelijk te dekken. De tarieven voor 2027 worden eind 2026 vastgesteld. Daarbij wordt uitgegaan van het meest recente consumentenprijsindexcijfer (CPI) van het CBS. In de begroting houden we rekening met een stijging van 2%. 60 Welke ontwikkelingen verwachten we? De leges dekken op dit moment niet alle kosten. Voor sommige diensten kost het behandelen van een aanvraag meer tijd en geld dan de leges opleveren. Dit geldt bijvoorbeeld voor evenementenvergunningen. De afgelopen jaren hebben we bijgehouden hoeveel tijd verschillende werkzaamheden kosten. Daarmee krijgen we beter inzicht in de kosten van de verschillende diensten en in de tarieven die nodig zijn om deze kosten te dekken. Wat doen we in 2027? In 2027 onderzoeken we verder welke tarieven nodig zijn om de kosten beter te dekken.

Afvalstoffenheffing Waar gaat het over? De gemeente zorgt voor de inzameling, afvoer en verwerking van huishoudelijk afval. Sinds 2012 voert Omrin deze taken voor ons uit. Omrin is een samenwerkingsverband van alle Friese gemeenten op het gebied van afvalinzameling. De kosten voor deze werkzaamheden brengen we in rekening via de afvalstoffenheffing. Ieder huishouden betaalt hiervoor een vast bedrag per jaar. Hoe komt het tarief tot stand? Het tarief van de afvalstoffenheffing wordt bepaald op basis van de verwachte kosten voor de inzameling en verwerking van afval. De inkomsten uit de afvalstoffenheffing mogen niet hoger zijn dan de kosten die we maken voor deze taken. Voor 2027 verwacht Omrin een stijging van de tarieven met 6%. Dit komt vooral door hogere loon- en transportkosten. Ook de brandstofkosten zijn flink gestegen en sinds 1 juli 2026 geldt de vrachtwagenheffing. In het vierde kwartaal van 2026 wordt de definitieve indexering voor 2027 bekend. In 2026 is het tarief verhoogd om 100% kostendekkendheid te bereiken. Voor 2027 wordt rekening gehouden met een indexering van 6%. Voor de jaren daarna rekenen we met een jaarlijkse stijging van 2%. Tarieven afvalstoffenheffing In € 2026 2027 2028 2029 2030 tarief met indexatie van 6% (100% kostendekkend) 301 327 340 355 369 Welke ontwikkelingen verwachten we? In 2026 is fase 1 van de upgrade van de milieustraat gestart.

Hiervoor wordt jaarlijks €51.000 opgenomen in de prestatieovereenkomst. Deze extra kosten worden gedekt uit de inkomsten van de afvalstoffenheffing. Ook zijn er plannen om 48 ondergrondse afvalcontainers die aan vervanging toe zijn te vervangen door grotere verzamelbakken. De inhoud wordt vergroot van 3 m³ naar 5 m³. In 2029 zijn de laatste 12 ondergrondse containers aan de beurt. De kosten voor 2027 worden geschat op €40.000. Daarnaast worden niet of niet goed geregistreerde inzamelvoorzieningen aangepakt. Omrin wil alle inzamelvoorzieningen voorzien van een nieuwe, vaste chip. Na deze actie worden alleen containers met een geregistreerde chip geleegd. De actie start eind 2026 en loopt door in 2027. De eenmalige kosten zijn €23.000. Wat doen we in 2027? In 2027 voeren we de chipactie verder uit en vervangen we een deel van de ondergrondse afvalcontainers. Voor beide maatregelen wordt een apart voorstel aan het college voorgelegd. De eenmalige kosten van €23.000 voor het chippen van de containers en €40.000 voor het vervangen van de ondergrondse containers stellen we voor om uit de algemene middelen te betalen. Deze kosten komen daarom niet ten laste van de afvalstoffenheffing. Hierdoor is de afvalstoffenheffing in 2027 niet volledig kostendekkend. In de tabel hieronder staat hoe de kosten en opbrengsten zich de komende jaren ontwikkelen.

In € 1.000 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten taakveld 7.3 Afvalinzameling | 742 | 754 | 785 | 816 | 848 Vervangen ondergrondse | 40 afvalcontainers Chippen afvalcontainers | 23 Afvalverwerking | 318 | 337 | 350 | 365 | 379 Milieustraat | 266 | 280 | 284 | 289 | 289 Overslagstation | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 Baten taakveld 7.3 Afvalverwerking | -50 | -70 | -70 | -70 | -70 Huuropbrengsten | -14 | -20 | -20 | -20 | -20 Saldo exploitatielasten taakveld 7.3 | 1.265 | 1.347 | 1.332 | 1.383 | 1.429 Afval Toerekening overhead & BTW | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 Saldo exploitatielasten taakveld 7.3 | 1.284 | 1.366 | 1.351 | 1.402 | 1.448 incl. Overhead Opbrengst heffingen | -1.222 | -1.303 | -1.351 | -1.402 | -1.448 Saldo afval | 62 | 63 | 0 | 0 | 0 Dekkingspercentage | 95% | 95% | 100% | 100% | 100% De tabel laat zien welk deel van de kosten wordt gedekt door de afvalstoffenheffing. In 2026 en 2027 is dat 95%. In 2027 komt dit doordat de eenmalige kosten voor het vervangen en chippen van containers uit de algemene middelen worden betaald. Vanaf 2028 zijn de kosten volledig gedekt door de afvalstoffenheffing. 61 62 Grafrechten Waar gaat het over? Grafrechten worden betaald door mensen die een graf gebruiken op een gemeentelijke begraafplaats. De opbrengsten gebruiken we voor het onderhoud van de gemeentelijke begraafplaatsen.

Hoe komt het tarief tot stand? Het tarief wordt jaarlijks aangepast aan de ontwikkeling van de prijzen. Hierbij gebruiken we het meest recente CPI-cijfer van het CBS. Welke ontwikkelingen verwachten we en wat doen we in 2027? We actualiseren de begraafplaatsverordening en passen op basis daarvan de Verordening Grafrechten en de tarieventabel aan. In 2027 stijgt het tarief voor de grafrechten met de inflatie. Precariobelasting Waar gaat het over? Precariobelasting betalen gebruikers die voorwerpen plaatsen op, onder of boven gemeentegrond die bedoeld is voor de openbare dienst. Het gaat bijvoorbeeld om terrassen van horecaondernemingen, reclameborden en standplaatsen op gemeentegrond. Hoe komt het tarief tot stand? Drie keer per jaar controleren we welke voorwerpen op gemeentegrond staan. Dit doen we in het voorjaar, de zomer en het najaar. Op basis daarvan brengen we de precariobelasting achteraf in rekening. De precariobelasting over 2026 brengen we in 2027 in rekening, omdat we pas aan het einde van het jaar weten welke voorwerpen er precies hebben gestaan. Het tarief wordt ieder jaar aangepast aan de prijsontwikkeling. Hiervoor gebruiken we het meest recente CPI-cijfer van het CBS. Welke ontwikkelingen verwachten we? De verwachte inkomsten uit precariobelasting zijn lager.

Dit komt doordat de kosten van de inventarisatierondes worden betaald uit de opbrengsten van de precariobelasting. Deze kosten betalen we dus niet uit de algemene middelen. Wat doen we in 2027? In 2027 brengen we precariobelasting in rekening voor het gebruik van gemeentegrond in 2026. Ook controleren we drie keer per jaar welke voorwerpen op gemeentegrond staan. 63 Lokale belastingdruk Waar gaat het over? Het COELO (Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden) maakt ieder jaar de ‘Atlas van de lokale lasten’. Hierin staan de ontwikkelingen van lokale belastingen. De nadruk ligt op de woonlasten voor huishoudens: de onroerendezaakbelasting, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Met de atlas kunnen de lokale lasten van gemeenten binnen Fryslân met elkaar worden vergeleken. Hoe wordt het gemeten? Sinds 2020 vergelijken we de lokale woonlasten met andere gemeenten via een benchmark. De benchmark vergelijkt de woonlasten van meerpersoonshuishoudens met een koopwoning binnen de provincie. Hoe hoog zijn de woonlasten op Terschelling? In 2026 zijn de gemiddelde woonlasten op Terschelling € 957 (*). Daarmee staat Terschelling op de 8e plaats van de 18 gemeenten in Fryslân. In 2025 was dit ook de 8e plaats. Plaats 1 betekent de laagste lasten.

De woonlasten op Terschelling zijn bijna gelijk aan het Friese gemiddelde van € 968 en liggen ruim onder het landelijke gemiddelde van € 1.100. In de tabel hieronder vergelijken we vanaf belastingjaar 2026 de gemiddelde woonlasten van Terschelling. Hierbij kijken we alleen naar inwoners met een permanente woning. De gemiddelde WOZ-waarde van deze woningen is in 2026 € 511.000. Dit is lager dan de gemiddelde WOZ-waarde van alle woningen volgens het COELO. Hierdoor verschilt het bedrag in de tabel van het bedrag in de COELO-benchmark. Voor een vergelijking met alle woningen en het landelijk gemiddelde verwijzen we naar de tabel Belastingcapaciteit in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing (hoofdstuk 3.2). Wat gebeurt er in 2027? De gemiddelde woonlasten stijgen. Dat komt vooral door hogere afvalstoffenheffing en riool- en waterzorgheffing. De afvalstoffenheffing stijgt om deze kostendekkend te houden. De stijging van de riool- en waterzorgheffing komt door de financiële gevolgen van het water- en rioleringsprogramma.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://terschelling.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/662b585a-d19b-4f5c-9cce-f20e9568006e?agendaItemId=8107144a-c740-4cd9-b3ca-151a0aaec88f