c. Bijlage 0 - IHP Terschelling DEF

IHP 2023-2040 GEMEENTE TERSCHELLING VERSIE 1.0 | 09-06-2023

VERSIE:

1.0

DATUM:

08-06-2023

Pagina 2 van 61

Inhoudsopgave Samenvatting

5

1.

Inleiding

10

1.1

Aanleiding

10

1.2

Doelstelling

10

1.3

Totstandkoming

10

1.4

Organisatie

10

1.5

Uitgangspunten

11

2.

Achtergrond

12

2.1

Algemeen

12

2.2

Wet- en regelgeving

12

2.2.1

Wettelijke grondslag

12

2.2.2

Verordening Onderwijshuisvesting

12

2.2.3

Verantwoordelijkheidsverdeling

12

2.2.4

(Vervangende) nieuwbouw versus renovatie

13

2.3

Uitgangspunten IHP

13

2.3.1

Wettelijke eisen aan onderwijsgebouwen

13

2.3.2

Financieel kader

13

2.3.3

Duurzame en gezonde schoolgebouwen

14

3.

Beleidsuitgangspunten

16

3.1

Landelijk beleid

16

3.1.1

Onderwijs

16

3.1.2

Onderwijshuisvesting

16

3.2

3.3

Regionaal beleid

18

3.2.1

18

Programma Waddeneilanden

Lokaal beleid

19

3.3.1

Toekomstvisie TS25

19

3.3.2

Toekomstbestendig Vastgoed Terschelling

20

3.3.3

Samen Duurzaam

22

3.3.4

Woonvisie Terschelling

22

3.3.5

Lokaal Sportakkoord

22

3.3.6

Coalitieakkoord 2022-2026

23

4.

Analyse bestaande situatie

24

4.1

Overzicht gebouwen

24

IHP 2023-2040

Pagina 3 van 61

4.2

Methode

25

4.3

Beoordeling

26

5.

Huidige en toekomstige huisvestingsvraag

28

5.1

Algemeen

28

5.1.1

Overzicht betrokkenen

28

5.1.2

Ontwikkeling leerlingaantallen

29

5.1.3

Uitgangspunten locaties en scholen

29

5.1.4

Visie toekomstbestendig onderwijs

30

5.1.5

Uitgangspunten ruimtebehoefte

31

5.2

Onderwijs

33

5.2.1

Algemeen

33

5.2.2

OBS Prinses Margrietschool

33

5.2.3

CBS Vossersschool

33

5.2.4

OBS ’t Hunnighouwersgat

34

5.2.5

OBS ’t Jok

34

5.2.6

CBS ’t Jok

34

5.2.7

‘t Schylger Jouw (VO)

34

5.2.8

Onderwijs overige

34

5.3

Sport

35

5.4

Overige partijen

37

5.4.1

Kinderopvang

37

5.4.2

Stichting Thuishaven

37

5.4.3

Stichting Jeugdwerk Terschelling

38

5.4.4

Bibliotheek Terschelling

38

5.4.5

Dorpshuis De Driemaster

39

5.4.6

Dorpshuis De Stoek

39

6.

Vergelijking vraag en aanbod

41

6.1

Methode

41

6.2

6.3

6.4

6.1.1

Stappenplan

41

6.1.2

Bepaling toekomstige ruimtebehoefte

42

Schoolgebouwen Midsland

42

6.2.1

VO Midsland ’t Schylger Jouw

42

6.2.2

PO Midsland (’t Hunnighouwersgat + Prokino)

43

Schoolgebouw PO Hoorn

43

6.3.1

’t Jok twee scholen onder één dak

43

6.3.2

’t Jok één school

44

Schoolgebouw PO West-Terschelling

44

IHP 2023-2040

Pagina 4 van 61

6.4.1

PO West-Terschelling (Brede school + Prokino)

44

6.5

Conclusie

45

7.

Scenario’s

47

7.1

Algemeen

47

7.2

Midsland

47

7.3

7.4

7.2.1

Toekomstige situatie: ambitie/ doelstelling

47

7.2.2

Scenario’s Midsland algemeen

48

7.2.3

Scenario A: allés in één (keer)

48

7.2.4

Scenario B: ruimtereservering basisonderwijs op kavel ’t Schylger Jouw

48

7.2.5

Koppelkansen Midsland

49

Hoorn

49

7.3.1

Toekomstige situatie: ambitie/ doelstelling

49

7.3.2

Scenario’s Hoorn algemeen

49

7.3.3

Scenario A: twee scholen onder één dak

50

7.3.4

Scenario B: één school in Hoorn

50

7.3.5

Koppelkansen Hoorn

51

West-Terschelling

51

7.4.1

Toekomstige situatie: ambitie/ doelstelling

51

7.4.2

Scenario’s West-Terschelling algemeen

52

7.4.3

Scenario A: Verduurzaming + vernieuwbouw dubbele gymzaal

52

7.4.4

Scenario B: Verduurzaming + vervangende nieuwbouw enkele gymzaal

53

7.5

Voorkeursscenario

53

8.

Uitwerking en fasering

54

8.1

Financiële uitwerking

54

8.1.1

Uitgangspunten

54

8.1.2

Financiële vertaling scenario’s

56

8.1.3

Bijkomende kosten en risicoreservering

58

8.2

Fasering en kapitaallasten

Bijlagen

IHP 2023-2040

59 61

Pagina 5 van 61

Samenvatting Visie gemeente Terschelling In het voorjaar van 2022 is het Coalitieakkoord 2022-2026: “Koers naar de toekomst: Meedenken, Meepraten, Meedoen” vastgesteld als belangrijk ambitie voor Terschelling. In dit coalitieakkoord is de visie van de gemeente met betrekking tot onderwijs(huisvesting) op Terschelling opgenomen. Belangrijke kaderstellende uitgangspunten in het coalitieakkoord zijn: -

Iedere eilander verdient goed onderwijs en dat houdt niet op na de basisschool. Ook het vervolgonderwijs verdient meer aandacht;

-

Onderzoeken van de mogelijkheden voor het samengaan van het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs in Midsland, het Zweedse model;

-

In de kernen West Terschelling, Midsland en Hoorn is minimaal één voorziening voor primair onderwijs aanwezig;

-

Initiatieven op het gebied van vervolgopleidingen, zoals MBO worden gestimuleerd.

Hiermee wordt invulling gegeven aan de bijzondere positie die het onderwijs op Terschelling heeft. Daarnaast is de ambitie om een multifunctionele sporthal te realiseren. Ondanks dat sport is gerelateerd aan het huidige onderwijs, maakt dit geen onderdeel uit van dit IHP. In de verdere uitwerking vormen de ambities uit de Toekomstvisie TS25, Toekomstbestendig Vastgoed Terschelling, Samen Duurzaam, Lokaal Sportbeleid en de Woonvisie Terschelling een nadere leidraad, voor zover deze het speelveld van de onderwijshuisvesting raken.

Doel, (wettelijke) kaders en uitgangspunten Dit Integrale Huisvestingsplan 2023-2040 (IHP) geeft een planmatig overzicht voor de aanpak van de huisvesting van het primair en voortgezet onderwijs op Terschelling over een langere periode. De onderwijsregelgeving schrijft voor dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor de bekostiging van (ver)nieuwbouw van schoolgebouwen. Dit wordt vertaald in de Verordening Onderwijshuisvesting. Zodra er sprake is van vervangende (ver)nieuwbouw, dan is het IHP een middel om langjarig de uitvoering van projecten planmatig te borgen en daarmee ook een financiële meerjaren prognose inzichtelijk te maken. Het IHP is een sturingsmiddel om naast de wettelijke zorgplicht van de gemeente, ook een gezamenlijke visie met de onderwijsbesturen te ontwikkelen en deze als gezamenlijke strategie vast te leggen. Het ontwikkelen van een gezamenlijke strategie vormde een belangrijk uitgangspunt bij de totstandkoming van dit IHP. Met de schoolbesturen Openbaar Onderwijs Terschelling (OOT) en Christelijke Vereniging Primair Onderwijs Terschelling (CVPOT) is een gezamenlijk proces doorlopen om met elkaar afspraken te maken over toekomstbestendige onderwijshuisvesting op Terschelling.

In het IHP zijn de wettelijke en beleidsmatige kaders en uitgangspunten opgenomen. Gemeenten hebben een wettelijke zorgplicht voor adequate onderwijshuisvesting. Belangrijke onderdelen daarbij zijn de wettelijke eisen die worden gesteld aan onderwijsgebouwen, zoals het huidige Bouwbesluit 2021 met regels ten aanzien van duurzaamheid en de Arbowet met regels over een veilige inrichting van schoolgebouwen. De demarcatie van verantwoordelijkheden voor onderwijshuisvesting is in de onderwijsregelgeving vastgelegd. Gemeente is verantwoordelijk voor de bekostiging van (ver)nieuwbouw. Schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor onderhoud en exploitatie en ontvangen hiervoor een vergoeding van het Rijk. Naast de wettelijke kaders zijn er beleidsuitgangspunten die de inhoud van het IHP mede bepalen. Deze beleidsuitgangspunten komen voort uit landelijk beleid, zoals Passend Onderwijs of het Klimaatakkoord.

IHP 2023-2040

Pagina 6 van 61

Scholen en aanverwante functies in de kernen van Terschelling Er zijn op Terschelling zes scholen in vier schoolgebouwen gehuisvest: -

Brede School West-Terschelling: OBS Margrietschool en CBS Vossersschool (primair onderwijs);

-

Midsland: OBS ’t Hunnighouwersgat (primair onderwijs);

-

Midsland: ’t Schylger Jouw (voortgezet onderwijs);

-

Schoolgebouw ’t Jok Hoorn: OBS ’t Jok en CBS ’t Jok (primair onderwijs).

Aangezien onderwijs doorgaans gekoppeld is aan opvang en sport, zijn ook andere functies meegenomen in de analyse. In het IHP proces zijn belanghebbenden betrokken middels interviews, het betreft vertegenwoordigers van: Prokino Kinderopvang (vertegenwoordigd in de Projectgroep), Stichting Thuishaven, Stichting Jeugdwerk Terschelling, Bibliotheek Terschelling, dorpshuis De Driemaster en dorpshuis De Stoek. Met de veranderingen die zich binnen de beleidsperiode voor het onderwijs zich aandienen, ontstaat een moment om de nieuwe of vervangende huisvesting aan te laten sluiten op de eisen van de huidige (en toekomstige) tijd. Andere ontwikkelingen vormen daarbij een kans om mede in gezamenlijkheid te bezien. In dit IHP hebben we dit als ‘koppelkansen’ benoemd. Het betreft geen onderwijs en de investeringen vormen derhalve formeel geen onderdeel van het IHP of de besluitvorming daar over, maar kunnen als mogelijkheid in de verdere planvorming in de context worden meegenomen. De hiervoor benoemde partners spelen een rol bij de koppelkansen. Het gaat bij deze koppelkansen om bijvoorbeeld het toevoegen van het dorpshuis De Stoek aan de schoolontwikkeling in Hoorn, of de vrijval van nieuwe locaties indien schoolgebouwen worden verplaatst (de locatie van De Stoek en gymzaal in Hoorn en op termijn de locatie van ’t Hunninghouwersgat).

Dit biedt kans voor nieuwe ontwikkelingen zoals woningbouw. Het is echter geen doel van het IHP om specifiek koppelkansen uit te werken.

Huidige staat van de gebouwen Van de huidige schoolgebouwen is een analyse en kwalitatieve beoordeling gemaakt op basis van een aantal criteria. Dat zijn onder meer ruimtebehoefte, onderhoudsniveau, functionaliteit, binnenklimaat en duurzaamheid. De school voor voortgezet onderwijs ’t Schylger Jouw (1974) en het onderwijsgebouw ’t Jok in Hoorn (1976) hebben een slechte kwaliteit, de gebouwen zijn meer dan 40 jaar oud (gemiddelde levensduur schoolgebouwen). Basisschool ’t Hunnighouwersgat (2003) is van redelijke kwaliteit, maar kent een matige beoordeling op binnenmilieu, kwaliteit en functionaliteit. De brede school West-Terschelling (2014) scoort goed op de beschouwde criteria. Naast de kwalitatieve beoordeling is voor deze locaties een quickscan uitgevoerd om het energielabel in kaart te brengen en om te verkennen welke verduurzamingsmaatregelen kunnen worden genomen.

Gewenste ontwikkeling onderwijs en huisvesting Samen met CVPOT en OOT is de visie op toekomstbestendig onderwijs verkend. Belangrijke constatering is het besef dat inclusief onderwijs, zoals dat op Terschelling wordt gegeven, bijzonder is! Voor de leefbaarheid van de dorpen en vanwege thuis nabij onderwijs vinden partijen het belangrijk om scholen in de huidige drie kernen te behouden. Vertrekpunt voor het IHP zijn de bestaande locaties van de scholen. Als kansen worden het samenspel tussen onderwijs, zorg en sport gezien en een uitbreiding van onderwijsaanbod zoals het MBO.

De huidige en toekomstige huisvestingsvraag is bepalend voor de aanpak van de huisvesting. Het IHP geeft een analyse van de ontwikkeling van de leerlingaantallen over een periode van 15 jaar, oftewel de ruimtevraag. Er is weliswaar een beperkte terugloop rond 2029, echter stijgt daarna weer het aantal leerlingen naar het huidige niveau van 2023. De gewenste omvang van de ruimtebehoefte kan aansluiten bij de huidige situatie.

IHP 2023-2040

Pagina 7 van 61

De scholen hebben hun onderwijs anders ingericht dan op de wal om het ‘inclusief onderwijs’ mogelijk te maken, dit vertaald zich onder andere naar kleinere klassen en een grotere ondersteuningsbehoefte. Dit is in het IHP vertaald naar een aangepaste ruimtebehoefte (boven de ruimtelijke norm). Ook het bouwen op een eiland maakt dat het normatief bepaalde kengetallen vanuit de VNG (financiële norm) afwijkt, er is daarom gekozen om een ‘eilandtoeslag’ van 10% te hanteren.

Scenario’s toekomstbestendige onderwijshuisvesting Terschelling Uit het vergelijk van de kaders, de huidige staat van de gebouwen en de gewenste ontwikkeling signaleren we een mismatch voor de gebouwen van ’t Schylger Jouw en ’t Jok. Dit geeft aanleiding en prioritering voor een kwalitatieve ingreep. Voor ’t Jok geldt ook een mismatch ten aanzien van ruimtegebruik (een uitbreiding is gewenst op basis van de huidige situatie met twee scholen). Deze uitbreiding is vanuit de voorgestelde benadering voor inclusief onderwijs te verantwoorden. Daarnaast is er op termijn vanuit het klimaatakkoord mogelijke noodzaak om de gebouwen ’t Hunnighouwersgat en de Brede school West-Terschelling (verder) te verduurzamen. Deze bevindingen zijn samen met de schoolbesturen besproken en hebben geleidt tot het verkennen van een aantal prioriteringen en scenario’s.

In het IHP is een prioritering opgenomen die uitgaat van de staat van de gebouwen (bouwjaar, technische staat en energielabel) en vormt de basis voor uitwerking naar het voorkeursscenario. Daaruit volgt dat volgordelijk gestart wordt met het VO ’t Schylger Jouw in Midsland, daarna ’t Jok in Hoorn en vervolgens ’t Hunnighouwersgat in Midsland en de Brede School in West-Terschelling.

Op basis van de prioritering is een voorkeursscenario door de stuurgroep voorgesteld. Hierbij is een afweging gemaakt op basis van de prioritering (wat moet als eerste gezien de kwaliteit), de gewenste situatie en financiën. De koppelkansen vormen géén onderdeel van dit advies, maar geven alleen de context weer voor mogelijkheden. Hier dient separaat besluitvorming over plaats te vinden.

Uitwerking en fasering voorkeursscenario Het voorkeursscenario per kern ziet er als volgt uit:

Midsland - scenario B Vernieuwbouw of vervangende nieuwbouw van ’t Schylger Jouw inclusief gymzaal, met een ruimtereservering voor basisonderwijs op de kavel (en optioneel de verdere verduurzaming van De Driemaster). Binnen deze ontwikkeling wordt op voorhand rekening gehouden met een ruimtereservering voor ’t Hunnighouwersgat op de kavel van ’t Schylger Jouw. Verplaatsen of verder verduurzamen (2030-2050) van ’t Hunnighouwersgat is een keuze die later gemaakt wordt, omwille van de redelijk goede technische staat, boekwaarde en leeftijd van het huidige gebouw en een spreiding van investeringen.

Het voorkeursscenario gaat uit van vervangende nieuwbouw voor ’t Schylger Jouw en gymzaal: -

De investering heeft een geschatte omvang van € 8.466.385 excl. bijkomende kosten

-

De investering heeft een geschatte omvang van € 10.582.981 incl. bijkomende kosten

-

Als uitvoeringsplanning wordt de periode 2023 tot en met 2025 aangehouden;

-

Koppelkans 1: Indien een sporthal in Midsland wordt gerealiseerd is de bouw van een gymzaal niet nodig;

IHP 2023-2040

Pagina 8 van 61

-

Koppelkans 2: De locatie van ’t Hunnighouwersgat valt vrij zodra nieuwbouw bij ’t Schylger Jouw plaatsvindt.

Hoorn - scenario A of B Vernieuwbouw of vervangende nieuwbouw van ’t Jok inclusief verplaatsen gymzaal (en optioneel het verplaatsen van De Stoek). Scenario A gaat uit van het continueren van de huidige situatie met twee scholen onder één dak. Scenario B gaat uit van de samenvoeging van de twee scholen tot één school.

Het voorkeursscenario gaat uit van vernieuwbouw (met uitbreiding in scenario A) van de school of scholen en verplaatsing van de gymzaal: -

De investering – scenario A - heeft een geschatte omvang van € 4.466.125 excl. bijkomende kosten;

-

De investering – scenario A - heeft een geschatte omvang van € 5.582.656 incl. bijkomende kosten;

-

De investering – scenario B - heeft een geschatte omvang van € 4.127.545 excl. bijkomende kosten;

-

De investering – scenario B - heeft een geschatte omvang van € 5.159.431 incl. bijkomende kosten;

-

Als uitvoeringsplanning wordt de periode 2025 tot en met 2027 aangehouden;

-

Koppelkans 1: Met een integratie van het dorpshuis in het schoolgebouw is efficiëntie in het (mede) gebruik van functies mogelijk. Naast efficiëntie biedt dit ook de kans om het aanbod van functies en faciliteiten te vergroten en zo maatschappelijke meerwaarde te creëren.

-

Koppelkans 2: Met het vrijvallen van de huidige locatie van dorpshuis en gymzaal ontstaat er de mogelijkheid deze locatie te herontwikkelen tot woningen. De haalbaarheid hiervan dient nader uitgewerkt te worden.

De ontwikkeling in Hoorn staat niet op zichzelf. Vanuit het woonprogramma en de regiodeal wordt onderzocht of de huidige locatie van gymzaal en De Stoek een andere bestemming gaat krijgen. Verplaatsing van de functie van de Stoek is eveneens opgenomen in de regiodeal. Het voorstel van de Stuurgroep is daarom om Hoorn als een gebiedsontwikkeling te beschouwen. Ten aanzien van scenario A en B is er nog geen keuze gemaakt. Schoolbesturen en gemeente hebben de intentie om met elkaar de samenwerking en mogelijke integratie nader te verkennen. Samenwerking is onderwerp van gesprek, maar vooralsnog is er geen sprake van samenvoeging van beide scholen

West-Terschelling - scenario B Vervangende nieuwbouw van de gymzaal in de vorm van een enkele gymzaal en op termijn (2030-2050) het verder verduurzamen van de Brede School West-Terschelling. Vanuit de uitgangspunten van het klimaatakkoord (CO2 reductie 49% in 2030 en CO2 = 0 in 2050) dient onderzocht te worden op welke termijn de verduurzaming van De Brede school West-Terschelling noodzakelijk is.

-

De investering voor de enkele gymzaal heeft een geschatte omvang van € 1.632.085 excl. bijkomende kosten

-

De investering voor de enkele gymzaal heeft een geschatte omvang van € 2.040106 incl. bijkomende kosten

-

Als uitvoeringsplanning wordt de periode 2027 tot en met 2029 aangehouden;

-

Koppelkans 1: Met het gedeeltelijk vrijvallen van de locatie van de dubbele gymzaal ontstaat er de mogelijkheid deze locatie kleinschalig te herontwikkelen en/of andere functies toe te voegen.

IHP 2023-2040

Pagina 9 van 61

-

Koppelkans 2: Indien er in Midsland geen sporthal wordt gerealiseerd dan kan vernieuwbouw van de huidige dubbele gymzaal (scenario A) een alternatief bieden voor de invulling van de behoefte aan een (gemoderniseerde) sportvoorziening op het eiland.

De totale geschatte investering van het voorkeursscenario betreft: -

Een totale investering van €14.564.595 excl. bijkomende kosten (o.b.v. scenario A in Hoorn)

-

Een totale investering van €18.205.744 incl. bijkomende kosten (o.b.v. scenario A in Hoorn)

-

Een totale investering van €14.226.015 excl. bijkomende kosten (o.b.v. scenario B in Hoorn)

-

Een totale investering van €17.782.519 incl. bijkomende kosten (o.b.v. scenario B in Hoorn)

De investeringsbedragen zijn gebaseerd op het VNG normbedrag met een eilandtoeslag. De werkelijk gemoeide kosten kunnen afwijken als gevolg van het aanbestedingsresultaat en bijkomende kosten, hiervoor is een aanname gedaan. Bijkomende kosten zijn kosten om rekening mee te houden, maar die grotendeels bepaald worden door de nadere uitwerking van projecten. Het betreft kosten voor sloop, bouwrijp maken, asbestsanering, verhuiskosten, boven normatieve stedenbouwkundige eisen en kosten voor tijdelijke huisvesting en onvoorziene omstandigheden.

IHP 2023-2040

Pagina 10 van 61

1.

Inleiding

Aanleiding, doelstelling, totstandkoming, organisatie en uitgangspunten voor het Integraal Huisvestingsplan (IHP).

1.1

Aanleiding

De gemeente Terschelling wenst invulling te geven aan de wettelijke zorgplicht ten aanzien van adequate onderwijshuisvesting. Daarbij wenst de gemeente samen met de schoolbesturen een gezamenlijke visie te ontwikkelen ten aanzien van toekomstige onderwijshuisvesting (en aanverwante functies) om tot een doelgericht, planmatig en samenhangend beleid te komen.

1.2

Doelstelling

Met behulp van dit IHP wil de gemeente strategische huisvestingsafspraken met de schoolbesturen vastleggen voor het primair en voortgezet onderwijs. Het IHP zal gaan fungeren als koersdocument voor benodigde investeringen op de langere termijn (17 jaar) met een concreet uitvoeringsplan voor de korte termijn (4 jaar). Het IHP moet de gemeente en schoolbesturen in staat stellen om de komende jaren proactief, integraal en planmatig te gaan investeren in de onderwijshuisvesting. In het IHP zijn ook aan het onderwijs gerelateerde functies en de gebouwen ten behoeve van het bewegingsonderwijs meegenomen. Koppelkansen voor sport en wonen worden apart benoemd.

1.3

Totstandkoming

Het IHP is tot stand gekomen volgens het stappenplan zoals geadviseerd door kenniscentrum Ruimte-OK en vertaald naar een startnotitie. Onder begeleiding van abcnova heeft gemeente in samenwerking met de schoolbesturen Openbaar Onderwijs Terschelling (OOT) en Christelijke Vereniging Primair Onderwijs Terschelling (CVPOT) een interactief proces doorlopen om gezamenlijke ambities te formuleren, uitdagingen te benoemen en met elkaar afspraken te maken over de inzet van beschikbare middelen rondom toekomstbestendige onderwijshuisvesting.

1.4

Organisatie

Voor het opstellen van het IHP is een projectmatige aanpak gehanteerd. We hebben gewerkt met een project- en een stuurgroep en een aantal gezamenlijke bijeenkomsten georganiseerd waarin vertegenwoordigers van gemeente en schoolbesturen informatie, inzichten en standpunten gedeeld hebben om tot een samenhangend en gedragen plan te komen. Daarnaast zijn diverse belanghebbenden betrokken bij het proces middels interviews. Hieronder volgt een overzicht van de betrokken partijen: –

Prokino Kinderopvang (vertegenwoordigd in de Projectgroep)

–

Stichting Thuishaven

–

Stichting Jeugdwerk Terschelling

–

Bibliotheek Terschelling

–

Dorpshuis De Driemaster

–

Dorpshuis De Stoek

IHP 2023-2040

Pagina 11 van 61

1.5

Uitgangspunten

De gemeente heeft drie kader stellende instrumenten (vast te stellen door de gemeenteraad) waarmee zij stuurt, te weten: –

De verordening voorzieningen huisvesting onderwijs: een procedureel kader stellend instrument met minimum eisen;

–

De begroting: een financieel kader stellend instrument/jaarlijkse voorziening onderwijs huisvesting;

–

Het voorliggende IHP: een inhoudelijk kader stellend instrument.

In hoofdstuk 2 en 3 worden de relevante wet- en regelgeving en de beleidsuitgangspunten nader toegelicht.

Het IHP is een hulpmiddel om op basis van beleidsuitgangspunten en kaders de juiste keuzes te maken voor de locatie, kwaliteit, organisatie en financiële planning van onderwijsgebouwen. Het resulteert in een breed gedragen afspraak over deze aspecten, die het vertrekpunt vormen voor huisvestingsontwikkelingen binnen de gemeente. De afspraken zijn bindend tussen gemeente en schoolbesturen en in aanvulling en afwijking van de vigerende verordening. Het IHP richt zich alleen op het primair-, en het voortgezet onderwijs. Voor het middelbaar en hoger (beroeps)onderwijs gelden andere verhoudingen voor realisatie van huisvesting.

Alhoewel er een nadrukkelijke samenhang is, behoren de volgende onderdelen niet tot het IHP: –

Ontwikkeling van algemene gemeentelijke beleidsinitiatieven en uitgangspunten;

–

Ontwikkeling van integraal beleid op duurzaamheid en verduurzamen van de gemeentelijke vastgoedportefeuille;

–

Ontwikkeling van een breed gemeentelijk vastgoed of (ver)huurbeleid;

–

Maken van afspraken rondom onderhoud, beheer en exploitatie van de gebouwen;

–

Huisvestingsbeleid voor de sectoren welzijn, cultuur en sport (integraal accommodatiebeleid).

IHP 2023-2040

Pagina 12 van 61

2.

Achtergrond

Beschrijving en onderbouwing van wet- en regelgeving op het gebied van onderwijs en onderwijshuisvesting.

2.1

Algemeen

Een integraal huisvestingsplan (IHP) is een lange termijn huisvestingspan waarin gemeente en schoolbesturen gezamenlijk afspraken maken over investeringen in onderwijshuisvesting. Vanaf 2023 worden gemeentes verplicht om een IHP op te stellen. Het IHP biedt een gezamenlijke kans om ontwikkelingen in en rond het onderwijs te vertalen naar huisvesting waarbij het IHP daarnaast fungeert als een routekaart om het onderwijsvastgoed (en eventueel aanverwante functies in het sociaalmaatschappelijk domein) te verduurzamen en zo te laten voldoen aan de klimaatdoelstellingen van 2030 en 2050. Het IHP biedt ruimtelijke en financiële kaders en een planning voor een investeringsvolume voor de korte (4 jaar) en lange termijn (17 jaar).

2.2

Wet- en regelgeving

2.2.1

Wettelijke grondslag

De Wet op het Primair Onderwijs, de Wet op het Voortgezet Onderwijs en de Wet op de Expertisecentra (indien speciaal onderwijs) bepalen in grote lijnen hoe het onderwijs vormgegeven dient te zijn en bepalen een aantal uitgangspunten voor onderwijshuisvesting. Anders dan de algemene beleidskaders, heeft de wettelijke regelgeving een dwingend karakter.

2.2.2

Verordening Onderwijshuisvesting

De Verordening Onderwijshuisvesting vertaalt de wettelijke regelgeving naar de situatie per gemeente. De gemeentelijke verordening geeft aan welke voorzieningen door de gemeente worden bekostigd en hoe schoolbesturen hier aanspraak op kunnen maken. Schoolbesturen kunnen jaarlijks aanvragen indienen voor huisvestingszaken, waaronder nieuwbouw en uitbreiding. De gemeente Terschelling heeft in 2022 een nieuwe Verordening Onderwijshuisvesting vastgesteld. 2.2.3

Verantwoordelijkheidsverdeling

Scholen hebben een belangrijke positie in de samenleving en hebben vaak een brede(re) maatschappelijke functie in een dorp of wijk. Gemeente en schoolbesturen hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het aanbieden van onderwijs. Schoolbesturen zijn primair verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs. De gemeente heeft de verantwoordelijkheid om de aansluiting van zorg en onderwijs goed vorm te geven, onderwijsachterstanden bij kinderen tegen te gaan, toe te zien op de leerplicht en diverse andere specifieke wettelijke taken.

Als het gaat over onderwijshuisvesting dan hebben gemeente en schoolbesturen een gezamenlijke zorgplicht. Gemeente is verantwoordelijk voor voldoende aanbod van onderwijshuisvestingsvoorzieningen van een redelijk niveau en de bekostiging van (vervangende) nieuwbouw en uitbreiding van schoolgebouwen en locaties voor bewegingsonderwijs (gymzalen). Gemeenten krijgen voor de financiering hiervan elk jaar een bijdrage uit het Gemeentefonds. Schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor het onderhoud en de exploitatie van schoolgebouwen. De financiering hiervan loopt via de lumpsum bekostiging, een vast bedrag per leerling waarvan personeel, materialen en het onderhoud wordt betaald.

IHP 2023-2040

Pagina 13 van 61

2.2.4

(Vervangende) nieuwbouw versus renovatie

De gemeente is verantwoordelijk voor de (vervangende) nieuwbouw en uitbreiding van scholen. Het begrip renovatie wordt in de wet nog niet gebruikt. Vooruitlopend op de mogelijke wetswijziging wordt renovatie in dit rapport ‘vernieuwbouw’ genoemd. Het uitgangspunt is dat vernieuwbouw een gelijkwaardig alternatief vormt voor (vervangende) nieuwbouw, namelijk een (economische) levensduurverlenging van 40 jaar, waarbij de wettelijke eisen die gelden voor (vervangende) nieuwbouw worden toegepast.

De afweging voor (vervangende) nieuwbouw of vernieuwbouw wordt per project gemaakt. Hierbij wordt het uitgangspunt gehanteerd dat de kwaliteit van onderwijshuisvesting in principe bepalend is en dat het onderscheid nieuwbouw of vernieuwbouw daarbij geen rol speelt. Met dit kader wordt ingespeeld op de beschikbaarheid en herbruikbaarheid van bestaande accommodaties, waarbij investeringen ook kunnen leiden tot het opwaarderen, verduurzamen en transformeren naar huisvesting die voldoet aan de vigerende (kwaliteits)eisen voor een onderwijsgebouw.

De sectorvereniging voor het primair onderwijs, de PO-raad, heeft een afwegingskader renovatie ontwikkeld. Hierin worden onder andere de volgende criteria gebruikt: –

De huidige conditie van het bestaande gebouw en de aanpasbaarheid naar een goede conditie;

–

De mate waarin het gebouw past, of geschikt te maken is, voor de onderwijsbehoefte;

–

De financiële aspecten, zoals bijvoorbeeld boekwaarde, investerings- en exploitatie kosten;

–

De juridische aspecten, zoals eventuele monumentale status en benodigde procedures.

2.3

Uitgangspunten IHP

2.3.1

Wettelijke eisen aan onderwijsgebouwen

Voor nieuwbouw en vernieuwbouw (zoals toegelicht in paragraaf 2.2.4) zijn de algemene regels vastgelegd in het Bouwbesluit. Vanaf 2020 geldt hiervoor kwaliteitsniveau BENG, wat staat voor Bijna Energie Neutraal Gebouw. BENG stelt eisen aan de maximale energiebehoefte, het maximale fossiele energieverbruik en een minimaal aandeel hernieuwbaar op te wekken energie voor de gebouw gebonden installaties. Behalve in het Bouwbesluit zijn er ook in de Arbowet eisen geformuleerd voor een verantwoorde inrichting van een schoolgebouw (bijvoorbeeld ten aanzien van het terrein, de veiligheid, de omgang met gevaarlijke stoffen en het binnenklimaat).

2.3.2

Financieel kader

De gemeentelijke verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs vertaalt de wettelijke verplichting naar de situatie op Terschelling. De verordening stelt op Terschelling normbedragen voor bekostiging van noodzakelijke huisvestingsmaatregelen voor nieuwbouw en uitbreiding. Het normbedrag is gebaseerd op de adviesvergoeding van VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten) en wordt jaarlijks geïndexeerd. Het kwalitatieve uitgangspunt voor de normatieve financiering is een sober en doelmatig (functioneel) onderwijsgebouw.

In het IHP gaan we voor (vervangende) nieuwbouw uit van de recent geactualiseerde VNG normering aangevuld met een toeslag voor het bouwen op Terschelling. Dit noemen we de zogenaamde eilandtoeslag. Voor vernieuwbouw gelden dezelfde

IHP 2023-2040

Pagina 14 van 61

uitgangspunten, echter gaan we hierbij uit van 80% van het normbedrag. Een derde type ingreep noemen we verduurzaming. Dit geldt voor schoolgebouwen die niet in aanmerking komen voor (vervangende) nieuwbouw of vernieuwbouw (vanwege bouwjaar en andere kwalitatieve criteria), maar die in het kader van het klimaatakkoord wel aardgasvrij en energieneutraal gemaakt dienen te worden. De financiële uitwerking wordt verder toegelicht in hoofdstuk 8.

De investeringsbedragen voor de schoolgebouwen zijn ook toegepast voor de overige functies (al dan niet onderdeel van de schoolgebouwen). Het betreft metrages ten behoeve van huurders zoals nader toegelicht in paragraaf 5.4. De investeringen ten behoeve van deze functies zijn integraal meegenomen in het IHP, echter afspraken over eventuele voorfinanciering, huuraanpassing en financiële bijdrage door partijen dienen nog te worden gemaakt. 2.3.3

Duurzame en gezonde schoolgebouwen

Er is landelijk veel aandacht voor goede, gezonde en duurzame schoolgebouwen. Sector organisaties hebben recent een manifest opgesteld om het kabinet op te roepen investering in onderwijshuisvesting beleidsprioriteit te maken. Het manifest is toegevoegd als bijlage 1. In hoofdstuk 3 wordt nader in gegaan op de verduurzaming middels toelichting op de sectorale routekaart. In deze paragraaf beschrijven we de uitgangspunten welke voor dit IHP gebruikt zijn.

Het realiseren van duurzaamheidsambities is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeente en schoolbesturen. In het kader van de energietransitie wil Nederland in 2050 klimaatneutraal zijn. Dit betekent dat het huidige wettelijke kwaliteitsniveau in ieder geval van BENG naar ENG zal gaan. Bij een ENG gebouw is het saldo voor gebouw gebonden energie nul, kortom er wordt evenveel energie opgewekt als verbruikt. Indien zowel gebouw als gebruik gebonden energie per saldo op nul uitkomen spreekt men van niveau ‘0 op de meter’.

De stap van BENG naar ENG is in dit IHP ingeschat met behulp van kengetallen. We gaan hierbij uit van een bijdrage door de schoolbesturen. De investering leidt tot exploitatievoordelen (namelijk een besparing van energielasten) en draagt bij aan maatschappelijk verantwoord ondernemen. De meerkosten voor het behalen van ENG ten opzichte van BENG wordt ingeschat op € 105,-/ m2 BVO. Het is per project verschillend welke maatregelen en bijbehorende kosten daadwerkelijk nodig zijn om de ambitie ENG te realiseren. Voorstel is om per project en business case op te stellen, waarbij rekening wordt gehouden met de verwachte terugverdientijd van de investering. Op basis hiervan gaan gemeente en schoolbestuur nader met elkaar in gesprek over de financiering.

IHP 2023-2040

Pagina 15 van 61

Financiële bijdrage schoolbesturen De betrokken schoolbesturen hebben aangegeven niet financieel te kunnen bijdragen aan de verduurzaming. Voor schoolbesturen geldt weliswaar een investeringsverbod (artikel 148 WPO), maar is het wel mogelijk te investeringen in onderhoud en verduurzaming. Het is gebruikelijk hiervoor een Total Cost of Ownership (TCO) benadering te kiezen. Bij deze benadering kijkt men niet alleen naar de initiële investering, maar ook naar de kosten en baten tijdens de totale levensduur. Denk dan aan kosten voor onderhoud, energie en schoonmaak. De praktijk leert dat het aantrekkelijk kan zijn om in een hogere kwaliteit te investeren om zo de exploitatielasten lager te houden. Het staat schoolbesturen vrij om duurzaamheidsdoelstellingen vanuit de volgende bestaande mogelijkheden te realiseren, zoals: –

Investeringen vanuit eigen middelen;

–

Investeringen met behulp van subsidies;

–

Voorfinanciering door de gemeente;

–

Integraal aanbesteden (bijvoorbeeld met behulp van prestatiecontracten);

–

Externe financiering middels een lening (bijvoorbeeld schatkistbankieren).

IHP 2023-2040

Pagina 16 van 61

3.

Beleidsuitgangspunten

Beschrijving van landelijk, regionaal en lokaal beleid met impact op (onderwijs)huisvesting.

3.1

Landelijk beleid

3.1.1

Onderwijs

Passend onderwijs In 2014 is de wet Passend Onderwijs in werking getreden. Met deze wet wil de overheid bereiken dat voor alle leerlingen met een specifieke onderwijsbehoefte zo passend mogelijk onderwijs wordt gerealiseerd. Door de zorgplicht van scholen is de school verantwoordelijk voor het bieden van een passende onderwijsplek. Dit houdt in dat scholen verantwoordelijk zijn om alle leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben een goede onderwijsplek te bieden. Wanneer dit niet op de school van aanmelding kan is de school verplicht een andere passende school te vinden. Schoolbesturen in het primair en voortgezet onderwijs worden om deze reden verplicht samenwerkingsverbanden aan te gaan, waarvan ook het speciaal onderwijs deel uit maakt.

Integrale kindcentra Het kabinet heeft in het regeerakkoord het voornemen opgenomen om de onderlinge afstemming tussen primair onderwijs, peuterspeelzaalwerk, kinderopvang en voor- en vroegschoolse educatie te optimaliseren. De functie onderwijs is in de afgelopen jaren verruimd naar een netwerkomgeving voor de opvang van kinderen van 0 -12 jaar (brede school of integraal kindcentrum). Het onderwijsgebouw heeft vaak een faciliterende functie voor samenwerkende partners. Dit betekent niet dat alle functies gerelateerd aan kinderen gehuisvest moeten zijn binnen één gebouw, maar wel dat gebruik gemaakt kan worden van elkaars faciliteiten. In de meest vergaande vorm ontwikkelen de samenwerkende partners organisatorische samenwerkingen in brede scholen of integrale kindcentra. Hiermee kunnen de functies voor onderwijs, opvang, zorg en bewegen in elkaar zijn verweven. 3.1.2

Onderwijshuisvesting

Verduurzaming Een duurzaam schoolgebouw heeft een gezond binnenklimaat, een laag energieverbruik en CO₂ -uitstoot en is betaalbaar, ook in de exploitatiefase. Maar misschien nog wel belangrijker: het gebouw is ondersteunend aan het onderwijs dat gegeven wordt binnen die school, past bij het aantal leerlingen, is inclusief, toegankelijk en toekomstbestendig. De sectorraden PO-raad en VOraad hebben met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) een sectorale routekaart opgesteld. In de routekaart wordt beschreven wat het vertrekpunt van de onderwijssector is met betrekking tot het vastgoed en volgens welke planning de sector op een kosteneffectieve manier toewerkt naar het streefdoel voor 2030 (49% t.o.v. 1990) en een CO2-arme vastgoedportefeuille in 2050 (95% reductie en aardgasvrij).

Om te komen tot een duurzaam schoolgebouw dat inspeelt op de reductiedoelen voor 2030 en 2050 zijn er afspraken gemaakt met betrekking tot nieuwbouw en verduurzaming van bestaande huisvesting. De gebouwvoorraad zal duurzaam gerenoveerd

IHP 2023-2040

Pagina 17 van 61

moeten worden naar aardgasvrij, fris en met zonnepanelen, waarbij een levensduurverlening van 25 jaar of langer wordt gerealiseerd. Hierbij is zoveel mogelijk de insteek om de verduurzaming op natuurlijke momenten toe te passen.

Schoolgebouwen die meer dan veertig jaar oud zijn en al gerenoveerd of vervangen hadden moeten worden, dienen versneld aangepakt te worden. Gezien de aard, omvang en impact van deze renovatie van schoolgebouwen is het investeringsmoment een verantwoordelijkheid voor de gemeente. De verantwoordelijkheid voor duurzaam onderhoud ligt bij de schoolbesturen. Verder moeten onderwijsgebouwen betrokken worden bij een wijkgerichte aanpak, bijvoorbeeld bij de aansluiting op een warmtenet. Duurzaamheid kent meer aspecten, zoals circulariteit (een doelstelling vanuit het grondstoffenakkoord) en klimaatadaptatie. Het is aan gemeenten en schoolbesturen om een bredere invulling te geven aan de term duurzaamheid, ook wel integraal verduurzamen genoemd.

Sectorale routekaart verduurzaming schoolgebouwen De sectorale routekaart sluit aan op of verwijst naar een aantal duurzaamheidsdoelstellingen, deze worden hieronder nader toegelicht.

Klimaatakkoord 2019 In 2019 in het nationale Klimaatakkoord gepubliceerd, de nationale vertaling van het Klimaatakkoord van Parijs uit 2015. Het doel van dit akkoord is om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen met 49% in 2030 ten opzichte van 1990. Voor 2050 is het doel klimaatneutraliteit, wat gelijk staat aan een reductie van de CO2-uitstoot met 95%. Het akkoord bestaat uit een samenhangend pakket aan voorstellen waarmee het CO2-reductiedoel in 2030 gerealiseerd kan worden. Er zijn afspraken gemaakt gerelateerd aan vijf sectoren, zijnde: de gebouwde omgeving, mobiliteit, industrie, landbouw en landgebruik, en elektriciteit.

Grondstoffenakkoord 2018 Door middel van het grondstoffenakkoord hebben de overheid samen met het bedrijfsleven, kennisinstituten, natuur- en milieuorganisaties, overheden, vakbonden, financiële instellingen en andere maatschappelijke organisaties de samenwerking uitgesproken om zuiniger en slimmer met grondstoffen om te gaan. Hiermee ambiëren ze een volledig circulaire economie in Nederland in 2050. Dit willen zij bereiken door in bestaande productieprocessen efficiënter om te gaan met grondstoffen, wanneer nieuwe grondstoffen nodig zijn zoveel mogelijk gebruik te maken van duurzaam geproduceerde, hernieuwbare en algemeen beschikbare grondstoffen, en nieuwe productiemethodes te ontwikkelen en nieuwe producten circulair te ontwerpen.

Energieakkoord 2014 De kern van het Energieakkoord zijn breed gedragen afspraken over energiebesparing, hernieuwbare energieopwekking, innovatie en duurzame groei. De uitvoering van de afspraken moet leiden tot een betaalbare en schone energievoorziening, werkgelegenheid en kansen voor Nederland in de schone technologiemarkten. De langetermijnambitie is een energieneutrale gebouwde omgeving in 2050. Het akkoord biedt een langetermijnperspectief met afspraken voor de korte en middellange termijn.

IHP 2023-2040

Pagina 18 van 61

PvE Frisse Scholen Het Programma van Eisen Frisse Scholen van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) is een handleiding om vooral het binnenklimaat van schoolgebouwen goed te ontwerpen. Het initiatief is ontstaan uit de constatering, op basis van landelijke onderzoeken, dat het binnenklimaat in het onderwijs vaak matig of slecht is. Het PvE Frisse Scholen gaat in op vijf (comfort)thema’s: energie, lucht/binnen luchtkwaliteit, temperatuur, licht en geluid. Er worden drie ambitieniveaus onderscheiden voor deze thema’s: klasse C (acceptabel), klasse B (goed) en klasse A (zeer goed).

3.2

Regionaal beleid

3.2.1

Programma Waddeneilanden

De gemeenten Texel, Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog werken samen in het Samenwerkingsverband De Waddeneilanden. Daarnaast is een convenant gesloten tussen de Waddeneilanden, de Provincies Fryslân en Noord-Holland en het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De samenwerking vindt zijn grond in de gemeenschappelijke benadering van specifieke vraagstukken die het leven in het Waddengebied met zich meebrengt.

De Waddeneilanden hebben de ambitie om levendige gemeenschappen te blijven, waarbij wonen, werken, onderwijs en zorg voor toekomstige generaties geborgd worden. Vanuit deze ambitie ligt er het actuele “Programma Waddeneilanden”. Dit Programma zet de koers van de samenwerking voor de komende jaren. Het programma is opgebouwd rond 5 programmalijnen:

1

Goed Wonen & Leven

2

Toekomstbestendig Ondernemen & Ontwikkelen

3

Optimaal Bereikbaar & Verbonden

4

Duurzame Energie

5

Circulaire Economie

Afbeelding 1 - Krantenkop uit het Friesch Dagblad 07-01-2022

IHP 2023-2040

Pagina 19 van 61

Afbeelding 2 - Krantenkop uit het Friesch Dagblad 09-11-2021

In november 2021 werd bekend dat het Rijk 4,5 miljoen euro beschikbaar stelt voor de bouw van tweehonderd woningen op de vijf Waddeneilanden.1 In januari 2022 werd het gezamenlijke Waddenprogramma aangeboden aan de minister. Minister Ollongren wil de eilanden ruimte geven om buiten de normen en regels om te experimenteren met kleinschalige zorg en onderwijs. Maar of het rijk ook met geld over de brug komt om de plannen uit het Waddenprogramma te helpen financieren, zegde ze gisteren nog niet toe. „We zullen in de uitwerking van de plannen moeten zien wat voor soort steun het rijk zou moeten bieden.” Vorig jaar visten de eilanden bij het rijk naast het net met hun bod voor een Regiodeal. Ze hopen de komende maanden alsnog op een fors bedrag vanuit Den Haag.2

3.3

Lokaal beleid

3.3.1

Toekomstvisie TS25

De visie ‘TS25’ is het gezamenlijke kompas voor de toekomst van Terschelling (vastgesteld in 2015). De visie geeft bewoners, ondernemers, gasten, bestuurders en politici zicht op de richting die we op willen en de mogelijke routes, keuzes en opgaven die daar bij horen. De visie is gebouwd op drie belangrijke pijlers: een krachtige samenleving, een duurzame economie en een waardevolle omgeving.

De voor het IHP relevante passages zijn in ieder geval: –

Het onderwijs op Terschelling is vernieuwend en zorgt voor een toekomstige generatie die actief deelneemt aan de maatschappij (blz. 9);

–

Primair én voortgezet onderwijs zijn zich er van bewust dat leven op een eiland extra eisen stelt aan het onderwijsklimaat. In voortdurende dialoog met leerkrachten, ouders, onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven ontwikkelen we een uitdagende leer- en leefomgeving om het beste uit onze jongeren te halen en ze te helpen opgroeien (blz. 25);

1 Bron: https://frieschdagblad.nl/regio/45-miljoen-van-het-rijk-voor-woningbouw-Waddeneilanden-27147856.html 2 Bron: https://frieschdagblad.nl/regio/Waddeneilanden-vragen-het-rijk-om-financi%C3%ABle-steun-voor-leefbaarheid-

26808633.html

IHP 2023-2040

Pagina 20 van 61

–

Door wijzigingen in het Rijksbeleid ten aanzien van passend onderwijs en de jeugdzorg komen meer taken en verantwoordelijkheden op de schoolbesturen en gemeenten af. De kwaliteit van de school staat niet op zich maar moet geïntegreerd worden binnen de voorzieningen in het sociaal domein, specifiek de jeugd (blz. 26);

–

Voorzieningen kunnen meer geclusterd worden. Denk aan: dorpshuizen, sportvoorzieningen, zorgvoorzieningen en cultureelmaatschappelijke voorzieningen. Combinaties maken de voorzieningen sterker en efficiënter en voor gebruikers beter betaalbaar. In nieuw accommodatiebeleid zullen maatschappelijke organisaties op het gebied van welzijn, onderwijs, gezondheid en ouderenzorg de mogelijkheden voor verdere privatisering en clustering van voorzieningen gaan verkennen (blz. 30);

–

Terschelling wil vanaf 2020 zelfvoorzienend zijn op het gebied van duurzame energie- en watervoorziening (…). De focus ligt voor ons niet alleen op duurzame energie- en watervoorziening, maar ook op bijvoorbeeld duurzaam materiaal gebruik en duurzame productie. Er is op het eiland een eigen energiecoöperatie. De prioriteit ligt bij behoud en herstel van natuurlijke systemen en biodiversiteit, waardoor lange termijnfuncties zoals schone lucht, schoon water en klimaatregulering gewaarborgd worden (blz. 56-57).

–

Wij onderscheiden de volgende drie principes om onze duurzaamheidambitie te realiseren: 1) Besparen van energie en voorkomen van afval met de gedachte: dat wat niet gebruikt wordt, hoeft ook niet te worden opgewekt of te worden verwerkt; 2) Gebruik maken van duurzame energiebronnen, zoals uit biomassa, zon, wind en getijdenstroming en slim hergebruik van reststromen, producten en grondstoffen; 3)Zo efficiënt mogelijk gebruik maken van de resterende fossiele energie, dit zijn de energiebronnen die op kunnen raken. Op termijn dient dit een volledig fossielvrij energieconcept te worden (blz. 58-59);

–

Terschelling wil zich beschikbaar stellen als een proeftuin voor innovatieve concepten op het gebied van duurzaamheid en wil initiatieven stimuleren van bedrijven en kennisinstituten om innovatieve projecten op het eiland van de grond te krijgen (blz. 60).

3.3.2

Toekomstbestendig Vastgoed Terschelling

Toekomstbestendig Vastgoed Terschelling is een strategisch en integraal meerjarenperspectief voor het gemeentelijk vastgoed. In het document (augustus 2017) wordt beschreven hoe de gemeente op basis van TS25 wil omgaan met het voorzieningenniveau van het eiland en welke rol het vastgoed daarin kan betekenen. Het document is een strategisch en integraal kader, dat helpt om te bepalen welke voorzieningen en welk gemeentelijk vastgoed de gemeente wil behouden en waarom. Waar is de gemeente zelf aan zet, in welke rol en waar laat de gemeente het (richtinggevend) over aan het particulier initiatief.

De voor het IHP relevante passages zijn in ieder geval: –

Als college kiezen we (…) voor een aanpak in de sturing op vastgoed, die gericht is op de toekomst van ons basisvoorzieningenniveau. Vastgoed zien we als een instrument, een middel om hier richting in te geven. We zien een voorzieningen als een basisvoorziening als deze cruciaal is om te behouden voor het eiland om nu en op langere termijn gezinnen, jongeren en ouderen te behouden en “ontvolking” tegen te gaan (blz. 3);

–

Eigendom van een basisvoorziening is geen must. Er zijn immers basisvoorzieningen die niet in eigendom van de gemeente zijn. Het is wel van belang dat de gemeente bij basisvoorzieningen positie kiest. Die van regisserende overheid bij particulier bezit van basisvoorzieningen en die van maatschappelijk en financieel verantwoordelijke overheid als het gaat om wettelijk noodzakelijke (zorgplicht) voorzieningen (blz. 3);

IHP 2023-2040

Pagina 21 van 61

–

Na de basisschool vertrekt een toenemend aantal leerlingen “door de weeks” naar de wal voor vervolgonderwijs. Versterking en mogelijk uitbreiding van het onderwijsaanbod in “’t Schylger Jouw” helpt enerzijds deze beweging tegen te gaan en vult anderzijds leegstand in het complex zelf in. Intensivering van de (inhoudelijke) samenwerking tussen Primair en Voortgezet Onderwijs is evenzeer van belang (blz. 6);

–

Kansen voor gemeentelijk onderwijsbezit: Het bezit van schoolgebouwen ligt alleen voor wat betreft het openbaar basisonderwijs bij de gemeente, maar verder vooral bij schoolbesturen. De gemeente heeft wel de zorgplicht om voldoende aanbod in onderwijs te houden. Het is van belang om tezamen met schoolbesturen scenario’s te ontwikkelen om het eiland aantrekkelijk te houden voor jonge gezinnen en opgroeiende jeugd qua basis, beroeps en hoger onderwijs. Een goed onderwijsaanbod zal gezinnen en mogelijk ook starters behouden voor het eiland. Licenties zijn noodzakelijk om vernieuwingen in het aanbod te kunnen realiseren. Het Ministerie van Onderwijs is hierin bepalend. Een stevige gezamenlijke lobby met provincie en schoolbesturen is noodzakelijk. Het College kan hierin een voortrekkersrol vervullen en vanuit haar regierol zorgen dat dit op de agenda komt bij het ministerie (blz. 9);

–

Sinds 2015 ontvangen schoolbesturen in het primair onderwijs net als hun collega’s in het voortgezet en beroepsonderwijs alle onderhoudsgelden voor de schoolgebouwen, dus zowel voor het binnen als buitenonderhoud. De gemeentelijke rol in onderhoud is hierdoor beperkt. (…) Schoolbesturen onderling zijn voornemens om verdere samenwerking voort te zetten in de Stichting beheer schoolgebouwen. De gemeente zou in deze stichting (gestart met de Brede School in West Terschelling) als gemeentelijke overheid kunnen terug treden om de overall regisserende rol zonder belangenverstrengeling te kunnen oppakken (blz. 9);

–

Het eigendom van schoolgebouwen ligt bij schoolbesturen en alleen voor het openbaar onderwijs bij de gemeente. Neemt niet weg dat er kansen liggen waarin de gemeente een stimulerende rol kan vervullen. De clustering van sport en sociaal culturele voorzieningen met onderwijsfuncties. Leegstand in gebouwen kun je bijvoorbeeld ook vullen met onderwijs, waardoor elders ruimte vrij gespeeld wordt. Dit kan weer (her) ontwikkelingskansen voor woningen of startende ondernemers (blz. 9-10);

–

Uitgesproken is, dat de gemeente voor zichzelf de zorgplicht ziet om in de nabijheid van scholen gymzalen of sportvelden beschikbaar te houden voor het onderwijs. Vanuit meervoudig grondgebruik dan wel clustering van voorzieningen kan het interessant zijn om als gemeente een regisserende rol te behouden (blz. 10);

–

Kansen voor gemeentelijk (sociaal-cultureel) accommodatiebezit: Clustering van voorzieningen en multifunctioneel gebruik bij (toekomstige) leegstand; in samenspraak met instellingen komen tot beheermodellen in beheer en onderhoud van voorzieningen, waarbij de gemeente zich als eigenaar van de panden meer terugtrekt en zich naar een meer regisserende en toetsende rol ontwikkelt met name gericht op het behoud van de kwaliteit van de voorziening (blz. 11);

–

In de exploitatie van gemeentelijke voorzieningen kunnen met huurders en gebruikers afspraken gemaakt worden in de nog te ontwikkelen beheermodellen. Deze afspraken kunnen vervolgens worden vastgelegd in huurovereenkomsten. Cruciaal is dan wie welke duurzaamheidsinvesteringen doet en hoe de dekking dan te regelen met elkaar. De voordelen van verduurzaming vallen immers bij de huurder / gebruiker (blz. 14);

–

Terschelling kent een kleine gemeenschap en het eiland is in feite in drie deelgebieden te verdelen: West, Midden en Oost. Als we gebiedsgericht naar het voorzieningenniveau op het eiland kijken dan is deze driedeling qua spreiding van voorzieningen cruciaal. Clustering van voorzieningen en gezamenlijk optrekken van partijen in beheer en onderhoud van voorzieningen werkt zonder meer kostenverlagend. Ook de duurzaamheidsambitie om in 2020 energieneutraal te kunnen zijn is hieraan te koppelen (blz. 17);

IHP 2023-2040

Pagina 22 van 61

–

Het uitbreiden van start kwalificaties voor jongeren op het eiland in voortgezet en beroepsonderwijs, maar ook het vernieuwen en verbreden van het onderwijsaanbod op MBO/HBO niveau is cruciaal. Dit zal er toe leiden dat jongeren (en hun familie) niet voortijdig naar de wal vertrekken. Daarnaast zullen nieuwe onderwijsvormen niet alleen jongeren behouden maar ook nieuwe jongeren aantrekken. Combineer dat slim met aanbod voor startende ondernemers en het behoud van starters en mogelijk jonge gezinnen voor het eiland ligt in het verschiet. Het is van belang om de te verwachten terugloop in leerlingenaantallen te keren. De gemeente kan hierin een belangrijke rol vervullen en met schoolbesturen een lobby bij andere overheden (provincie, ministerie) starten om hierin licenties te verwerven voor het onderwijs op het eiland (blz. 18-19).

N.B. in het document worden ook enkele mogelijke scenario’s benoemd. Deze zijn in de totstandkoming van het IHP overgenomen. Het is van belang om vast te stellen welk deel van de vastgoedportefeuille als basisvoorziening kan worden aangemerkt. 3.3.3

Samen Duurzaam

In het uitvoeringsprogramma “Samen Duurzaam” (looptijd 2018-2022) worden de doelen en plannen beschreven voor de energietransitie. Het programma zet in op CO2 reductie en de ambitie om volledig zelfvoorzienend te zijn op het gebied van duurzame energie en watervoorziening. Duurzaamheid is een belangrijk onderwerp voor de gemeenschap. Energietransitie en klimaatadaptatie zijn strategische opgaven voor de toekomst van Terschelling. 3.3.4

Woonvisie Terschelling

De woonvisie “Naar meer balans op de woningmarkt” (looptijd 2017-2021, met een doorkijk naar 2025) beschrijft de opgave en het beleidskader op gebied van wonen. Hoofddoel van de Woonvisie is het realiseren van een betere balans op de woningmarkt. Om dit te bereiken ligt de prioriteit de eerste jaren vooral bij het realiseren van starterswoningen en doorstroomwoningen in het lage huuren koopsegment en tijdelijke huisvesting voor met name seizoenpersoneel. Uitzondering hierop is de beoogde woningbouw op de locaties Dellewal en B&Y. Deze locaties voorzien in de doorstroming naar het duurdere segment.

In het uitvoeringsprogramma Programma +135+ (vastgesteld in 2019) wordt een voor het IHP relevante locatie benoemd: –

Te onderzoeken of op de locatie De Stoek/Dorpsstraat woningen ontwikkeld kunnen worden passend in de stijl van Terschelling en voorzieningen te clusteren rond de school (blz. 31).

3.3.5

Lokaal Sportakkoord

Met het lokale Sportakkoord (juni 2020) willen de gemeente, de sportverenigingen en maatschappelijke organisaties de kracht van sport op Terschelling nog beter benutten. Het Sportakkoord is tot stand gekomen in samenwerking met bijna 25 verenigingen en organisaties.

Regelgeving ten behoeve van voorzieningen voor bewegingsonderwijs zijn opgenomen in de Verordening Onderwijshuisvesting. Aanvullend zijn vanuit het sportakkoord de volgende passages relevant: –

Sportaanbieders en andere maatschappelijke organisaties werken samen om te zorgen dat kinderen van 0-18 jaar hun hele jeugd zonder onderbreking kunnen bewegen (blz. 7);

–

Sportlocaties en beweegplekken moeten meer ingericht worden op de behoefte van gebruikers;

–

Sportlocaties zijn multifunctioneel in te zetten (blz. 7);

IHP 2023-2040

Pagina 23 van 61

–

Sportdeelname onder mensen, die niet vanzelfsprekend sporten en bewegen, moet worden verhoogd. Gezamenlijke sporthal helpt sociaal, derde helft (blz. 7);

–

Update en moderniseringsslag nodig voor de gymzalen op het eiland, zodat ze meer uitnodigen tot bewegen (blz. 12);

–

Stimulerende werking benutten van het combineren van functies: de mogelijkheid om op bepaalde plekken, naast bewegen, ook ontmoeten, recreëren, welzijn en onderwijs te faciliteren (blz. 12).

3.3.6

Coalitieakkoord 2022-2026

Plaatselijk Belang & VVD Terschelling hebben in het voorjaar van 2022 het coalitieakkoord: “Koers naar de toekomst: Meedenken, Meepraten, Meedoen” opgesteld.

De voor het IHP relevante passages zijn in ieder geval: –

Wonen blijft een topprioriteit, wij willen daar nog meer op inzetten en nog meer mogelijkheden voor creëren (…). Vrijkomende locaties worden intensief onderzocht op mogelijkheden voor woningbouw (blz. 2 en 4);

–

Sport en sportverenigingen zijn de basis voor sociale cohesie en een maatschappij waar iedereen naar elkaar omkijkt. (…). In Midsland komt een multifunctionele sporthal (blz. 6)3;

–

Iedere eilander verdient goed onderwijs en dat houdt niet op na de basisschool. Ook het vervolgonderwijs verdient meer aandacht. Hoe willen we dat bereiken (blz. 7): •

Onderzoeken van de mogelijkheden voor het samengaan van het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs in Midsland, het Zweedse model;

•

In de kernen West Terschelling, Midsland en Hoorn is minimaal één voorziening voor primair onderwijs;

•

Initiatieven op het gebied van vervolgopleidingen, zoals MBO worden gestimuleerd;

•

De aanwezigheid van het MIWB is van grote waarde.

Op het gebied van duurzaamheid heeft de ambities vanuit de TS25 en Samen Duurzaam bijgesteld. De coalitie wenst het landelijk beleid te volgen. Dit betekent dat men in ieder geval afziet van: –

De ambitie om vanaf 2020 zelfvoorzienend te zijn;

–

Prioriteit bij behoud en herstel van natuurlijke systemen ven biodiversiteit;

–

Het eiland als proeftuin voor innovatieve concepten op gebied van duurzaamheid.

3 Naar aanleiding van de ambities in het coalitieakkoord zijn er verduidelijkende vragen gesteld aan het college. Het college heeft aangegeven dat de

ambitie om een multifunctionele sporthal te realiseren geen onderdeel uit maakt van het IHP.

IHP 2023-2040

Pagina 24 van 61

4.

Analyse bestaande situatie

Overzicht van de bestaande huisvestingssituatie inclusief een kwalitatieve beoordeling op basis van de beschikbare informatie.

4.1

Overzicht gebouwen

Het IHP richt zich in basis op de analyse van een viertal onderwijsgebouwen: –

PO West-Terschelling

Brede School West-Terschelling (bijlage 2a)

–

PO Midsland

’t Hunnighouwersgat (bijlage 2b)

–

VO Midsland

’t Schylger Jouw (bijlage 2c)

–

PO Hoorn

’t Jok (bijlage 2d)

PO West-Terschelling – Brede School

PO Midsland - ’t Hunnighouwersgat

VO Midsland – ’t Schylger Jouw

PO Hoorn – ‘t Jok

Afbeelding 3 – Overzicht schoolgebouwen

In bijlage 2 zijn van alle schoolgebouwen factsheets opgenomen. Het IHP richt zich aanvullend op een vijftal gebouwen welke gerelateerd zijn aan het onderwijs en waarvan de gehuisveste functies nader toegelicht worden in hoofdstuk 5. Het betreft: –

Gymzaal West-Terschelling

(bijlage 2e)

–

Gymzaal Midsland

(bijlage 2f)

–

Gymzaal Hoorn

(bijlage 2g)

IHP 2023-2040

Pagina 25 van 61

–

MFC De Driemaster

(bijlage 2h)

–

Dorpshuis De Stoek

(bijlage 2i)

4.2

Methode

De schoolgebouwen zijn in eerste instantie beoordeeld aan de hand van de volgende kwaliteitscriteria: –

K1 - Mate van aansluiting van de structurele ruimtebehoefte;

–

K2 - Onderhoudsniveau van het gebouw;

–

K3 - Kwaliteitsniveau van het gebouw op gebied van functionaliteit;

–

K4 - Mogelijkheden tot samenwerking binnen het gebouw;

–

K5 - Kwaliteitsniveau van het gebouw op het gebied van binnenklimaat;

–

K6 - Kwaliteitsniveau van het gebouw op het gebied van duurzaamheid.

K1 - Mate van aansluiting van de structurele ruimtebehoefte Betreft het objectief in beeld brengen van de capaciteit van het gebouw in relatie tot de normatieve ruimtebehoefte op dit moment. De normatieve ruimtebehoefte wordt bepaald aan de hand van een leerlingen prognose. Er zijn geen NEN2580- ruimtemetingen beschikbaar. Aan de hand van andere rapporten en tekeningen zijn wel de metrages voor alle gebouwen te herleiden. De metrages worden als relatief betrouwbaar geacht. Voor de onderlinge ruimteverdeling is een verhoudingsgewijze inschatting gedaan aan de hand van de tekeningen. De leerling prognoses zijn in opdracht van de gemeente opgesteld door PVG. Op basis van de normatieve ruimtebehoefte volgens de verordening (geen rekening houdend met inclusief onderwijs) is in alle gebouwen overmaat aanwezig.

K2- Onderhoudsniveau van het gebouw Betreft het objectief in beeld brengen van de staat van onderhoud van het gebouw exclusief verduurzaming. De (nieuwe) verordening schrijft voor dat de noodzaak van vervangende bouw aanwezig is bij een conditiescore 5 (slecht) volgens NEN2767. Er zijn geen geaggregeerde conditiescores volgens NEN2767 beschikbaar. Er zijn wel meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s) en nulmetingen opgesteld. Een geaggregeerde score is een gewogen score op objectniveau die wordt gebruikt voor het op hoofdlijnen bewaken van de ontwikkeling van de kwaliteit van het vastgoed. De MJOP’s en nulmetingen geven een score op onderdelen, maar geen gewogen eindoordeel. Door betrokkenen wordt aangegeven dat partijen enkel klachtenonderhoud hebben uitgevoerd, de huidige conditie kan daarom afwijken van de rapportages. Dit maakt het lastig de objecten objectief ten opzichte van elkaar te beoordelen, maar verondersteld wordt dat geen van de gebouwen volgens deze methode 5 of hoger (slechter) scoort. Op basis van de rapportages, vragenlijsten en afstemming met de gemeente (afdeling vastgoed) is een score toegekend aan de gebouwen.

K3 - Kwaliteitsniveau van het gebouw op gebied van functionaliteit Betreft een waardering van de gebruikers van de objecten. De gemeente heeft de algemeen beschikbare informatie aangeleverd. Daarnaast hebben vertegenwoordigers van de scholen vragenlijsten ingevuld. De scores zijn gebaseerd op de ingevulde vragenlijsten. Daar waar meerdere scholen een vragenlijst hebben ingevuld is deze gecombineerd tot één score voor het object.

K4 - Mogelijkheden tot samenwerking binnen het gebouw Betreft een waardering van de gebruikers van de objecten. De scores zijn gebaseerd op de ingevulde vragenlijsten. Daar waar meerdere scholen een vragenlijst hebben ingevuld is deze gecombineerd tot één score voor het object.

IHP 2023-2040

Pagina 26 van 61

K5 - Kwaliteitsniveau van het gebouw op het gebied van binnenklimaat Betreft een beoordeling met behulp van een vragenlijst met vier categorieën: lucht, temperatuur, licht en akoestiek. Op basis van de rapportages, vragenlijsten en afstemming met de gemeente (afdeling vastgoed) is een score toegekend aan de gebouwen.

K6 - Kwaliteitsniveau van het gebouw op het gebied van duurzaamheid Betreft een beoordeling met behulp van een vragenlijst ten aanzien van duurzaamheidsmaatregelen. Maatregelen met grote impact leveren meer punten op dan maatregelen met kleine impact. Op basis van de rapportages, vragenlijsten en afstemming met de gemeente (afdeling vastgoed) is een score toegekend aan de gebouwen.