Begroting 2027
Tekst van het document
Activa | 35.771 | 32.171 | 82.198 | 79.491 | 77.322 | 74.738 93 Passiva Eigen vermogen | 13.603 | 8.980 | 9.838 | 9.990 | 8.847 | 9.034 Voorzieningen | 7.191 | 6.166 | 6.146 | 6.195 | 6.235 | 6.275 Vaste schuld | 7.319 | 9.609 | 8.589 | 27.569 | 45.882 | 43.728 Totaal Vaste Passiva | 28.113 | 24.755 | 24.573 | 43.754 | 60.964 | 59.037 Vlottende schuld | 857 | 900 | 900 | 900 | 900 | 900 Overlopende passiva | 6.801 | 4.000 | 35.408 | 11.528 | 4.000 | 4.000 Totaal Vlottende Passiva | 7.658 | 4.900 | 36.308 | 12.428 | 4.900 | 4.900 Financieringstekort | - | 2.516 | 21.317 | 23.310 | 11.459 | 10.801 Totaal Passiva | 35.771 | 32.171 | 82.198 | 79.492 | 77.323 | 74.738 Hoe groot is de financieringsbehoefte? De financieringsbehoefte laat zien hoeveel extra geld we nodig hebben om de geplande investeringen te betalen. Volgens de huidige prognose bedraagt deze eind 2027 ongeveer € 21,3 miljoen. In 2028 loopt dit op tot ongeveer € 23,3 miljoen. Daarna neemt de financieringsbehoefte af naar ongeveer € 11,5 miljoen in 2029 en € 10,8 miljoen in 2030. Om de geplande investeringen te kunnen uitvoeren, trekken we daarom de komende jaren aanvullende leningen aan. De vaste schuld neemt hierdoor toe van ongeveer € 9,6 miljoen eind 2026 naar € 45,9 miljoen eind 2029. Daarna neemt de schuld weer iets af.
Welke invloed hebben subsidies op de financiering? Een deel van de investeringen betalen we met bijdragen van het Rijk en andere subsidies. Deze bedragen ontvangen we soms al voordat we de bijbehorende investeringen betalen. Hierdoor hebben we tijdelijk extra geld beschikbaar. Volgens de regels van het schatkistbankieren zetten we dit geld tijdelijk bij het ministerie van Financiën. We ontvangen hierover rente. Deze renteopbrengsten kunnen een deel van de rentekosten van de aanvullende leningen opvangen. De geprognosticeerde balans laat daarmee zien hoe de geplande investeringen invloed hebben op onze financiële positie en op de hoeveelheid geld die we de komende jaren moeten lenen. 94 95 Een goede dienstverlening begint bij voldoende medewerkers met de juiste kennis en vaardigheden. We willen dat onze organisatie klaar is voor de taken en plannen van de komende jaren. In deze paragraaf beschrijven we hoe we omgaan met onze personele capaciteit, welke keuzes we in 2027 maken en hoe we volgen of we genoeg mensen, kennis en vaardigheden hebben om onze taken uit te voeren. Waar gaat het over? Terschelling is een kleine eilandgemeente. Vacatures zijn niet altijd makkelijk in te vullen en specialistische kennis is niet altijd beschikbaar. Bij ziekte, vertrek of een openstaande vacature kan het werk daardoor vertragen.
We willen daarom dat het aantal medewerkers en de inrichting van de organisatie zo goed mogelijk aansluiten bij de taken van de gemeente. Zo kunnen inwoners, ondernemers en bestuur rekenen op een gemeente die haar taken goed uitvoert en haar plannen kan waarmaken. Wat willen we bereiken? We willen voldoende medewerkers hebben om onze belangrijkste taken uit te voeren. Medewerkers moeten weten waarvoor zij verantwoordelijk zijn en genoeg tijd, kennis en ondersteuning hebben om hun werk goed te doen. Zo kan onze dienstverlening zoveel mogelijk doorgaan, ook bij ziekte, vertrek of moeilijk vervulbare vacatures. Als een vraag, aanvraag of project toch vertraging oploopt, informeren we inwoners en ondernemers daar duidelijk over. We willen het werk bovendien minder afhankelijk maken van één medewerker. Daarom zorgen we voor duidelijke verantwoordelijkheden en een goede verdeling van kennis en taken. Wat doen we in 2027? In 2027 brengen we voor de belangrijkste taken in beeld hoeveel uren, kennis en vaardigheden nodig zijn en wat beschikbaar is. Zo zien we eerder waar knelpunten ontstaan en waar we keuzes moeten maken. We werken aan een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden en een goede aansturing. Zo kunnen we planmatiger werken, beter prioriteiten stellen en medewerkers gericht inzetten. We voeren vaste werkzaamheden zoveel mogelijk uit met vaste medewerkers.
Als de aard of duur van het werk daarom vraagt, zetten we tijdelijke medewerkers of externe deskundigen in. Ook kunnen we kiezen voor samenwerking, werving of opleiding om ontbrekende kennis en vaardigheden aan te vullen. Als we niet genoeg capaciteit hebben om al het werk uit te voeren, maken we duidelijke keuzes. We bepalen dan welk werk voorrang krijgt en welk werk later kan worden uitgevoerd. Daarbij maken we ook duidelijk wat inwoners en ondernemers Paragrafen Personele lasten 3.10 96 hiervan merken, bijvoorbeeld door vertraging in de dienstverlening of uitstel van een project. Blijvende veranderingen in het aantal medewerkers leggen we apart voor aan de gemeenteraad. Hoe zien we of het werkt? We volgen de ontwikkeling van de personele capaciteit. Daarbij kijken we naar de uren, kennis en vaardigheden die nodig en beschikbaar zijn. Ook kijken we naar de ontwikkeling van het aantal medewerkers en naar taken die afhankelijk zijn van één of enkele medewerkers. Daarnaast volgen we de verhouding tussen vaste medewerkers, tijdelijke medewerkers en externe inzet. We letten vooral op knelpunten in de personele bezetting die gevolgen kunnen hebben voor de dienstverlening. Zo kunnen we op tijd bijsturen. Wat mag het kosten? De personeelslasten voor 2027 zijn gebaseerd op de huidige formatie en de personele ontwikkelingen die nu bekend zijn.
Veranderingen in de organisatie en nieuwe keuzes over het aantal medewerkers, tijdelijke inzet of externe deskundigen kunnen gevolgen hebben voor de personeelslasten. Als dat nodig is, brengen we deze financiële gevolgen apart in beeld. Bijlagen Begroting 2027 Hoofdstuk 4 98 Bijlagen De begroting 2027 en het meerjarenperspectief voor 2028 tot en met 2030 zijn gebaseerd op het bestaande beleid. Daarbij gaan we uit van het coalitieprogramma Koers naar de toekomst: meedenken, meepraten, meedoen. Ook de wijzigingen die de gemeenteraad heeft goedgekeurd, zijn in de begroting verwerkt. Bij het opstellen van de begroting houden we rekening met de ontwikkeling van de lonen, prijzen en rente. Ook de verwachte ontwikkeling van de algemene uitkering en de lokale lasten is meegenomen. Loonontwikkeling Voor 2027 gaan we uit van een stijging van de lonen met 1,6% per 1 januari. Dit is gebaseerd op de huidige cao, die loopt tot en met 31 maart 2027. In de personeelsbegroting is ook rekening gehouden met ontwikkelingen zoals periodieke salarisverhogingen, tussentijdse bevorderingen en veranderingen in de samenstelling van het personeel. Prijsontwikkeling Voor prijsstijgingen van meer dan € 50.000 is in de begroting een aparte post opgenomen. Voor kleinere prijsstijgingen is een bedrag van € 50.000 opgenomen voor onvoorziene kosten.
Ook de verwachte prijsstijgingen van verbonden partijen en gemeenschappelijke regelingen zijn in de begroting verwerkt. Renteontwikkeling Voor langlopende leningen gaan we bij het berekenen van de rentelasten uit van een rentepercentage van 3,5%. Dit is gebaseerd op de verwachte rente op de kapitaalmarkt. Vanaf 2028 en de jaren daarna verwachten we een financieringstekort. Daarom is in de begroting geen rentevergoeding voor een financieringsoverschot opgenomen. Algemene uitkering De begroting 2027 tot en met 2030 is gebaseerd op de verwachte ontwikkelingen uit de meicirculaire 2026. Deze circulaire geeft aan hoeveel geld de gemeente de komende jaren naar verwachting van het Rijk ontvangt. Ontwikkeling lokale lasten Voor de belastingen, leges, retributies en algemene dekkingsmiddelen sluiten we aan bij de nominale verhogingen die zijn beschreven in de paragraaf Lokale heffingen. De verhoging van de leges en retributies is gebaseerd op de consumentenprijsindex.
Uitgangspunten programma begroting 20272030 4.1 Bijlagen | 4.2 Baten en lasten per grootboeknummer Bedragen x € 1.000 Grootboeknummer | Omschrijving | Begroting 2027 lasten | Begroting 2027 baten 611011 | Gemeenteraad en raadscommissie | 318 | - 611021 | Griffie | 185 | - 611031 | Accountantscontrole | 50 | - 611101 | College van burgemeester en wethouders | 467 | - 611102 | Ambtswoning burgemeester | 26 | -14 611201 | Representatie bestuur en personeel | 20 | - 611300 | WKR ambtelijke organisatie | 439 | - 611301 | Overige salariskosten | 1.217 | -10 611310 | Salarissen Directie | 183 | - 611320 | Salarissen Teamleiders | 655 | - 611330 | Salarissen Staf | 1.310 | - 611335 | Salarissen Staf - OR | 16 | - 611340 | Salarissen 't Behouden Huys | 236 | - 611350 | Salarissen Ondersteuning | 572 | - 611360 | Salarissen Beleid | 1.116 | - 611370 | Salarissen Publiek | 1.062 | - 611375 | Salarissen Eilandteam | 389 | - 611376 | Salarissen VTH | 542 | - 611380 | Salarissen Babs | 11 | - 611390 | Salarissen Techniek | 1.492 | -235 611401 | Organisatieontwikkeling | 32 | - 611801 | Regionale samenwerking | 298 | - 612001 | Rente | - | -380 612011 | Gemeentehuis - facilitair bedrijf | 573 | -53 612021 | Automatisering (gemengd btw) | 1.148 | - 612032 | Juridisch control incl. bezw.
en beroep | 86 | - 99 Grootboeknummer | Omschrijving | Begroting 2027 lasten | Begroting 2027 baten 612035 | Verhuur gemeentegronden | 10 | -31 612041 | Personeel en organisatie | 95 | - 612042 | Talent Lokaal Centraal | 735 | - 612048 | Documentaire Informatie Voorz. (DIV) | 21 | - 612049 | Gemeentehuis - interne dienst | 53 | - 612051 | Administratie | 283 | - 612071 | Buitendienst | 253 | -22 612081 | Algemeen onderwijsbeleid | 54 | - 612091 | Belastingen | 72 | -15 612095 | Communicatie | 236 | - 612250 | BTW Compensatiefonds | - | -30 612500 | Resultaatrekening van baten en lasten | 1.687 | -854 613201 | Verkiezingen | 20 | - 613303 | Baten secretarieleges | - | -100 613401 | Burgerzaken en kcc | 68 | - 613402 | Burgerlijke stand | 7 | -30 613404 | Gevonden voorwerpen | 4 | - 614001 | Veiligheidsbeleid | 155 | - 614111 | Brandkranen | 5 | - 614121 | Brandpreventie | 767 | - 614201 | Rampenbestrijding | 4 | - 614300 | Leges drank & horeca, evenementen en | - | -50 speelautomaten 614501 | Strandveiligheid | 276 | - 614502 | Beleid strand | 1 | -54 614503 | Strandbeheer en uitvoering | 55 | - 614710 | Uitvoering APV bijzondere wetten | 36 | - 615000 | Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid | 190 | - 615100 | CDOKE | - | - 615311 | Vergunningverlening en toezicht Milieutaken | 258 | - 615750 | Elektrisch rijden | 4 | - 616101 | Ruimtelijke plannen | 57 | - 616201 | Omgevingswet |
145 | - 617011 | Vergunningverlening en toezicht WABO | 162 | - 617013 | WABO-leges | - | -135 617100 | Uitvoering huisvestingsverordening | 31 | -1 617201 | Basisreg. Adressen en Gebouwen (BAG) | 60 | - 617301 | Volkshuisvesting | 340 | - 100 Grootboeknummer | Omschrijving | Begroting 2027 lasten | Begroting 2027 baten 618401 | Bevordering toerisme | 292 | - 618403 | Passantenhaven | 162 | -125 618500 | Exploitatie Centrum Natuur en Landschap | 87 | -5 618600 | Museum t Behouden Huys | 188 | -107 618700 | Tonnenloods | 168 | - 618800 | Cultureel erfgoed | 66 | - 619006 | Ge klu-locatie | - | - 619211 | Verhuur gemeentewoningen | 141 | -106 619221 | Verhuur gemeentegebouwen | 73 | -13 619231 | Vluchtelingenopvang | 61 | -27 619235 | Oude campus | 99 | -70 619241 | Rechten begraafplaatsen | - | -10 619402 | Beleggingen | - | -13 619521 | OZB-NW gebruikers | - | -628 619531 | OZB-W eigenaren | - | -1.730 619541 | OZB-NW eigenaren | - | -941 619650 | Kwijtschelding belastingen | 12 | - 619701 | Precariobelasting | - | -138 619911 | Inningskosten toeristenbelasting | 40 | - 619921 | Opbrengst toeristenbelastingen | - | -5.935 619941 | Opbrengst forensenbelasting | - | -1.652 620121 | Onvoorzien | 50 | - 620141 | Mutatie reserves prog. 1 | 1 | - 620142 | Mutatie reserves prog. 2 | 45 | - 620143 | Mutatie reserves prog. 3 | - | - 620144 | Mutatie reserves prog.
4 | - | - 620145 | Mutatie reserves prog. 5 | - | - 620146 | Mutatie reserves prog. 6 | 364 | -385 620147 | Mutatie reserves prog. 7 | - | - 620301 | Algemene uitkering gemeentefonds | - | -14.761 630201 | Eiland Griend | 4 | -2 630331 | Beheer en onderhoud openbaar groen | 297 | - 630411 | Onderhoud begraafplaatsen | 20 | -1 631250 | Afvalinzameling | 836 | - 631270 | Afvalverwerking | 337 | -70 631280 | Milieustraat | 280 | - 631285 | Overslagstation | 3 | -20 101 Grootboeknummer | Omschrijving | Begroting 2027 lasten | Begroting 2027 baten 631601 | Afvalstoffenheffing/reinigingsrecht | - | -1.303 632132 | Onderhoud bermen | 44 | - 632141 | Beheer onderhoud wegen/straten/plein | 2.482 | -1.024 632201 | Verkeersveiligheid | - | - 632301 | Straatreiniging | 161 | -49 632401 | Gladheidsbestrijding | 7 | - 632501 | Openbare verlichting | 84 | - 632601 | Mobiliteit | 100 | - 633031 | Beheer en onderhoud binnenhavens | 585 | -5 633101 | Waterwegen | 276 | -7 634021 | Beheer en onderhoud riolering | 1.013 | -100 634101 | Heffing rioolbelasting | - | -1.055 640201 | Huisvesting openbaar basisonderwijs | 154 | -7 640202 | Huisvesting brede school | 217 | -69 640322 | Beleid bijzonder basisonderwijs | 2 | - 640401 | Huisvesting bijzonder basisonderwijs | 11 | - 641001 | Huisvesting openbaar voortgezet onderwijs | 25 | - 641101 | Tegemoetkoming uitwonende studerenden | 21 | - 641301 |
Onderwijsachterstandenbeleid | 63 | -63 641401 | Leerlingenvervoer | 67 | - 641601 | Schoolzwemmen | 37 | - 641701 | Onderwijsbegeleiding | 40 | -20 641801 | Gemeentelijk budget cultuuronderwijs | 6 | - 644101 | Bibliotheek | 211 | - 644102 | Multifunctioneel gebouw De Driemaster | 64 | -98 644201 | Muziekonderwijs | 38 | - 644401 | (Overige) Kunstzinnige vorming | 20 | - 644521 | Zwembad | 538 | -139 644611 | Sportgebouw Hoorn | 7 | - 644621 | Sportvelden Hoorn | 15 | - 644623 | Sportgebouw Midsland | 10 | - 644625 | Sportvelden Midsland | 43 | -4 644630 | Sportveld West | 8 | - 644640 | Gymnastiekgebouw West | 99 | -30 644645 | Gymnastiekgebouw Midsland | 20 | -4 644650 | Gymnastiekgebouw Hoorn | 134 | -86 644701 | Bevordering sportdeelname | 76 | - 102 Grootboeknummer | Omschrijving | Begroting 2027 lasten | Begroting 2027 baten 645131 | Dorpshuis De Stoek | 76 | -30 645201 | Culturele activiteiten | 90 | - 649111 | Maatschappelijke dienstverlening | 96 | - 649352 | Jeugdwerk | 144 | - 649511 | Ouderenwerk | 14 | - 649541 | Leefbaarheid | 85 | - 649811 | Kinderopvang | 28 | - 649812 | Peuteropvang | 90 | - 649821 | Gebouwen kinder- en peuteropvang | 16 | -30 649825 | Middelen jeugd en gezin (CJG) | 11 | - 650013 | Algemene gezondheidszorg | 65 | - 650101 | Jeugdgezondheidszorg | 231 | - 650212 | Helihaven | 9 | - 660100 | Rattenbestrijding | 50 | - 674100 | Begeleide
participatie | 41 | - 674200 | Sociale werkvoorziening | 229 | -43 674210 | Arbeidsparticipatie | 33 | - 674300 | WPI: BUIG/BBZ/Beschut werken | 609 | -419 674400 | Armoedebestrijding BBZ | 50 | - 674410 | Armoedebestrijding minimabeleid | 12 | - 674500 | WMO: Mantelzorg | 11 | - 674510 | WMO: Overige externe kosten | 6 | - 674520 | WMO: Vervoer | 357 | -7 674530 | Veilig thuis | 43 | - 674600 | WMO: Huishoudelijke ondersteuning | 599 | - 674610 | WMO: Individuele begeleiding | 318 | - 674620 | WMO: Dagactiviteiten | 49 | - 674630 | WMO: Eigen bijdragen CAK | - | -43 674640 | WMO: PGB | 27 | - 674700 | Jeugdhulp ambulant lokaal | 378 | - 674710 | Jeugdhulp: Pleegzorg | 92 | - 674720 | Jeugdhulp: Hoogspecialistisch | 26 | - 674730 | Jeugdhulp: Crisis | 25 | - 674740 | Jeugdhulp: Gesloten plaatsing | - | - 674750 | Jeugdhulp: Dyslexie | 535 | - 674800 | Beschermd wonen | - | -39 674810 | Maatschappelijke- en vrouwenopvang | 60 | - 103 Grootboeknummer | Omschrijving | Begroting 2027 lasten | Begroting 2027 baten 674820 | Jeugdbescherming | 31 | - 674830 | Jeugdreclassering | - | - Totaal | 33.427 | -33.427 104 Bijlagen | 4.3 Meerjareninvesterings begroting Investeringsbegroting 2026-2030 In € 1.000 | Datum (verwacht) | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | Totaal per besluit Raad | investering Divers materiaal Holder groenonderhoud | 28-1-2026 | 232 | 232 Voertuigen buitendienst
(auto's) | - | 54 | 54 Vervanging voertuigen (HVO100/ | - | 125 | 125 | 125 | 375 elektrisch) Wegen en riolering Aanpassen openbaar vervoer | 2018 | 139 | 139 (buslus) Herinrichting Groene strand en | 26-3-2025 | 778 | 778 Zwarteweg Torenstraat/Brandarisplein | 28-1-2026 | 1.250 | 1.250 Trillingen Lies | 2-10-2024 | 521 | 521 Parkeren West | - | 67 | 67 Weg industrieterrein Nieuwe Dijk | - | 650 | 650 Reconstructie Duinweg Midsland | - | 720 | 720 Buslus VMBO | 2017 | 130 | 130 Reconstructie Molenhoek | - | 230 | 230 Reconstructie Molenweg | - | 345 | 345 Reconstructie Europalaan/West | - | 840 | 840 Aletalaan Waterwegen Buitengewoon onderhoud | 5-11-2025 | 225 | 305 | 530 waterwegen 105 Investeringsbegroting 2026-2030 In € 1.000 | Datum (verwacht) | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | Totaal per besluit Raad | investering Haven Vervanging steigers passantenhaven | 4-6-2025 | 307 | 307 Havenwerken Terschelling | 16-12-2025 | 6.092 | 44.180 | 17.728 | 68.000 Bijdragen derden havenwerken | -2.592 | -29.380 | -13.028 | -45.000 Terschelling Gebouwen Herinrichting hal gemeentehuis | 27-4-2024 | 48 | 48 Verduurzaming gemeentegarage | 2-9-2024 | 1.034 | 1.034 Verduurzaming sportgebouw Hoorn | 2-9-2024 | 439 | 439 (AVV) Verduurzaming Schoolpad 4 | 2-9-2024 | 641 | 641 (gymzaal hoorn) Verduurzaming Dorpsstraat 54 (De | 2-9-2024 | 547 | 547 Stoek) Verduurzaming Brouwershoekweg | 2-9-2024
| 261 | 261 Herinrichting Raadzaal | - | 125 | 125 Verduurzaming gemeentehuis | 2-9-2024 | 1.110 | 1.110 Verduurzaming Dennenweg | 2-9-2024 | 699 | 699 (gymzaal West) Onderwijshuisvesting Schylger Jouw | 9-7-2025 | 500 | 7.000 | 7.100 | 14.600 Bijdrage Regiodeal | -1.000 | -1.000 IHP overig ('t Jok) | 19-7-2023 | 2.800 | 2.800 Openbare verlichting Verduurzaming openbare verlichting | 7-1-2020 | 206 | 200 | 406 106 Investeringsbegroting 2026-2030 In € 1.000 | Datum (verwacht) | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | Totaal per besluit Raad | investering Overig Straatmeubilair + speeltoestellen | - | 100 | 100 | 100 | 100 | 400 Sportvelden, grootonderhoud | - | 300 | 300 Groot onderhoud Zoutopslag | - | 75 | 75 Materialen gymzalen | - Units strandwacht | - | 130 | 130 Toiletvoorziening Torenstraat | 28-1-2026 | 100 | 100 Voorbereidingskrediet Zuidermiede | 1-3-2023 | 225 | 225 Installaties zwembad de Dôbe | 28-1-2026 | 194 | 194 Koffiemachines | - | 20 | 20 Tonnenloods | - | 775 | 775 Vervangen inventaris gemeentehuis | - | 180 | 180 Totaal per jaar | 9.368 | 13.295 | 23.664 | 7.725 | 225 | 54.277 107 Bijlagen | 4.4 Leningoverzicht Staat van langlopende geldleningen bedragen in € 1.000 Nr. | Geldverstrekker | Oorspronkelijk | Laatste | Rente % | Stand per | Rentelast | Laatste bedrag | aflossing | 1-1-2026 | aflossing 6.0 | B.N.G.
| 3.000 | 2036 | 4,165 | 1.100 | 46 | 100 7.1 | B.N.G. | 896 | 2036 | 1,420 | 521 | 7 | 45 13.0 | B.N.G. | 454 | 2034 | 2,420 | 171 | 4 | 17 16.0 | NWB | 2.000 | 2031 | 0,100 | 600 | 1 | 100 17.0 | NWB | 4.000 | 2041 | 0,300 | 2.133 | 6 | 133 20.0 | B.N.G. | 2.000 | 2029 | 0,550 | 800 | 4 | 200 22.0 | B.N.G. | 2.500 | 2041 | 0,440 | 2.000 | 9 | 125 23.0 | B.N.G. | 3.000 | 2036 | 3,290 | 0 | 49 | 0 24.0 | - | 20.000 | 2058 | 3,500 | 0 | 0 | 0 25.0 | - | 20.000 | 2059 | 3,500 | 0 | 0 | 0 Totaal | 7.319 | 127 | 716 Nr. | Geldverstrekker | Oorspronkelijk | Laatste | Rente % | Stand per | Rentelast | Laatste bedrag | aflossing | 1-1-2027 | aflossing 6.0 | B.N.G. | 3.000 | 2036 | 4,165 | 1.000 | 42 | 100 7.1 | B.N.G. | 896 | 2036 | 1,420 | 479 | 7 | 45 13.0 | B.N.G. | 454 | 2034 | 2,420 | 155 | 4 | 17 16.0 | NWB | 2.000 | 2031 | 0,100 | 500 | 1 | 100 17.0 | NWB | 4.000 | 2041 | 0,300 | 2.000 | 6 | 133 20.0 | B.N.G. | 2.000 | 2029 | 0,550 | 600 | 3 | 200 22.0 | B.N.G. | 2.500 | 2041 | 0,440 | 1.875 | 8 | 125 23.0 | B.N.G. | 3.000 | 2036 | 3,290 | 3.000 | 99 | 300 24.0 | - | 20.000 | 2058 | 3,500 | 0 | 0 | 0 25.0 | - | 20.000 | 2059 | 3,500 | 0 | 0 | 0 Totaal | 9.609 | 169 | 1.020 108 Nr. | Geldverstrekker | Oorspronkelijk | Laatste | Rente % | Stand per | Rentelast | Laatste bedrag | aflossing | 1-1-2028 | aflossing 6.0 | B.N.G. | 3.000 | 2036 | 4,165 | 900 | 37 | 100 7.1 | B.N.G.
| 896 | 2036 | 1,420 | 434 | 6 | 45 13.0 | B.N.G. | 454 | 2034 | 2,420 | 138 | 3 | 17 16.0 | NWB | 2.000 | 2031 | 0,100 | 400 | 0 | 100 17.0 | NWB | 4.000 | 2041 | 0,300 | 1.867 | 6 | 133 20.0 | B.N.G. | 2.000 | 2029 | 0,550 | 400 | 2 | 200 22.0 | B.N.G. | 2.500 | 2041 | 0,440 | 1.750 | 8 | 125 23.0 | B.N.G. | 3.000 | 2036 | 3,290 | 2.700 | 89 | 300 24.0 | - | 20.000 | 2058 | 3,500 | 0 | 0 | 0 25.0 | - | 20.000 | 2059 | 3,500 | 0 | 0 | 0 Totaal | 8.589 | 152 | 1.020 Nr. | Geldverstrekker | Oorspronkelijk | Laatste | Rente % | Stand per | Rentelast | Laatste bedrag | aflossing | 1-1-2029 | aflossing 6.0 | B.N.G. | 3.000 | 2036 | 4,165 | 800 | 33 | 100 7.1 | B.N.G. | 896 | 2036 | 1,420 | 389 | 6 | 45 13.0 | B.N.G. | 454 | 2034 | 2,420 | 120 | 3 | 17 16.0 | NWB | 2.000 | 2031 | 0,100 | 300 | 0 | 100 17.0 | NWB | 4.000 | 2041 | 0,300 | 1.734 | 5 | 133 20.0 | B.N.G. | 2.000 | 2029 | 0,550 | 200 | 1 | 200 22.0 | B.N.G. | 2.500 | 2041 | 0,440 | 1.625 | 7 | 125 23.0 | B.N.G. | 3.000 | 2036 | 3,290 | 2.400 | 79 | 300 24.0 | - | 20.000 | 2058 | 3,500 | 20.000 | 700 | 667 25.0 | - | 20.000 | 2059 | 3,500 | 0 | 0 | 0 Totaal | 27.569 | 834 | 1.687 Nr. | Geldverstrekker | Oorspronkelijk | Laatste | Rente % | Stand per | Rentelast | Laatste | Stand per bedrag | aflossing | 1-1-2030 | aflossing | 1-1-2031 6.0 | B.N.G. | 3.000 | 2036 | 4,165 | 700 | 29 | 100 | 600 7.1 | B.N.G.
| 896 | 2036 | 1,420 | 344 | 5 | 45 | 299 13.0 | B.N.G. | 454 | 2034 | 2,420 | 103 | 2 | 17 | 85 16.0 | NWB | 2.000 | 2031 | 0,100 | 200 | 0 | 100 | 100 17.0 | NWB | 4.000 | 2041 | 0,300 | 1.601 | 5 | 133 | 1.468 20.0 | B.N.G. | 2.000 | 2029 | 0,550 | 0 | 0 | 0 | 0 22.0 | B.N.G. | 2.500 | 2041 | 0,440 | 1.500 | 7 | 125 | 1.375 23.0 | B.N.G. | 3.000 | 2036 | 3,290 | 2.100 | 69 | 300 | 1.800 24.0 | - | 20.000 | 2058 | 3,500 | 19.333 | 677 | 667 | 18.667 25.0 | - | 20.000 | 2059 | 3,500 | 20.000 | 700 | 667 | 19.333 Totaal | 45.881 | 1.494 | 2.154 | 43.728 109 110 RESERVES Algemene reserves Algemene reserve 5.055 -1.782 3.273 -384 2.889 833 3.722 112 3.834 98 3.932 Totaal 5.055 - -1.782 3.273 - -384 2.889 833 - 3.722 112 - 3.834 98 - 3.932 Bestemmingsreserves (raad) Recreatie 249 -89 160 160 160 160 160 Wonen 224 224 224 224 224 224 Budgetoverheveling 1.161 -1.161 - - - - - Havenbedrijf 1.178 364 -270 1.272 364 -385 1.251 364 -385 1.230 364 -385 1.209 364 -385 1.188 Kapitaallasten Havenfront 3.203 -115 3.088 45 3.133 60 3.193 60 3.253 60 -60 3.253 Behouden Huys 41 41 41 41 41 41 Waddenprogramma 2.250 -969 1.281 1.281 1.281 -1.281 - - Voorzorgsmaatregelen haven 835 -835 - - - - - Totaal 9.141 364 -3.439 6.066 409 -385 6.090 424 -385 6.129 424 -1.666 4.887 424 -445 4.866 Bestemmingseserves (derden) Dr. J.W.
van Dierenfonds 24 1 25 1 26 1 27 1 28 1 29 Totaal 24 1 - 25 1 - 26 1 - 27 1 - 28 1 - 29 Resultaat van de rekening Resultaat boekjaar -617 617 -384 -384 1.217 833 112 -833 112 98 -112 98 207 -98 207 Totaal -617 617 -384 -384 1.217 - 833 112 -833 112 98 -112 98 207 -98 207 Totaal reserves 13.603 982 -5.605 8.980 1.627 -769 9.838 1.370 -1.218 9.990 635 -1.778 8.847 730 -543 9.034 Saldo per 1-1-2026 Saldo per 1-1-2028 Toevoeging 2026 Toevoeging 2028 Onttrekking 2026 Onttrekking 2028 Saldo per 01-01-2027 Saldo per 01-01-2029 Saldo per 01-01-2030 Saldo per 01-01-2031 Toevoeging 2027 Toevoeging 2029 Toevoeging 2030 Onttrekking 2027 Onttrekking 2029 Onttrekking 2030 Staat van reserves en voorzieningen Bijlagen 4.5 111 VOORZIENINGEN Voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico's Spaaruren personeel 83 83 83 83 83 83 Verplichting vml bestuurders 1.747 63 - 1.810 63 0 1.873 63 0 1.936 63 0 1.999 63 0 2.062 Personele verplichtingen 748 Voorziening APPA 217 -87 130 -67 63 63 63 63 Voorzorgsmaatregelen haven 1.267 -665 602 602 602 602 602 Afkoopsommen graven 125 - -20 105 0 -20 85 0 -20 65 0 -20 45 0 -20 25 Totaal 4.187 63 -772 2.730 63 -87 2.706 63 -20 2.749 63 -20 2.792 63 -20 2.835 Onderhoudsvoorzieningen Wegen en paden 805 935 -1.096 644 935 -1.023 556 935 -1.021 470 935 -1.030 375 935 -1.030 280 Riolering 700 1.165 -1.665 200 -100 100 -100 0 0 0 Gebouwen 835 379 -287 927 379
-287 1.019 379 -287 1.111 379 -287 1.203 379 -287 1.295 Totaal 2.340 2.479 -3.048 1.771 1.314 -1.410 1.675 1.314 -1.408 1.581 1.314 -1.317 1.578 1.314 -1.317 1.575 Door derden beklemde voorzieningen Onderwijs 664 0 -664 0 0 0 0 0 Totaal 664 0 -664 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Totaal voorzieningen 7.191 2.542 -4.484 4.501 1.377 -1.497 4.381 1.377 -1.428 4.330 1.377 -1.337 4.370 1.377 -1.337 4.410 Totaal voorzieningen en reserves 20.794 3.524 -10.089 13.481 3.004 -2.266 14.219 2.747 -2.646 14.320 2.012 -3.115 13.217 2.107 -1.880 13.444 Saldo per 1-1-2026 Saldo per 1-1-2028 Toevoeging 2026 Toevoeging 2028 Onttrekking 2026 Onttrekking 2028 Saldo per 01-01-2027 Saldo per 01-01-2029 Saldo per 01-01-2030 Saldo per 01-01-2031 Toevoeging 2027 Toevoeging 2029 Toevoeging 2030 Onttrekking 2027 Onttrekking 2029 Onttrekking 2030 112 Bijlagen EMUsaldo 4.6 Stap Post / Omschrijving Effect op EMU-saldo (in €1.000) Toelichting 1 Saldo van baten en lasten 833 Het reguliere resultaat uit de exploitatiebegroting. 2 Mutaties in reserves en voorzieningen - Onttrekkingen aan reserves/voorzieningen -2.166 Dit zijn boekhoudkundige baten, geen reële inkomsten in dit jaar. + Toevoegingen aan reserves/voorzieningen 3.004 Dit zijn boekhoudkundige lasten, geen reële uitgaven in dit jaar.
3 Mutaties in kapitaalgoederen (Investeringen) + Boekhoudkundige afschrijvingen 1.501 Afschrijvingen zijn geen kasuitgaven; de uitgave is immers al gedaan. - Bruto investeringen in vaste activa (investeringen in het lopende jaar) -13.295 Het volledige investeringsbedrag telt direct mee in het jaar van aankoop. + Desinvesteringen (verkoop van vaste activa) - De totale verkoopopbrengst telt direct mee als ontvangst. 4 Mutaties in de balans (Transactiebasis) +/- Mutaties in de voorraden (o.a. bouwgrond) - Uitgaven voor grondwerving min, opbrengsten uit grondverkoop plus. +/- Mutaties in kortlopende vorderingen en schulden 30.380 Correctie om overgedragen bedragen naar het juiste kalenderjaar te boeken. In dit bedrag is de Rijksbijdrage voor de renovatie van de haven verdisconteerd.
= EMU-saldo 20.257 Positief = Overschot Negatief = Tekort 113 Afkorting Verklaring AI Artificial Intelligence (kunstmatige intelligentie) APV Algemene Plaatselijke Verordening AVV Aesterse Voetbal Vereniging AVG Algemene Verordening Gegevensbescherming AZWA Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord BAG Basisregistratie Adressen en Gebouwen BBV Besluit Begroting Verantwoording BCF Btw-compensatiefonds BGT Basisregistratie Grootschalige Topografie BNG Bank Nederlandse Gemeenten BOPA Buitenplanse Omgevingsplanactiviteit BRO Basisregistratie Ondergrond BRP Basis Registratie Personen BTW Belasting Toegevoegde Waarde CAO Collectieve Arbeidsovereenkomst CBS Centraal Bureau voor de Statistiek CDOKE Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid CNL Centrum voor Natuur en Landschap CO2 Koolstofdioxide COELO Centrum voor onderzoek van de economie van de lagere overheden CPI Consumentenprijsindex DB Dagelijks Bestuur DVO Dienstverleningsovereenkomst DIV Documentaire Informatie Voorziening DPIA Data Protection Impact Assessment (Gegevensbeschermingseffectbeoordeling) DWA Droogweerafvoer EMU-saldo Economisch en Monetaire Unie-saldo FIDO Financiering Decentrale Overheden FRIZA Fries Intergraal Zorgakkoord FTE Fulltime-equivalent FUMO Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing 4.7 Begrippenlijst begroting 2027 Bijlagen 114 GALA Gezond en Actief Leven Akkoord GEO-informatie
Geografische (ruimtelijke) informatie GGD Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst GR Gemeenschappelijke Regeling ICT Informatie- en communicatietechnologie I en W Infrastructuur en Waterstaat LEA Lokale educatieve agenda LIA Lokale Inclusie Agenda LV WOZ Landelijke Voorziening Wet Waardering Onroerende Zaken MBO Middelbaar Beroepsonderwijs NDE Netwerk Digitaal Erfgoed NWB Nederlandse Waterschapsbank OAB Onderwijsachterstandenbeleid OR Ondernemingsraad OVEF Openbare Verlichting & Energie Fryslân OVO Openbaar Voortgezet Onderwijs OZB Onroerendezaakbelasting P&C Planning & Control REV Register Externe Veiligheidsrisico's SDF Sociaal Domein Fryslân SJT Stichting Jeugdwerk Terschelling SoZaWe Sociale Zaken en Werkgelegenheid SPOT Stichting Primair Onderwijs Terschelling SPUK Specifieke Uitkering SWT Stichting Waddenhaven Terschelling TLC Talent Lokaal Centraal TOF Terschellinger Ondernemersfonds UWV Uitvoeringinstituut Werknemersverzekeringen VFG Vereniging van Friese Gemeenten VNG Vereniging van Nederlandse Gemeenten VO Voortgezet Onderwijs VRF Veiligheidsregio Fryslân VSV Voortijdig schoolverlaten VTH Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving VVE Voor- en vroegschoolse educatie WABO Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht WKB Wet Kwaliteitsborging WMO Wet Maatschappelijke Ondersteuning WOO Wet Open Overheid WOZ Waardering Onroerende Zaken WRP Water- en rioleringsprogramma WWB Wet
Werk en Bijstand Bijlagen | 4.8 Verplichte BBVindicatoren Verplichte BBVindicatoren 2.1 Bestuur en veiligheid Naast onze eigen indicatoren moeten gemeenten een aantal landelijke beleidsindicatoren opnemen. Deze cijfers worden voor alle gemeenten op dezelfde manier bijgehouden en maken vergelijking tussen gemeenten mogelijk. Verplichte beleidsindicatoren BBV | 2025 | 2024 Verwijzingen Halt (per 1.000 jongeren) | 4 | n.b. Winkeldiefstallen (per 10.000 inwoners) | 4,06 | 2,04 Geweldsmisdrijven (per 1.000 inwoners) | 3,0 | 3,1 Diefstallen uit woning (per 10.000 inwoners) | 2,03 | n.b. Vernielingen en beschadigingen (in openbare ruimte, per 1.000 inwoners) | 3,1 | 4,5 Wat betekenen deze cijfers? Verwijzingen Halt Deze indicator laat zien hoeveel jongeren per 1.000 jongeren naar Halt worden verwezen na het plegen van een strafbaar feit. Winkeldiefstallen Deze indicator laat zien hoeveel geregistreerde winkeldiefstallen er zijn per 10.000 inwoners. Geweldsmisdrijven Deze indicator laat zien hoeveel geregistreerde geweldsmisdrijven er zijn per 1.000 inwoners. Diefstallen uit woning Deze indicator laat zien hoeveel geregistreerde woninginbraken en diefstallen uit woningen er zijn per 10.000 inwoners. Vernielingen en beschadigingen in de openbare ruimte Deze indicator laat zien hoeveel geregistreerde vernielingen en beschadigingen in de openbare ruimte er zijn per 1.000 inwoners.
115 Verplichte BBVindicatoren 2.2 Economie en toerisme Naast onze eigen indicatoren moeten gemeenten een aantal landelijke beleidsindicatoren opnemen. Deze cijfers worden voor alle gemeenten op dezelfde manier bijgehouden en maken vergelijking tussen gemeenten mogelijk. Verplichte beleidsindicatoren BBV | 2025 | 2024 Functiemenging (in %) | 57,2 | 55,8 Vestigingen (van bedrijven), per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 - 64 jaar | 298,7 | 288,9 Bron: Waarstaatjegemeente.nl Wat betekenen deze cijfers? Functiemenging Deze indicator laat zien in hoeverre wonen en werken in een gebied met elkaar zijn gemengd. Hoe hoger het percentage, hoe meer woningen en werkplekken door elkaar liggen. Het cijfer zegt iets over de ruimtelijke opbouw van een gemeente, maar niet direct over de kwaliteit van die mix. Vestigingen van bedrijven per 1.000 inwoners van 15 tot 64 jaar Deze indicator laat zien hoeveel bedrijfsvestigingen er zijn in verhouding tot het aantal inwoners in de werkzame leeftijd. Een hoger cijfer betekent dat er relatief veel bedrijven zijn gevestigd. Het zegt niets over de grootte van die bedrijven of het aantal banen dat zij bieden. Verplichte BBVindicatoren 2.3 Onderwijs,sport en cultuur Naast onze eigen indicatoren moeten gemeenten een aantal landelijke beleidsindicatoren opnemen.
Deze cijfers worden voor alle gemeenten op dezelfde manier bijgehouden en maken vergelijking tussen gemeenten mogelijk. Verplichte beleidsindicatoren BBV | 2025 | 2024 Absoluut verzuim (aantal per 1.000 leerlingen) | n.b. Relatief verzuim (aantal per 1.000 leerlingen) | 19 Voortijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie | n.b. (vsv-ers in % deelnemers aan het VO en MBO onderwijs) Niet-sporters (in %) | 46,8 Bron: Waarstaatjegemeente.nl Wat betekenen deze cijfers? Absoluut verzuim Deze indicator laat zien hoeveel leerplichtige jongeren niet staan ingeschreven bij een school. Relatief verzuim Deze indicator laat zien hoeveel leerlingen wel staan ingeschreven, maar zonder geldige reden te vaak afwezig zijn. 116 117 Voortijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie Deze indicator laat zien welk deel van de jongeren het onderwijs verlaat zonder diploma op minimaal havo-, vwo- of mbo- 2-niveau. Niet-sporters Deze indicator laat zien welk deel van de inwoners niet of nauwelijks aan sport doet. Verplichte BBVindicatoren 2.4 Sociaal domein Naast onze eigen indicatoren moeten gemeenten een aantal landelijke beleidsindicatoren opnemen. Deze cijfers worden voor alle gemeenten op dezelfde manier bijgehouden en maken vergelijking tussen gemeenten mogelijk. Wat betekenen deze cijfers? Banen Deze indicator laat zien hoeveel banen er zijn per 1.000 inwoners van 15 tot 64 jaar.
Jongeren met een delict voor de rechter Deze indicator laat zien welk deel van de jongeren van 12 tot 23 jaar vanwege een strafbaar feit voor de rechter komt. Kinderen in een uitkeringsgezin Deze indicator laat zien welk deel van de kinderen onder de 18 jaar opgroeit in een huishouden met een uitkering. Netto arbeidsparticipatie Deze indicator laat zien welk deel van de beroepsbevolking daadwerkelijk werkt. Werkloze jongeren Deze indicator laat zien welk deel van de jongeren van 16 tot 22 jaar geen werk heeft. Personen met een bijstandsuitkering Deze indicator laat zien hoeveel inwoners een bijstandsuitkering ontvangen per 1.000 inwoners. Lopende re-integratievoorzieningen Deze indicator laat zien hoeveel inwoners gebruikmaken van ondersteuning om weer aan het werk te komen. Jongeren met jeugdhulp Deze indicator laat zien welk deel van de jongeren tot 18 jaar gebruikmaakt van jeugdhulp. Jongeren met jeugdbescherming Deze indicator laat zien welk deel van de jongeren tot 18 jaar te maken heeft met een jeugdbeschermingsmaatregel. Jongeren met jeugdreclassering Deze indicator laat zien welk deel van de jongeren van 12 tot 23 jaar jeugdreclassering ontvangt. Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo Deze indicator laat zien hoeveel inwoners gebruikmaken van individuele ondersteuning vanuit de Wmo.
Verplichte beleidsindicatoren BBV | 2025 | 2024 Banen (aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15-64 jaar) | 950,2 Jongeren met een delict voor de rechter (% 12 t/m 23 jarigen) | n.b. Kinderen in uitkeringsgezin (% kinderen tot 18 jaar) | n.b. Netto arbeidsparticipatie (% van de werkzame beroepsbevolking tov de | 74 beroepsbevolking) Werkloze jongeren (% 16 t/m 22 jarigen) | n.b. Personen met een bijstandsuitkering (aantal per 1.000 inwoners) | 4 Lopende re-integratievoorzieningen (aantal per 1.000 inwoners van 15-64 jaar) | 2,7 Jongeren met jeugdhulp (% van alle jongeren tot 18 jaar) | 10,1 Jongeren met jeugdbescherming (% van alle jongeren tot 18 jaar) | n.b. Jongeren met jeugdreclassering (% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar) | n.b. Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo (aantal per 1.000 inwoners) | 63 Verplichte BBVindicatoren 2.5 Wonen en bouwen Naast onze eigen indicatoren moeten gemeenten een aantal landelijke beleidsindicatoren opnemen. Deze cijfers worden voor alle gemeenten op dezelfde manier bijgehouden en maken vergelijking tussen gemeenten mogelijk. Verplichte beleidsindicatoren BBV | 2026 | 2025 Gemiddelde WOZ waarde (x € 1.000) | 511 | 476 Nieuw gebouwde woningen (aantal per 1.000 woningen) | n.b. | n.b.
Demografische druk (in %) | 73,7 | 71,4 Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden (in €) | 943 | 859 Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden (in €) | 943 | 859 Hernieuwbare elektriciteit (in %) | 29,2 | n.b. Wat betekenen deze cijfers? Gemiddelde WOZ-waarde Deze indicator laat de gemiddelde WOZ-waarde van woningen in de gemeente zien. Nieuwgebouwde woningen Deze indicator laat zien hoeveel nieuwe woningen zijn gebouwd per 1.000 bestaande woningen. Demografische druk Deze indicator laat zien hoe groot de groep jongeren en ouderen is in verhouding tot de groep inwoners in de werkende leeftijd. Hoe hoger het percentage, hoe groter die verhouding. Gemeentelijke woonlasten Deze indicator laat zien hoeveel een huishouden gemiddeld betaalt aan gemeentelijke woonlasten. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen eenpersoons- en meerpersoonshuishoudens. 118 Hernieuwbare elektriciteit Deze indicator laat zien welk deel van het elektriciteitsgebruik afkomstig is uit hernieuwbare bronnen. Verplichte BBVindicatoren 2.6 Fysieke leefomgeving Naast onze eigen indicatoren moeten gemeenten een aantal landelijke beleidsindicatoren opnemen. Deze cijfers worden voor alle gemeenten op dezelfde manier bijgehouden en maken vergelijking tussen gemeenten mogelijk.
Verplichte beleidsindicator BBV | 2025 | 2024 Omvang huishoudelijk restafval (kg/inwoner) | 323 Bron: Waarstaatjegemeente.nl Wat betekent dit cijfer? Huishoudelijk restafval Deze indicator laat zien hoeveel kilogram huishoudelijk restafval gemiddeld per inwoner wordt ingezameld. Het cijfer geeft inzicht in de hoeveelheid afval die overblijft nadat andere afvalstromen zijn gescheiden. Verplichte BBVindicatoren 2.7 Bedrijfsvoering Naast onze eigen indicatoren moeten gemeenten een aantal landelijke beleidsindicatoren opnemen. Deze cijfers worden voor alle gemeenten op dezelfde manier bijgehouden en maken vergelijking tussen gemeenten mogelijk. Verplichte beleidsindicatoren BBV | 2027 | 2026 Formatie (in fte per 1.000 inwoners) | 26 | 23 Bezetting (in fte per 1.000 inwoners) | nog niet bekend | 20 Apparaatskosten (in € per inwoner) | 2.367 | 2.217 Externe inhuur (als percentage van de totale | 5% | 33% loonsom + totale kosten inhuur externen) * Overhead (in % van de totale lasten) | 20% | 27% *In de begroting 2027 is de post externe inhuur verlaagd ten gunste van de post vaste salarissen. 119 120 Wat betekenen deze cijfers? Formatie Deze indicator laat zien hoeveel formatie de gemeente heeft per 1.000 inwoners. Bezetting Deze indicator laat zien hoeveel van die formatie daadwerkelijk is ingevuld.
Apparaatskosten Deze indicator laat zien hoeveel de gemeentelijke organisatie kost per inwoner. Externe inhuur Deze indicator laat zien welk deel van de totale personeelskosten wordt besteed aan externe inhuur. Overhead Deze indicator laat zien welk deel van de totale lasten bestaat uit kosten die nodig zijn om de organisatie te laten functioneren, zoals management, ICT, huisvesting en ondersteuning.