Document · PDF

Bijlage 1 Begroting 2025

Raadsvergadering 7 november 2024, gemeente TerschellingBij agendapunt: (B) Begroting 202527.393 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

Begroting 2025 In 2024 is gewerkt aan het vernieuwen van de onderliggende dienstverleningsovereenkomst, in 2025 wordt de overeenkomst vernieuwd. In het kader van de afspraken uit de overeengekomen werkwijze en producten bij de nieuwe overeenkomst moet het jaarlijkse budget voor de basisregistraties stijgen naar € 60.000, per jaar.

Integrale Waterveiligheidstrategie In het Deltaprogramma 2021 staat dat voor elk Waddeneiland een plan moet worden gemaakt voor waterveiligheid bij hoogwater en overstromingen, gebaseerd op het principe van meerlaagsveiligheid. Voor elk eiland is een plan gemaakt. Dit plan wordt een (meerlaagse) veiligheidsstrategie genoemd. Vanuit dit rapport wordt een ambitieniveau gekozen. Dit ambitieniveau bepaalt het in de toekomst omgaan met het risico van overstroming en de stijgende zeespiegel. De insteek is het uitgangspunt van schuilen, overleven en een basis voor herstel van de vitale infrastructuur. Uitgangspunt van dit ambitieniveau is het draaiende houden van nutsvoorzieningen en infrastructuur tijdens calamiteiten. Ook worden voorbereidingen getroffen voor een spoedig herstel van het eiland na afloop van de calamiteit. Om concreet invulling te geven aan het ambitieniveau zal er een vervolg komen in de vorm van het opstellen van een uitvoeringsprogramma. Dit zal door de eilanden gezamenlijk worden opgepakt maar individueel worden uitgewerkt. Ten behoeve hiervan is 15.000 euro begroot.

Beleidsindicatoren Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke vernieuwing Gemiddelde WOZ waarde (in €) Nieuw gebouwde woningen (aantal per 1.000 woningen) Demografische druk (in %) Bron: Waarstaatjegemeente.nl

2023

2022

426.000

390.000

13,4

5,2

70,8

Begroting 2025

Financiën Begroting 2025 2028 Programma 8 Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing Taakveld Lasten 0.10 - Mutaties reserves 8.1 - Ruimte en leefomgeving 8.2 - Grondexploitatie (nietbedrijventerreinen) 8.3 - Wonen en bouwen Totaal Lasten Baten 0.10 - Mutaties reserves 8.2 - Grondexploitatie (nietbedrijventerreinen) 8.3 - Wonen en bouwen Totaal Baten SALDO PROGRAMMA 8

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

422.000

232.000

8.000

1.429.000

1.354.000

1.859.000

1.594.000

1.107.000

507.000

1.107.000

507.000

752.000

487.000

1.087.000

Begroting 2025

3. Paragrafen Inleiding In het BBV is voorgeschreven dat in de begroting en het jaarverslag een aantal verplichte paragrafen worden opgenomen. Deze paragrafen geven een dwarsdoorsnede van de financiële aspecten van de begroting. De informatie komt verder gefragmenteerd bij de verschillende programma’s aan bod, maar is daardoor minder inzichtelijk voor de gemeenteraad. Het gaat hierbij met name om de beleidslijnen voor beheersmatige aspecten die grote financiële gevolgen kunnen hebben en/of van belang zijn voor het realiseren van de programma’s. Het is de bedoeling dat de paragrafen de gemeenteraad de juiste en integrale informatie geven om zijn kaderstellende en controlerende rol ook op de beheersmatige aspecten waar te maken. Daarnaast zijn de paragrafen ook belangrijk voor de toezichthouder, die op deze manier de financiële positie van de gemeente beter kan beoordelen. In deze begroting zijn de onderstaande paragrafen opgenomen. De eerste zeven paragrafen worden verplicht voorgeschreven door het BBV, de laatste drie paragrafen zijn toegevoegd op basis van de financiële verordening.

Begroting 2025

3.1 Lokale heffingen Inleiding Deze paragraaf geeft informatie over de bevoegdheden en het gemeentelijke beleid voor lokale heffingen. Daarnaast geeft deze paragraaf: • • • •

een toelichting op de lokale heffingen een overzicht van de totaal verwachte opbrengst van de lokale heffingen inzicht in de kostendekkendheid van bestemmingsheffingen en rechten een overzicht van de lokale lastendruk ten opzichte van andere omringende en vergelijkbare gemeenten • een beschrijving van de uitvoering wet WOZ • inzicht in het kwijtscheldingsbeleid Bevoegdheden De bevoegdheid tot het invoeren/wijzigen/afschaffen van de gemeentelijke lokale heffingen ligt bij de raad. De Gemeentewet geeft een limitatieve opsomming van de belastingen en rechten die een gemeente kan heffen. Toelichting op de lokale heffingen We maken een onderscheid in: Belastingen: Dit zijn heffingen zonder rechtstreekse aanwijsbare tegenprestatie van de gemeente. De opbrengst van deze heffingen is vrij door de gemeenteraad te bepalen. Deze inkomsten komen ten gunste van de algemene middelen van de gemeente. Met uitzondering van de toeristenbelasting. Deze inkomsten komen ten goede aan het toeristisch product. Wij heffen de volgende belastingen: • Onroerende zaakbelasting • Toeristenbelasting • Forensenbelasting • Precariobelasting Rechten: Rechten worden geheven voor het aanvragen om een (individuele) dienst te verlenen, bijvoorbeeld het aanvragen van een omgevingsvergunning, of een aanvraag om een rijbewijs te verlengen. De opbrengst van de rechten mag maximaal kostendekkend zijn.

Wij heffen de volgende rechten: • Leges • Grafrechten • Havengeld • Reinigingsrechten Bestemmingsheffingen: 67

Begroting 2025 Bestemmingsheffingen zijn heffingen waarvan de besteding gaat naar specifieke lasten die verband houden met collectieve voorzieningen. De opbrengst van deze bestemmingsheffingen mag maximaal kostendekkend zijn. Bestemmingsheffingen zijn: • Afvalstoffenheffing • Rioolheffing Het totale pakket aan lokale heffingen is vastgelegd in de door de gemeenteraad vastgestelde belastingverordeningen en tarieventabellen. Deze worden jaarlijks opnieuw vastgesteld, nadat de Begroting voor het komende jaar is vastgesteld. Met uitzondering van de tarieven voor toeristenbelasting en forensenbelasting. Deze zijn, conform het coalitieakkoord, vastgesteld bij de behandeling van de kadernota, in juli 2024 (via een motie). Het algemene uitgangspunt is dat de tarieven van de rechten en bestemmingsheffingen kostendekkend zijn en dat de belastingen niet meer dan trendmatig worden verhoogd. Eventuele uitzonderingen hierop lichten we nader toe. Overzicht geraamde inkomsten lokale heffingen Onderstaande tabel geeft, op grond van de BBV, een overzicht van de geraamde baten en lasten van belastingen en rechten die door gemeente Terschelling worden geïnd.

Overzicht geraamde inkomsten lokale heffingen In € OZB eigenaar Woning OZB eigenaar NietWoning * (excl TOF) OZB gebruiker Niet-Woning * (excl TOF) Rioolheffingen Afvalstoffenheffing (op basis van verhoogde heffing) Toeristenbelasting Forensenbelasting Secretarieleges Leges APV vergunningen Leges burgerlijke stand WABO-leges Havengelden Grafrechten

2025 1.463.000

2026 1.499.000

2027 1.537.000

2028 1.575.000

777.000

796.000

816.000

837.000

493.000

505.000

518.000

531.000

940.000 1.135.000

940.000 1.160.000

940.000 1.183.000

940.000 1.208.000

4.345.000 956.0000 100.000 20.000

4.424.000 975.000 100.000 20.000

4.504.000 994.000 100.000 20.000

30.000

286.000 0 10.000

Begroting 2025 Overzicht geraamde inkomsten lokale heffingen Precariobelasting Totaal geraamde inkomsten

133.000 10.688.000

136.000 10.881.000

138.000 11.076.000

140.000 11.175.000

Begroting 2025

Toelichting per belastingsoort Onroerende zaakbelasting Eigenaren en/of gebruikers van een object betalen onroerende zaakbelasting (OZB). Een object is een 'woning' of 'niet-woning'. Een 'niet-woning' is bijvoorbeeld een bedrijf, winkel, kantoor, of een stuk grond. De grondslag voor de OZB is de woz-waarde van een woning of niet-woning. De peildatum van deze woz-waarde ligt op 1 januari van het voorgaande jaar. Dat betekent dat de peildatum in 2025, 1 januari 2024 is. Bij de tariefstelling moeten we rekening houden met de jaarlijkse herwaardering. De waardeontwikkeling die we gebruiken voor de tarieven van de OZB in 2025 zijn momenteel nog niet volledig bekend. Daarom houden we in deze begroting rekening met de voorlopig beschikbare gegevens. We houden voor dit jaar rekening met een voorzichtige inschatting van een stijging van de gemiddelde woningwaarde met 4% en een daling van de waarde 'niet-woningen' van 1%. De verkoopprijzen van woningen op Terschelling liggen nog altijd hoog. Zowel landelijk als ook op Terschelling liggen de verkoopprijzen hoger als een jaar geleden. Dit wordt voornamelijk ingegeven door een landelijk tekort aan koopwoningen, op Terschelling speelt dit in zowel het permanente-, als in het recreatiesegment.

Door de waardestijging van de woningen is de verwachting dat het tarief OZB voor woningen gelijk kan blijven of wellicht licht zal dalen ten opzichte van 2024. Het tarief voor de niet- woningen zal naar verwachting stijgen ten opzichte van 2024, om waardeverminderingen in deze categorie en de indexatie op de belastingtarieven op te kunnen vangen. De tariefvoorstellen voor 2025 worden voorgelegd aan uw raad bij de behandeling van de verordening OZB in de raadsvergadering van uiterlijk december 2024. In verband met de afhandeling van de herwaardering is de verwachting dat deze tarieven eerst voorlopig zijn, waarna de definitieve tarieven OZB uiterlijk in de raadsvergadering van januari 2025 worden voorgelegd. De gewenste inkomsten OZB 2025 zal stijgen met het meest actuele CPI zoals dit is gepubliceerd door het CBS, ten tijde van het opstellen van deze Verordening en tarieventabel. De opslag op het ozb tarief niet-woningen voor het Terschellinger Ondernemersfonds In de verlenging van het convenant met het Ondernemersfonds is overeengekomen dat het maximale bedrag van de opslag € 87,48 (het opslagbedrag van 2022) zal zijn. Dit bedrag wordt jaarlijks gewijzigd met dezelfde index als die door de gemeente wordt gehanteerd voor de aanpassing van de inkomsten onroerende zaakbelasting voor niet-woningen, waarbij de opslag niet hoger zal worden dan € 87,48.

In 2024 is dit maximale bedrag van de opslag gehanteerd. De verwachting voor 2025 is dat, door de gehanteerde inflatiecorrectie, ook voor dit jaar het maximale opslag bedrag gehanteerd zal worden.

Rioolheffing Sinds de introductie van de Wet gemeentelijke watertaken op 1 januari 2008 dient de gemeente niet alleen zorg te dragen voor stedelijk afvalwater, maar ook het beheer voor regenwater en grondwater. Om deze taken uit te voeren, worden er kosten gemaakt. Deze kosten worden via de rioolheffing verhaald op gebruikers van woningen en niet-woningen. De opbrengsten van deze heffing mogen alleen maar aan de gemeentelijke watertaken worden uitgegeven. De tarieven voor rioolheffing zijn voor de komende jaren als volgt begroot:

Begroting 2025 Tarieven rioolheffing In € rioolheffing t/m 150 m3

2025

2026

197

2027

197

2028

197

In 2025 wordt rioolheffing geheven bij 3.631 woningen en niet-woningen. Naar aanleiding van de ontwikkelingen in het woonprogramma kan het aantal eenheden nog verder stijgen. Kostendekkendheid Riolering De inkomsten uit rioolheffing mogen de kosten die gemoeid zijn met deze taken niet overschrijden. In onderstaande tabel is de kostendekkendheid van de huidige rioolheffing te zien. Op dit moment legt gemeente Terschelling nog geen heffing op voor de zorgtaken voor het regenwater. We werken aan een nieuw gemeentelijk water en rioleringsplan (WRP). Op dit moment is nog niet duidelijk welk effect het nieuwe plan heeft op de hoogte van de rioolheffing. In het plan wordt ook de kostendekkendheid van de heffing op basis van deze aanvullende taken opnieuw bepaald. Met dit nieuwe WRP zal ook een nieuwe verordening opgesteld worden, dat alle gemeentelijke taken omvat: de Riool- en Waterzorg heffing.

Kostendekkendheid riolering in € Lasten taakveld 7.2 Beheer en onderhoud riolering Baten taakveld 7.2 Overige opbrengsten Saldo exploitatielasten taakveld 7.2 Riolering Extracomptabele toerekeningen Saldo exploitatielasten taakveld 7.2 Opbrengst heffingen Saldo riolering Dekkingspercentage

2025

2026

2027

2028

-526.000

-417.000

-943.000

940.000 -3.000 100%

Begroting 2025

Toeristenbelasting Bezoekers van Terschelling betalen toeristenbelasting. De belasting voor de eerste dag (zonder overnachting) wordt geheven bij de overtocht naar Terschelling en voor alle overnachtingen via de logiesverstrekker die de gelegenheid tot overnachting op het eiland biedt. De heffing is een vast tarief, per persoon per dag. In de raadsvergadering van 17 juli 2024 is het tarief toeristenbelasting voor 2025 bij motie alvast vastgesteld op € 2,16. Dit is een stijging van het tarief 2024 met de meest actuele CPI index van 2,7% (mei 2024), zoals gepubliceerd door CBS. De gemeenteraad heeft in haar vergadering van 2 oktober 2024 ingestemd met het beëindigen van het onderzoek naar de mogelijkheden van een gepersonaliseerde heffing van toeristenbelasting. Het project is beëindigd. In plaats daarvan zal worden gewerkt aan het veranderen en verbeteren van de huidige heffingswijze. Met ingang van 2025 is het de wens van de gemeenteraad om de forfaitaire heffing te beëindigen en over te gaan naar het doen van aangifte door alle logiesverstrekkers. In 2026 zal dan ook de digitale aangifte mogelijkheden en het controle mechanisme verder uitgewerkt worden. De Verordening toeristenbelasting 2025 moet daarom gewijzigd worden met deze veranderingen, en zal nog worden aangeboden ter vaststelling.

In de bijlage verdeling toeristenbelasting geven we een indicatie van de inkomsten en bestedingen van de toeristenbelasting.

Forensenbelasting Naast de toeristenbelasting heft gemeente Terschelling forensenbelasting, ter dekking van de kosten van ons toeristisch product. Forensenbelasting wordt geheven van natuurlijke personen die, zonder in de gemeente een hoofdverblijf te hebben, meer dan 90 dagen van het belastingjaar voor zichzelf of hun gezin een gemeubileerde woning beschikbaar houden op het eiland. Het tarief voor de forensenbelasting 2025 is bij motie vastgesteld in de raadsvergadering van 17 juli 2024. De verordening voor 2025 volgt later dit jaar. Dit tarief is gebaseerd op de hoogte van het tarief toeristenbelasting voor 2025. Daardoor komt het tarief voor 2025 op € 300,24 per slaapplaats, met een maximum van 5 slaapplaatsen per accommodatie. Dat komt neer op maximaal € 1.501,20 per accommodatie.

Leges algemeen Bij het bepalen van de tarieven voor leges is het essentieel dat de inkomsten uit leges de totale kosten niet overschrijden; de leges mogen slechts maximaal de kosten dekken. Deze kostendekking wordt beoordeeld op het niveau van de complete verordening. De tarieven voor 2025 dienen uiterlijk in december 2024 te zijn vastgesteld door de Gemeenteraad. Het tarief voor de leges 2025 zal stijgen met het meest actuele CPI zoals dit is gepubliceerd door het CBS, ten tijde van het opstellen van deze Verordening en tarieventabel. De leges tarieventabel is onderverdeeld in 3 hoofdstukken (voorheen werden dit Titels genoemd): Hoofdstuk 1: Burgerzaken, bevolking en overige

Begroting 2025 Dit zijn bijvoorbeeld leges voor reisdocumenten, rijbewijzen, burgerlijke stand, afschriften uit de basisregistratie personen (BRP). Voor veel van deze leges geldt dat een gedeelte van de heffing moet worden afgedragen aan het Rijk, zoals bij paspoorten en rijbewijzen. De maximale leges die een gemeente mag heffen voor een deel van deze producten en diensten wordt door het Rijk vastgesteld. Hoofdstuk 2: Fysieke leefomgeving: omgevingsvergunningen Deze leges worden geheven om de kosten van het proces van omgevingsvergunningverlening te dekken. De invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2024 en de gevolgen voor de kosten en baten van de leges uit dit hoofdstuk zullen separaat in een evaluatie aangeboden aan de gemeenteraad. Er is nog wel onduidelijkheid wat de consequenties zijn van de nieuwe Omgevingswet voor de inkomsten leges 2024 en de jaren daarna. Middels de evaluatie wordt getracht inzicht te geven in de opstart in het eerste jaar en mogelijke verbeteringen in de tarieventabel in beeld te brengen, zodat de tarieventabel voor 2025 een verbeterde versie zal zijn. Door het inwerking treden van de nieuwe Omgevingswet verandert er veel, maar het principe van legesheffing verandert niet. Ook de wettelijke grondslag voor het heffen van leges verandert niet.

Hoofdstuk 3: Dienstverlening vallend onder de Dienstenrichtlijn en niet vallend onder hoofdstuk 2 Deze leges hebben betrekking op vergunningverlening voor dienstverlening, zoals aanvragen voor evenementenvergunningen, horeca vergunningen, huisvestingswet en winkeltijdenwet.

Afvalstoffenheffing De inzameling, afvoer en verwerking van het huishoudelijk is sinds 2012 ondergebracht bij Omrin. Dit is een samenwerkingsverband op het gebied van afvalinzameling van alle gemeenten in Friesland. Om deze samenwerking te kunnen bekostigen, wordt er afvalstoffenheffing geheven per huishouden. Het tarief van deze afvalstoffenheffing wordt bepaald aan de hand van de begrote kosten van de inzameling door Omrin. Omrin heeft aangegeven dat zij uitgaan van een indexatie op de tarieven in 2025 van 7,5%. In het vierde kwartaal 2024 wordt de definitieve indexering voor 2025 bekend. Tevens heeft Omrin aangekondigd dat er een extra bijdrage in rekening zal worden gebracht vanaf 2025 voor het legen van niet- geregistreerde inzamelvoorzieningen. Deze bijdrage is voor 2025 € 30.000 exclusief BTW en indexatie over 2025. De tarieven voor afvalstoffenheffing zijn de komende jaren als volgt begroot: Tarieven afvalstoffenheffing In € Tarieven afvalstoffenheffing

2025

2026

247

2027

252

2028

257

262

Kostendekkendheid afvalstoffenheffing

Begroting 2025 Kostendekkendheid afval in € Lasten taakveld 7.3 Afvalinzameling Afvalverwerking Milieustraat Overslagstation Baten taakveld 7.3 Afvalverwerking Huuropbrengsten Saldo exploitatielasten taakveld 7.3 Afval Toerekening overhead & BTW Saldo exploitatielasten taakveld 7.3 incl. Overhead Opbrengst heffingen Saldo afval Dekkingspercentage

2025

2026

2027

2028

-713.000 -276.000 -206.000 -3.000

-728.000 -282.000 -211.000 -3.000

-742.000 -287.000 -215.000 -3.000

-757.000 -293.000 -219.000 -3.000

70.000 12.000 -1.116.000

70.000 13.000 -1.141.000

70.000 13.000 -1.164.000

70.000 13.000 -1.189.000

-19.000

-1.135.000

-1.160.000

-1.183.000

-1.208.000

990.000 -145.000 87%

1.009.000 -151.000 87%

1.009.000 -174.000 85%

1.009.000 -199.000 84%

Net zoals bij de rioolheffing mogen de inkomsten uit de afvalstoffenheffing de kosten die gemaakt worden voor de uitvoering van deze taken niet overschrijden. In de bovenstaande tabel is de kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing te zien. Het genoemde dekkingspercentage geeft aan dat de kosten voor dat percentage gedekt worden door de ontvangen heffingen, voor het overige wordt dit gedekt uit de algemene middelen. In bovenstaande tabel is te zien dat de kostendekkendheid voor de gemeente Terschelling 87% is in 2025. Om op 100% kostendekkendheid uit te komen moeten er extra opbrengsten vanuit de heffingen binnen komen van € 145.000. Dit komt neer op een verhoging van het tarief afvalstoffenheffing van € 45,- (18,6%) (op basis van ongeveer 3.900 huishoudens) ten opzichte van het tarief 2024. Na deze verhoging worden de tarieven als volgt: Tarieven afvalstoffenheffing In € Tarieven afvalstoffenheffing

2025

2026

€ 287

2027

€ 294

2028

€ 299

€ 306

Bij het verhogen van de tarieven wordt de kostendekkendheid als volgt: Kostendekkendheid afval in €

2025

2026

2027

2028

Begroting 2025 Kostendekkendheid afval Lasten taakveld 7.3 Afvalinzameling Afvalverwerking Milieustraat Overslagstation Baten taakveld 7.3 Afvalverwerking Huuropbrengsten Saldo exploitatielasten taakveld 7.3 Afval Toerekening overhead & BTW Saldo exploitatielasten taakveld 7.3 incl. Overhead Opbrengst heffingen Saldo afval Dekkingspercentage

2025

2026

2027

2028

-713.000 -276.000 -206.000 -3.000

-728.000 -282.000 -211.000 -3.000

-742.000 -287.000 -215.000 -3.000

-757.000 -293.000 -219.000 -3.000

70.000 12.000 -1.116.000

70.000 13.000 -1.141.000

70.000 13.000 -1.164.000

70.000 13.000 -1.189.000

-19.000

-1.135.000

-1.160.000

-1.183.000

-1.208.000

1.135.000 100%

1.160.000 100%

1.183.000 100%

1.208.000 100%

Havengelden Naar verwachting zal per 1-1-2025 de gemeentelijke haven en de jachthaven samengevoegd worden. Hiertoe zal de gemeenteraad op 2 oktober 2024 een besluit nemen. Indien de gemeenteraad akkoord zal gaan, wordt de exploitatie van de gemeentelijke haven ondergebracht bij de Stichting Passantenhaven Terschelling. Heffing van havengeld is dan geen gemeentelijke taak meer, maar zal door de stichting in rekening gebracht worden. Om deze reden is in het overzicht van de gemeentelijke heffingen de inkomsten Havengeld op € 0 gezet vanaf 2025.

Grafrechten Grafrechten worden geheven van degenen die een graf gebruiken van de gemeente. De opbrengsten van de grafrechten worden gebruikt voor het onderhouden van de gemeentelijke begraafplaatsen. Het tarief voor de grafrechten 2025 zal stijgen met het meest actuele CPI zoals dit is gepubliceerd door het CBS, ten tijde van het opstellen van deze Verordening en tarieventabel.

Precariobelasting Gebruikers die voorwerpen plaatsen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond, betalen precariobelasting voor het gebruik van deze grond. Het gaat bijvoorbeeld om terrassen bij horecaondernemingen, maar ook om reclameborden en standplaatsen op gemeentegrond. Jaarlijks wordt 3 x per jaar (voorjaar, zomer, najaar) een inventarisatie uitgevoerd van alle precario uitingen op gemeentegrond. Op basis van deze bevindingen vindt achteraf de heffing precario 75

Begroting 2025 plaats. De precario uitingen in 2023 worden dus geheven in 2024, omdat de belastingplicht pas volledig bekend is aan het einde van het jaar. In 2023 heeft de pilot plaats gevonden waarbij ondernemers een ruimer opgesteld terras mochten exploiteren. Er hebben 6 ondernemers gebruik gemaakt van deze mogelijkheid, van de in totaal 53 belastingplichtigen voor de precariobelasting met een heffing voor een terras uitstalling. Extra inkomsten in 2023 waren € 3.450,-. Het tarief voor de precario 2025 zal stijgen met het meest actuele CPI zoals dit is gepubliceerd door het CBS, ten tijde van het opstellen van deze Verordening en tarieventabel.

Begroting 2025

Lokale belastingdruk Het COELO (centrum voor onderzoek naar de economie van de lagere overheden) stelt jaarlijks een Atlas van de lokale lasten op. Daarin beschrijft het centrum de ontwikkelingen van de decentrale belastingen, waarbij de nadruk ligt op de woonlasten voor huishoudens: de onroerende zaakbelasting, de afvalstoffenheffing en de rioolbelasting. In de atlas is het mogelijk een vergelijking te maken van de lokale lasten tussen gemeenten binnen de provincie Fryslân. In onderstaand overzicht van belastingjaar 2024 is een vergelijking gemaakt van de ontwikkeling van de gemiddelde woonlasten van Terschelling. De tabel is gecorrigeerd voor recreatiewoningen en geeft een beeld van de gemiddelde lastendruk voor de inwoners met een permanente woning. Voor een vergelijking met alle woningen en het landelijk gemiddelde verwijzen we naar de tabel Belastingcapaciteit in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing (hoofdstuk 3.2). Sinds 2020 is de macronorm vervangen door deze benchmark. De benchmark beoogt door een betere vergelijkbaarheid de informatievoorziening over de ontwikkeling van de lokale lasten te verbeteren. De benchmark vergelijkt de hoogte van de woonlasten voor meerpersoonshuishoudens met een koopwoning voor alle gemeenten binnen een provincie. Uit de benchmark (zie afbeelding) blijkt dat de gemiddelde woonlasten op Terschelling in 2024 € 873 (**) zijn.

Daarmee komt deze gemeente op een 9e plaats van de 18 gemeten gemeenten in de provincie; deze gemiddelde woonlasten liggen nagenoeg gelijk met het provinciale gemiddelde van € 885 maar nog onder het landelijke gemiddelde van € 994. De stijging van de gemiddelde woonlasten van 2023 naar 2024 is het gevolg van de gestegen heffing afvalstoffenheffing en rioolheffing door het meer richting kostendekkendheid brengen van deze heffingen. Voor de komende jaren is vooral de hoogte van de rioolbelasting onzeker in verband met het opstellen van het nieuwe GRP. De ontwikkeling van de gemiddelde lastendruk in gemeente Terschelling: Gemiddelde lastendruk In € gemiddelde woz waarde ozb lasten bij gemiddelde woz waarde Rioolheffing Afvalstoffenheffing (op basis van verhoogde heffing) Gemiddelde woonlasten

2024

2025

2026

2027

2028

454.000

472.000

483.000

495.000

507.000

399

401

410

420

430

191 242

197 287

197 294

197 299

197 306

832

885

901

916

933

** de berekening van het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo) is gebaseerd op een gemiddelde WOZ waarde van € 500.000. Dit gemiddelde is gebaseerd op de WOZ waarden van alle woningen, dus inclusief de recreatiewoningen. De waarde in dit segment is het afgelopen jaar explosief gestegen. Dit heeft veel invloed op de gemiddelde WOZ waarde.

Begroting 2025 In de bovenstaande tabel van de berekening van de lastendruk op Terschelling is gekeken naar de gemiddelde lastendruk voor de inwoners met een permanente woning. De gemiddelde WOZ waarde van alleen de permanente woningen ligt lager dan de totale gemiddelde WOZ waarde volgens het Coelo. Dit verklaart het verschil tussen het bedrag wat Coelo noemt en de tabel. Het nieuwe Kabinet heeft in haar Hoofdlijnenakkoord opgenomen dat de stijging van de gemeentelijke woonlasten gemaximeerd moet worden door middel van afspraken met gemeenten. Wat als maximum wordt gehanteerd en hoe de afspraken met gemeenten eruit zien is nog niet bekend. Evenmin is nu duidelijk wat het effect is op de gemeentelijke inkomsten de komende jaren.

Begroting 2025

Uitvoering Wet WOZ De uitvoering van de wet Waardering Onroerende Zaken (Wet WOZ) bevat een groot aantal taken en verantwoordelijkheden voor een gemeente. Gemeenten zijn onder andere belast met: • • • • • • •

het bijhouden van een WOZ-administratie van alle onroerende zaken binnen de gemeente; het bijhouden van de veranderingen aan de onroerende zaken; het analyseren van de (koop en huur) markt voor onroerende zaken binnen de gemeente; het taxeren van alle onroerende zaken; beschikken van de WOZ waarde door het versturen van WOZ beschikkingen; behandelen van de bezwaren en beroepen tegen de WOZ waarde; alle benodigde informatie over de WOZ waarde leveren aan afnemers van deze gegevens, zoals het waterschap en de belastingdienst. De Waarderingskamer (een onderdeel van het Ministerie van Financiën) ziet als onafhankelijk orgaan toe op de correcte uitvoering van de Wet WOZ. Hiertoe vinden jaarlijks meerdere inventarisaties plaats, evenals een jaarlijks onderzoek op locatie. In de inventarisaties en onderzoeken wordt, onder andere, beoordeeld op het tijdig verzenden van de WOZ beschikkingen, de voortgang en kwaliteit van de bezwaarafhandeling, de juistheid en actualiteit van de objectkenmerken, het gehele taxatieproces van woningen en niet-woningen, de aansluiting van de WOZ administratie op andere basisregistraties en de synchronisatie naar de Landelijke Voorziening WOZ (LV WOZ). De laatste inventarisatie heeft ter plaatse heeft plaatsgevonden in april 2024.

De conclusie van dit onderzoek luidt dat de uitvoering van de wet WOZ goed verloopt en dat het algemeen oordeel als “goed” (4 sterren van het maximum van 5) wordt omschreven. De uitvoering van deze taken wordt gedaan in samenwerking met een gespecialiseerd taxatiebureau: TOG Nederland BV. Dit bedrijf is in 2022 gefuseerd met XLLNC b.v. Dit heeft geen wijziging opgeleverd in de samenwerking met de taxateurs, die al jarenlang betrokken zijn bij de werkzaamheden voor deze gemeente, en goed op de hoogte zijn van de lokale markt.

Begroting 2025

Kwijtscheldingsbeleid Het kwijtschelden van gemeentelijke belastingen aan de belastingplichtigen die hiervoor in aanmerking komen, is wettelijk geregeld. Gemeenten kunnen wel zelf bepalen welke gemeentelijke belastingen onder het kwijtscheldingsbeleid vallen en welk percentage van de bijstandsuitkering voor de beoordeling wordt gebruikt. We gebruiken de meest gunstige norm voor aanvragers. Het kwijtscheldingsbeleid van gemeente Terschelling kent de volgende uitgangspunten: •

Het kwijtscheldingspercentage voor de inkomensnorm is vastgesteld op 100% van de bijstandsnorm; • Bij aanvragen van pensioengerechtigden gebruiken we de netto AOW-norm • Kwijtschelding kan uitsluitend worden verleend voor: o OZB woningen (na afschaffing van het gebruikersdeel komt dit nog maar zelden voor) o Rioolheffing o Afvalstoffenheffing Sinds 2019 is het eenvoudiger geworden voor belastingplichtigen om kwijtschelding aan te vragen. Door de samenwerking met het Noordelijk Belastingkantoor, dat onder andere ook de waterschapsheffingen voor Wetterskip Fryslân uitvoert, kunnen belastingplichtigen digitaal hun kwijtscheldingsverzoek indienen. Het Noordelijk Belastingkantoor beoordeelt deze aanvraag en stuurt de uitkomst door naar gemeente Terschelling. Wanneer het besluit tot kwijtschelding positief is, krijgt de belastingplichtige kwijtschelding voor de waterschapslasten en eveneens voor de bovengenoemde belastingen van gemeente Terschelling. De kwijtscheldingsverzoeken worden getoetst door het Inlichtingenbureau, zodat in het volgende jaar er eventueel automatische kwijtschelding kan worden verleend, en men niet elk jaar opnieuw een aanvraag hoeft te doen. De verwachting is dat er in 2025 twintig belastingplichtigen kwijtschelding krijgen, waarvan inmiddels tien personen automatische kwijtschelding krijgen. Hiervoor is in de begroting een post opgenomen van € 12.000.

Begroting 2025

3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Op grond van het BBV bevat de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing een vaste set van financiële kengetallen. Deze kengetallen maken inzichtelijk hoeveel (financiële) ruimte de gemeente heeft om extra structurele en incidentele lasten op te vangen. De financiële kengetallen kunnen door de gemeenteraad en externe toezichthouders worden betrokken bij de beoordeling en vergelijking van de financiële positie. Naast de vaste set van kengetallen bevat deze paragraaf ook inzicht in de mogelijke risico’s die de gemeente loopt en de invloed van deze risico’s op de financiële positie. Om de risico’s te beperken, heeft de gemeente een beleid voor risicomanagement. Als beleidskaders voor dit risicomanagement gelden de financiële verordening (art. 212 Gemeentewet), de nota van reserves en voorzieningen en deze paragraaf, die zowel in de begroting als in de jaarrekening is opgenomen. In dit onderdeel wordt ook de weerstandscapaciteit beschreven en de ratio weerstandsvermogen bepaald.

Begroting 2025

Gekwantificeerde risico's Een risico is een mogelijke gebeurtenis met een negatief (financieel) gevolg voor de organisatie. De risico’s relevant voor het weerstandsvermogen zijn die risico’s die niet anderszins zijn te ondervangen. Reguliere risico’s - risico’s die zich regelmatig voordoen en die veelal vrij goed meetbaar zijn - kunnen worden opgevangen door het afsluiten van verzekeringen of door het vormen van voorzieningen. Voorbeelden van risico’s die opgevangen worden door het weerstandsvermogen zijn ondernemersrisico’s (of bedrijfsrisico’s) en hangen vooral samen met grondexploitatie, gebiedsuitbreiding, publiek - private samenwerking (PPS), sociale structuur (bij neergaande conjunctuur), de algemene uitkering en open-einde regelingen. Op basis van de inventarisatie hebben we een risicoprofiel opgesteld waarmee de per eind 2022 beschikbare buffers kunnen worden geconfronteerd. Het risicoprofiel van gemeente Terschelling hebben we met onderstaande lijst in kaart gebracht. Voor de beoordeling van de kans dat een gebeurtenis zich voordoet, met de bijbehorende ‘gekwantificeerde kans’, hanteren we de volgende vijf klassen: Klasse 1 2 3 4 5

Kans Zeer klein (0 - 20%) Klein (21 - 40%) Gemiddeld (41 - 60%) Groot (61 - 80%) Zeer groot (81 - 100%)

Financiële impact 5% 25% 50% 75% 100%

Voorbeeld: Stel: de gemeente voert een onderhoudsproject uit van € 1 miljoen. Het financiële risico wordt bepaald op € 250.000 (het bedrag dat het budget kan worden overschreden). De kans dat dit risico zich voordoet wordt geschat op gemiddeld (klasse 3). De bijbehorende financiële impact bedraagt dan op grond van de bovenstaande tabel 50%. De benodigde incidentele weerstandscapaciteit voor dit project wordt dan berekend op € 125.000. Hieronder hebben we de naar onze mening bekende risico’s uitgewerkt en geven we een recapitulatie van het totaal. Voor de hierna geïnventariseerde en gekwantificeerde risico’s hebben we een rapporteringsondergrens voor het maximale financiële risico gehanteerd van € 250.000 of lager indien er bijzondere omstandigheden zijn. Maximale financiële risico’s onder de € 250.000 worden in principe niet gepresenteerd.

Kosten sociaal domein Een van de grootste risico’s voor onze gemeente zijn de kosten in het sociaal domein. Het open eindkarakter van de zorg voor jeugd en Wmo speelt hier een grote rol. Daarnaast worden deze kosten ook sterk beïnvloed door demografische factoren. Een stijging van het aantal ouderen in de gemeente kan een stijgend effect hebben op de kosten van Wmo. Bij het onderdeel Jeugd spelen andere factoren. De informatiestroom op dit gebied wordt nog steeds geoptimaliseerd, waardoor het mogelijk is dat niet alle kosten tijdig inzichtelijk zijn. Doordat de zorgbehoefte onder de jeugd niet duidelijk in beeld is, kan het zijn dat de gemeente ieder jaar weer met andere kosten geconfronteerd wordt. Hier zit een verbeterende lijn in, en we verwachten dat hier steeds meer grip

Begroting 2025 op komt. Vanaf begrotingsjaar 2023 wordt er in de ramingen structureel rekening gehouden met € 100.000 onvoorzien, om eventuele schommelingen in de kosten van het sociaal domein op te vangen. Campus (Maritiem Instituut) In 2017 heeft de gemeente de gebouwen van de voormalige campus teruggekocht voor een waarde van 2,9 miljoen. De verwachting is dat deze gebouwen, gezien de huidige marktomstandigheden, verkocht of herontwikkeld kunnen worden, waarbij we de actuele boekwaarde kunnen terugverdienen. Hiermee schatten we het bijbehorende risico in op zeer klein. Gewaarborgde leningen De gemeente staat garant voor een aantal leningen, zoals de leningen die door de woningcorporatie via het WSW (waarborgfonds sociale woningbouw) zijn aangetrokken en rechtstreekse leningen aan WoonFriesland. In totaal gaat het om een bedrag van 9,86 miljoen euro. De kans dat een beroep wordt gedaan op deze garantstellingen is zeer klein, maar in theorie wel aanwezig. Onderhoud kapitaalgoederen Door het ontbreken van een vastgesteld beheerplan voor het groenonderhoud kunnen we de financiële risico’s op dit moment niet goed inschatten. Daarnaast kunnen extreme weersomstandigheden zorgen voor een zwaardere belasting van de kapitaalgoederen. Dit geldt zeker op Terschelling. Hierdoor is er een risico op ongepland onderhoud.

Verzekeringen tegen extreme weersomstandigheden zijn ook niet altijd mogelijk. Deze kosten worden bij calamiteiten voor een gedeelte gedekt uit de beschikbare voorzieningen, maar er blijft een kans dat deze niet toereikend zijn. Dit risico wordt echter geschat op zeer klein. De consequenties van bestaande en nieuwe bestemmingsplannen Het opstellen van ruimtelijke plannen wordt steeds complexer door de nieuwe wet- en regelgeving. Ook in de komende jaren gaat er veel veranderen met de invoering van de nieuwe Omgevingswet. In het verleden is al gebleken dat Terschelling veel verschillende bestemmingsplannen kent, met allemaal hun eigen karakter. Dit maakt het risico groter dat bij wijzigingen in bestemmingsplannen ingewikkelde juridische procedures moeten worden gevolgd, die vaak tijd- en geldrovend zijn. Dit risico wordt vooralsnog ingeschat op klein, maar de ervaring is dat deze procedures wel sterk toenemen. Terugloop toerisme Gemeente Terschelling is voor een groot deel van haar inkomsten afhankelijk van de toeristenbelasting. Mocht de aanloop van toeristen om welke reden dan ook plotseling teruglopen, dan heeft dit grote gevolgen voor de financiële positie. Een dergelijke situatie deed zich voor in 2020, toen Nederland in een lockdown ging vanwege het coronavirus. Een gedeelte van de accommodaties moest sluiten en ook de veerdiensten voeren minder.

Dit heeft ervoor gezorgd dat er minder toeristenbelasting binnen kwam. In deze situatie werd er compensatie geboden vanuit het Rijk en bleek de werkelijke financiële schade gelukkig mee te vallen. Ook in de toekomst is niet uit te sluiten dat het toerisme nog eens terugloopt door onverwachte gebeurtenissen, al achten we de kans hierop klein en gaan we ervan uit dat het Rijk ons ook dan financieel zal ondersteunen. Verstrekte geldleningen

Begroting 2025 Gemeente Terschelling heeft een viertal leningen verstrekt. De verstrekte leningen brengen als risico met zich mee dat deze, door eventuele financiële problemen bij de lenende partij, niet volledig kunnen worden afgelost. De kans dat hier een beroep op wordt gedaan is aanwezig, maar zeer klein, omdat de leningen worden gedekt door onderliggende hypothecaire rechten. Masterplan haven Op 23 september 2020 is het uitvoeringsplan Havenfront Terschelling vastgesteld door de gemeenteraad. Binnen het uitvoeringsplan is een aantal initiatieven en projecten gepland. De totale kosten van het plan worden voorlopig geraamd op € 15 miljoen. Deze kosten worden gedekt door investeringen door de gemeente. Door de omvang brengt het project risico’s met zich mee. Deze risico’s liggen voornamelijk op het gebied van aanbesteding en uitvoering van de werkzaamheden.

Begroting 2025

Niet-gekwantificeerde risico's De niet-gekwantificeerde risico’s hebben eveneens een (negatief) effect op de bedrijfsvoering en/of de financiële positie van gemeente Terschelling. Het effect hiervan is echter niet meetbaar te maken in euro’s. Hieronder hebben we een aantal risico’s en onzekerheden benoemd, zowel groot als klein en eenmalig of structureel. De volgorde van presentatie geeft geen indicatie van prioriteit of rangorde.

Rijksbeleid Het beleid van het Rijk is van grote invloed op de gemeentelijke organisatie. Bezuinigingen, decentralisatie van taken en herijking van het gemeentefonds zijn actuele onderwerpen die tot onzekerheden in het (financieel) beleid leiden. We volgen het beleid van het Rijk nauwkeurig, zodat we een goede inschatting kunnen maken van eventuele gevolgen. Kosten juridische bijstand bij gegrond verklaarde bezwaren Inwoners hebben de mogelijkheid om bij de indiening van bezwaarschriften te verzoeken de kosten van juridische bijstand te vergoeden. De gemeente is verplicht deze kosten te vergoeden als een bezwaarschrift gegrond wordt verklaard en vaststaat dat het besluit waartegen de bezwaren zich richtten, onrechtmatig is genomen. Het is vooraf niet in te schatten hoeveel hiervan gebruik van zal worden gemaakt. Automatisering/ICT Alle afdelingen binnen gemeente Terschelling zijn voor een groot gedeelte afhankelijk van automatisering en ICT. In de toekomst zal dit alleen maar groeien. Het is daarom van belang dat systemen up-to-date blijven en adequaat beveiligd. Uitval moet zo nodig opgevangen kunnen worden. Gemeente Terschelling heeft het beheer van onze ICT omgeving ondergebracht bij het shared service center Leeuwarden (SSC).

De kwaliteitsafspraken en -eisen over onze ICT omgeving zijn opgenomen in een jaarlijks af te sluiten servicelevel agreement (SLA) en onderliggende afspraken en overeenkomsten. De navolging van deze afspraken en overeenkomsten wordt gezamenlijk in Waddenverband gedaan, waardoor ook dit risico beperkt wordt. Algemene risico's verbonden aan het subsidiëren van stichtingen en instellingen Gemeente Terschelling verstrekt jaarlijks vele subsidies. Deze variëren van enkele euro’s tot aan tonnen. Met behulp van deze subsidies kunnen stichtingen en instellingen voorzieningen voor burgers in stand houden. Veelal heeft de gemeente hierbij ook het belang dat deze voorzieningen van een bepaald niveau zijn. Naarmate de tijd verstrijkt, zal het steeds moeilijker worden om deze voorzieningen met de beschikbare middelen goed op peil te houden. Beschermd wonen Tot op heden worden de taken met betrekking tot Beschermd wonen uitgevoerd via centrumgemeenten, in ons geval Leeuwarden (Sociaal Domein Fryslân). De doordecentralisatie van Beschermd wonen is opnieuw uitgesteld en het is nog onzeker of de decentralisatie in de toekomst doorgaat. Voor 2024 verwachten we geen financiële risico’s. De afgelopen jaren is er geen overschrijding geweest op dit onderdeel. De afgelopen jaren hebben we op rekeningbasis steeds geld terug ontvangen voor Beschermd wonen.

We schatten de risico’s voor 2024 daarom in als gering: omdat Beschermd wonen trajecten duur zijn, is de financiële impact van een traject voor Terschelling best groot en de invloed die je op de indicatie kan uitoefenen nihil. We zijn op regionaal

Begroting 2025 niveau bezig om Beschermd wonen zoveel mogelijk thuis of in de eigen omgeving aan te bieden, zodat inwoners gebruik kunnen blijven maken van hun eigen sociale netwerk. Deze ontwikkeling kan in de toekomst tot gevolg hebben dat er meer gebruik gemaakt gaat worden van Ambulant Beschermd wonen op het eiland waar dat nu nog niet mogelijk is. Via de Dienst SoZaWe (sociale zaken en werkgelegenheid) Noardwest-Fryslân zijn we daarom ook voorbereidingen aan het treffen voor de inkoop (intensieve) ambulante Begeleiding en Dagactiviteiten. Hiermee willen we ‘het gat’ tussen ambulante (intensieve) begeleiding en beschermd wonen verkleinen, zodat inwoners zo lang mogelijk in hun eigen leefomgeving kunnen blijven participeren in de samenleving. Ziekteverzuim Als gevolg van de Wet verlenging loondoorbetalingverplichting bij ziekte (WVLBZ) is de loondoorbetalingperiode bij ziekte verlengd van één naar twee jaar. Het totale loon over deze periode mag niet meer bedragen dan 170% van het laatstverdiende loon. In de CAO gemeenten is bepaald dat een zieke medewerker gedurende de eerste 52 weken recht heeft op 100% doorbetaling. In het tweede ziektejaar is dit 70%. Hierna komt een zieke medewerker mogelijk in aanmerking voor een uitkering op grond van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) – voorheen WAO.

Voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten geldt met ingang van 1 januari 2024 geen “derde ziektejaar” meer. Als gemeentelijke werkgever wordt een actief preventief verzuimbeleid gevoerd. Dat betekent dat wij een gezonde leefstijl stimuleren en er preventief medisch onderzoek (periodiek) aangeboden wordt. Om dit ziekteverzuim financieel op te kunnen vangen is er in de begroting een bedrag opgenomen voor de lasten voor eventuele vervanging bij ziekte. In extreme situaties kunnen de werkelijke kosten de geraamde budgetten overstijgen. De ziektekosten ingeval van payroll zijn verzekerd. In dat geval is er dus geen sprake van extra lasten en kan budgetneutraal voorzien worden in vervanging. WW en bovenwettelijke WW Werkgevers in de sector Overheid en Onderwijs zijn verplicht eigenrisicodrager voor de Werkloosheidswet (WW). De gemeente is in geval van ontslag eigen risicodrager als het aankomt op WW en WW gerelateerde uitkeringen, ook wel bovenwettelijke en nawettelijke werkloosheidsuitkeringen genoemd. Ook is de gemeente eigenrisicodrager in geval van ziekte en reintegratie van medewerkers. In het bedrijfsleven, waar de premie betaald wordt aan het UWV, vangt het UWV dergelijke lasten op. Bij de overheid factureert het UWV (of een andere uitvoerende instantie voor het bovenwettelijke deel bij ontslag) aan de werkgever de maandelijkse kosten van de uitkering van de werknemer.

Voor een overheidswerkgever of onderwijsinstelling kunnen dus aanzienlijke financiële kosten gepaard gaan met een ontslag- of ziektetraject dat recht geeft op een werkloosheids- of ziekte-uitkering. Verbonden partijen Gemeente Terschelling neemt deel in een aantal verbonden partijen (zie paragraaf 6). Deze partijen voeren veelal gemeentelijke taken uit in opdracht van gemeente Terschelling. Deelname aan deze verbonden partijen brengt een aantal risico’s mee voor gemeenten. Voorbeelden van risico’s zijn: • • •

Financiële tekorten bij verbonden partijen; Taken, doelstellingen en prestaties worden niet gerealiseerd; Er zijn onvoldoende sturingsmogelijkheden door de organisatievorm (verschil in inzicht door de verschillende deelnemers) Mochten deze risico’s zich voordoen, dan worden deze in de paragraaf verbonden partijen benoemd en eventueel toegelicht. Duidelijke afspraken en frequente rapportering met en door de verbonden partijen kan bijdragen aan het verkleinen van dit risico.

Begroting 2025

Weerstandscapaciteit en weerstandsvermogen Benodigde weerstandscapaciteit In onderstaande tabel is de totale financiële impact van alle gekwantificeerde risico’s weergeven. Deze financiële impact is nagenoeg gelijk aan de door de raad eerder gestelde minimale weerstandscapaciteit zoals we die al een aantal jaren hanteren. Benodigde weerstandscapaciteit Risico Kosten sociaal domein Campus (Martiem Instituut) Gewaarborgde leningen Onderhoud kapitaalgoederen Bestemmingsplannen Terugloop toerisme Verstrekte geldleningen Masterplan haven Totaal

Max financieel risico € 250.000

Kans Gemiddeld

Financiële impact € 125.000

€ 2.900.000

Zeer klein

€ 145.000

€ 9.800.000

Zeer klein

€ 490.000

€ 1.000.000

Klein

€ 250.000

€ 500.000 € 4.000.000 € 450.000

Zeer klein Klein Zeer klein

€ 25.000 € 1.000.000 € 23.000

€ 6.300.000 € 25.200.000

Klein n.v.t.

€ 1.685.000 € 3.743.000

We verwachten dat de gestelde weerstandscapaciteit voldoende is om de hierboven geschetste risico's te kunnen ondervangen indien deze zich voordoen. Ratio weerstandsvermogen In de volgende tabel is te zien dat de ratio weerstandsvermogen uitstekend blijft. Ratio weerstandsvermogen Beschikbare weerstandscapaciteit (totaal reserves) Benodigde weerstandscapaciteit Ratio weerstandsvermogen

2024 10.763.000

2025 11.168.000

2026 11.111.000

2027 11.467.000

2028 11.526.000

3.603.000

3.712.000

3.768.000

3.824.000

3.881.000

2,99

3,01

2,95

3,00

2,97

Het waarderingscijfer voor een ratio hoger of gelijk aan 2,0 is A en betekent uitstekend. Weerstandscapaciteit In onderstaande tabellen is de weerstandscapaciteit nader uitgewerkt.

Begroting 2025 Weerstandcapaciteit inclusief reserve recreatie per 31 december in € Algemene reserve Reserve recreatie Minimaal benodigde weerstandscapaciteit Totaal

2024 3.899.000 325.000 3.603.000

2025 4.748.000 236.000 3.712.000

2026 5.135.000 147.000 3.768.000

2027 5.961.000 147.000 3.824.000

2028 6.490.000 147.000 3.881.000

621.000

1.272.000

1.514.000

2.284.000

2.756.000

Uit te tabel valt af te lezen dat gemeente Terschelling ieder jaar voldoet aan de door de raad geformuleerde weerstandsnorm.

Begroting 2025

Financiële kengetallen In onderstaande tabel zijn de financiële kengetallen samengevat weergegeven. De kengetallen in dit overzicht zijn beoordeeld aan de hand van de in het ''GTK 2020 Gemeenten'' opgenomen signaleringswaarden. Hieronder lichten we de berekening en beoordeling per kengetal toe. Overzicht kengetallen 2025 Kengetal Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Solvabiliteitsratio Kengetal grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

2025 (t) 18% 19%

2026 (t+1) 54% 55%

2027 (t+2) 100% 101%

2028 (t+3) 127% 128%

51% 7%

34% 7%

24% 7%

20% 7%

1,3%

-0,2%

1,1%

0,1%

89%

88%

85%

83%

Netto schuldquote Netto schuldquote Hoe lager, hoe beter

Vaste schulden + Netto vlottende schulden + Overlopende passiva + Financiële vaste activa Uitzettingen met looptijd korter dan 1 jaar Liquide middelen Overlopende activa Saldo =

2024 8.344.000

2025 9.642.000

2026 17.630.000

2027 31.365.000

2028 40.140.000

130.000

-3.177.000

-53.000

478.000

847.000

762.000

741.000

714.000

687.000

660.000

7.712.000

5.724.000

16.863.000

31.156.000

40.327.000

Begroting 2025 Netto schuldquote Hoe lager, hoe beter Totaal baten Netto schuldquote per 31 december

31.266.000 25%

31.379.000 18%

31.010.000 54%

31.075.000 100%

31.716.000 127%

* In deze berekening is rekening gehouden met een gelijkblijvend werkkapitaal Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Hoe lager, hoe beter

Vaste schulden Netto vlottende schulden Overlopende passiva Financiële vaste activa Uitzettingen met looptijd korter dan 1 jaar Liquide middelen Overlopende activa Saldo = Totaal baten Netto schuldquote per 31 december

2024 8.344.000

2025 9.642.000

2026 17.630.000

2027 31.365.000

2028 40.140.000

130.000

-3.177.000

-53.000

478.000

847.000

466.000

440.000

414.000

388.000

362.000

8.008.000 31.266.000 26%

6.025.000 31.379.000 19%

17.163.000 31.010.000 55%

31.455.000 31.075.000 101%

40.625.000 31.716.000 128%

* In deze berekening is rekening gehouden met een gelijkblijvend werkkapitaal

Begroting 2025 Solvabiliteitsratio Solvabiliteitsratio Hoe hoger, hoe beter

Eigen vermogen Totaal vermogen

2024 10.740.000 23.484.000 46%

2025 10.944.000 21.594.000 51%

2026 10.886.000 32.434.000 34%

2027 11.041.000 46.580.000 24%

2028 10.899.000 55.678.000 20%

2024

2025

2026

2027

2028

Grondexploitatie Grondexploitatie Hoe lager, hoe beter

NIEG (Niet In Exploitatie Genomen gronden) In Exploitatie Genomen gronden Totaal baten

2.217.000

2.249.000

31.266.000 7%

31.379.000 7%

31.010.000 7%

31.075.000 7%

31.716.000 7%

2024 -32.323.000

2025 -30.974.000

2026 -31.067.000

2027 -30.719.000

2028

31.414.000

31.379.000

31.010.000

31.075.000

31.675.000 31.715.000

-909.000 31.266.000 -2,9%

405.000 31.379.000 1,3%

-57.000 31.010.000 -0,2%

356.000 31.075.000 1,1%

40.000 31.716.000 0,1%

Structurele exploitatieruimte Structurele exploitatieruimte Hoe hoger, hoe beter

Totaal structurele lasten Totaal structurele baten Structurele toevoeging aan reserves Structurele onttrekking aan reserves Saldo = Totaal baten

Begroting 2025

Belastingcapaciteit Belastingcapaciteit Hoe lager, hoe beter 2023 OZB lasten voor gezin bij gemiddelde WOZ waarde Rioolheffing voor gezin Afvalstoffenheffing voor gezin Eventuele heffingskorting Totale woonlasten vvoor gezin Landelijk gem. woonlasten meerpersoons huishouden 85%

2024 403

444

457

461

2027 475

180

191

216

242

247

251

798

877

895

903

917

944

982

1.021

1.062

1.104

89%

2025

88%

2026

85%

83%

* Bij deze berekening is rekening gehouden met een gemiddelde lastenstijging van 5,6% in 2023 (behalve op de rioolheffing) * Bij deze berekening is rekening gehouden met een gemiddelde lastenstijging van 2,0% in 20242026 (behalve op de rioolheffing)

Begroting 2025

3.3 Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding Gemeente Terschelling zorgt voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte en gebouwen. Voor veel activiteiten zijn kapitaalgoederen nodig, bijvoorbeeld openbare verlichting, straatmeubilair, openbaar groen, wegen, riolering, haven en gebouwen. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan zijn mede bepalend voor het voorzieningenniveau.

Begroting 2025

Openbaar groen Groenbeheerplan In 2024 is verder gewerkt aan het actualiseren van het groenbeheer. het groenbeheerplan wordt afgerond en aan de raad voorgelegd . Daarbij hebben we aandacht voor kwaliteitsniveaus en differentiatie in het openbaar groen. Ook boomveiligheid, sportveldenbeheer, begraafplaatsen, exotenbestrijding en soortenrijkdom zijn belangrijke thema's.

Hieronder volgt een financieel overzicht van het saldo per kostenplaats van het taakveld openbaar groen: Openbaar groen en (openlucht) recreatie In € Eiland Griend Beheer en onderhoud openbaar groen Onderhoud begraafplaatsen Totaal openbaar groen en (openlucht)recreatie

2024 -2.000 -140.000

2025 -2.000 -175.000

2026 -2.000 -167.000

2027 -2.000 -167.000

2028 -2.000 -150.000

-19.000

-161.000

-196.000

-188.000

-171.000

Openhouden duin Dellewal Het Grootduin is een belangrijk en karakteristiek onderdeel van baai Dellewal. Momenteel is hier veel houtige opstand aanwezig wat het open karakter (en daarmee zichtlijnen) en de ecologie van het als 'open duin' bestemde gebied bedreigt. Daarom is dit jaar een start gemaakt met verwijderen van de houtige opstand. Dit moet de komende jaren worden gecontinueerd. Geschatte kosten bedragen per jaar € 5.000. Dit bedrag wordt gedekt vanuit het reguliere groenbudget voor 2025. Herplant bomen In de afgelopen jaren zijn met name in West, maar ook in andere dorpskernen veel bomen gekapt. Daardoor is in sommige straten een gatenpatroon ontstaan in de bomenrij. Een deel van de straten is zelfs helemaal kaal geworden. Dit doet niet alleen afbreuk aan de (historische) beeldkwaliteit van de buurten, het heeft ook als nadelig effect dat het hittestress-effect daar toeneemt. Daarom wordt in de komende jaren gewerkt aan herplant van bomen op plekken waar deze ooit al stonden. In OudWest worden vanwege het element historische waarde (tegen iepziekte resistente) iepen herplant. In Nieuw-West en in de andere dorpskernen wordt gekozen voor een gemengde samenstelling waar o.a. bloeiers als zoete kers onderdeel van worden. Dit levert niet alleen een fraai straatbeeld op, het is ook goed voor de biodiversiteit. Naast de mens profiteren bijen, (nacht)vlinders en vogels hiervan.

Begroting 2025 Deze aanpak vloeit voort uit het Groenbeleidsplan, is onderdeel van de concept Omgevingsvisie en wordt ook opgenomen in het Groenbeheerplan dat momenteel wordt opgesteld. Versterken / herstel elzensingels De elzensingels op Terschelling zijn van cultuurhistorische waarde. Daarnaast hebben zij ook ecologische waarden. In de komende jaren wordt waar nodig de bedekkingsgraad verhoogd door aanplant van boom- en struiksoorten die in deze singels thuishoren. Geschatte kosten per jaar: € 12.000. Deze kosten worden gedekt vanuit het reguliere groenbudget voor 2025. Bestrijding invasieve exoten In samenwerking met de andere twee gebiedspartners, Staatsbosbeheer en Wetterskip Fryslan, wordt momenteel gewerkt aan een plan van aanpak om exoten als de Japanse duizendknoop, hemelboom en de reuzeberenklauw te bestrijden. Deze soorten zijn invasief en bedreigen onze unieke, inheemse flora. Vanuit de Europese exotenverordening hebben wij de verplichting om deze exoten te bestrijden. Uit het op te stellen plan van aanpak zal blijken wat de meest optimale/kansrijke bestrijdingsmethodiek is. Per soort en per locatie. Vanaf 2025 wordt overgegaan tot uitvoering van deze uitkomst. Voor de meeste exoten geldt dat dit een jaarlijks terugkerend proces behoeft (uitputting van de soort) waaraan voor de komende 5 jaar kosten zijn verbonden. Geschatte jaarlijkse kosten: € 10.000.

Deze kosten worden gedekt vanuit het reguliere groenbudget voor 2025. Renovatie beplanting + bloemrijke bermen Ieder jaar moet in verband met ver/uitval van de beplanting in onder andere beplantingsvakken, het groenassortiment worden vervangen. Hierbij wordt een soortkeuze gemaakt die niet alleen een fraaie, kleurrijke beeldkwaliteit oplevert, maar ook duurzaam is (droogtebestendig), gebiedseigen is en goed is voor insecten en vogels (biodiversiteit). Deze integrale keuze sluit naadloos aan op het vastgestelde Groenbeleidsplan en de koers die momenteel is opgenomen in de concept Omgevingsvisie. Daarop aansluitend worden- ten dele middels ecologisch beheer en ten dele middels inzaaien- onze (weg)bermen omgevormd naar meer bloemrijke bermen. In 2024 is een start gemaakt met het uitbreiden van de bloemrijke bermen. Langs de Hoofdweg is een strook van 6 km ingezaaid met bloem/kruidenrijk mengsel van de Cruijdthoeck. Geschatte jaarlijkse kosten: € 10.000. Deze kosten worden gedekt vanuit het reguliere groenbudget voor 2025. Aanbesteding onderhoudswerkzaamheden groen Voor het reguliere onderhoud van ons groenareaal wordt een deel van de werkzaamheden

uitbesteed aan externen. Denk hierbij aan het onderhoud van de heestervakken en perken in het centrum van West. Dit werk dient te worden aanbesteed bij verschillende partijen, bij voorkeur voor een periode van minstens 3 jaar.

Begroting 2025 Voor de komende drie jaar worden de benodigde, jaarlijkse kosten geschat op € 40.000. Voor 2025 past dit nog binnen het reguliere groenbudget. Het Groenbeheerplan moet uitwijzen of dit de volgende jaren binnen het jaarlijkse groenbudget blijft passen of dat dit bedrag moet worden aangepast Verhogen biodiversiteit en belevingswaarden polder(bermen) In de polder wordt vanaf heden meer ingezet op natuurvriendelijk maaibeheer van onze polderwegen. Hiermee wordt rekening gehouden met de bloeitijd van bijzondere planten, levenscyclus van insecten (zoals de voor Terschelling iconische argusvlinder) en de in de polderberm voorkomende weidevogels. Deze aanpak levert naast versterking van de biodiversiteit ook een enorme plus op van de belevingswaarde van de polder. Bermen langs onze wandel- en fietspaden worden de komende jaren namelijk veel bloem-, vlinder-, en bij-rijker. Wij streven ernaar ons maaibeleid in goede afstemming met de landbouw uit te voeren. Met deze aanpak sluiten we als gemeente ook naadloos aan bij het Herstelprogramma biodiversiteit van de Provincie Fryslân. Geschatte jaarlijkse kosten: € 10.000. Deze kosten worden gedekt vanuit het reguliere groenbudget voor 2025.

Begroting 2025

Beheer en onderhoud wegen Uit te voeren onderhoud wegen straten pleinen Voor het begrotingsjaar 2025 is naast het regulier onderhoud aan de elementenverhardingen o.a. gepland om onderhoudswerkzaamheden aan het asfalt van de Duinweg, gelegen tussen Formerum en Midsland-Noord, uit te voeren. De huidige weg fungeert als fietspad en als autoweg. Door de nieuwe deklaag in verschillende kleuren aan te brengen, zal de weg worden ingericht als een "auto te gast" zone, waarin auto's ondergeschikt zijn aan fietsers en voetgangers (als in Hee). De kosten hiervoor zullen ca. €270.000,- bedragen en komt uit het reguliere budget voor het beheer en onderhoud van de wegen, straten en pleinen. In 2025 wordt uitvoering gegeven aan diverse projecten, zoals het vervangen van de bestrating in Lies en de start van de werkzaamheden voor de herinrichting Torenstraat en Brandarisplein. Ook wordt de laatste hand gelegd aan het wegenbeheerplan 2026 -2029, dat in de eerste helft van 2025 aan de gemeenteraad wordt voorgelegd voor besluitvorming.

Organiseren en faciliteren brede discussie naar toekomst infrastructuur polder De wegen in de polder zijn van belang voor diverse gebruikers, waaronder boeren, toeristen en de Vogelwacht. Boeren gebruiken de wegen voor landbouw, terwijl toeristen, vooral fietsers, de rust en natuur waarderen. De Vogelwacht heeft belang bij de bescherming van het vogelrijke gebied, waarbij verkeersdrukte en verstoringen minimaal moeten blijven. Een brede discussie naar de toekomst van deze wegen moet duidelijkheid geven over hoe wij de wegen moeten inrichten (verhard, onverhard type verharding, fietspad, landbouwweg, wegen afsluiten etc.). Ook moet onderzoek antwoord geven op de vraag of de wegen in de polder zo ingericht moeten worden dat bij werkzaamheden/calamiteiten op de Hoofdweg deze als alternatieve route gebruikt kunnen worden. Geschatte kosten voor het onderzoek bedragen € 35.000,Parkeren Oud West In 2024 is er gewerkt aan het uitwerken van de parkeernotitie Oud west, optie 3. In 2025 wordt na het plan in goed overleg met de raad in uitvoering gebracht. Onderzoek verkeersveiligheid en uniforme weginrichting Hoofdweg In het coalitie akkoord is opgenomen dat er gekeken gaat worden naar de uniformiteit van de inrichting van de weg en de mogelijkheid om de snelheid op de Hoofdweg te verlagen naar 60 kilometer per uur.

In 2025 staat op de planning om het onderzoek naar de uniformiteit en snelheid uit te laten voeren in een breder onderzoek naar de verkeersveiligheid van de Hoofdweg. Een voorstel voor het onderzoek met de bijbehorende kostenraming wordt voorgelegd aan de raad. Verkeerstrillingen Lies In navolging van de raadsbrede motie voor het herstraten van de hoofdstraat in Lies wordt het project voorbereid en aan de raad voorgelegd. Na de bestuurlijke besluitvorming wordt het project aanbesteed, in 2025 volgt de uitvoering.

Begroting 2025 Binnen het project wordt de huidige bestrating vervangen voor nieuwe gebakken elementenverharding.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Terschelling&id=80d7408e-e186-4a63-8c8b-756b5a6a1c90