Begroting 2027
Tekst van het document
Gemiddelde lastendruk In € | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Gemiddelde WOZ waarde | 511.000 | 521.000 | 531.000 | 541.000 | 551.000 OZB-lasten bij gemiddelde WOZ | 439 | 468 | 477 | 486 | 495 waarde Rioolheffing | 203 | 208 | 212 | 216 | 220 Afvalstoffenheffing (op basis van 100% | 301 | 327 | 340 | 355 | 369 kostendekkendheid) Gemiddelde woonlasten | 943 | 1.003 | 1.029 | 1.057 | 1.084 * | De berekening van het COELO is gebaseerd op een voorlopige gemiddelde WOZ-waarde van € 526.000 in 2026. Hierbij zijn ook recreatiewoningen meegenomen. De gemiddelde WOZ-waarde is berekend op basis van de WOZ-waarden van 2025 en de verwachte stijging van de waarde van alle woningen. Omdat de WOZ-waarde van recreatiewoningen veel invloed heeft op het gemiddelde, rekenen we voor de lokale lastendruk alleen met permanente woningen van inwoners van Terschelling. De ontwikkeling van de lokale lasten geldt voor deze groep inwoners. Uitvoering Wet WOZ Waar gaat het over? De Wet waardering onroerende zaken (Wet WOZ) geeft gemeenten verschillende taken. De gemeente houdt bij welke woningen en andere gebouwen er zijn en welke veranderingen plaatsvinden. Ook onderzoeken we de markt voor woningen en andere gebouwen en taxeren we alle woningen en andere gebouwen. Daarnaast sturen we de WOZ-beschikkingen en behandelen we bezwaren en beroepen tegen de WOZ-waarde.
Ook leveren we WOZ-gegevens aan organisaties zoals het waterschap en de Belastingdienst. De Waarderingskamer controleert als onafhankelijk orgaan of gemeenten de Wet WOZ goed uitvoeren. De Waarderingskamer kijkt onder andere naar de WOZ-beschikkingen, de afhandeling van bezwaren, de kwaliteit van de taxaties en de juistheid van de gegevens. Hoe gaat de uitvoering en controle op Terschelling? In januari 2025 onderzocht de Waarderingskamer de uitvoering van de Wet WOZ op Terschelling. De conclusie was dat de uitvoering goed verloopt. Terschelling kreeg hiervoor 4 van de 5 sterren. In 2026 controleert de Waarderingskamer de uitvoering via drie inventarisatierondes. De gemeente werkt voor de uitvoering van de WOZ-taken samen met het gespecialiseerde taxatiebureau Xxllnc B.V. De betrokken taxateurs werken al jarenlang voor de gemeente en kennen de lokale woningmarkt goed. Hoeveel objecten, bezwaren en beroepen zijn er? Op Terschelling zijn er 4.150 WOZ-objecten. De totale waarde van deze objecten is € 2.169.562.000. In 2026 zijn 121 bezwaren tegen de WOZ-waarde ingediend. In 2025 waren dat er 157. In 2026 staan nog 23 hogere beroepen open. In 2025 waren dat er 34. Dit gaat ook om beroepen uit eerdere jaren. Een deel van deze zaken is nog niet behandeld door achterstanden bij de rechtbank. Van de beroepen die wel zijn behandeld, is de WOZ-waarde in alle gevallen in stand gebleven.
Daarnaast zijn 13 beroepen vlak voor de zitting ingetrokken door gemachtigden van belanghebbenden. 64 65 Kwijtscheldingsbeleid Waar gaat het over? Inwoners met een laag inkomen kunnen onder bepaalde voorwaarden kwijtschelding krijgen van gemeentelijke belastingen. Dit betekent dat zij deze belastingen niet of niet volledig hoeven te betalen. Het kwijtschelden van gemeentelijke belastingen is wettelijk geregeld. Gemeenten bepalen zelf voor welke belastingen kwijtschelding mogelijk is en welke inkomensnorm zij gebruiken. Hoe is het geregeld op Terschelling? Sinds 2019 kunnen inwoners eenvoudig digitaal kwijtschelding aanvragen. Dit gebeurt via het Noordelijk Belastingkantoor, dat ook de waterschapsheffingen voor Wetterskip Fryslân uitvoert. Het Noordelijk Belastingkantoor beoordeelt de aanvraag en geeft de uitkomst door aan de gemeente Terschelling. Als de aanvraag wordt goedgekeurd, krijgt de inwoner zowel kwijtschelding van de waterschapslasten als van de gemeentelijke belastingen waarvoor kwijtschelding mogelijk is. De aanvragen worden ook gecontroleerd door het Inlichtingenbureau. Hierdoor kan in het volgende jaar automatisch kwijtschelding worden verleend. Inwoners hoeven dan niet ieder jaar opnieuw een aanvraag te doen. Op Terschelling gebruiken we de meest gunstige norm voor inwoners die kwijtschelding aanvragen. Voor de inkomensnorm geldt 100% van de bijstandsnorm.
Voor pensioengerechtigden gebruiken we de netto AOW-norm. Op Terschelling kan kwijtschelding worden aangevraagd voor de OZB van woningen, rioolheffing en afvalstoffenheffing. Door de afschaffing van het gebruikersdeel van de OZB komt kwijtschelding van de OZB nog maar weinig voor. Hoeveel kwijtschelding verwachten we? In 2027 verwachten we ongeveer 25 aanvragen voor kwijtschelding. Naar verwachting wordt ongeveer de helft van deze aanvragen toegekend. Daarnaast krijgen inmiddels negen inwoners ieder jaar automatisch kwijtschelding. Deze aantallen zijn al enkele jaren redelijk stabiel. Voor kwijtschelding is in de begroting € 12.000 opgenomen. 66 Deze paragraaf laat zien welke risico’s de gemeente loopt en wat de gevolgen daarvan kunnen zijn voor de financiële positie. De gemeente gebruikt risicomanagement om deze risico’s zoveel mogelijk te beheersen. De afspraken hierover staan in de financiële verordening, de nota reserves en voorzieningen en deze paragraaf van de begroting en jaarrekening. Ook bepalen we in deze paragraaf hoeveel weerstandsvermogen de gemeente nodig heeft. Het weerstandsvermogen geeft aan of de gemeente voldoende financiële middelen heeft om risico’s op te vangen. Wat is een risico? Een risico is een gebeurtenis die mogelijk kan gebeuren en een negatief financieel gevolg kan hebben voor de gemeente.
Vooral risico’s die niet op een andere manier kunnen worden opgevangen, zijn belangrijk voor het weerstandsvermogen. Risico’s die regelmatig voorkomen en goed te voorspellen zijn, kunnen vaak op een andere manier worden opgevangen. Bijvoorbeeld door een verzekering af te sluiten of een voorziening te vormen. Hoe brengen we risico’s in beeld? De risico’s in deze paragraaf zijn eind 2025 opnieuw bekeken. Hiervoor zijn gesprekken gevoerd met teamleiders, projectmanagers en de algemeen directeur. Aan de hand van een vragenlijst is gekeken naar de belangrijkste risico’s binnen teams, projecten en de organisatie als geheel. Ook is gekeken naar de maatregelen die zijn genomen om de risico’s te beperken. Daarbij is per risico gekeken naar de kans dat het zich voordoet en de mogelijke gevolgen. Voorbeelden van maatregelen zijn onderzoek, oefeningen, voorzieningen en verzekeringen. De risico’s zijn gebaseerd op de kennis die we nu hebben en op ervaringen met risico’s uit het verleden. Welke soorten risico’s zijn er? We maken onderscheid tussen interne en externe risico’s. Interne risico’s ontstaan binnen de organisatie, bijvoorbeeld op financieel, juridisch of ICT-gebied. Externe risico’s komen van buiten de organisatie, bijvoorbeeld door politieke, economische, veiligheids- of technologische ontwikkelingen. We kijken ook naar het niveau waarop een risico speelt.
Dit kan strategisch zijn, bijvoorbeeld bij beleid en belangrijke keuzes. Het kan ook gaan om de organisatie en aansturing (tactisch) of om de dagelijkse uitvoering (operationeel). Hoe bepalen we de omvang van een risico? Niet alle risico’s zijn eenvoudig in geld uit te drukken. Sommige risico’s hebben bijvoorbeeld gevolgen voor de werkbeleving. Toch proberen we risico’s zoveel mogelijk in cijfers uit te drukken. Zo kunnen we beter inschatten wat de mogelijke financiële gevolgen zijn. Paragrafen Weerstandsvermogen en risicobeheersing 3.2 Hoe delen we risico’s in? Op basis van de inventarisatie hebben we een risicoprofiel gemaakt. Hiermee brengen we de risico’s in beeld en vergelijken we deze met de financiële buffers van de gemeente. Het risicoprofiel van Terschelling staat in de onderstaande lijst. Om te bepalen hoe groot de kans is dat een risico zich voordoet, gebruiken we vijf klassen: Klasse | Kans | Frequentie | Impact 1 | zeer klein | binnen 10 jaar | 5-10% 2 | klein | binnen 5-10 jaar | 25% 3 | gemiddeld | binnen 2-5 jaar | 50% 4 | groot | binnen 1-2 jaar | 70% 5 | zeer groot | binnen 1 jaar | 90% Top 10 risico's Op basis van de risico-inventarisatie hebben we de tien risico’s met de grootste impact geselecteerd. Deze staan in de onderstaande tabel. Nr.
| Risico | Type | Kans | Impact | Toelichting 1 | Havenontwikkeling | Extern / | 5% | € 25 mln | De haven is cruciaal voor bereikbaarheid, economie en renovatie | Financieel / | en leefbaarheid van Terschelling. Het risico bestaat dat Politiek | bijdragen uitblijven of besluitvorming vertraagt. Dit kan leiden tot zeer hoge extra gemeentelijke investeringen, tijdelijke afsluiting van delen van de haven en grote economische schade. 2 | Garantstellingen | Extern / | 5% | € 4,5 | De gemeente staat borg voor leningen van WoonFriesland. sociale woningbouw | Financieel | mln | Hoewel de kans op daadwerkelijke aanspraak relatief klein is, is de financiële impact bij realisatie groot en direct relevant voor het weerstandsvermogen. 3 | Nieuwbouw | Intern/Extern / | 25% | € 2 mln | Bij nieuwbouw en exploitatie van ’t Schylger Jouw bestaat en exploitatie | Financieel | risico op kostenoverschrijding, het mislopen van de onderwijshuisvesting | Regiodeal-bijdrage en structurele exploitatietekorten. Ook onzekerheden rond leerlingenaantallen en energieprijzen spelen een rol. 4 | Claims bij projecten | Intern / | 10% | € 2,5 | Bij projecten (o.a. trillingen Lies) bestaat risico op Juridisch | mln | schadeclaims door bijvoorbeeld trillingen of onvoldoende vastgelegde nulmetingen. Dit kan leiden tot hoge kosten en procedures.
5 | Terugloop of groei | Extern / | 10% | € 1 mln | Schommelingen in toerisme kunnen leiden tot lagere toerisme | Economisch | inkomsten of juist tot druk op leefbaarheid en voorzieningen. Dit risico is deels beleidsmatig beïnvloedbaar. 6 | ICT-uitval, | Extern / | 5% | € 1 mln | De afhankelijkheid van digitale systemen maakt de cyberincidenten en | Technologisch | gemeente kwetsbaar voor cyberaanvallen, datalekken en datalekken | langdurige storingen. Dit kan leiden tot uitval van primaire processen, imagoschade en mogelijke boetes. 7 | Bestuurlijke en | Intern / | 25% | € 0,5 | De kleine schaal van de organisatie en hoge werkdruk organisatorische | Personeel/ | mln | vergroten de kwetsbaarheid. Dit kan leiden tot extra inhuur, kwetsbaarheid | Proces / Politiek | uitval van personeel, conflicten en verminderde bestuurlijke slagkracht. 67 8 | Grote calamiteiten | Extern / | 10% | € 0,25 | Als eilandgemeente is Terschelling extra kwetsbaar bij (brand, ramp, | Veiligheid | mln | branden, natuurgeweld en maritieme incidenten. De kans is natuurgeweld) | laag, maar de impact op samenleving en financiën kan groot zijn. 9 | Uitval vitale | Extern / Politiek | 10% | € 0,25 | Door geopolitieke ontwikkelingen of technische storingen voorzieningen | mln | kunnen vitale voorzieningen zoals energie, water of (energie, water, | goederenaanvoer uitvallen.
De eilandpositie vergroot de aanvoer) | impact hiervan. 10 | Ondermijning en | Extern / Sociaal | 5% | € 0,15 | Ondermijnende criminaliteit zoals witwassen en criminaliteit | mln | vastgoedfraude kan de bestuurlijke integriteit en lokale economie aantasten. Door ligging en toerisme blijft dit een relevant risico. Weerstandsvermogen Waar gaat het over? Het weerstandsvermogen is het bedrag dat de gemeente nodig heeft om financiële tegenvallers door risico’s op te vangen. Dit bedrag is gebaseerd op de tien belangrijkste risico’s van de organisatie. Per risico kijken we naar de kans dat het risico zich voordoet en naar de maximale financiële gevolgen. Deze twee factoren bepalen samen het risicobedrag. De berekening van de tien risico’s staat in de onderstaande tabel. Op basis hiervan is het benodigde weerstandsvermogen afgerond € 2,5 miljoen.
In € 1.000 | Omschrijving risico | Kans | Impact | Benodigde weerstandsvermogen 1 | Havenontwikkeling en -renovatie | 5% | 25.000 | 1.250 2 | Garantstellingen sociale woningbouw | 5% | 4.500 | 225 3 | Nieuwbouw en exploitatie | 25% | 2.000 | 500 onderwijshuisvesting 4 | Claims bij projecten | 10% | 2.500 | 250 5 | Terugloop of groei toerisme | 10% | 1.000 | 100 6 | ICT-uitval, cyberincidenten en | 5% | 1.000 | 50 datalekken 7 | Bestuurlijke en organisatorische | 25% | 500 | 125 kwetsbaarheid 8 | Grote calamiteiten (brand, ramp, | 10% | 250 | 25 natuurgeweld) 9 | Uitval vitale voorzieningen (energie, | 10% | 250 | 25 water, aanvoer) 10 | Ondermijning en criminaliteit | 5% | 150 | 7,5 2.557,5 Op basis hiervan bedraagt het benodigde weerstandsvermogen € 2,6 miljoen. 68 Hoe meten we het weerstandsvermogen? De ratio weerstandsvermogen laat zien of de gemeente voldoende geld beschikbaar heeft om de risico’s op te vangen. We berekenen de ratio door het beschikbare weerstandsvermogen te delen door het benodigde weerstandsvermogen. Een ratio van 1,0 of hoger betekent dat er voldoende geld beschikbaar is. De onderstaande tabel laat zien hoe de ratio zich de komende jaren ontwikkelt. De bedragen zijn de stand per 31 december van het betreffende begrotingsjaar. Uit de tabel blijkt dat de ratio in alle jaren 1,0 of hoger is.
Dit betekent dat de gemeente voldoende geld beschikbaar heeft om de risico’s op te vangen. In € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 a | Algemene reserve | 2.889 | 3.722 | 3.834 | 3.932 b | Reserve recreatie | 160 | 160 | 160 | 160 c | Beschikbare weerstandsvermogen | 3.049 | 3.882 | 3.994 | 4.092 d | Benodigde weerstandsvermogen | 2.600 | 2.652 | 2.705 | 2.759 c / d | Ratio weerstandsvermogen | 1,17 | 1,46 | 1,48 | 1,48 Hoe kwetsbaar is de gemeente? De gemeente heeft een kwetsbaar risicoprofiel. Vooral grote investeringsprojecten kunnen de financiële positie onder druk zetten als de uitvoering vertraging oploopt of de kosten hoger worden dan verwacht. Daarom is het belangrijk om grote projecten en risico’s goed te blijven volgen en op tijd maatregelen te nemen. Ook wordt de risico-inventarisatie ieder jaar opnieuw bekeken. De gemeente blijft daarnaast voldoende vrije reserves aanhouden als buffer voor onverwachte tegenvallers. Bij nieuwe verplichtingen en grote investeringen worden de risico’s en de financiële gevolgen zorgvuldig afgewogen. Financiële kengetallen Financiële kengetallen geven inzicht in de financiële positie van de gemeente. Ze laten bijvoorbeeld zien hoeveel schulden de gemeente heeft, hoeveel geld er beschikbaar is en of de inkomsten en uitgaven in balans zijn. In de onderstaande tabel staan de belangrijkste financiële kengetallen van de gemeente.
We beoordelen deze aan de hand van de signaleringswaarden uit het ‘GTK 2020 Gemeenten’. Hieronder leggen we per kengetal uit hoe het wordt berekend en wat de uitkomst betekent. Overzicht kengetallen begroting 2027 Kengetal | 2026 (t-1) | 2027 (t) | 2028 (t+1) | 2029 (t+2) | 2030 (t+3) Netto schuldquote | 19% | 17% | 76% | 124% | 124% Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen | 18% | 17% | 76% | 124% | 124% Solvabiliteitsratio | 28% | 12% | 13% | 11% | 12% Kengetal grondexploitatie | 0% | 0% | 0% | 0% | 0% Structurele exploitatieruimte | 0,7% | 4,2% | 0,8% | 0,4% | 0,6% Belastingcapaciteit | 86% | 86% | 84% | 83% | 82% 69 Netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen De netto schuldquote laat zien hoeveel schuld de gemeente heeft in verhouding tot de inkomsten. Zo krijgen we een beeld van hoeveel ruimte de gemeente heeft om te investeren. De provincie gebruikt hiervoor drie signaleringswaarden. Een schuldquote van minder dan 90% betekent een laag risico. Bij een schuldquote tussen 90% en 130% is het risico gemiddeld. Bij een schuldquote van meer dan 130% is het risico hoog.
Netto schuldquote 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Vaste schulden + | 9.609 | 8.589 | 27.569 | 45.882 | 43.728 Netto vlottende schulden + | 900 | 900 | 900 | 900 | 900 Overlopende passiva + | 4.000 | 35.408 | 11.528 | 4.000 | 4.000 Financiële vaste activa >1 - | 309 | 309 | 309 | 309 | 309 Uitzettingen met looptijd korter dan 1 jaar - | 2.500 | 33.908 | 10.028 | 2.500 | 2.500 Liquide middelen - | 1.000 | 1.000 | 1.000 | 1.000 | 1.000 Overlopende activa - | 4.000 | 4.000 | 4.000 | 4.000 | 4.000 Saldo | 6.700 | 5.680 | 24.660 | 42.973 | 40.819 Totaal baten | 35.169 | 32.573 | 32.268 | 34.538 | 32.866 Netto schuldquote per 31 december | 19% | 17% | 76% | 124% | 124% Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Vaste schulden + 9.609 | 8.589 | 27.569 | 45.882 | 43.728 Netto vlottende schulden + | 900 | 900 | 900 | 900 | 900 Overlopende passiva + | 4.000 | 35.408 | 11.528 | 4.000 | 4.000 Financiële vaste activa - | 538 | 509 | 481 | 453 | 425 Uitzettingen met looptijd korter dan 1 jaar - | 2.500 | 33.908 | 10.028 | 2.500 | 2.500 Liquide middelen - | 1.000 | 1.000 | 1.000 | 1.000 | 1.000 Overlopende activa - | 4.000 | 4.000 | 4.000 | 4.000 | 4.000 Saldo | 6.471 | 5.480 | 24.488 | 42.829 | 40.703 Totaal baten | 35.169 | 32.573 | 32.268 | 34.538 | 32.866 Netto schuldquote per 31 december | 18% | 17% | 76% | 124% | 124% Solvabiliteitsratio De
solvabiliteitsratio laat zien in hoeverre de gemeente haar financiële verplichtingen kan betalen met het eigen vermogen. De provincie gebruikt hiervoor drie signaleringswaarden. Een solvabiliteitsratio van 50% of hoger betekent een laag risico. 70 Bij een ratio tussen 20% en 50% is het risico gemiddeld. Bij een ratio van minder dan 20% is het risico hoog. De solvabiliteit neemt de komende jaren naar verwachting af. Dit komt vooral door de geplande investeringen. Een groot deel hiervan wordt met leningen betaald, waardoor het totale vermogen sneller groeit dan het eigen vermogen. De ontwikkeling van de solvabiliteitsratio staat in de onderstaande tabel. De ratio daalt van 28% in 2026 naar 12% in 2030. Deze ontwikkeling is gebruikelijk bij grote investeringen, maar vraagt wel aandacht. Daarom blijft de gemeente de ontwikkeling van het weerstandsvermogen, de schulden en de financiële ruimte goed volgen. Solvabiliteitsratio Per 31 december in € 1.000 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Eigen vermogen | 8.980 | 9.838 | 9.990 | 8.847 | 9.034 Totaal vermogen | 32.171 | 82.198 | 79.491 | 77.322 | 74.738 Ratio | 28% | 12% | 13% | 11% | 12% Grondexploitatie Terschelling heeft op dit moment geen lopende grondexploitaties. Daarom kan deze ratio nu niet worden berekend. In de toekomst kan dit veranderen, maar de plannen zijn nog niet concreet genoeg om in de tabel op te nemen.
Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte laat zien of de gemeente genoeg structurele inkomsten heeft om de structurele uitgaven te betalen. Een positief percentage betekent dat er geld overblijft. Dit geeft de gemeente ruimte om structurele tegenvallers op te vangen of nieuw beleid uit te voeren. Structurele exploitatieruimte 2026 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 Totaal structurele lasten | -33.981 | -30.723 | -31.531 | -31.765 | -32.234 Totaal structurele baten | 34.210 | 32.088 | 31.783 | 31.903 | 32.421 Structurele toevoeging aan reserves | - | - | - | - | - Structurele onttrekking aan reserves | - | - | - | - | - Saldo | 229 | 1.365 | 252 | 138 | 187 Totaal baten | 35.169 | 32.573 | 32.268 | 34.538 | 32.866 0,7% | 4,2% | 0,8% | 0,4% | 0,6% 71 Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit laat zien hoe hoog de belastingdruk in Terschelling is vergeleken met het landelijke gemiddelde. De provincie gebruikt hiervoor drie signaleringswaarden. Een belastingcapaciteit van minder dan 95% betekent een laag risico. Bij een belastingcapaciteit tussen 95% en 105% is het risico gemiddeld. Boven 105% is het risico hoog. De belastingcapaciteit van Terschelling is de komende jaren laag. De onderstaande tabel laat zien dat de woonlasten voor een meerpersoonshuishouden tussen 85% en 89% van het landelijke gemiddelde liggen.
Belastingcapaciteit 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 OZB-lasten voor gezin bij gemiddelde | 439 | 468 | 477 | 486 | 495 WOZ-waarde Rioolheffing voor gezin | 203 | 208 | 212 | 216 | 220 Afvalstoffenheffing voor gezin | 301 | 327 | 340 | 355 | 369 Eventuele heffingskorting | - | - | - | - | - Totale woonlasten voor gezin | 943 | 1.003 | 1.029 | 1.057 | 1.084 Landelijk gemiddelde woonlasten | 1.089 | 1.133 | 1.178 | 1.225 | 1.274 meerpersoons huishouden 87% | 89% | 87% | 86% | 85% 72 Paragrafen | 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen De gemeente beheert verschillende kapitaalgoederen, zoals openbaar groen, gebouwen, wegen, riolering en de haven. Goed onderhoud is belangrijk voor de kwaliteit en veiligheid van deze voorzieningen. Ook helpt goed onderhoud om hogere kosten door achterstallig onderhoud te voorkomen. In deze paragraaf beschrijven we hoe de gemeente de komende jaren het beheer en onderhoud van deze voorzieningen aanpakt. We gaan in op openbaar groen, wegen, riolering, gebouwen en de haven. Per onderdeel beschrijven we het beleid, de beheerplannen en de financiële gevolgen. De onderstaande tabel geeft een overzicht van de beheer- en beleidsplannen.
Beheerplannen onderhoud | Vastgesteld | Looptijd (t/m | Financiële vertaling in | Actueel | Achterstallig kapitaalgoederen | (jaar) | jaar) | begroting (ja/nee) | beleidsplan | onderhoud Wegen | 2025 | 2030 | ja | ja | zie beheerplan Riolering | 2025 | 2029 | ja | ja | zie beheerplan Groenbeheer | 2025 | 2029 | ja | ja | zie beheerplan Gebouwen | 2024 | 2029 | ja | ja | zie beheerplan Openbaar groen Waar gaat het over? Goed onderhouden openbaar groen draagt bij aan een aantrekkelijke, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving. Het beheer gebeurt volgens het Groenbeheerplan 2025-2029. Daarbij is aandacht voor natuur, leefbaarheid, recreatie en klimaatverandering. Wat doen we in 2027? Uit de eerste metingen blijkt dat ongeveer 20% van het groen aan het gewenste kwaliteitsniveau voldoet. De gemeente werkt daarom stap voor stap aan verbetering. In 2027 moet ongeveer 60% aan het gewenste niveau voldoen. De komende jaren richt de gemeente zich onder andere op beter inzicht in het groen, planmatig onderhoud, het bestrijden van invasieve planten, het herstellen van elzensingels en het vervangen van zieke of onveilige bomen. 73 Wat mag het kosten? In de jaren 2027, 2028 en 2029 zijn extra middelen beschikbaar voor het kappen en vervangen van zieke iepen.
Het financiële plaatje voor het groenbeheer ziet er als volgt uit: Openbaar groen en (openlucht) recreatie In € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Eiland Griend | 2 | 2 | 2 | 2 Beheer en onderhoud openbaar groen | 297 | 280 | 280 | 205 Onderhoud begraafplaatsen | 19 | 19 | 19 | 19 Totaal openbaar groen en (openlucht)recreatie | 318 | 301 | 301 | 226 Wegen en openbare verlichting Waar gaat het over? Goed onderhouden wegen, fietspaden en voetpaden zijn belangrijk voor een veilig en bereikbaar eiland. Ook goede openbare verlichting draagt bij aan een veilige en toegankelijke openbare ruimte. We beheren de wegen volgens het Wegenbeheerplan 2026-2030. Bij de openbare verlichting houden we rekening met duurzaamheid, natuur en de duisternis van Terschelling. Uit inspecties blijkt dat ongeveer 88% van de wegen en 75% van de fietspaden aan het gewenste kwaliteitsniveau voldoet. Wat doen we in 2027? We voeren het onderhoud van wegen en openbare verlichting planmatig uit. Bij de wegen gaat het onder andere om regulier onderhoud, schadeherstel, onderhoud aan halfverhardingen en het verbeteren van de bereikbaarheid van strandopgangen. Waar mogelijk combineren we werkzaamheden met bijvoorbeeld rioleringswerkzaamheden en maatregelen voor groen en klimaat. In 2027 werken we onder meer aan delen van de Europalaan, Hoornerkooiweg en het Buttepollepad.
Ook de reconstructie van de Nieuwe Dijk en de herinrichting van de Molenweg dragen bij aan een veilige en toekomstbestendige openbare ruimte. Voor de openbare verlichting voeren we het verduurzamingsprogramma verder uit. We vervangen verouderde verlichting en verhelpen storingen. Zo houden we de verlichting veilig en betrouwbaar en verminderen we het energieverbruik. Wat mag het kosten? Het financiële plaatje ziet er als volgt uit: Beheer en onderhoud wegen In € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Beheer en onderhoud wegen, straten en pleinen | 1.458 | 1.458 | 1.358 | 1.358 74 75 Riolering Waar gaat het over? Een goed werkend water- en rioleringssysteem is belangrijk voor een gezonde, veilige en klimaatbestendige leefomgeving. We beheren het systeem volgens het Water- en Rioleringsprogramma Terschelling 2025-2029. Uit inspecties blijkt dat ongeveer 7% van het rioolstelsel onderhoud nodig heeft. Bij ongeveer 10% is herstel of vervanging nodig om het gewenste kwaliteitsniveau te behouden. We controleren de technische staat van het rioolstelsel daarom regelmatig en houden de gegevens actueel. Wat doen we in 2027? We richten het onderhoud vooral op het voorkomen van storingen, wateroverlast, gezondheidsrisico's en milieuschade. Ook nemen we maatregelen om het rioolstelsel beter bestand te maken tegen extreme neerslag en klimaatverandering.
Waar mogelijk combineren we rioolwerkzaamheden met projecten voor wegen, groen en de openbare ruimte. Zo werken we efficiënt en beperken we de overlast voor inwoners. Wat mag het kosten? Het financiële plaatje ziet er als volgt uit: Beheer en onderhoud riolering In € 1.000 2027 2028 2029 2030 Totale lasten riolering 913 931 966 984 Gebouwen Waar gaat het over? Gemeentelijke gebouwen ondersteunen onder andere dienstverlening, onderwijs, sport, cultuur, welzijn en wonen op Terschelling. We beheren deze gebouwen volgens het Gebouwenbeheerplan 2024-2028. Onze vastgoedportefeuille bestaat uit ongeveer 45 gebouwen en andere objecten, met een gezamenlijk bruto vloeroppervlak van ongeveer 22.369 m². We zorgen ervoor dat deze gebouwen veilig, functioneel en duurzaam blijven en hun maatschappelijke functie kunnen blijven vervullen. Wat doen we in 2027? We voeren planmatig en groot onderhoud uit en werken aan de verduurzaming van onze gebouwen. Daarbij verbeteren we waar nodig de energieprestaties. We letten daarbij vooral op veiligheid, gebruiksgemak en een toekomstbestendige inrichting. Zo zorgen we ervoor dat inwoners en gebruikers de gemeentelijke gebouwen veilig en goed kunnen blijven gebruiken. Tegelijkertijd werken we aan de duurzaamheidsdoelen van de gemeente. Wat mag het kosten? In de onderstaande tabel staan de onderhoudslasten (in €1.000) per categorie.
Het gaat om alle kosten die we maken voor het onderhoud van de gemeentelijke gebouwen. Onderwijshuisvesting en opvang van vluchtelingen staan niet in de tabel. Dit zijn wettelijke taken van gemeenten. Het Rijk zorgt voor de financiering. De vergoeding voor groot onderhoud en nieuwbouw van scholen loopt via het gemeentefonds. Voor de opvang van vluchtelingen ontvangen gemeenten bijdragen via verschillende regelingen. Voor 2027 is nog niet bekend hoeveel we ontvangen. Zodra we de bijdrage hebben aangevraagd, nemen we deze op in de eerstvolgende bestuursrapportage. Voor 2027 hebben we daarom nog geen specifieke onderhoudskosten opgenomen voor gebouwen waar vluchtelingen worden opgevangen. 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Eigen huisvesting (gemeentehuis & werf) | 72 | 72 | 72 | 72 Sport en recreatie (sportgebouwen) | 142 | 142 | 142 | 142 Kunst en cultuur (musea) | 41 | 41 | 41 | 41 Welzijn en zorg (dorpshuizen) | 26 | 26 | 26 | 26 Multifunctioneel (driemaster) | 6 | 6 | 6 | 6 Wonen | 64 | 64 | 64 | 64 Overig | 11 | 11 | 11 | 11 Totaal | 362 | 362 | 362 | 362 Haven Waar gaat het over? De haven is belangrijk voor de bereikbaarheid, leefbaarheid en economie van Terschelling. We zorgen ervoor dat de haven veilig, toegankelijk en goed onderhouden blijft. De gemeente is verantwoordelijk voor het onderhoud en de instandhouding van de haven.
Stichting Waddenhaven Terschelling verzorgt het dagelijks beheer en de exploitatie. We inspecteren de kades, steigers, oevers, dammen, installaties en terreinen regelmatig. Zo houden we zicht op de staat van de haven en het nodige onderhoud. Wat doen we in 2027? We werken aan de grootschalige renovatie en vervanging van de haven. In 2027 ronden we de voorbereiding af en maken we het project klaar voor de Europese aanbesteding. We werken onder andere het ontwerp en de contractdocumenten voor variant B2 uit. We betrekken inwoners, ondernemers en andere betrokkenen bij het project en verwerken hun inbreng waar mogelijk in het ontwerp. Na de voorbereiding start de aanbesteding. Deze duurt naar verwachting vijf tot zes maanden. Eind 2027 kan de opdracht naar verwachting aan een aannemer worden gegund. In 2028 kan de uitvoering starten. In 2027 besteden we ongeveer 30% van de totale investering aan de voorbereiding, aanbesteding en start van de uitvoeringsvoorbereiding. In 2026 was dit ongeveer 10%. De rest van de investering volgt in de jaren daarna. We onderzoeken ook maatregelen om de haven beter voor te bereiden op klimaatverandering en stijgende waterstanden. 76 77 Daarnaast kijken we naar verdere elektrificatie van de haven, onder meer vanwege de geplande elektrificatie van de veerdiensten in 2040.
In 2027 leggen we de afspraken met de provincie en andere betrokken partijen vast. Ook benutten we waar mogelijk subsidies, zoals van het Waddenfonds en de Regio Deal. Wat mag het kosten? Voor 2027 gaan we voorlopig uit van de onderhoudskosten uit de begroting 2026. Zodra we afspraken hebben gemaakt over het toekomstige beheer en onderhoud, passen we de begroting voor 2027 aan. 78 In deze paragraaf leggen we uit hoe we de financiering van de gemeente regelen en de financiële risico's beheersen. We gaan in op kort- en langlopende leningen, de ontwikkeling van de leningenportefeuille en de renterisico's. Ook bespreken we hoe we omgaan met overtollig geld via schatkistbankieren en hoe we de rentekosten over de verschillende taken van de gemeente verdelen. Met treasury beheren we de geldstromen van de gemeente. Zo zorgen we ervoor dat we op tijd aan onze financiële verplichtingen kunnen voldoen en geld zo goed mogelijk inzetten. We werken hierbij volgens het Treasurystatuut dat de gemeenteraad in december 2022 heeft vastgesteld. Wet FIDO De Wet financiering decentrale overheden (Wet FIDO) bevat regels om de financiële risico's van gemeenten te beperken. De wet gaat onder andere over renterisico's, kort- en langlopende leningen, schatkistbankieren en de financieringspositie van de gemeente. Een renterisico ontstaat wanneer veranderingen in de rente leiden tot hogere rentelasten.
We willen grote schommelingen in de rentelasten voorkomen, omdat die gevolgen kunnen hebben voor de financiële positie van de gemeente. Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet beperkt het risico van kortlopende leningen. Dit zijn leningen die we gebruiken om tijdelijke tekorten in de kas op te vangen. De rente op deze leningen kan snel veranderen en daardoor direct invloed hebben op onze rentelasten. Het Rijk bepaalt de kasgeldlimiet op 8,5% van het begrotingstotaal. Voor 2027 bedraagt de kasgeldlimiet voor Terschelling € 2,8 miljoen. Leningenportefeuille en renterisiconorm Waar gaat het over? De gemeente gebruikt langlopende leningen om grote investeringen te financieren. Omdat we deze leningen meerdere jaren hebben, letten we goed op de rente en de risico's die daarbij horen. We spreiden de looptijden van onze leningen. Zo voorkomen we dat we grote bedragen tegelijk moeten aflossen of opnieuw moeten lenen tegen een mogelijk hogere rente. De leningenportefeuille laat zien hoeveel we in totaal hebben geleend. De renterisiconorm laat zien hoeveel renterisico we in één jaar mogen lopen. Door onze leningen goed over de jaren te spreiden, beperken we het risico op grote rentelasten in één jaar. Paragrafen Financiering 3.4 Hoe ontwikkelt de leningenportefeuille? De leningenportefeuille is het totaal van de langlopende leningen van de gemeente.
De onderstaande tabel laat zien hoe dit bedrag de komende jaren verandert door nieuwe leningen en aflossingen. Ook laat de tabel de bijbehorende rentelasten zien. Door de grote investeringen die de komende jaren gepland staan, verwachten we dat onze leningenportefeuille groeit. We kunnen deze investeringen niet volledig betalen met eigen geld, subsidies en bijdragen van anderen. Daardoor nemen ook de rente- en aflossingslasten toe. Leningenportefeuille In € 1.000 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand per 1 januari | 7.319 | 9.599 | 8.578 | 27.558 | 45.871 Reguliere aflossingen | -720 | -1.020 | -1.020 | -1.687 | -2.354 Vermeerderingen | 3.000 | - | 20.000 | 20.000 | - Stand per 31 december | 9.599 | 8.578 | 27.558 | 45.871 | 43.517 Rentelast | 127 | 344 | 852 | 1.200 | 1.198 Gemiddelde rentevoet | 1,5% | 3,78% | 4,72% | 3,27% | 2,68% Wat is de renterisiconorm? De renterisiconorm zorgt ervoor dat we niet in één jaar te veel financieel risico lopen door onze leningen. Daarom mogen we per jaar niet meer dan 20% van onze begroting aflossen of opnieuw financieren. De onderstaande tabel laat zien dat Terschelling de komende jaren ruim binnen de renterisiconorm blijft. Het renterisico loopt op van 2,0% van het begrotingstotaal in 2026 naar 7,2% in 2030. Dit blijft ruim onder de norm van 20%. Renterisiconorm In € 1.000 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1.
Begrotingstotaal | 36.622 | 32.573 | 32.268 | 34.538 | 32.866 2. Wettelijk percentage | 20% | 20% | 20% | 20% | 20% 3. Renterisiconorm (1x2) | 7.324 | 6.515 | 6.454 | 6.908 | 6.573 4. Renteherziening | - | - | - | - 5. Aflossing | 720 | 1.020 | 1.020 | 1.687 | 2.354 6. Renterisico | 720 | 1.020 | 1.020 | 1.687 | 2.354 In % begroting | 2,0% | 3,1% | 3,2% | 4,9% | 7,2% 7. Ruimte versus de norm (3-6) | 6.604 | 5.494 | 5.433 | 5.221 | 4.220 Hoe houden we de risico's in de gaten? We volgen de ontwikkeling van de financieringsbehoefte, de leningenportefeuille en de rentelasten de komende jaren goed. Zo houden we zicht op de financiële gevolgen van de geplande investeringen en de bijbehorende leningen. 79 80 Schatkistbankieren Waar gaat het over? Sinds 2014 moeten gemeenten meedoen aan schatkistbankieren. Dit betekent dat we geld dat we tijdelijk niet nodig hebben, op een rekening van het Rijk zetten. Over dit geld ontvangen we rente. Onze banksaldi worden iedere dag gecontroleerd. Als we meer geld hebben dan de toegestane grens, wordt het meerdere automatisch overgemaakt naar de schatkist. De BNG Bank regelt dit. Als we het geld later nodig hebben voor betalingen of investeringen, kunnen we het weer terughalen. Wat betekent dit voor Terschelling? We mogen een deel van ons geld op onze eigen bankrekening houden.
Voor Terschelling is dit 0,75% van de begroting, met een minimum van € 250.000. Geld boven deze grens zetten we op de rekening van het Rijk. Medio 2026 heeft de gemeente ongeveer € 3 miljoen aan liquide middelen. Dat is meer dan de toegestane grens. Daarom wordt een deel van dit geld dagelijks overgemaakt naar de schatkist. Naar verwachting ontvangen we in het voorjaar van 2027 een grote bijdrage van het Rijk voor toekomstige investeringen. Omdat we dit geld niet direct uitgeven, houden we het tijdelijk aan in de schatkist. Hierdoor hebben we in 2027 naar verwachting meer geld beschikbaar. Wat levert dit op? Over het geld in de schatkist ontvangen we rente. Deze renteopbrengsten kunnen een deel van de hogere rentekosten van onze leningen opvangen. Als we het geld de komende jaren gebruiken voor investeringen, blijft er minder geld in de schatkist staan. Daardoor nemen ook de renteopbrengsten geleidelijk af. Omslagrente Waar gaat het over? De gemeente maakt kosten voor rente over haar leningen. Deze rentekosten verdelen we over de verschillende taken en investeringen van de gemeente. Hiervoor gebruiken we de omslagrente. Dit is volgens de BBV-regels verplicht. We berekenen de omslagrente door de totale rentekosten te delen door de waarde van de bezittingen waarvoor we geld hebben geleend. We gebruiken vervolgens hetzelfde rentepercentage voor alle investeringen.
Zo verdelen we de rentekosten op een vaste en duidelijke manier. 81 Wat is de omslagrente voor 2027? De verwachte omslagrente voor 2027 is ongeveer 1,0%. De berekening staat in de onderstaande tabel. Het rentepercentage in de begroting mag iets worden afgerond. Het verschil mag maximaal 0,5% zijn. In € 1.000 2027 a. externe rentelasten over de korte en de lange financiering: - rente opgenomen langlopende leningen 169 - rente kortlopende schulden b. externe rentebaten: -geldleningen woningbouw - -hypothecaire geldleningen - -overige geldleningen -6 Totaal door te rekenen externe rente (1) 163 c. -aan grondexploitatie door te belasten rente - -rente van projectfinanciering door te belasten aan taakvelden - Saldo door te rekenen rente (2) - d1. rente over eigen vermogen (3) - d2. rente over voorzieningen (4) - Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente (1+2+3+4) 163 e. werkelijk aan taakvelden toegerekende rente (=rente-omslag) f. Renteresultaat op het taakveld treasury boekwaarden per 01-01 totale boekwaarde staat C 24.671 Correctie boekwaarde (verstrekte leningen) 538 Boekwaarde excl. leningen derden 25.208 82 Een goede bedrijfsvoering is nodig om onze taken goed uit te voeren en onze ambities voor Terschelling waar te maken. In deze paragraaf beschrijven we hoe we onze organisatie verder versterken.
We gaan in op onze medewerkers, werkprocessen, informatievoorziening, digitalisering en de manier waarop we sturen op capaciteit, financiën en risico's. Zo zorgen we ervoor dat we inwoners en ondernemers ook in de toekomst goed en betrouwbaar kunnen blijven bedienen. Waar gaat het over? Terschelling is een kleine eilandgemeente. Daardoor zijn we op sommige onderdelen kwetsbaar. Bij vacatures, uitval, drukke perioden of werkzaamheden waarvoor specialistische kennis nodig is, kan de continuïteit onder druk komen te staan. Ook stellen nieuwe wetten en regels en ontwikkelingen op het gebied van digitalisering, informatievoorziening en digitale veiligheid steeds hogere eisen aan onze organisatie. Daarom werken we gericht aan de ontwikkeling van onze organisatie. We zorgen voor duidelijke werkprocessen en verantwoordelijkheden en verbinden medewerkers, informatie, systemen, financiën en sturing beter met elkaar. Zo kunnen we onze wettelijke taken en dienstverlening betrouwbaar blijven uitvoeren. Wat willen we bereiken? We willen een betrouwbare, toegankelijke en professionele gemeente zijn. Inwoners en ondernemers moeten weten waar ze aan toe zijn. We komen afspraken na, behandelen vragen, meldingen en aanvragen zorgvuldig en gaan veilig en zorgvuldig om met gegevens. Als iets langer duurt of niet mogelijk is, leggen we duidelijk uit waarom.
Ook zorgen we ervoor dat medewerkers weten wat hun verantwoordelijkheid is en beschikken over de kennis, informatie en ondersteuning die zij nodig hebben. Voor management en bestuur moet duidelijk zijn wat de organisatie kan uitvoeren. Daarom zorgen we voor beter inzicht in resultaten, capaciteit, financiën en risico's. Zo kunnen we op tijd keuzes maken en voorkomen we dat ambities niet passen bij de beschikbare medewerkers en middelen. Wat doen we in 2027? In 2027 maken we duidelijk wie verantwoordelijk is voor belangrijke processen en hoe het werk doorgaat bij afwezigheid of uitval. We brengen knelpunten in de dienstverlening eerder in beeld en pakken deze aan. Voor belangrijke opgaven brengen we in beeld welke uren, kennis en vaardigheden nodig zijn en wat beschikbaar is. Zo kunnen we op tijd keuzes maken over prioriteiten, de ontwikkeling van medewerkers, samenwerking, werving of externe inzet. Ook vertalen we de uitkomsten van het medewerkeronderzoek naar concrete verbeteracties. Paragrafen Bedrijfsvoering 3.5 83 We verbeteren de informatie voor management en bestuur over resultaten, capaciteit, financiën en risico's. Ook werken we aan beter informatiebeheer, de uitvoering van de Wet open overheid (Woo), privacy, digitale veiligheid en gegevenskwaliteit.
Bij grote opdrachten maken we vooraf duidelijk wat het gewenste resultaat is, wie verantwoordelijk is, wat daarvoor nodig is en welke risico's er zijn. Als we niet alles kunnen uitvoeren, leggen we op tijd keuzes over prioriteiten en uitstel voor aan management en bestuur. Daarbij maken we duidelijk wat inwoners en ondernemers hiervan merken. Ook kijken we naar de rol van digitalisering. We maken duidelijke afspraken over het gebruik van digitale toepassingen en zorgen voor veilig en verantwoord gebruik van bijvoorbeeld kunstmatige intelligentie (AI). Hoe zien we of het werkt? In 2027 volgen we de ontwikkeling van onze bedrijfsvoering op een aantal punten. We kijken naar de bereikbaarheid en voortgang van belangrijke dienstverlening en naar knelpunten en vertragingen bij vragen, meldingen en aanvragen. Ook kijken we naar de continuïteit van belangrijke werkprocessen en de kwaliteit van informatievoorziening, informatiebeheer, privacy en digitale veiligheid. Daarnaast volgen we of management en bestuur over de informatie beschikken die zij nodig hebben om goede keuzes te maken. We kijken ook naar de aansluiting tussen onze ambities en wat de organisatie kan uitvoeren. Daarbij volgen we de benodigde en beschikbare personele capaciteit, kennis en vaardigheden en ontwikkelingen die invloed hebben op de continuïteit en kwetsbaarheid van de organisatie.
Met deze informatie herkennen we knelpunten op tijd en kunnen we waar nodig onze prioriteiten of werkwijze aanpassen. Wat mag het kosten? We voeren de verbeteringen zoveel mogelijk uit binnen de bestaande personele en financiële kaders. Bij de uitwerking bekijken we welke medewerkers, systemen, opleidingen en investeringen nodig zijn en welke kosten daarbij horen. Als extra structurele capaciteit, incidenteel geld of investeringen nodig zijn, brengen we de financiële gevolgen en mogelijke dekking in beeld. Waar nodig leggen we hiervoor een apart voorstel aan de gemeenteraad voor. Als plannen niet binnen de beschikbare medewerkers en middelen passen, maken we duidelijk wat dit betekent. Dit kan bijvoorbeeld leiden tot een langere wachttijd, uitstel van een project of een tijdelijke aanpassing van de dienstverlening. 84 In deze paragraaf geven we inzicht in de organisaties waarbij de gemeente bestuurlijk en financieel betrokken is. Deze organisaties noemen we verbonden partijen. Een verbonden partij is een organisatie waarin de gemeente zowel een bestuurlijk als een financieel belang heeft. Het kan gaan om deelnemingen, gemeenschappelijke regelingen, stichtingen en verenigingen. Per verbonden partij beschrijven we kort het doel, de bijdrage aan de gemeentelijke beleidsdoelstellingen en eventuele relevante ontwikkelingen.
Ook nemen we per verbonden partij de meest recent gepubliceerde minimale financiële gegevens op. Waar gaat het over? De gemeente heeft een bestuurlijk belang als zij een zetel heeft in het bestuur van een organisatie of stemrecht heeft. Een burgemeester, wethouder, raadslid of ambtenaar kan namens de gemeente lid zijn van het algemeen bestuur of het dagelijks bestuur. De gemeente heeft een financieel belang als geld dat de gemeente beschikbaar stelt verloren kan gaan bij een faillissement van de verbonden partij. Ook is er sprake van een financieel belang als financiële problemen van de verbonden partij op de gemeente kunnen worden verhaald. Waarom werken we samen met verbonden partijen? Terschelling wil als eilandgemeenschap over haar eigen toekomst gaan. Om zelfstandig te kunnen blijven, is het belangrijk dat de gemeente financieel gezond is, publieke taken goed uitvoert en een goede basisdienstverlening in stand houdt. Samen met de andere Waddeneilanden wil de gemeente werken aan duurzame oplossingen. Daarbij zijn ook andere gemeenten en organisaties in beeld. Verbonden partijen zijn organisaties waarmee de gemeente samenwerkt om aan deze oplossingen te werken. Welke verbonden partijen zijn er? Gemeente Terschelling heeft zes publiekrechtelijke verbonden partijen en negen privaatrechtelijke verbonden partijen.
Publiekrechtelijke verbonden partijen zijn bijvoorbeeld gemeenschappelijke regelingen. Privaatrechtelijke verbonden partijen zijn bijvoorbeeld stichtingen en vennootschappen. In de tabel hieronder staat per verbonden partij wie de gemeente bestuurlijk vertegenwoordigt. Paragrafen Verbonden partijen 3.6 Publiekrechtelijk verbonden partijen | Bestuurlijk vertegenwoordiger Dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid Noardwest Fryslân | Wethouder J.W. Adams Centrumregeling Sociaal Domein Fryslân | Wethouder J.W. Adams Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) | Wethouder J.W. Adams Veiligheidsregio Fryslân | Burgemeester R.S. Cazemier Gemeenschappelijke regeling De Waddeneilanden | Burgemeester R.S. Cazemier (DB/AB) Gemeenschappelijke regeling De Waddeneilanden | Wethouder J.W. Adams, K. Kielstra, D. Ruige (AB) Welstandszorg Hûs en Hiem | Wethouder D. Ruige Privaatrechtelijk verbonden partijen | Bestuurlijk vertegenwoordiger N.V. Afvalsturing Friesland (Omrin) | Wethouder K. Kielstra N.V. Fryslân Miljeu Noardwest | Wethouder K. Kielstra N.V. Gemeenschappelijke Kredietbank Friesland (Stichting | Wethouder J.W. Adams Kredietbank Nederland) Coöperatie Openbare Verlichting en Energie Fryslân u.a. | Wethouder J.W. Adams N.V. Bank Nederlandse Gemeenten | Wethouder D. Ruige Vereniging van Nederlandse Gemeenten | Burgemeester R.S.
Cazemier Vereniging van Friese Gemeenten, tevens afdeling van de VNG | Burgemeester R.S. Cazemier Stichting Waddenhaven Terschelling | Wethouder K. Kielstra Stichting Beheer Schoolgebouwen Terschelling | Wethouder K. Kielstra Dienst (SoZaWe) Fryslân De Dienst SoZaWe voert voor de deelnemende gemeenten verschillende sociale voorzieningen uit. Het gaat onder andere om de Wwb (Wet werk en bijstand), de WMO (Wet maatschappelijke ondersteuning), het minimabeleid via het Financieel Vangnet en andere wetten op het gebied van sociale zekerheid en gesubsidieerde arbeid. De uitvoering van deze taken is op grond van wetgeving aan de gemeentebesturen opgedragen. Elke deelnemende gemeente draagt bij op basis van het aantal inwoners dat gebruikmaakt van de beschikbare voorzieningen. Financiële gegevens Dienst SoZaWe Fryslân | Eigen vermogen op 31-12 | Vreemd vermogen op 31-12 | Resultaat | Bijdrage Risicoprofiel: hoog Bedragen in € 1.000 2024 | 693 | 9.345 | - | 2.509 2025 | 667 | 11.666 | - | 2.641 Centrumregeling Sociaal Domein Friesland (SDF) De centrumregeling Samenwerking Sociaal Domein Friese gemeenten (SDF) bereidt beleid voor de uitvoering van wettelijke taken op het gebied van jeugdhulp, maatschappelijke ondersteuning en participatie. Daarnaast verzorgt SDF de inkoop voor de uitvoering van deze taken.
Dit gebeurt samen met de Friese gemeenten, met als doel de uitvoering doelmatig en van goede kwaliteit te organiseren. Gemeente Terschelling heeft geen financieel belang in deze regeling. Daarom worden er geen financiële gegevens opgenomen. 85 Fryske Utfieringstsjinst Miljeu & Omjouwing (FUMO) De FUMO (Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing) is de regionale uitvoeringsdienst van Fryslân. Het is een gemeenschappelijke regeling van de Friese gemeenten, provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân. De FUMO voert taken uit op het gebied van milieu en de Omgevingswet die aan de organisatie zijn uitbesteed. Financiële gegevens FUMO | Eigen vermogen op 31-12 | Vreemd vermogen op 31-12 | Resultaat | Bijdrage Risicoprofiel: gemiddeld Bedragen in € 1.000 2024 | 840 | 4.783 | -362 | 198 2025 | 243 | 4.638 | -468 | 208 Veiligheidsregio Fryslân (VRF) Binnen Veiligheidsregio Fryslân werken de Friese gemeenten, Brandweer Fryslân, GGD Fryslân en andere partners samen aan brandweerzorg, publieke gezondheidszorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing. De burgemeester van Terschelling neemt deel aan het algemeen bestuur van de Veiligheidsregio. Het bestuurlijk belang van de gemeente is het waarborgen van de brand- en gezondheidsveiligheid en een goede organisatie voor rampenbestrijding.
Financiële gegevens Veiligheidsregio Fryslân | Eigen vermogen op 31-12 | Vreemd vermogen op 31-12 | Resultaat | Bijdrage Risicoprofiel: gemiddeld Bedragen in € 1.000 2024 | 10.661 | 87.344 | 3.643 | 1.018 2025 | 12.125 | 83.065 | 3.483 | 996 GR De Waddeneilanden De gemeenschappelijke regeling De Waddeneilanden behartigt de gezamenlijke belangen van de Waddeneilanden. Door gezamenlijke standpunten uit te dragen, kunnen de deelnemende gemeenten meer invloed uitoefenen op andere overheden en instanties. Daarnaast pakken de gemeenten verschillende taken gezamenlijk op. Dit zorgt voor kostenefficiëntie en een gemeenschappelijk beleidskader. Het algemeen bestuur van de gemeenschappelijke regeling De Waddeneilanden bestaat uit de colleges van alle deelnemende gemeenten. Financiële gegevens GR De Waddeneilanden | Eigen vermogen op 31-12 | Vreemd vermogen op 31-12 | Resultaat | Bijdrage Risicoprofiel: gemiddeld Bedragen in € 1.000 2024 | 306 | 765 | 136 | 211 2025 | 251 | 1.771 | 15 | 221 Welstandszorg Hûs en Hiem De gemeenschappelijke regeling Hûs en Hiem behartigt de belangen van de deelnemende gemeenten op het gebied van bouwkundige, stedenbouwkundige en landschappelijke kwaliteit in Fryslân. Het financiële belang is afhankelijk van de werkzaamheden en opdrachten die Hûs en Hiem voor ons uitvoert. De kosten daarvan worden doorberekend aan de aanvragers van vergunningen.
86 Financiële gegevens Welstandszorg Hûs en Hiem | Eigen vermogen op 31-12 | Vreemd vermogen op 31-12 | Resultaat Risicoprofiel: gemiddeld Bedragen in € 1.000 2024 | 383 | 425 | 123 2025 | 491 | 412 | 119 Afvalsturing Friesland en Fryslân Miljeu Noardwest Omrin zamelt afval in en verwerkt het. De organisatie zorgt voor het voorkomen, verwijderen, bewerken en verwerken van het Friese afval volgens de voorgeschreven milieudoelstellingen en tegen zo laag mogelijke kosten. Het bestuurlijk belang van de gemeente bestaat uit stemrecht naar rato van het aandelenbezit. Gemeente Terschelling heeft 1,5% van de aandelen in Afvalsturing Friesland N.V. en 2% van de aandelen in Fryslân Miljeu Noardwest. Financiële gegevens Afvalsturing Friesland NV (Omrin) | Eigen vermogen op 31-12 | Vreemd vermogen op 31-12 | Resultaat Risicoprofiel: gemiddeld Aandeel gemeente Terschelling: 1,5% Bedragen in € 1.000 2024 | 83.562 | 131.694 | 7.130 2025 | 84.068 | 131.702 | 2.530 NV Fryslân Miljeu Noardwest | Eigen vermogen op 31-12 | Vreemd vermogen op 31-12 | Resultaat Risicoprofiel: gemiddeld Aandeel gemeente Terschelling: 2% Bedragen in € 1.000 2024 | 13.030 | 30.506 | 1.621 2025 | 15.605 | 40.629 | 2.322 Kredietbank Nederland Kredietbank Nederland biedt financiële dienstverlening aan mensen die om welke reden dan ook niet terechtkunnen bij een reguliere bank.
Het stemrecht binnen deze verbonden partij wordt bepaald naar rato van de kapitaalversterking. Financiële gegevens Kredietbank Nederland | Eigen vermogen op 31-12 | Vreemd vermogen op 31-12 | Resultaat Risicoprofiel: laag Bedragen in € 1.000 2024 | 2.499 | 48.295 | negatief 2025 | n.n.b. | n.n.b. | n.n.b. N.V. Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) BNG Bank is de bank voor overheden en instellingen die zich inzetten voor het maatschappelijk belang. De bank draagt eraan bij dat de kosten van maatschappelijke voorzieningen voor inwoners zo laag mogelijk blijven. Gemeenten, provincies en de Staat zijn eigenaar van de bank. Door dit eigenaarschap en het beperkte werkterrein van de bank is het risico voor financiers bij kredietverlening zeer beperkt. 87 BNG Bank bundelt de financieringsbehoefte van haar klanten en sluit daarmee aan op de financiële markten. Hierdoor kan de bank financiering tegen scherpe prijzen aantrekken en deze voorwaarden doorgeven aan decentrale overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang. Dit draagt uiteindelijk bij aan lagere kosten voor maatschappelijke voorzieningen.
Financiële gegevens Bank Nederlandse Gemeenten | Eigen vermogen op 31-12 | Vreemd vermogen op 31-12 | Resultaat Risicoprofiel: laag Aandeel gemeente Terschelling: 0,006% Bedragen in € 1.000 2024 | 4.777.000 | 123.614.000 | 294.000 2025 | 4.863.000 | 110.701.000 | 172.000 Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) ondersteunt Nederlandse gemeenten bij de uitvoering van hun bestuurstaken. De vereniging helpt haar leden onder andere bij het maken van afspraken over arbeidsvoorwaarden en bij het sluiten van overeenkomsten met werknemersorganisaties over de arbeidsvoorwaarden van personeel. Daarnaast behartigt de VNG de belangen van haar leden die samenhangen met hun bestuurs- en beheerstaken. De leden van de VNG hebben stemrecht op basis van een veelvoud van 1.000 inwoners per gemeente. Financiële gegevens Vereniging van Nederlandse Gemeenten | Eigen vermogen op 31-12 | Vreemd vermogen op 31-12 | Resultaat | Bijdrage Risicoprofiel: laag Bedragen in € 1.000 2024 | 60.361 | 133.694 | -26 | 10 2025 | 63.367 | 128.736 | 2.594 | 11 Vereniging van Friese Gemeenten (VFG) De Vereniging van Friese Gemeenten (VFG) is de vereniging van de Friese gemeenten. Binnen de VFG ontmoeten gemeentebestuurders en raadsleden elkaar en delen zij kennis. Op landelijk niveau is de VFG een provinciale partner van de VNG.
De vereniging deelt kennis, haalt vragen op en stemt standpunten af. Ook signaleert en deelt de VFG relevante kennis met haar leden. Financiële gegevens zijn niet van toepassing. Daarom wordt er geen tabel met financiële gegevens opgenomen. Coöperatie Openbare Verlichting en Energie Fryslân De Coöperatie Openbare Verlichting en Energie Fryslân U.A. verzorgt het beheer en onderhoud van de openbare verlichting op het eiland. Daarnaast koopt de coöperatie gezamenlijk energie in en werkt zij via een samenwerkingsverband aan de verduurzaming daarvan. Financiële gegevens Coöperatie Openbare Verlichting en Energie Fryslân U.A. | Bijdrage Risicoprofiel: laag Bedragen in € 1.000 2024 | 5 2025 | 10 88 Stichting Waddenhaven Terschelling Sinds 1 januari 2025 verzorgt Stichting Waddenhaven Terschelling de exploitatie van de gemeentehaven en de jachthaven. Stichting Passantenhaven is daarbij overgegaan in Stichting Waddenhaven Terschelling. De stichting wordt bestuurd door een bestuur van drie of vijf leden. Het College stelt het aantal bestuurders vast. De bestuurders worden benoemd door de gemeenteraad.
Financiële gegevens Stichting Waddenhaven Terschelling | Eigen vermogen op 31-12 | Vreemd vermogen op 31-12 | Resultaat Risicoprofiel: laag Bedragen in € 1.000 2024 | 1.684 | 291 | 54 2025 | 1.609 | 444 | -74 Stichting Beheer Schoolgebouwen Stichting Beheer Schoolgebouwen beheert de Brede School op West-Terschelling. Het bestuur bestaat uit een vertegenwoordiger van de gemeente en de directieleden van beide schoolbesturen. Financiële gegevens Stichting Beheer Schoolgebouwen | Eigen vermogen op 31-12 | Vreemd vermogen op 31-12 | Resultaat | Bijdrage Risicoprofiel: laag Bedragen in € 1.000 2024 | -213 | 334 | -40 | 25 2025 | -225 | 356 | -13 | 25 Bron: Concept jaarrekening 2025 Stichting Beheer Schoolgebouwen Terschelling 89 90 De ruimte op Terschelling is schaars. Daarom is het belangrijk dat we grond en vastgoed zorgvuldig gebruiken. Met ons grondbeleid maken we ontwikkelingen mogelijk die bijdragen aan een leefbaar en toekomstbestendig eiland. In deze paragraaf beschrijven we hoe we grondbeleid inzetten, welke ontwikkelingen we verwachten en hoe we omgaan met de financiële risico's van grondzaken. Waar gaat het over? We gebruiken grondbeleid om ontwikkelingen op de juiste plekken mogelijk te maken. Denk aan woningen, maatschappelijke voorzieningen, leefbare dorpen en een aantrekkelijke leefomgeving. We willen de beschikbare ruimte zo goed mogelijk benutten.
Nieuwe ontwikkelingen moeten bijdragen aan de woonbehoefte, de leefbaarheid en de kwaliteit van het eiland. Daarbij houden we rekening met het landschap, de natuur en de bijzondere kenmerken van Terschelling. We gebruiken onze eigen grond en andere eigendommen om gewenste ontwikkelingen mogelijk te maken. Per situatie bekijken we welke aanpak het beste past bij de opgave en de locatie. Als we gemeentegrond uitgeven, doen we dat op een transparante en eerlijke manier. Geïnteresseerde partijen krijgen gelijke kansen. Ook maken we afspraken met initiatiefnemers over de kosten van een ontwikkeling en hun bijdrage aan publieke doelen. Zo voorkomen we dat kosten onnodig bij de gemeente terechtkomen. Wat willen we bereiken? Met ons grondbeleid willen we bijdragen aan een leefbaar eiland voor huidige en toekomstige inwoners. We zetten grond en vastgoed daarom gericht in voor ontwikkelingen die passen bij de woonbehoefte en andere maatschappelijke doelen. Ook willen we vooraf duidelijk hebben wat een ontwikkeling financieel betekent. Zo weten we welke kosten en opbrengsten we kunnen verwachten en kunnen we financiële risico's op tijd herkennen. Wat doen we in 2027? Het grondbeleid is nu vastgelegd in verschillende beleidsstukken en besluiten. Daardoor ontbreekt een overzicht van de keuzes en uitgangspunten van de gemeente. In 2027 stellen we daarom een integrale Nota Grondbeleid op.
Hierin beschrijven we hoe we onze grond en de verschillende instrumenten voor grondbeleid inzetten om maatschappelijke doelen te bereiken. Ook maken we duidelijk welke rol de gemeente wil spelen bij toekomstige ontwikkelingen. De nota sluit aan bij het nieuwe volkshuisvestingsprogramma en de woningbouwstrategie. Voor de ontwikkelingen CNL en Zuidermiede leggen we in 2027 voorstellen voor aan de gemeenteraad. Paragrafen Grondbeleid 3.7 91 Hoe zien we of het werkt? Bij ruimtelijke ontwikkelingen brengen we de verwachte kosten en opbrengsten in beeld. Zo kunnen we beoordelen of een project financieel haalbaar is en risico's op tijd herkennen. We bekijken regelmatig welke ontwikkelingen invloed kunnen hebben op de financiële resultaten. Daarbij letten we bijvoorbeeld op veranderingen in grondprijzen, bouwkosten, procedures en de markt. Als een gebiedsontwikkeling financieel beter verloopt dan verwacht, bekijken we of we tussentijds opbrengsten kunnen realiseren. Daarbij houden we rekening met de landelijke financiële regels en de risico's die nog in het project aanwezig zijn. Wat mag het kosten? Op dit moment heeft de gemeente geen lopende grondexploitaties. Daarom zijn er op dit moment geen opbrengsten of kosten uit lopende grondexploitaties. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen brengen we de financiële gevolgen vooraf in beeld.
Zo houden we zicht op de kosten, opbrengsten en risico's. We nemen de risico's van grondzaken mee in de planning-en-controlcyclus. Zo houden we grip op onze financiële positie en kunnen we maatschappelijke ambities uitvoeren zonder onverantwoorde financiële risico's te nemen. 92 Inwoners moeten kunnen zien welke besluiten de gemeente neemt, waar deze over gaan en wat ze betekenen. Daarom publiceren we op onze website onder andere vergaderstukken en verslagen van de gemeenteraad, jaarverslagen en de agenda’s en besluitenlijsten van het college. Daarnaast maken we op de website actief informatie openbaar over de organisatie en bereikbaarheid van de gemeente, vergunningen in geanonimiseerde vorm en WOO-verzoeken en WOO-besluiten. Paragrafen Openbaarheidsparagraaf 3.8 Paragrafen | 3.9 Geprognosticeerde balans De geprognosticeerde balans laat zien hoe de financiële positie van de gemeente zich de komende jaren naar verwachting ontwikkelt. We kijken daarbij naar onze bezittingen, schulden, reserves en andere financiële verplichtingen. Ook laat de balans zien hoeveel geld we nodig hebben om onze geplande investeringen te betalen. Hoe ontwikkelt de balans zich? Het balanstotaal neemt de komende jaren sterk toe. De onderstaande tabel geeft hiervan een overzicht voor de jaren 2025 tot en met 2030. In 2026 bedraagt dit ongeveer € 32 miljoen. In 2027 stijgt het naar ongeveer € 82 miljoen.
Dit komt vooral door de grote investeringen die de gemeente de komende jaren wil uitvoeren. Hierdoor neemt de waarde van onze bezittingen, zoals gebouwen en andere investeringen, flink toe. We betalen deze investeringen met eigen middelen, subsidies en leningen. Onze eigen middelen en ontvangen subsidies zijn niet voldoende om alle investeringen te betalen. Daarom hebben we aanvullende financiering nodig. Geprognosticeerde balans | 31-12- | 31-12-2026 | 31-12-2027 | 31-12- | 31-12-2029 | 31-12- 2025 | 2028 | 2030 Activa (Im)materiële vaste activa | 18.840 | 20.804 | 39.452 | 60.653 | 66.040 | 63.484 Financiële vaste activa: Kapitaalverstrekkingen | 71 | 71 | 71 | 71 | 71 | 71 Financiële vaste activa: Leningen | 566 | 538 | 509 | 481 | 453 | 425 Financiële vaste activa: Uitzettingen > 1 jaar | 309 | 309 | 309 | 309 | 309 | 309 Totaal Vaste Activa | 19.786 | 21.722 | 40.341 | 61.514 | 66.873 | 64.289 Voorraden: Onderhanden werk & Overige | 3.153 | 2.949 | 2.949 | 2.949 | 2.949 | 2.949 grond- en hulpstoffen Voorraden: Gereed product en | - | - | - | - | - | - handelsgoederen & vooruitbetalingen Uitzettingen <1 jaar | 8.622 | 2.500 | 33.908 | 10.028 | 2.500 | 2.500 Liquide middelen | 292 | 1.000 | 1.000 | 1.000 | 1.000 | 1.000 Overlopende activa | 3.918 | 4.000 | 4.000 | 4.000 | 4.000 | 4.000 Totaal Vlottende Activa | 15.985 | 10.449 | 41.857 | 17.977 | 10.449 | 10.449 Totaal