Herziene begroting
Tekst van het document
Begroting 2027 Gemeente Terschelling Begroting 2027 Inhoudsopgave Voorwoord | 3 Leeswijzer | 4 1. Hoofdlijnen 1. Hoofdlijnen6 2. Programma's 2.1 Bestuur en veiligheid13 2.2 Economie en toerisme1 | 8 2.3 | Onderwijs, sport en cultuur | 21 2.4 Sociaal domein3 | 0 2.5 Wonen en bouwen 3 | 5 2.6 Fysieke leefomgeving4 | 0 2.7 Bedrijfsvoering | 45 3. Paragrafen 3.1 | Lokale heffingen | 50 3.2 | Weerstandsvermogen en risicobeheersing | 66 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen 7 | 3 3.4 Financiering | 78 3.5 Bedrijfsvoering | 82 3.6 Verbonden partijen | 84 3.7 Grondbeleid | 90 3.8 Openbaarheidsparagraaf9 | 2 3.9 Geprognosticeerde balans9 | 3 3.10 Personele lasten | 95 4. Bijlagen 4.1 | Uitgangspunten programma | begroting 2027-2030 | 98 4.2 | Baten en lasten per grootboeknummer | 99 4.3 Meerjareninvesterings begroting | 105 4.4 Leningoverzicht | 108 4.5 | Staat van reserves en voorzieningen | 110 4.6 EMU-saldo | 112 4.7 Begrippenlijst begroting 2027 | 113 4.8 Verplichte BBV-indicatoren | 115 2 3 Voorwoord Terschelling is een bijzondere plek om te wonen, te werken en te leven. De ruimte, de natuur, de dorpen en de gemeenschap maken het eiland tot wat het is. We willen dat dat ook in de toekomst zo blijft, terwijl het eiland zich blijft ontwikkelen. Daarom werken we aan voldoende woningen, goede voorzieningen en een eiland dat bereikbaar en leefbaar blijft.
We moeten daarbij zorgvuldig omgaan met de ruimte die er is en rekening houden met ontwikkelingen als klimaatverandering en een vol elektriciteitsnet. En als ambitieuze, maar kleine gemeente moeten we soms scherpe keuzes maken in wat we wanneer kunnen uitvoeren. In deze begroting maken we zichtbaar waar we in 2027 onze tijd, mensen en middelen voor inzetten. Dat zijn soms grote en zichtbare onderwerpen, zoals wonen, de haven en de toekomst van toerisme. Andere keuzes zijn minder zichtbaar, maar minstens zo belangrijk: goede zorg en ondersteuning, toekomstbestendig onderwijs, veilige stranden, ruimte voor cultuur en evenementen en een gemeente die duidelijk en toegankelijk werkt. Veel van die onderwerpen raken elkaar. Het bouwen van meer woningen heeft invloed op de ruimte. Toerisme brengt bezoekers en inkomsten naar het eiland, maar vraagt ook aandacht voor de leefbaarheid en natuur. Bereikbaarheid is belangrijk voor inwoners, ondernemers én bezoekers. En goede voorzieningen zijn onmisbaar als we willen dat mensen op Terschelling kunnen blijven wonen, werken en leven. Daarom kijken we in deze begroting steeds naar het geheel. Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Wat kost het? En kunnen we het ook daadwerkelijk uitvoeren? Voor een kleine gemeente is die laatste vraag heel belangrijk. Want onze ambities zijn groot, maar onze capaciteit is niet onbeperkt.
We zullen daarom soms scherpe keuzes moeten maken in wat eerst moet, wat tegelijk kan en wat meer tijd nodig heeft. Dat doen we zorgvuldig en altijd met oog voor wat het eiland vraagt. 2027 wordt op verschillende terreinen een jaar waarin we richting bepalen. We werken aan nieuwe keuzes voor toerisme, horeca en detailhandel, zetten stappen in woningbouw en mobiliteit en werken verder aan zorg, gezondheid, onderwijs, cultuur en sport. Ook investeren we in de manier waarop gemeenteraad, college en organisatie samenwerken en inwoners bij besluiten worden betrokken. Die lijn is terug te zien in de zeven programma’s van deze begroting. Met deze begroting laten we zien welke doelen we voor 2027 hebben, welke stappen we zetten en hoeveel geld daarvoor beschikbaar is. Dit is de eerste begroting die is opgesteld volgens de nieuwe programmastructuur van gemeente Terschelling. Met die structuur brengen we meer samenhang tussen ambities uit het coalitieakkoord, de maatschappelijke opgaven die ons eiland heeft en de inzet van de gemeentelijke middelen. Nieuw is dat we sterker vanuit resultaten werken. Niet alleen: wat gaan we doen? Maar ook: wat willen we daarmee bereiken? Zo willen we de begroting niet alleen een financieel document laten zijn, maar ook een begrijpelijk overzicht van waar we als gemeente aan werken. Voor inwoners, ondernemers en bezoekers.
Het college van burgemeester en wethouders van Terschelling 4 Deze begroting is opgebouwd rond zeven programma’s. De zeven programma’s zijn oranje vormgegeven. In deze programma’s komen de onderwerpen, keuzes en plannen voor Terschelling samen. De overige onderdelen van de begroting volgen grotendeels uit wettelijke voorschriften voor gemeentelijke begrotingen. In elk programma staat wat er speelt, wat we willen bereiken, wat we in 2027 doen en wat daarvoor nodig is. We gebruiken daarbij zoveel mogelijk dezelfde opbouw: • Waar gaat het over? De belangrijkste ontwikkelingen en aandachtspunten binnen het programma. • Wat willen we bereiken? Het resultaat waar we naartoe werken. • Wat doen we in 2027? De stappen die we dit jaar zetten. • Hoe zien we of het werkt? De cijfers, mijlpalen en ontwikkelingen waarmee we de voortgang volgen. • Wat mag het kosten? De middelen die voor het programma beschikbaar zijn en eventuele extra investeringen of financiële keuzes. Voor sommige onderwerpen nemen we ook landelijke verplichte BBV-indicatoren op. Deze cijfers zijn voor alle gemeenten hetzelfde opgebouwd en maken vergelijking mogelijk. Voorafgaand aan de programma’s staan de hoofdlijnen van de begroting. Daarin geven we een kort overzicht van de belangrijkste bestuurlijke en financiële ontwikkelingen voor 2027. Na de programma’s volgen de verplichte paragrafen en financiële bijlagen.
Daarin staat meer detail over onder andere lokale belastingen, risico’s, onderhoud, financiering, verbonden partijen, grondbeleid, investeringen, reserves en voorzieningen. Leeswijzer 5 Hoofdlijnen Begroting 2027 Hoofdstuk 1 6 1. Hoofdlijnen In dit hoofdstuk staan de bestuurlijke en financiële hoofdlijnen van de begroting voor 2027. We laten zien hoe het begrotingsresultaat is opgebouwd, hoe de financiële positie zich de komende jaren ontwikkelt en welke ontwikkelingen invloed hebben op de begroting. Bestuurlijke hoofdlijnen Het college investeert de komende jaren in een sterk, leefbaar en toekomstbestendig Terschelling. De focus ligt daarbij op wonen, onderwijs, bereikbaarheid, havenontwikkeling, duurzaamheid, natuur, economische vitaliteit en een krachtige gemeentelijke organisatie. Met deze investeringen werken wij aan het behoud van voorzieningen en de kwaliteit van leven op het eiland, zodat Terschelling ook voor toekomstige generaties een aantrekkelijke woon-, werk- en verblijfsplaats blijft. Financiële hoofdlijnen De begroting 2027 en de meerjarenraming 2028-2030 laten een stabiele gemeente zien. Voor alle jaren is sprake van een positief begrotingsresultaat. Daarmee beschikt de gemeente over een financiële basis voor de uitvoering van de ambities uit het uitvoeringsprogramma. De komende jaren investeren wij in de grote opgaven van Terschelling.
Daarbij ligt de focus op wonen, de ontwikkeling van de haven, de toekomstbestendige huisvesting van 't Schylger Jouw, bereikbaarheid, duurzaamheid, leefbaarheid en het behoud van voorzieningen. In deze begroting zijn de benodigde middelen opgenomen om deze opgaven op een verantwoorde wijze uit te voeren. Naast investeringen in maatschappelijke en fysieke opgaven is nadrukkelijk aandacht besteed aan de ontwikkeling van de gemeentelijke organisatie. De afgelopen periode is gewerkt aan een realistische personeelsbegroting die beter aansluit bij de feitelijke personele inzet die nodig is om wettelijke taken, dienstverlening en bestuurlijke ambities uit te voeren. Daarbij is rekening gehouden met ontwikkelingen binnen de organisatie, de arbeidsmarkt en de toenemende complexiteit van gemeentelijke taken. Met deze begroting brengen wij ambities, capaciteit en financiële middelen nadrukkelijker met elkaar in balans. Hierdoor ontstaat een realistischer beeld van wat de organisatie kan uitvoeren en worden keuzes beter zichtbaar gemaakt. Tegelijkertijd blijven wij alert op ontwikkelingen die invloed kunnen hebben op onze financiële positie. Landelijke besluitvorming, wijzigingen in de bekostiging van gemeenten, prijsontwikkelingen en nieuwe wettelijke opgaven kunnen de financiële ruimte onder druk zetten.
Ook de uitvoerbaarheid blijft een belangrijk aandachtspunt voor een gemeente van onze omvang. Met deze begroting is een evenwicht gevonden tussen investeren in de toekomst van Terschelling, het versterken van de organisatie en het behouden van een financieel gezonde positie op de langere termijn. Netto lasten per programma In € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1. Bestuur en veiligheid | 3.255 | 3.285 | 3.285 | 3.285 2. Economie en toerisme | -7.095 | -7.309 | -7.464 | -7.621 3. Onderwijs, sport en cultuur | 1.943 | 1.954 | 1.954 | 1.954 4. Sociaal domein | 3.511 | 3.576 | 3.576 | 3.576 5. Wonen en bouwen | -477 | -535 | -657 | -726 6. Fysieke leefomgeving | 6.048 | 6.425 | 6.524 | 6.905 7. Bedrijfsvoering | -8.043 | -7.548 | -6.075 | -7.560 Totaal netto lasten | -858 | -152 | 1143 | -187 Mutaties reserves | 25 | 40 | -1241 | -20 Resultaat begroting | -833 | -112 | -98 | -207 Bij de vergelijking met eerdere jaren is één verandering belangrijk. Het openbaar onderwijs is verzelfstandigd. De baten en lasten van het openbaar onderwijs maken daardoor geen onderdeel meer uit van de gemeentelijke begroting en jaarrekening. Hierdoor zijn de baten en lasten jaarlijks ongeveer € 3,4 miljoen lager. Dit heeft geen invloed op het begrotingsresultaat van de gemeente.
Structureel begrotingssaldo Voor een gezonde financiële positie is het belangrijk dat structurele lasten worden betaald uit structurele baten. Met andere woorden: uitgaven die ieder jaar terugkomen, moeten kunnen worden betaald uit inkomsten die ook ieder jaar terugkomen. Daarom kijken we naast het totale begrotingsresultaat ook naar het structurele begrotingssaldo. Incidentele baten en lasten worden daarbij buiten beschouwing gelaten. Zo wordt zichtbaar of de begroting op langere termijn in evenwicht is. Resultaten (meerjaren) begroting 2027-2030 in € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Resultaat begroting | -833 | -112 | -98 | -207 Waarvan incidentele baten en lasten | 532 | 140 | 40 | -20 Structureel begrotingssaldo | -301 | 28 | -58 | -227 In 2027 bedraagt het structurele begrotingssaldo € 301.000 voordelig. Voor 2028 is een tekort van € 28.000 begroot. In 2029 en 2030 is het structurele saldo weer voordelig. Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen laat zien in hoeverre de gemeente financiële tegenvallers en risico's kan opvangen zonder dat het bestaande beleid direct moet worden aangepast. Daarvoor kijken we eerst naar de ontwikkeling van de algemene reserve.
7 Algemene reserve Algemene reserve in € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand per 1 januari | 3.273 | 2.889 | 3.722 | 3.834 Toevoeging/onttrekking: geraamd resultaat | -384 | 833 | 112 | 98 Stand per 31 december | 2.889 | 3.722 | 3.834 | 3.932 Vervolgens vergelijken we het beschikbare weerstandsvermogen met het benodigde weerstandsvermogen. Het beschikbare weerstandsvermogen bestaat uit de algemene reserve en de reserve recreatie. Het benodigde weerstandsvermogen is het bedrag dat nodig is om de belangrijkste financiële risico's van de gemeente op te kunnen vangen. Weerstandsvermogen in € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand algemene reserve per 31 december | 2.889 | 3.722 | 3.834 | 3.932 Stand reserve recreatie per 31 december | 160 | 160 | 160 | 160 Totale stand reserves per 31 december | 3.049 | 3.882 | 3.994 | 4.092 Minimaal benodigde weerstandsvermogen | 2.600 | 2.652 | 2.705 | 2.759 Overschot/tekort weerstandsvermogen | 449 | 1.230 | 1.289 | 1.333 Uit deze vergelijking blijkt dat het beschikbare weerstandsvermogen gedurende de hele begrotingsperiode hoger is dan het minimaal benodigde weerstandsvermogen. De gemeente heeft aandacht voor het behoud van voldoende reserves. Daarnaast is dit jaar ingezet op een realistische begroting waarin bestuurlijke ambities, personele capaciteit en financiële middelen beter met elkaar in balans zijn gebracht.
Daarmee ontstaat een robuuste basis voor de uitvoering van de investeringen in wonen, havenontwikkeling, 't Schylger Jouw, bereikbaarheid en leefbaarheid. Een uitgebreidere toelichting op de risico's en het weerstandsvermogen staat in paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Financiële ontwikkelingen Sinds de begroting 2026 zijn verschillende financiële ontwikkelingen in de begroting verwerkt. Onderstaande tabel laat zien welk effect deze mutaties hebben op het resultaat voor de jaren 2027 tot en met 2030. 8 Opbouw begroting 2027–2030 Opbouw Begroting 2027-2030 in € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Resultaat begroting 2026 | -197 | 303 | -88 | -88 Effect gemeentefondscirculaires | -600 | -147 | 267 | 63 Mutaties belastingopbrengsten | -1.940 | -1.768 | -1.677 | -1.907 Aanpassing personeelsbegroting | 696 | 606 | 606 | 606 Gemeenschappelijke regelingen | 468 | 337 | 362 | 408 Overige mutaties | 740 | 557 | 432 | 711 Resultaat begroting 2027 | -833 | -112 | -98 | -207 De belangrijkste ontwikkelingen lichten we hieronder toe. Effect gemeentefondscirculaires In de begroting zijn de gevolgen van de septembercirculaire 2025 en de meicirculaire 2026 verwerkt. De septembercirculaire heeft een nadelig effect op het resultaat, terwijl de meicirculaire een positief effect heeft. Per saldo neemt de algemene uitkering uit het gemeentefonds vooral in 2027 toe.
Daarnaast vervalt de decentralisatie-uitkering Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE). Deze middelen worden voortaan toegevoegd aan de algemene uitkering. Ontwikkeling belastingopbrengsten In het coalitieakkoord is afgesproken dat het tarief voor de toeristenbelasting in 2027 stijgt naar € 3,40. Deze verhoging is verwerkt in de begroting. De forensenbelasting is gekoppeld aan de toeristenbelasting en stijgt daarom mee. Uit de jaarrekening 2025 blijkt daarnaast dat de opbrengsten uit de OZB voor zowel woningen als niet-woningen hoger waren dan verwacht. Dit structurele voordeel is in de begroting verwerkt. Ook voor de opbrengsten uit de APV-leges is een structureel voordeel opgenomen. Aanpassing personeelsbegroting De personeelsbegroting is aangepast om de uitvoeringskracht van de organisatie te versterken. Er wordt minder budget geraamd voor de inhuur van extern personeel en meer voor medewerkers in vaste dienst. Ook de salarisstijging uit de cao voor 2027 is in de begroting verwerkt. Een verdere toelichting op het personeelsbeleid en de ontwikkeling van de personele lasten staat in het programma Bedrijfsvoering en in de paragraaf Personele lasten. Gemeenschappelijke regelingen De financiële bijdragen van de gemeente Terschelling aan verschillende gemeenschappelijke regelingen en andere samenwerkingsorganisaties nemen toe.
Dit geldt vooral voor de Dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid Noardwest Fryslân (SoZaWe), de FUMO en Omrin. De bedragen in deze begroting sluiten aan bij de begrotingen 2027 van deze organisaties. Overige mutaties Onder de overige mutaties vallen verschillende wijzigingen. De hogere lasten komen vooral door de nieuwe aanbesteding voor strandveiligheid, hogere ICT-kosten, het kappen en vervangen van zieke iepen, voorbereidingskosten voor projecten op het gebied van wegen en riolering en hogere verzekeringskosten. Daarnaast zijn enkele administratieve aanpassingen verwerkt. 9 Overzicht incidentele baten en lasten Niet alle baten en lasten in de begroting komen ieder jaar terug. Sommige zijn eenmalig of tijdelijk. Voor een goed beeld van de financiële positie maken we daarom onderscheid tussen structurele en incidentele baten en lasten. Structurele lasten moeten worden gedekt uit structurele baten. Incidentele posten tellen daarom niet mee bij de beoordeling van het structurele begrotingssaldo.
Incidentele baten Specificatie incidentele baten In € 1.000 | Taakveld | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Onttrekkingen reserves | 0.10 | -385 | -385 | -1.666 | -445 Onttrekking voorziening riolering | 6.2 | -100 | -100 | 0 | 0 Totaal incidentele baten | -485 | -485 | -1.666 | -445 Onttrekkingen reserves De onttrekkingen aan reserves hebben betrekking op de reserve Havenbedrijf, de reserve Waddenprogramma en de reserve Kapitaallasten havenfront. Toevoegingen aan en onttrekkingen uit reserves worden in principe als incidenteel beschouwd. Een volledig overzicht van de toevoegingen aan en onttrekkingen uit reserves staat in bijlage 5. Onttrekking voorziening riolering In 2027 en 2028 wordt geld onttrokken aan de voorziening riolering. Dit wordt gebruikt voor tijdelijke extra kosten voor de voorbereiding van rioleringsprojecten.
Specificatie incidentele lasten In € 1.000 | Taakveld | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Toevoegingen reserves | 0.10 | 410 | 425 | 425 | 425 Hogere uitgaven ICT (project | 0.4 | 96 Leeuwarden) Implementatie EHRM platform | 0.4 | 68 'de gemeente profileert zich als een | 0.4 | 50 goede werkgever'' Bijdrage projecten Regiodeal | 0.11 | 0 | 1.281 Mobiliteit | 2.1 | 75 Toekomstperspectief toerisme | 3.4 | 25 Voorbereiding projecten wegen | 2.1 | 100 | 100 Voorbereiding projecten riolering | 6.2 | 100 | 100 Beleidskader horeca en detailhandel | 1.2 | 30 Vervangen ondergrondse | 7.3 | 40 afvalcontainers Chippen afvalcontainers | 7.3 | 23 Totaal incidentele lasten | 1.017 | 625 | 1.706 | 425 10 11 Toevoegingen reserves De toevoegingen aan de reserves hebben betrekking op de reserve Havenbedrijf en op jaarlijkse rentetoevoegingen aan de reserve Kapitaallasten havenfront en het Dr. J.W. van Dierenfonds. Een volledig overzicht van de toevoegingen aan en onttrekkingen uit reserves staat in bijlage 5. Overige incidentele lasten • ICT-project Leeuwarden – € 96.000 Een eenmalige hogere bijdrage aan de ICT-kosten van de gemeente Leeuwarden. • Implementatie EHRM-platform – € 68.000 Eenmalige kosten voor de invoering van het EHRM-platform. • Goed werkgeverschap – € 50.000 Eenmalige kosten voor het project waarin de gemeente zich verder ontwikkelt als goede werkgever.
• Regiodeal – € 1.281.000 in 2029 Een bijdrage uit de algemene middelen van Terschelling aan projecten uit de Regiodeal. • Mobiliteit – € 75.000 Voor de verdere uitwerking van de mobiliteitsvisie. • Toekomstperspectief Toerisme – € 25.000 Voor procesbegeleiding bij het opstellen van een nieuw toekomstperspectief voor toerisme. • Voorbereiding wegen en riolering – 2027 en 2028 Tijdelijk extra budget voor de voorbereiding van projecten. • Horeca en detailhandel – € 30.000 Voor externe procesbegeleiding bij het opstellen van nieuw beleid. • Vervangen ondergrondse afvalcontainers – € 40.000 Voor het vervangen van ondergrondse containers door grotere verzamelbakken. • Chippen afvalcontainers – € 23.000 Voor het voorzien van alle containers van een nieuwe geregistreerde chip. 12 Programma's Begroting 2027 Hoofdstuk 2 13 Programma 1 Waar gaat het over? Een goed bestuur vraagt om duidelijke rollen, goede informatie en besluiten die zorgvuldig worden genomen. De gemeenteraad, het college, de griffie en de gemeentelijke organisatie hebben daarin ieder hun eigen verantwoordelijkheid. Daarbij hoort ook dat inwoners weten wat er speelt. We willen duidelijk zijn over hoe besluiten tot stand komen, waar informatie te vinden is en wanneer inwoners kunnen meepraten of meedenken. Goed contact met inwoners, ondernemers en organisaties op het eiland is daarbij belangrijk.
Ook jongeren willen we actief betrekken bij onderwerpen die hun leefomgeving en toekomst raken. Binnen dit programma gaat het ook om veiligheid. Terschelling moet een veilige plek zijn om te wonen, werken en verblijven. Als eiland hebben we daarbij met omstandigheden te maken die anders zijn dan op de vaste wal. In het hoogseizoen verblijven veel meer mensen op het eiland. Op stranden en bij evenementen is extra inzet nodig en bij grotere incidenten zijn we mede afhankelijk van hulp vanaf de vaste wal. Daarom werken we nauw samen met de politie, Veiligheidsregio Fryslân en andere veiligheidspartners en zorgen we dat we goed voorbereid zijn als er iets gebeurt. Bestuur Wat willen we bereiken? We willen dat het gemeentebestuur duidelijk, toegankelijk en transparant werkt. De gemeenteraad, het college en de organisatie hebben ieder hun eigen rol. We willen dat helder is wat die rollen betekenen en wat zij van elkaar kunnen verwachten. Ook voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties moet duidelijk zijn welke onderwerpen en keuzes voorliggen en wanneer zij kunnen meedenken of invloed kunnen uitoefenen. Wat doen we in 2027? We werken verder aan de samenwerking binnen het bestuur Tijdens de bestuurlijke tweedaagse van september 2026 hebben raad, college, griffie en organisatie samen naar hun samenwerking gekeken. In 2027 gaan we daarmee verder.
We maken rollen, verantwoordelijkheden en verwachtingen waar nodig duidelijker, delen kennis makkelijker en kijken wat we van elkaar nodig hebben. Minimaal één keer per jaar staan we samen stil bij hoe de samenwerking verloopt en wat beter kan. We verbeteren de informatie voor de gemeenteraad Technische vragen van raadsleden komen nu niet altijd direct terecht bij de medewerker met de juiste kennis. Daarom 2.1 Bestuur en veiligheid 14 werken we in 2027 aan een nieuwe werkwijze. In het eerste kwartaal ligt er een voorstel; in het tweede kwartaal volgt de besluitvorming. Daarnaast kijken we hoe we de raad eerder bij belangrijke ontwikkelingen kunnen betrekken, zodat hun inbreng kan worden meegenomen in het uiteindelijke resultaat. Hoe zien we of het werkt? Indicator Streefwaarde Instellen werkgroep bestuurlijke vernieuwing Q4 2026 Evaluatie tweedaagse Q4 2026 Voorstel nieuwe werkwijze technische vragen Q1 2027 Besluitvorming nieuwe werkwijze Q2 2027 Bestuurlijke reflectiebijeenkomst Minimaal 1 keer per jaar Gemeenteraad en griffie Wat willen we bereiken? We willen een gemeenteraad die zijn rol goed en onafhankelijk kan vervullen en zichtbaar is op het eiland. Raadsleden moeten over de kennis, informatie en ondersteuning beschikken die nodig zijn om richting te geven, keuzes te maken en het college te controleren.
De griffie ondersteunt de raad daarbij onafhankelijk en professioneel. Voor inwoners moet duidelijk zijn welke onderwerpen en keuzes aan de raad worden voorgelegd, hoe besluiten tot stand komen en wanneer zij kunnen meepraten of invloed kunnen uitoefenen. Daarnaast willen we jongeren beter betrekken bij de lokale democratie. Zij moeten kunnen kennismaken met het werk van de gemeenteraad en de ruimte krijgen om mee te praten over onderwerpen die hun leven en de toekomst van Terschelling raken. Wat doen we in 2027? We versterken de raad en de griffie We investeren in de kennis en ontwikkeling van raadsleden en fractievertegenwoordigers. De griffie ondersteunt de raad bij zijn kaderstellende en controlerende rol en bij complexe bestuurlijke vraagstukken. We maken de raad toegankelijker voor inwoners We zorgen dat raadsstukken op tijd beschikbaar zijn en besluiten tijdig worden gepubliceerd. Ook zoekt de gemeenteraad actief contact met inwoners, bijvoorbeeld via werkbezoeken en participatiemomenten. Zo kunnen inwoners beter volgen welke keuzes worden gemaakt en blijft de raad goed op de hoogte van wat er op het eiland speelt. We betrekken jongeren meer bij de lokale democratie Via scholen, gastlessen, werkbezoeken en participatietrajecten maken jongeren kennis met de lokale democratie en krijgen zij ruimte om mee te praten over onderwerpen die hen aangaan.
In 2027 brengen we ook in beeld hoe jongeren structureler betrokken kunnen worden bij de lokale politiek en welke vorm het beste bij Terschelling past. 15 Hoe zien we of het werkt? We volgen de ontwikkeling aan de hand van deze indicatoren. Indicator Doel 2027 Percentage raadsvoorstellen tijdig beschikbaar ≥ 95% Percentage raadsbesluiten tijdig gepubliceerd 100% Tevredenheid raad over ondersteuning griffie ≥ 8,0 Aantal inwonerscontacten, werkbezoeken en participatiemomenten Toename t.o.v. 2026 Aantal activiteiten tussen raad en jongeren Minimaal 2 Aantal jongeren betrokken bij participatietrajecten Alle eilander leerlingen uitgenodigd Aantal scholen of onderwijsactiviteiten met betrokkenheid van de raad Minimaal 2 Waardering van jongeren voor hun betrokkenheid Positieve ontwikkeling Veiligheid Wat willen we bereiken? We willen dat inwoners, ondernemers en bezoekers Terschelling als veilig en leefbaar ervaren. Risico’s proberen we zoveel mogelijk te voorkomen. Als er toch iets gebeurt, zijn de gemeente en haar partners goed voorbereid en weten zij elkaar snel te vinden. Ook als zorg en veiligheid samenkomen, willen we dat organisaties goed samenwerken en inwoners zo vroeg mogelijk passende ondersteuning krijgen.
Wat doen we in 2027? We voeren het Integraal Veiligheidsplan uit Samen met politie, hulpdiensten en andere partners werken we aan openbare orde en handhaving, een veilig toeristenseizoen, evenementen en verkeersveiligheid. Ook ondermijning, digitale dreigingen en de verbinding tussen zorg en veiligheid blijven onderdeel van de aanpak. We bereiden ons voor op incidenten en crises Op Terschelling vraagt crisisbeheersing extra aandacht door de ligging van het eiland en de afhankelijkheid van vervoer over water. Daarom blijven we werken aan een goede voorbereiding, duidelijke afspraken en samenwerking tussen de betrokken organisaties. We werken aan toekomstbestendige strandveiligheid De strandveiligheid wordt in 2027 opnieuw aanbesteed. De financiële gevolgen daarvan zijn in deze begroting verwerkt. Voor de jaren daarna brengen we in beeld wat structureel nodig is om de strandveiligheid op het gewenste niveau te houden. 16 Hoe zien we of het werkt? We kijken zowel naar wat er feitelijk gebeurt als naar hoe veilig mensen zich voelen. Daarbij gebruiken we cijfers over incidenten en criminaliteit, de Veiligheidsmonitor en signalen van inwoners, ondernemers en bezoekers. Ook kijken we naar de evaluaties van het toeristenseizoen, evenementen en incidenten en naar de voortgang van het Integraal Veiligheidsplan.
Indicator Doel 2027 Uitvoering doelen Integraal Veiligheidsplan Volgens planning Evaluatie toeristenseizoen en evenementen Jaarlijks uitgevoerd Voorbereiding en samenwerking bij incidenten en crises Minimaal 1 oefen- of evaluatiemoment per jaar Aanbesteding strandveiligheid Afgerond in 2027 Verbonden partijen De verbonden partijen die samenhangen met het programma Bestuur en Veiligheid zijn: • Veiligheidsregio Fryslân • Gemeenschappelijke regeling De Waddeneilanden • Vereniging van Nederlandse Gemeenten • Vereniging van Friese Gemeenten Meer informatie over deze en andere verbonden partijen kunt u vinden in Paragraaf 3.6 van deze Begroting Wat mag het kosten? De meeste uitgaven voor bestuur, gemeenteraad, griffie en veiligheid zijn onderdeel van de bestaande begroting. Voor een aantal onderdelen is in 2027 extra geld beschikbaar. Voor de gemeenteraad en griffie is in totaal € 55.000 extra opgenomen. Daarvan is € 10.000 bedoeld voor scholing en ontwikkeling van raads- en commissieleden, € 15.000 voor participatie en jongerenbetrokkenheid, € 25.000 voor versterking van de griffie en € 5.000 voor communicatie en het toegankelijker maken van de besluitvorming. Voor veiligheid blijven de bestaande budgetten beschikbaar. Ook is rekening gehouden met de geïndexeerde bijdrage aan Veiligheidsregio Fryslân en met middelen voor de uitvoering van het Integraal Veiligheidsplan.
De kosten van de nieuwe aanbesteding voor strandveiligheid zijn voor 2027 in de begroting verwerkt. Wat vanaf 2028 structureel nodig is voor de strandveiligheid, wordt meegenomen in de kaderbrief. Voor de verdere ontwikkeling van de samenwerking binnen het bestuur kan extra capaciteit nodig zijn. Of daarvoor uitbreiding van de griffie of tijdelijke ondersteuning nodig is, hangt af van de verdere uitwerking. Begroting 2027–2030 In onderstaande tabel staat hoe de lasten en baten van dit programma over de verschillende onderdelen zijn verdeeld. Een minbedrag bij de baten betekent dat de gemeente inkomsten ontvangt. Bedragen in € 1.000 Taakveld | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Exploitatie Lasten 1.1 | Raad & College | 1.020 | 1.020 | 1.020 | 1.020 1.2 | Burgerzaken | 1.172 | 1.172 | 1.172 | 1.172 1.3 | Veiligheid en crisisbeheersing | 1.207 | 1.237 | 1.237 | 1.237 1.4 | APV bijzondere wetten | 36 | 36 | 36 | 36 3.435 | 3.465 | 3.465 | 3.465 Baten 1.1 | Raad & College | 0 | 0 | 0 | 0 1.2 | Burgerzaken | -130 | -130 | -130 | -130 1.4 | APV bijzondere wetten | -50 | -50 | -50 | -50 -180 | -180 | -180 | -180 3.255 | 3.285 | 3.285 | 3.285 Mutaties reserves Toevoegingen 1.10 | Mutaties reserves | 1 | 1 | 1 | 1 1 | 1 | 1 | 1 Onttrekkingen 1.10 | Mutaties reserves | 0 | 0 | 0 | 0 0 | 0 | 0 | 0 1 | 1 | 1 | 1 Saldo progr.
1 | 3.256 | 3.286 | 3.286 | 3.286 Naast onze eigen indicatoren moeten gemeenten een aantal landelijke beleidsindicatoren opnemen. Deze cijfers worden voor alle gemeenten op dezelfde manier bijgehouden en maken vergelijking mogelijk. De verplichte BBV-indicatoren zijn te vinden in bijlage 8. 17 18 Programma 2 2.2 Economie en toerisme Waar gaat het over? Terschelling trekt ieder jaar veel bezoekers. Ze komen voor de natuur, de stranden, de dorpen en het eilandgevoel: de sfeer en het eigen karakter van het eiland. Die bezoekers zijn belangrijk voor de economie. Veel ondernemers verdienen direct of indirect aan de mensen die naar Terschelling komen. Bezoekers overnachten op het eiland, gaan uit eten, doen boodschappen, huren een fiets of bezoeken een winkel. Dat zorgt voor omzet, banen en inkomsten op het eiland. Tegelijk is Terschelling meer dan een plek om vakantie te vieren. Mensen wonen en werken hier het hele jaar. En veel van wat bezoekers hier zoeken – rust, ruimte, natuur en het eigen karakter van het eiland – is ook wat we willen behouden. Daarom zoeken we steeds naar een goede balans. We willen ruimte bieden aan ondernemers en een sterke economie, terwijl Terschelling prettig blijft om te wonen, werken en verblijven. Ook willen we duidelijk zijn over wat wel en niet kan en ondernemers goed helpen als zij plannen of vragen hebben.
Wat willen we bereiken? We willen dat toerisme positief blijft bijdragen aan Terschelling, met een goede balans tussen economie, leefbaarheid en natuur. Daarbij willen we dat: • de druk op mens en natuur niet te groot wordt; • ondernemers duidelijkheid hebben over wat er mogelijk is en welke regels gelden; • ondernemers goed en snel geholpen worden door de gemeente. Wat doen we in 2027? We bepalen samen hoe toerisme zich verder kan ontwikkelen De druk op ruimte, natuur en leefbaarheid is de afgelopen jaren groter geworden. Ook ondernemers lopen tegen nieuwe vragen aan. Het toeristische beleid van Terschelling sluit daardoor niet meer goed aan op de huidige situatie. In 2027 werken we daarom samen met inwoners, ondernemers en andere betrokkenen aan een nieuw toekomstbeeld voor toerisme. We maken duidelijk wat we willen behouden, waar verandering nodig is en welke keuzes nodig zijn voor de komende jaren. Daarbij kijken we onder meer naar economie, leefbaarheid, natuur, wonen en bereikbaarheid. De resultaten werken we uit in het Toekomstperspectief Toerisme en leggen we voor aan de gemeenteraad. 19 We geven meer duidelijkheid over kamperen De kampeersector verandert. Ondernemers willen weten welke ruimte er is voor nieuwe plannen en ontwikkelingen. Daarom passen we in 2027 de regels voor kamperen aan.
Daarmee krijgen ondernemers meer houvast over wat mogelijk is en onder welke voorwaarden. We maken duidelijke afspraken over terrassen en standplaatsen Terrassen en standplaatsen zijn belangrijk voor ondernemers en dragen bij aan levendigheid in de dorpen. Tegelijk gebruiken ze openbare ruimte die ook nodig is om te lopen, fietsen, verblijven en voor verkeer. Op sommige plekken vraagt dat om duidelijke keuzes. In 2027 stellen we daarom nieuwe regels vast voor terrassen en standplaatsen. Daarmee willen we de beschikbare ruimte eerlijk en zorgvuldig verdelen en tegelijk ruimte houden voor ondernemerschap. We kijken daarbij naar veiligheid, leefbaarheid en de kwaliteit van de openbare ruimte. We werken aan nieuwe afspraken voor horeca en detailhandel Horeca en winkels bepalen voor een belangrijk deel wat er in de dorpen te vinden en te beleven is. Ze zijn er voor bezoekers, maar ook voor inwoners die het hele jaar op het eiland wonen. Het huidige horecabeleid is verouderd en sluit niet meer goed aan bij de ontwikkelingen op het eiland. In 2027 werken we daarom aan nieuw beleid voor horeca en detailhandel. Daarbij kijken we hoe het aanbod zich ontwikkelt, welke ruimte er is voor ondernemerschap en wat nodig is voor de leefbaarheid van de dorpen. Zo kunnen we duidelijker maken welke ontwikkelingen passen bij Terschelling.
Inwoners, jongeren, ondernemers en andere betrokkenen denken hierover mee. We geven ondernemers eerder duidelijkheid Ondernemers moeten zo vroeg mogelijk weten wat wel en niet mogelijk is en aan welke voorwaarden een plan of aanvraag moet voldoen. In 2027 werken we daarom aan duidelijke afspraken over de dienstverlening aan ondernemers. We maken inzichtelijk wat ondernemers van de gemeente kunnen verwachten, welke informatie nodig is en hoe vragen en aanvragen zo duidelijk en vlot mogelijk worden behandeld. Hoe zien we of het werkt? We volgen de ontwikkeling aan de hand van deze indicatoren. Indicator Waar staan we nu? Waar werken we naartoe? Toekomstperspectief Toerisme Het toeristische beleid is niet actueel In 2027 is het Toekomstperspectief Toerisme door de gemeenteraad vastgesteld. Vanaf 2028 gebruiken we dit als basis voor de verdere keuzes en uitvoering. Overlast door toeristische druk Het aantal klachten is nog niet goed inzichtelijk. In 2027 brengen we klachten over toeristische druk in beeld en houden we deze bij, samen met eilandpartners. Zo krijgen we beter zicht op waar de druk ontstaat en waar bijsturing nodig is. Duidelijke dienstverlening aan ondernemers Er is nog geen vastgesteld dienstverleningskader en de doorlooptijd van vragen en aanvragen is nog niet goed inzichtelijk. In 2027 werken we het dienstverleningskader uit.
Vanaf 2028 volgen we onder andere de doorlooptijd en de ervaringen van ondernemers. Wat mag het kosten? Voor dit programma zijn in 2027 reguliere en incidentele middelen beschikbaar. Voor het Toekomstperspectief Toerisme is in 2027 € 25.000 aanvullend opgenomen. Voor het nieuwe horeca- en detailhandelbeleid is € 30.000 beschikbaar. Begroting 2027–2030 In onderstaande tabel staan de geraamde lasten en baten van dit programma. Bij de baten staat een minbedrag. Dat betekent dat de gemeente inkomsten ontvangt. Toevoegingen aan en onttrekkingen uit reserves staan apart. Bedragen x € 1.000 Taakveld | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Exploitatie Lasten 2.1 | Toerisme & recreatie | 292 | 237 | 237 | 237 2.2 | Economische zaken | 298 | 291 | 291 | 291 2.3 | Toeristenbelasting | 40 | 40 | 40 | 40 630 | 568 | 568 | 568 Baten 2.1 | Toerisme & recreatie | 0 | 0 | 0 | 0 2.2 | Economische zaken | -138 | -138 | -138 | -138 2.3 | Toeristenbelasting | -7.587 | -7.739 | -7.894 | -8.051 -7.725 | -7.877 | -8.032 | -8.189 -7.095 | -7.309 | -7.464 | -7.621 Mutaties reserves Toevoegingen 2.10 | Mutaties reserves | 45 | 60 | 60 | 60 45 | 60 | 60 | 60 Onttrekkingen 2.10 | Mutaties reserves | 0 | 0 | 0 | 0 0 | 0 | 0 | 0 45 | 60 | 60 | 60 Saldo progr. 2 | -7.050 | -7.249 | -7.404 | -7.561 Naast onze eigen indicatoren moeten gemeenten een aantal landelijke beleidsindicatoren opnemen.
Deze cijfers worden voor alle gemeenten op dezelfde manier bijgehouden en maken vergelijking mogelijk. De verplichte BBV-indicatoren zijn te vinden in bijlage 8. 20 0.0.0 Hoofdstuk 21 Kop Waar gaat het over? Op Terschelling willen we dat mensen gezond kunnen leven, voldoende bewegen, mee kunnen doen en zich kunnen blijven ontwikkelen. Goede voorzieningen voor onderwijs, sport, gezondheid en ontmoeting helpen daarbij. We hebben extra aandacht voor kinderen en jongeren, ouderen en inwoners voor wie meedoen minder vanzelfsprekend is. Ook willen we dat inwoners weten waar ze terecht kunnen als ze hulp of ondersteuning nodig hebben. Cultuur, tradities, evenementen en erfgoed dragen bij aan de verbondenheid op het eiland. Daar gaan we zorgvuldig mee om, zodat het verhaal en het karakter van Terschelling ook voor volgende generaties herkenbaar blijven. Onderwijs en ontwikkeling lopen als een rode draad door dit programma. Kinderen en jongeren moeten goede kansen krijgen om zich te ontwikkelen, maar ook daarna blijven leren en ontwikkelen belangrijk. De bibliotheek ondersteunt daarbij, onder andere op het gebied van lezen, taal, digitale vaardigheden en ontmoeting. Sport Wat willen we bereiken? We willen dat inwoners gezond kunnen leven en voldoende bewegen.
Daarbij hebben we extra aandacht voor inwoners voor wie sporten en bewegen minder vanzelfsprekend is, zoals jongeren, ouderen en inwoners met een beperking. Ook moeten inwoners veilig en prettig kunnen sporten. De gemeentelijke sportaccommodaties moeten veilig en goed onderhouden zijn en het sportbeleid moet blijven aansluiten bij wat inwoners nodig hebben. Wat doen we in 2027? We helpen meer inwoners om te bewegen Niet iedereen vindt vanzelf de weg naar sport en beweging. In 2027 zetten we daarom een tweede buurtsportcoach in en breiden we het aanbod uit voor onder andere jongeren, ouderen en inwoners die extra ondersteuning nodig hebben. Voor inwoners van 65 jaar en ouder organiseren we een Fit-testdag. Zij krijgen inzicht in hun fysieke mogelijkheden en kunnen waar nodig worden begeleid naar passend sport- of beweegaanbod. We zorgen dat sportaccommodaties veilig en goed onderhouden zijn We brengen de staat van de gemeentelijke sportaccommodaties goed in beeld en pakken herstelmaatregelen op waar dat nodig is. We werken ernaartoe dat alle gemeentelijke sportaccommodaties eind 2028 voldoen aan de veiligheids- en onderhoudseisen. Programma 3 2.3 Onderwijs, sport en cultuur We houden het sportbeleid actueel We bekijken opnieuw of de afspraken in het Lokaal Sportakkoord nog passen bij Terschelling.
In 2027 actualiseren we het akkoord en nemen we daarin ook de ambities uit het coalitieakkoord en Gezonde Generatie 2040 mee. Hoe zien we of het werkt? We volgen de ontwikkeling aan de hand van deze indicatoren. Indicator | Waar staan we nu? | Waar werken we naartoe? Volwassenen die voldoende | 68% van de volwassenenop Terschelling | In 2028 is dit gestegen naar 72%. bewegen | beweegt voldoende volgens de landelijke beweegrichtlijnen. Jongeren die dagelijks voldoende | 23% van de jongeren van 12 t/m 18 jaar | In 2028 is dit gestegen naar 30%. bewegen | beweegt dagelijks minimaal één uur. Veilige en goed onderhouden | De huidige situatie moet nog worden | Eind 2028 voldoet 100% van de gemeentelijke sportaccommodaties | vastgesteld. | sportaccommodaties aan de veiligheids- en onderhoudseisen. Lokaal Sportakkoord | Het Sportakkoord is niet actueel. | We actualiseren het Sportakkoord in 2027. Vanaf 2028 evalueren we het ieder jaar en stellen we het waar nodig bij. Volksgezondheid en preventie Wat willen we bereiken? We willen dat inwoners zo gezond mogelijk kunnen leven en dat gezondheidsproblemen zoveel mogelijk worden voorkomen. Als er toch problemen ontstaan, willen we dat die vroeg worden herkend en dat inwoners op tijd passende ondersteuning kunnen vinden. Daarbij is extra aandacht voor mentale gezondheid.
Inwoners die psychisch kwetsbaar zijn of te maken hebben met suïcidale gedachten moeten laagdrempelig ondersteuning kunnen vinden. Wat doen we in 2027? We willen gezondheidsproblemen eerder voorkomen In 2027 starten we minimaal drie nieuwe activiteiten op het gebied van gezondheid, leefstijl en welzijn. Ook voeren we Welzijn op Recept in en organiseren we een Fit-testdag voor ouderen, met waar nodig een vervolg richting valpreventie. Het gezondheidsbeleid wordt geactualiseerd, zodat het beter aansluit bij de gezondheidsvragen die nu op Terschelling spelen. We versterken de aandacht voor mentale gezondheid We stellen het gemeentelijke suïcidepreventiebeleid vast en starten met de uitvoering daarvan. Samen met maatschappelijke partners bereiden we ook een lokaal suïcidepreventiepunt voor, zodat inwoners laagdrempelig terechtkunnen voor ondersteuning, signalering en doorverwijzing. 22 23 We actualiseren Helder Terschelling Alcohol- en middelengebruik blijft een belangrijk onderdeel van preventie. Daarom actualiseren we Helder Terschelling, zodat de aanpak weer aansluit bij de actuele problemen en ontwikkelingen op Terschelling. Hoe zien we of het werkt? We volgen de ontwikkeling aan de hand van deze indicatoren. Indicator Waar staan we nu? Waar werken we naartoe? Preventieve activiteiten In 2026 zijn er geen preventieactiviteiten gestart. Minimaal 3 nieuwe activiteiten per jaar.
Gezondheidsbeleid Het gezondheidsbeleid is niet actueel. In 2027 is het beleid geactualiseerd en daarna wordt het jaarlijks geëvalueerd. Lokaal suïcidepreventiepunt Er is nog geen lokaal suïcidepreventiepunt. In 2028 is het punt operationeel en wordt het daarna jaarlijks met samenwerkingspartners geëvalueerd. Welzijn op Recept Er zijn nog geen deelnemers. Het aantal deelnemers stijgt jaarlijks met 5%. Helder Terschelling Helder Terschelling is niet actueel. Helder Terschelling wordt geactualiseerd en daarna jaarlijks geëvalueerd. Samenleving en cultuur Wat willen we bereiken? We willen dat iedereen op Terschelling mee kan doen en zich welkom en betrokken voelt. Inwoners moeten zo min mogelijk drempels ervaren om deel te nemen aan de samenleving en weten waar ze terechtkunnen als ze ondersteuning nodig hebben. Daarbij hebben we aandacht voor inclusie, gelijke behandeling en sociale verbinding. Ook willen we jongeren bereiken met activiteiten die bijdragen aan hun ontwikkeling en mentale gezondheid. Wat doen we in 2027? We maken meedoen makkelijker In 2027 stellen we de Lokale Inclusie Agenda vast en starten we met de uitvoering. Daarmee brengen we beter in beeld waar inwoners tegen drempels aanlopen en wat nodig is om die weg te nemen.
We blijven samenwerken met het antidiscriminatiebureau en maken beter bekend waar inwoners terechtkunnen als zij te maken krijgen met discriminatie of uitsluiting. We ondersteunen ontmoeting en verbinding We ondersteunen initiatieven die zorgen voor ontmoeting, inclusie en meedoen. Daarmee willen we de sociale verbinding op het eiland versterken. We zetten jeugdwerk in om problemen eerder te voorkomen Jeugdwerk (SJT) helpt om jongeren te bereiken voordat problemen groter worden. Daarom zetten we jeugdwerk in voor preventie, mentale gezondheid en een gezonde ontwikkeling van jongeren. 24 Hoe zien we of het werkt? We volgen de ontwikkeling aan de hand van deze indicatoren. Indicator Waar staan we nu? Waar werken we naartoe in 2030? Lokale Inclusie Agenda Er is nog geen Lokale Inclusie Agenda. In 2027 is de agenda vastgesteld. Daarna wordt deze iedere twee jaar geëvalueerd en waar nodig aangepast. Meldingen van discriminatie In 2025 waren er 12 meldingen. We volgen de ontwikkelingen van het aantal meldingen en gebruiken die informatie om te bepalen waar extra aandacht nodig is. Jongeren die deelnemen aan activiteiten van SJT De huidige deelname is nog niet bekend. We brengen de deelname eerst in beeld en volgen daarna of meer jongeren worden bereikt. Het doel is dat het aantal deelnemers elk jaar met 3% stijgt.
Cultuur en evenementen Wat willen we bereiken? We willen dat de Terschellinger identiteit zichtbaar en herkenbaar blijft voor eilanders van nu en in de toekomst. Cultuur, erfgoed en evenementen spelen daarin een belangrijke rol. Tegelijk staan cultuur en evenmenten onder druk door meer regels, beperkte capaciteit en een afnemende inzet van vrijwilligers. Daarom willen we beter weten waar de knelpunten zitten en duidelijker maken welke ruimte er is voor evenementen. Daarbij willen we dat organisatoren minder regeldruk ervaren, overlast zoveel mogelijk wordt beperkt en de Terschellinger identiteit zichtbaar en beleefbaar blijft. Wat doen we in 2027? We brengen beter in beeld wat cultuur en evenementen nodig hebben In 2027 brengen we knelpunten en risico’s rond cultuur, erfgoed en evenementen in kaart. We kijken daarbij ook naar de capaciteit en middelen die nodig zijn, zowel op korte als langere termijn. De uitkomsten gebruiken we om het cultuur-, erfgoed- en evenementenbeleid te actualiseren. We maken duidelijker waar evenementen mogelijk zijn We ronden de locatieprofielen voor evenementen af. Daarmee wordt per locatie duidelijker wat er mogelijk is en welke aandachtspunten gelden voor bijvoorbeeld omgeving, veiligheid en overlast.
We werken aan één duidelijke plek voor organisatoren Het organiseren van een evenement vraagt nu vaak contact met verschillende onderdelen van de gemeente. Daarom maken we in 2027 een plan voor een evenementenloket. Daarmee willen we organisatoren beter en eenvoudiger helpen bij vergunningen, regels en praktische vragen. 25 Hoe zien we of het werkt? We volgen de ontwikkeling aan de hand van deze indicatoren. Indicator Waar staan we nu? Waar werken we naartoe in 2030? Evenementenloket Er is nog geen evenementenloket. In 2028 is het loket operationeel. Daarna evalueren we het jaarlijks met samenwerkingspartners. Overlast door evenementen Het aantal klachten is nog niet inzichtelijk. In 2027 brengen we het aantal klachten in beeld en houden we deze bij. Vanaf 2028 willen we het aantal klachten ieder jaar verminderen. Cultuur- en evenementenbeleid Het beleid is nog niet geactualiseerd. Het beleid is vastgesteld en wordt periodiek geëvalueerd met eilandpartners en inwoners en aan de hand van het gastenonderzoek. Onderwijs en kinderopvang Wat willen we bereiken? We willen dat kinderen en jongeren op Terschelling zich goed kunnen ontwikkelen en onderwijs krijgen dat past bij wat zij nodig hebben. Dat betekent goed en inclusief onderwijs, gelijke kansen en ondersteuning op het moment dat dat nodig is. We willen onderwijsachterstanden en schooluitval zoveel mogelijk voorkomen.
Daarbij kijken we naar de hele ontwikkeling van 0 tot 23 jaar. Kinderopvang, onderwijs, jeugd, welzijn, zorg en andere maatschappelijke partners moeten goed op elkaar aansluiten. Zo kunnen achterstanden en problemen eerder worden gezien en kan ondersteuning sneller worden georganiseerd. Ook moeten onderwijs en kinderopvang op het eiland toekomstbestendig blijven. Dat vraagt om voldoende personeel, goede schoolgebouwen en kinderopvang die past bij wat gezinnen op Terschelling nodig hebben. Wat doen we in 2027? We zorgen voor een betere aansluiting tussen onderwijs, kinderopvang en ondersteuning In 2027 werken we samen met onderwijs, kinderopvang en het Eilandteam aan een visie op jeugd en onderwijs. Daarbij kijken we naar de ontwikkeling van kinderen en jongeren van 0 tot 23 jaar en naar de aansluiting tussen onderwijs, jeugd, welzijn en zorg. We versterken ook de samenwerking tussen kinderopvang, primair en voortgezet onderwijs en andere maatschappelijke partners. We werken aan toekomstbestendig onderwijs op het eiland We zorgen voor een toekomstbestendige organisatie van het primair en voortgezet onderwijs. Ook onderzoeken we samen met onder andere NHL Stenden hoe we het onderwijsaanbod op Terschelling kunnen verbreden. We werken verder aan toekomstbestendige schoolgebouwen We gaan verder met de vernieuwing en verduurzaming van de schoolgebouwen.
Eerst ligt de nadruk op ’t Schylger Jouw, daarna op ’t Jok. 26 We geven kinderen zoveel mogelijk gelijke kansen We ondersteunen leerlingen die extra hulp nodig hebben en werken aan inclusief onderwijs, gelijke kansen en het voorkomen van schooluitval. Ook versterken we de voor- en vroegschoolse educatie, zodat ontwikkelachterstanden zo vroeg mogelijk worden herkend en aangepakt. We kijken of de kinderopvang past bij wat gezinnen nodig hebben We brengen in beeld of er voldoende en passende kinderopvang is voor eilandgezinnen. Daarbij kijken we ook naar spreiding en flexibiliteit. Hoe zien we of het werkt? We volgen de ontwikkeling aan de hand van drie indicatoren. Indicator Waar staan we nu? Waar werken we naartoe? Visie op jeugd en onderwijs Er is nog geen vastgestelde visie. In 2027 is de visie vastgesteld en vertaald naar concrete afspraken en activiteiten. Doorgaande ontwikkel- en leerlijn Is in ontwikkeling. De leerlijn is structureel versterkt en wordt jaarlijks geëvalueerd. Governance primair en voortgezet onderwijs Is in transitie. De governance is geborgd en wordt jaarlijks geëvalueerd. Onderwijshuisvesting Is in ontwikkeling. De plannen voor de schoolgebouwen zijn vastgesteld en in uitvoering. Samenwerking binnen de LEA-structuur Is in transitie. In 2027 vinden gezamenlijke uitvoeringsactiviteiten plaats.
Gelijke kansen en voorkomen van schooluitval Is in ontwikkeling. De activiteiten worden jaarlijks uitgevoerd en geëvalueerd. Vraag en aanbod kinderopvang Is in ontwikkeling. Vraag en aanbod worden jaarlijks gevolgd en waar nodig wordt bijgestuurd. Voor- en vroegschoolse educatie (VVE) Het beleid is in ontwikkeling. Het VVE-beleid is vastgesteld en in uitvoering. Bibliotheek Wat willen we bereiken? We willen dat de bibliotheek een toegankelijke plek is waar inwoners kunnen lezen, leren, elkaar ontmoeten en hulp kunnen krijgen bij taal en digitale vaardigheden. De bibliotheek is daarmee meer dan een plek om boeken te lenen. Ze helpt inwoners om mee te kunnen doen in een samenleving waarin steeds meer digitaal gaat en werkt daarbij samen met onderwijs, kinderopvang en andere organisaties. 27 Wat doen we in 2027? We vernieuwen de bibliotheek In 2027 werken we verder aan een toekomstgerichte bibliotheek. We vernieuwen het aanbod voor lezen, taal, mediawijsheid en digitale vaardigheden. We helpen inwoners bij taal en digitale vragen We starten minimaal twee nieuwe activiteiten rond taal, lezen, basisvaardigheden en digitale vaardigheden. Ook blijven inwoners in de bibliotheek terechtkunnen met digitale vragen en voor hulp bij het vinden van informatie.
We versterken de bibliotheek als ontmoetingsplek We willen dat de bibliotheek een plek is waar inwoners niet alleen komen om te lezen, maar ook om te leren, elkaar te ontmoeten en mee te doen. Daarom versterken we de samenwerking met onderwijs, kinderopvang en andere maatschappelijke organisaties. Hoe zien we of het werkt? We volgen de ontwikkeling aan de hand van deze indicatoren. Indicator Waar staan we nu? Waar werken we naartoe? Toekomstgerichte bibliotheek De vernieuwing is in ontwikkeling. In 2027 is de formulebibliotheek in gebruik en daarna wordt deze jaarlijks geëvalueerd. Activiteiten voor taal, lezen en digitale vaardigheden Het aanbod wordt verder ontwikkeld. In 2027 starten minimaal twee nieuwe activiteiten. Bibliotheek als ontmoetingsplek De rol als ontmoetingsplek wordt verder ontwikkeld. De bibliotheek is structureel versterkt als plek voor leren, ontmoeten en meedoen. Digitale ondersteuning De deelname wordt nog niet structureel gevolgd. We volgen het gebruik en kijken of meer inwoners worden bereikt. Museum ’t Behouden Huys, Historisch Centrum en Erfgoed Terschelling Wat willen we bereiken? We willen dat de geschiedenis en cultuur van Terschelling zichtbaar en toegankelijk blijven voor inwoners en bezoekers. Museum ’t Behouden Huys, het Historisch Centrum en Erfgoed Terschelling bewaren en vertellen het verhaal van het eiland.
Daarbij wordt steeds meer informatie digitaal beschikbaar, zodat inwoners, scholen, onderzoekers en andere geïnteresseerden deze makkelijker kunnen vinden en gebruiken. Wat doen we in 2027? We houden het museum aantrekkelijk en actueel We voeren onderhoud en herstel uit aan de vaste tentoonstellingen van Museum ’t Behouden Huys en maken een nieuwe tentoonstelling over de Terschellinger boerenwagen. 28 Ook zetten we het educatieve project voor basisschoolleerlingen voort. In 2027 staan bekende en beeldbepalende gebouwen op Terschelling centraal. We maken historische informatie beter vindbaar We maken de kaartencollectie en andere historische informatie verder toegankelijk en blijven werken aan de zichtbaarheid van het museum en het Historisch Centrum. We bouwen Erfgoed Terschelling verder uit De afgelopen vijf jaar is geïnvesteerd in Erfgoed Terschelling en in de mogelijkheid voor inwoners en andere geïnteresseerden om historisch materiaal beschikbaar te stellen. In 2027 evalueren en herijken we deze aanpak. We blijven documenten, foto’s, films, objecten en verhalen toevoegen en kijken hoe organisaties en verenigingen makkelijker kunnen aansluiten en materiaal kunnen aanleveren. Hoe zien we of het werkt? We volgen de ontwikkeling aan de hand van deze indicatoren.
Indicator Waar staan we nu? Waar werken we naartoe? Wisselende tentoonstellingen In 2026 was er een grote tentoonstelling over Barent Fockesz, de ‘Vliegende Hollander’. Jaarlijks een kleinere tentoonstelling en eens per twee tot vier jaar een grotere tentoonstelling. Bezoek Museum ’t Behouden Huys Gemiddeld 12.630 bezoekers per jaar over de afgelopen vijf jaar. Het bezoekersaantal blijft gelijk aan de voorgaande jaren of stijgt. Digitaal aanbod Erf-goed Terschelling We evalueren de huidige aanpak. Het digitale aanbod groeit jaarlijks met 10%. Aangesloten organisaties en verenigingen De database wordt verder opgebouwd. Steeds meer organisaties en verenigingen leveren materiaal aan en sluiten aan. Bekendheid en gebruik Erfgoed Terschelling Er is nog geen nulmeting. We brengen bekendheid en gebruik in beeld en gebruiken dit om de vindbaarheid en het aantal bezoekers verder te verbeteren en vergroten. Wat mag het kosten? Voor de uitvoering van dit programma gebruiken we bestaande budgetten, rijksmiddelen en subsidies. Begroting 2027 – 2030 In 2027 geven we binnen dit programma ongeveer € 2,1 miljoen uit. Het grootste deel daarvan gaat naar kunst, cultuur en erfgoed. Ook onderwijs en sport, volksgezondheid en preventie vormen een belangrijk deel van de uitgaven. In onderstaande tabel staat hoe de lasten en baten over de verschillende onderdelen zijn verdeeld.
Een minbedrag bij de baten betekent dat de gemeente inkomsten ontvangt. Bedragen x € 1.000 Taakveld | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Exploitatie Lasten 3.1 | Onderwijs | 402 | 402 | 402 | 402 3.2 | Sport, volksgezondheid en preventie | 372 | 383 | 383 | 383 3.3 | Kunst, cultuur en erfgoed | 899 | 899 | 899 | 899 3.4 | Bibliotheek | 211 | 211 | 211 | 211 3.5 | Leefbaarheid | 96 | 96 | 96 | 96 3.6 | Jeugd- en ouderenwerk | 158 | 158 | 158 | 158 2.138 | 2.149 | 2.149 | 2.149 Baten 3.1 | Onderwijs | -83 | -83 | -83 | -83 3.2 | Sport, volksgezondheid en preventie | 0 | 0 | 0 | 0 3.3 | Kunst, cultuur en erfgoed | -112 | -112 | -112 | -112 3.4 | Bibliotheek | 0 | 0 | 0 | 0 3.5 | Leefbaarheid | 0 | 0 | 0 | 0 3.6 | Jeugd- en ouderenwerk | 0 | 0 | 0 | 0 -195 | -195 | -195 | -195 1.943 | 1.954 | 1.954 | 1.954 Mutaties reserves Toevoegingen 3.10 | Mutaties reserves | 0 | 0 | 0 | 0 0 | 0 | 0 | 0 Onttrekkingen 3.10 | Mutaties reserves | 0 | 0 | 0 | 0 0 | 0 | 0 | 0 0 | 0 | 0 | 0 Saldo progr. 3 | 1.943 | 1.954 | 1.954 | 1.954 De kapitaallasten van de onderwijshuisvesting zijn niet meegenomen in de ramingen van dit programma, deze zitten verwerkt bij programma 6 op het onderdeel gebouwenbeheer.
Verbonden partijen Binnen het programma Onderwijs, Sport en Cultuur is één verbonden partij betrokken: • | Stichting Beheer Schoolgebouwen Naast onze eigen indicatoren moeten gemeenten een aantal landelijke beleidsindicatoren opnemen. Deze cijfers worden voor alle gemeenten op dezelfde manier bijgehouden en maken vergelijking mogelijk. De verplichte BBV-indicatoren zijn te vinden in bijlage 8. 29 0.0.0 Hoofdstuk 30 Kop Waar gaat het over? Inwoners hebben ondersteuning nodig, bijvoorbeeld bij geldzorgen, opvoeden, zorg, zelfstandig wonen of meedoen in de samenleving. Tegelijk neemt de druk op zorg en ondersteuning toe. Terschelling vergrijst, professionals zijn niet altijd makkelijk te vinden en vragen van inwoners worden soms ingewikkelder. We willen dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig kunnen leven, mee kunnen doen en op tijd passende ondersteuning krijgen. Problemen proberen we zoveel mogelijk te voorkomen of vroeg te signaleren. Het Eilandteam speelt daarin een belangrijke rol. Inwoners kunnen hier terecht met vragen over zorg, welzijn, jeugd, participatie, inkomen en bestaanszekerheid. Wat willen we bereiken? We willen dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig kunnen leven, mee kunnen doen en voldoende bestaanszekerheid ervaren. Als ondersteuning nodig is, moet die op tijd beschikbaar zijn en passen bij wat iemand nodig heeft.
Daarbij willen we een sterke sociale basis, waarin inwoners, verenigingen, vrijwilligers, maatschappelijke organisaties en professionals elkaar versterken. Concreet willen we dat: • inwoners weten waar ze terechtkunnen met een vraag om ondersteuning; • problemen vroeg worden gesignaleerd en waar mogelijk worden voorkomen; • ondersteuning op het gebied van zorg, welzijn, jeugd, participatie, inkomen en wonen goed op elkaar aansluit; • inwoners zoveel mogelijk zelf de regie houden over hun leven. Wat doen we in 2027? We helpen inwoners eerder bij geldzorgen Financiële problemen kunnen snel groter worden als hulp te laat komt. Daarom voeren we in 2027 het uitvoeringsprogramma Bestaanszekerheid uit. We maken inkomensondersteuning beter toegankelijk en versterken de vroegsignalering van schulden en andere financiële problemen. We maken ondersteuning beter vindbaar Inwoners moeten makkelijk kunnen zien waar zij met een vraag terechtkunnen. Daarom ontwikkelen we het Eilandteam verder als herkenbaar en laagdrempelig toegangspunt. Programma 4 2.4 Sociaal domein We verbeteren de bereikbaarheid, toegankelijkheid en dienstverlening en versterken de samenwerking met maatschappelijke partners. Ook werken we uit hoe een ondersteuningspunt voor informatie, advies, vrijwilligerscoördinatie, mantelzorgondersteuning en welzijn eruit kan zien.
We zorgen voor passende ondersteuning om mee te kunnen doen Niet voor iedereen is meedoen vanzelfsprekend. Daarom werken we in 2027 verder uit hoe dagbesteding in groepsverband en maatschappelijke participatie voor inwoners zonder arbeidsmarktperspectief kunnen worden georganiseerd. Ook ondersteunen we mantelzorgers en versterken we de sociale basis, zodat inwoners zo lang mogelijk mee kunnen blijven doen en ondersteuning dichtbij beschikbaar is. We zetten eerder in op ondersteuning voor kinderen, jongeren en gezinnen We willen problemen bij kinderen, jongeren en gezinnen zoveel mogelijk voorkomen of vroeg herkennen. Daarom voeren we de Hervormingsagenda Jeugd uit en passen we de Verordening Jeugdhulp en de bijbehorende beleidsregels aan. Ook stellen we regionale uitgangspunten vast voor de inkoop van specialistische jeugdhulp vanaf 2028. We proberen dak- en thuisloosheid te voorkomen We zetten in op vroegsignalering, het voorkomen van huisuitzettingen en samenwerking binnen de Friese aanpak Wonen Eerst. Zo willen we voorkomen dat inwoners hun woning verliezen en ervoor zorgen dat zij zoveel mogelijk in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen. In 2027 stellen we ook het Friese beleidskader en de uitvoeringsagenda Aanpak Dakloosheid 2026–2032 vast.
We werken aan gezondheid en veerkracht Via GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord), frIZA (Friese Integraal Zorgakkoord) en AZWA (Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord) werken we verder aan mentale gezondheid, weerbaarheid en een gezonde leefstijl. Daarmee willen we problemen eerder voorkomen en inwoners ondersteunen om zo gezond en zelfstandig mogelijk te leven. Hoe zien we of het werkt? We volgen de ontwikkeling aan de hand van deze indicatoren. Indicator | Waar staan we nu? | Waar werken we naartoe? Aanvragen binnen de wettelijke | In 2027 voeren we een nulmeting uit. | Minimaal 95% van de aanvragen wordt termijn afgehandeld | binnen de wettelijke termijn afgehandeld. Gemiddelde doorlooptijd van | In 2027 voeren we een nulmeting uit. | De gemiddelde doorlooptijd is lager dan aanvragen | in 2027. Tevredenheid over de kwaliteit van | In 2025 gaven inwoners gemiddeld een 8,4. | De waardering blijft gelijk of wordt hoger. de hulp Tevredenheid over de oplossing van | In 2025 gaven inwoners gemiddeld een 8,7. | De waardering blijft gelijk of wordt hoger. de hulpvraag door het Eilandteam Huishoudens bereikt via | In 2027 voeren we een nulmeting uit. | Het aantal bereikte huishoudens blijft gelijk vroegsignalering van schulden | of neemt toe.