7.c. Begroting 2023.pdf
Tekst van het document
Bovenstaande hangt samen met de vaststelling van de nieuwe wegenlegger. De data uit de huidige wegenlegger is verouderd en is toe aan een actualisatie. Met eigen informatie en info uit onder andere de waterlegger van het Wetterskip Fryslân, is het mogelijk de data te actualiseren. Vanwege
Begroting 2023
27
verschillende bronnen, analoog en digitaal, is de projectduur nog nader te bepalen. Aansluitend bij de fietspadenruil met Staatsbosbeheer en kadastrale vastlegging, zal de wegenlegger waarschijnlijk begin 2024 kunnen worden vastgesteld. Meldpunt openbare ruimte Inwoners moeten ons gemakkelijk kunnen bereiken met klachten, meldingen en opmerkingen over de openbare ruimte. Daarom kunnen zij sinds dit jaar een melding doen via een algemeen telefoonnummer. Ook is er een webpagina ingericht. In 2023 zetten we verder in op het verbeteren van ons serviceniveau. Laadpalen plan In 2021 werden de uitgangspunten voor de infrastructuur voor elektrische voertuigen op Terschelling vastgelegd. Gemeente Terschelling sluit bij de uitbreiding en vervanging van de huidige laadpalen op Terschelling aan bij de provinciale aanbesteding. Dat betekent dat de huidige laadpaleninfrastructuur wordt vervangen. Via de provinciale aanbesteding worden nieuwe palen geplaatst en voorzien van een onderhoudscontract. De financiering is eerder al vastgesteld en opgenomen in de begroting. Fietspaden De Waddeneilanden hebben gezamenlijk een notitie opgesteld voor het verbeteren van het fietspadennetwerk op de eilanden. Het een op een uitvoeren van de aanbevelingen uit de notitie is voor gemeente Terschelling een te grote financiële opgave.
In 2023 wordt de fietspadenstructuur geclassificeerd en worden deelprojecten benoemd. Haven In het najaar van 2021 stemde de gemeenteraad in met het Uitvoeringsprogramma Havenfront Terschelling. Een projectorganisatie startte in mei met de uitwerking van de ‘planfase’. In deze fase werkt de organisatie de plannen en ideeën uit in een concreet plan van aanpak voor de uitvoering. Het plan van aanpak beschrijft de uitvoering van de verschillende (deel)projecten en de concrete stappen om extra financiering te verkrijgen in de vorm van fondsen, subsidies en/of cofinanciering. Na een besluit over het plan van aanpak, start de voorbereiding, de vergunningsprocedure en de contractvoorbereiding. In het kader van maatregelen voor hoogwaterbescherming is het project Haven aangemeld bij een Europees initiatief met de naam “Water as leverage”. Bij dit initiatief zoeken een drietal Nederlandse projecten, een Duits project en een project in Denemarken, gezamenlijk naar een oplossing voor de klimaatverandering en hoogwaterbescherming in het Waddengebied. Het Rijk heeft hiervoor een startsubsidie beschikbaar gesteld. In het licht van de samenwerking tussen de drie Waddenzeelanden, is het mogelijk dat deze een Europees vervolg krijgt. Deze subsidie zouden we kunnen gebruiken voor innovatieve hoogwaterbeschermingsmaatregelen voor bijvoorbeeld WestTerschelling en de Plaat.
Van de deelnemende gemeenten wordt vooralsnog alleen een inbreng in uren en denkkracht gevraagd als cofinanciering aan het project. Risico’s Wegenbeheer Voor de volgende projecten zien we een aantal risico’s: • Buslus Midsland In het wegenbeheerplan is een investeringsbudget van € 173.000 beschikbaar voor de herinrichting van de parkeerplaats nabij het VMBO. Bij de uitwerking van de plannen moet ook gekeken worden naar de staat van de riolering, aangezien deze het einde van haar Begroting 2023
28
•
•
levensduur nadert. In de tweede helft van 2022 worden de plannen verder uitgewerkt. Er kan op dat moment een betere inschatting worden gemaakt over de hoogte van de benodigde aanvullende investering. Torenstraat Onderdeel van de herinrichting van de Torenstraat is het afkoppelen van hemelwater. Er wordt gekeken of het mogelijk is om het investeringsbudget aan te vullen met (Europese/provinciale) subsidies. Hoofdweg Lies In Lies zijn er inmiddels onderzoeken gedaan naar de wegconstructie en bodemgesteldheid. De trillingsmetingen op gebouwen moeten nog plaatsvinden. De voorlopige onderzoekkosten zijn € 50.000. Of er extra onderzoeken nodig zijn is op dit moment nog onduidelijk. Het is dan ook nog niet duidelijk wat een oplossing -en het eventueel vergoeden van schades- gaat kosten. Eind 2022, uiterlijk begin 2023 volgt een kostenraming en dekkingsvoorstel.
Waterwegen en civiele kunstwerken De functie van de civiele kunstwerken wordt nader belicht in 2023. In het wegbeheer programma is er nog onvoldoende aandacht voor de verkeersfunctie van civiele kunstwerken, met name duikers in het wegennet. Er is logischerwijze meer aandacht voor de watervoerende functie. Echter, een duiker moet beide functies kunnen uitvoeren om functioneel en veilig te zijn. De risico’s zijn dat bij uitval zowel watervoering als wegverkeer ernstige hinder ondervinden. Dit is een samenspel met Wetterskip Fryslân. Haven De belangrijkste risico’s voor het project Havenfront zijn op dit moment: • Stijgende prijzen op de inkoop- en aannemersmarkt; • Schaarste aan materialen bijvoorbeeld staal; • Schaarste aan beschikbare capaciteit bij aannemers; • Risico’s van het weer tijdens de uitvoering; Uiteraard zal tijdens de uitvoering van de werkzaamheden mogelijk hinder ontstaan voor de logistiek op het eiland. Uiteraard zullen wij er alles aan doen om dit voor omwonenden, vervoerders, eilanders en gasten tot een minimum te beperken. In dat licht zal dan ook een omgevingsmanager worden opgenomen in de projectorganisatie als aanspreekpunt voor de verschillende partijen.
Begroting 2023
29
Financiën PROGRAMMA 2 VERKEER, VERVOER EN WATERSTAAT Taakveld
L/B
2.1 VERKEER EN VERVOER
2.3 RECREATIEVE HAVENS
2.4 ECONOMISCHE HAVENS EN WATERWEGEN
TOTAAL PROG 2 VOOR RESULTAATBESTEMMING 0.10 MUTATIES RESERVES
TOTAAL PROG 2 NA RESULTAATBESTEMMING L/B
2023
2024
2025
2026
Baten
515.000
515.000
515.000
515.000
Lasten
-1.426.000
-1.399.000
-1.399.000
-1.399.000 -884.000
-911.000
-884.000
-884.000
Baten
76.000
75.000
73.000
73.000
Lasten
-49.000
-48.000
-48.000
-48.000
27.000
27.000
25.000
25.000
Baten
277.000
282.000
282.000
282.000
Lasten
-1.134.000
-1.307.000
-1.160.000
-1.159.000
-857.000
-1.025.000
-878.000
-877.000
-1.741.000
-1.882.000
-1.737.000
-1.736.000
Baten
249.000
417.000
270.000
270.000
Lasten
-344.000
-354.000
-364.000
-364.000
-95.000
63.000
-94.000
-94.000
-1.836.000
-1.819.000
-1.831.000
-1.830.000
2023
2024
2025
2026
Baten
1.117.000
1.289.000
1.140.000
1.140.000
Lasten
-2.953.000
-3.108.000
-2.971.000
-2.970.000
-1.836.000
-1.819.000
-1.831.000
-1.830.000
Beïnvloedbaarheid In onderstaande taartdiagrammen worden de categorieën beïnvloedbaar op korte termijn, of op lange termijn getoond ten opzichte van het totale programmabudget van baten en lasten.
Beïnvloedbaar op korte termijn (0-2 jaar) Lasten in €
2023 Masterplan haven*
500.000
Mutaties reserves
344.000
Totaal
844.000
* Tot er verplichtingen aan zijn gegaan, te beïnvloeden
Begroting 2023
30
Baten in €
2023 Wegenbeheer
1.000
Mutaties reserves
249.000
Totaal
250.000
Bermenbeheer
44.000
Beïnvloedbaar op lange termijn (2-5 jaar) Lasten in €
2023 Straatreiniging
8.000
Havenexploitatie
104.000
Totaal
156.000
Straatreiniging
49.000
Havengelden
270.000
Baten in €
Begroting 2023
2023
Havenexploitatie
5.000
Totaal
324.000
31
3.4 Programma 3 – Economie Wat gaan we doen en wat zijn de verwachte ontwikkelingen in de komende jaren? Toeristen weten Terschelling dit jaar nog weer beter te vinden dan in de laatste zomer voor de coronacrisis. En ook dat was al een topjaar. Hoewel er in coronatijd minder mensen naar Terschelling toekwamen, wisten een nieuw publiek het eiland te ontdekken. Dit blijkt uit cijfers van de VVV. De gemeente vindt een goede balans tussen de leefbaarheid voor de eilanders en het toerisme, maar ook tussen natuur en toerisme belangrijk. Hoe gaan we dit doen? Toeristische visie We starten met het maken van een nieuwe toeristische visie. Hierin bepalen we de balans tussen toerisme, economie en leefbaarheid. De toeristenvisie hangt samen met de omgevingsvisie. De kosten voor het proces zijn dan ook in het proces voor de omgevingsvisie opgenomen. Ondernemersfonds In december 2021 besloot de gemeenteraad om de samenwerking met het Terschellinger Ondernemersfonds voort te zetten voor een periode van vier jaar. Daarna wordt het contract stilzwijgend verlengd met eenzelfde periode, tenzij de gemeenteraad tijdig anders besluit. VVV De VVV zette de afgelopen jaren in op het bedienen van de vele gasten die, binnen de grenzen van de coronamaatregelen, naar Terschelling kwamen. Er is geïnvesteerd in informatievoorziening, communicatie en gastheerschap.
Daarmee heeft de organisatie een belangrijke rol gespeeld voor het toerisme in de coronaperiode. De komende jaren wil de VVV deze lijn doorzetten om het niveau van de beleving van de gast op peil te houden of te verhogen. De jaarlijkse subsidie aan de VVV is opgenomen in het Subsidiejaarprogramma. Gastenonderzoek Eens in de drie jaar vindt er een onderzoek plaats onder gasten die Terschelling bezoeken. Van 1 april 2022 tot 1 april 2023 ontvangen gasten na thuiskomst een e-mail van Rederij Doeksen, waarin ze uitgenodigd worden om hun mening te geven over hun verblijf en de voorzieningen op het eiland. Deze informatie is van groot belang om een visie op het eiland en het eilander toerisme te kunnen formuleren. In het onderzoek zijn vragen opgenomen over het gebruik van de auto door gasten. Er wordt gekeken welke kansen dit voor de toekomst biedt om het gebruik van de auto door niet-eilanders te verminderen. De uitvoering van het gastenonderzoek is opgenomen in de meerjarenbegrotingen. Ondernemers Ondanks de verschillende compensatieregelingen hebben ondernemers het zwaar gehad tijdens de coronaperiode. In april nam de gemeenteraad daarom een motie aan om verruiming van de beleidsregels voor horeca en campings te verlengen. Hoewel de coronamaatregelen op dit moment losgelaten zijn, blijft de toekomst onzeker.
Dit maakt het extra belangrijk om goed en laagdrempelig met ondernemers te communiceren. Dit doen we door: •
Gesprekken te voeren met ondernemers en verenigingen zoals de Terschellinger Ondernemersvereniging (TOV) en met het Recreatieplatform.
Begroting 2023
32
• •
De aanstelling van een bedrijvencontactfunctionaris in 2022 . Ondernemers de kans te geven in gesprek te aan met de wethouder via het Ondernemersloket.
In 2022 starten we met een digitale nieuwsbrief voor ondernemers. Waar mogelijk worden op deze wijze eilander bedrijven geattendeerd op mogelijke eilander klussen die de gemeente te doen staan.De inzet op communicatie met ondernemers gebeurt binnen de huidige formatie. Inning toeristenbelasting Een gebruiksvriendelijk en veilig betaal- en registratiesysteem voor toeristenbelasting is een grote wens van Terschelling. Het systeem moet voldoen aan de eisen van deze tijd. Dat betekent dat de heffing en inning van de toeristenbelasting omgezet wordt naar een gepersonaliseerd systeem. Dit betekent dat niet de logiesverstrekker moet zorgen voor de inning en afdracht van de toeristenbelasting, maar dat de toeristenbelasting rechtstreeks door de gemeente bij de toerist in rekening wordt gebracht.
In een globaal programma van eisen (PvE) is beschreven hoe de overgang naar een nieuw systeem moet plaatsvinden. Het PvE wordt eerst omgezet naar een projectplan, voordat het aanbestedingstraject kan worden gestart. Gezien de omvang is er naar alle waarschijnlijkheid sprake van een Europese aanbesteding. Op dit moment wordt een projectorganisatie ingericht. Er wordt gestreefd naar invoering van het nieuwe systeem per 1 januari 2024, of eerder als dat mogelijk is. Vanuit de budgetoverheveling 2021 zijn er projectgelden beschikbaar voor de implementatie van het nieuwe systeem. Eventueel aanvullende financiering is in dit stadium niet bekend en daarom ook niet verwerkt in de meerjarenraming 2023-2026. Financiën PROGRAMMA 3 ECONOMIE Taakveld
L/B
3.1 ECONOMISCHE ONTWIKKELING
3.4 PROMOTIE EN BELASTINGEN
2024
2026
Baten
-
-
-
-
-1.000
-1.000
-1.000
-1.000
-1.000
-1.000
-1.000
-1.000
Baten
4.318.000
4.430.000
4.520.000
4.633.000
-354.000
-369.000
-369.000
-373.000
3.964.000
4.061.000
4.151.000
4.260.000
3.963.000
4.060.000
4.150.000
4.259.000
Baten
-
-
-
-
Lasten
-
-
-
-
TOTAAL PROG 3 NA RESULTAATBESTEMMING
2025
Lasten
Lasten TOTAAL PROG 3 VOOR RESULTAATBESTEMMING 0.10 MUTATIES RESERVES
2023
-
-
-
3.963.000
4.060.000
4.150.000
4.259.000
2023
2024
2025
2026
Baten
4.318.000
4.430.000
4.520.000
4.633.000
Lasten
-355.000
-370.000
-370.000
-374.000
3.963.000
4.060.000
4.150.000
4.259.000
2021
L/B
Beleidsindicatoren Economie Functiemenging (in %)
54,0%
2020 53,6%
Vestigingen (van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-74 jaar)
257,9
196
Begroting 2023
33
Beïnvloedbaarheid In onderstaande taartdiagrammen worden de categorieën beïnvloedbaar op korte termijn, of op lange termijn getoond ten opzichte van het totale programmabudget van baten en lasten.
Beïnvloedbaar op korte termijn (0-2 jaar) Lasten in €
2023 Subsidies en andere lasten toeristisch product
150.000
Totaal
150.000
Toeristenbelasting
3.456.000
Baten in €
2023 Forensenbelasting
862.000
Totaal
4.318.000
Heffing toeristenbelasting
40.000
Bijdrage Terschellinger Ondernemersfonds
165.000
Totaal
205.000
Beïnvloedbaar op lange termijn (2-5 jaar) Lasten in €
Begroting 2023
2023
34
3.5 Programma 4 – Onderwijs Wat gaan we doen en wat zijn de verwachte ontwikkelingen in de komende jaren? Kwalitatief onderwijs bieden aan alle kinderen en jongeren -en soms volwassen- op Terschelling: dat is het doel van het programma Onderwijs. Gemeente Terschelling heeft een regiefuntie in het lokaal onderwijsbeleid. We richten ons op: • Huisvesting van scholen; • Kinderen met (onderwijs)achterstanden; • Gymnastiekaccomodaties; • Schoolzwemmen (inclusief vervoer); • Leerlingenvervoer voor het speciaal- en praktijkonderwijs; • Uiterkingen op grond van Tegemoetingkoming Uitwonende Studerenden en de Vergoeding ov-jaarkaart; • Bestrijden van schooluitval; Toekomstbestendig onderwijs en onderwijshuisvesting De Rijksoverheid stelt vanaf 2023 het hebben van een Integraal Huisvestingsplan Onderwijshuisvesting (IHP) verplicht. Het doel is om te komen tot toekomstbestendige onderwijshuisvesting die aansluit bij onderwijskundige en maatschappelijke behoeften. Het ontwikkelen van een visie op toekomstbestendig onderwijs op Terschelling maakt onderdeel uit van het proces. Inclusief onderwijs Alle kinderen kunnen, in ieder geval tot en met het primair onderwijs, onderwijs volgen op het eiland. Dit vraagt om een integrale benadering en een intensieve samenwerking tussen PO, VO kinderopvang, Jeugdzorg, het Eilandteam en jeugdwerk.
Aansluiting onderwijs lokale/regionale arbeidsmarkt Het tegengaan van krimp en het behoud van personeel en arbeid op de eilanden is van essentieel belang voor de leefbaarheid van het eiland. ’t Schylger Jouw anticipeert hierop door intensivering van de praktijkcomponent binnen de vmbo-opleidingen. Daarnaast zijn er in samenwerking met werkgevers en MBO-opleiders opleidingen ontwikkeld voor Horeca en Zorg. Ook in de Groen- en Bouw sector is er een dringende vraag naar geschoolde medewerkers. Hoe gaan we dit doen? Toekomstbestendig onderwijs en onderwijshuisvesting Eind 2021 is onder begeleiding van een externe partij gestart met de ontwikkeling van een Integraal Huisvestingsplan Onderwijshuisvesting (IHP). Uitgangspunten van het IHP zijn onder andere het aanbod van basisonderwijs in de drie kernen (West-Terschelling, Midsland en Hoorn) en een doorlopende ontwikkellijn van 2-18 jaar. Als onderdeel van het IHP werken we aan een huisvestingsscenario en planvoorbereiding voor ’t Schylger Jouw. Daarbij gaan we uit van nieuwbouw op de huidige locatie, eventueel samen met het Hunnighouwersgat. Als onderdeel van het IHP onderzoeken we ook huisvestingsscenario's voor de basisscholen obs en CBS ’t Jok.
Begroting 2023
35
Eind 2022/Begin 2023 worden er ter besluitvorming enkele scenario’s voorgelegd aan de gemeenteraad. Een heldere financiële paragraaf maakt onderdeel uit van het IHP. Het is nog te vroeg om al in dit stadium hiervoor kosten in deze begroting mee te nemen. Inclusief onderwijs Foar Fryske Bern (FFB) voerde een onderzoek uit naar de lokale onderwijs-zorg situatie. De centrale vraag in het onderzoek was of we de juiste dingen doen en zo ja, hoe we die doen. De uitkomsten van het onderzoek worden dit jaar gepresenteerd. Op basis hiervan stellen we samen met de onderwijspartners een activiteitenagenda op. De uitvoering wordt integraal opgepakt met bijvoorbeeld het onderwijs (po en vo), Jeugdzorg, Eilandteam en Jeugdwerk. De begeleiding van het proces wordt vooralsnog door FFB gefaciliteerd. Aansluiting onderwijs lokale/regionale arbeidsmarkt We stimuleren en ondersteunen de lokale initiatieven met betrekking tot de ontwikkeling en borging van MBO-opleidingen. We werken hierin samen met de andere Waddeneilanden vanuit het Waddenprogramma. In de zorgopleiding werken we samen met Vlieland. Het aanbieden van gezamenlijke MBOopleidingen met betrekking tot Hospitality en Groen is in voorbereiding. Deze samenwerking is mogelijk gemaakt door de tweejarige pilot ‘schoolboot’ Vlieland - Terschelling.
Voor continuering van de vaarverbinding op de langere termijn wordt financiering gezocht via de Provincie en de aanvraag voor de Regiodeal. Voor de korte termijn, schooljaar 2022-2023, wordt aanvullende cofinanciering gevraagd van beide gemeenten. Het gaat om een budget van € 14.000 per gemeente. Dit wordt gedekt vanuit het gemeentelijk budget voor cofinanciering. Risico’s De kosten voor renovatie en/of nieuwbouw van de onderwijslocaties (incl. sportvoorzieningen) zijn afhankelijk van de uitkomsten van het IHP. Pas als dit inzichtelijk is, kunnen de kosten worden verwerkt in de meerjarenbegroting Financiën PROGRAMMA 4 ONDERWIJS Taakveld
L/B
4.1 OPENBAAR BASISONDERWIJS
4.2 ONDERWIJSHUISVESTING
4.3 ONDERWIJSBELEID EN LEERLINGZAKEN
TOTAAL PROG 4 VOOR RESULTAATBESTEMMING 0.10 MUTATIES RESERVES
2023
2024
L/B
2026
Baten
1.735.000
1.735.000
1.735.000
1.735.000
Lasten
-1.737.000
-1.737.000
-1.737.000
-1.737.000
-2.000
-2.000
-2.000
-2.000
Baten
76.000
76.000
76.000
76.000
Lasten
-332.000
-327.000
-327.000
-327.000
-256.000
-251.000
-251.000
-251.000
Baten
1.802.000
1.802.000
1.802.000
1.802.000
Lasten
-2.043.000
-2.043.000
-2.043.000
-2.043.000
-241.000
-241.000
-241.000
-241.000
-499.000
-494.000
-494.000
-494.000
Baten
-
-
-
-
Lasten
-
-
-
-
TOTAAL PROG 4 NA RESULTAATBESTEMMING
2025
-
-
-499.000
-494.000
-
-494.000
-494.000
2023
2024
2025
2026
Baten
3.613.000
3.613.000
3.613.000
3.613.000
Lasten
-4.112.000
-4.107.000
-4.107.000
-4.107.000
-499.000
-494.000
-494.000
-494.000
Begroting 2023
36
Beleidsindicatoren Onderwijs
2020
Absoluut verzuim (aantal per 1.000 leerlingen)
-
Relatief verzuim (aantal per 1.000 leerlingen) Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificaties (vsv-ers in % deelnemers aan het VO en MBO onderwijs)
0,7%
2019 11 1,4%
Beïnvloedbaarheid In onderstaande taartdiagrammen worden de categorieën beïnvloedbaar op korte termijn, of op lange termijn getoond ten opzichte van het totale programmabudget van baten en lasten.
Beïnvloedbaar op korte termijn (0-2 jaar) Lasten in €
2023 Diverse kleine subsidies onderwijs
7.000
Totaal
7.000
Onderwijshuisvesting
12.000
Tegemoetkoming uitwonende studenten
51.000
Leerlingenvervoer
43.000
Schoolzwemmen
27.000
Beïnvloedbaar op lange termijn (2-5 jaar) Lasten in €
2023
Kinderopvang
15.000
Totaal
148.000
Huurinkomsten kinderopvang
30.000
Totaal
30.000
Baten in €
Begroting 2023
2023
37
3.6 Programma 5 – Sport, cultuur en recreatie Wat gaan we doen en wat zijn de verwachte ontwikkelingen in de komende jaren? Sport De ambities van gemeente Terschelling op het gebied van sport, staan omschreven in het Lokaal Sportakkoord. Met meerdere werkgroepen werken onze ambtenaar Sport en de buurtsportcoach aan de uitvoering van dit akkoord. In de werkgroepen zitten vrijwilligers, bijvoorbeeld uit het onderwijs of uit sportverenigingen. Het Lokaal Sportakkoord loopt af in 2023, maar de werkgroepen hebben aangegeven het programma voort te willen zetten. Het Lokaal Sportakkoord heeft als doel om: • De motoriek van kinderen te verbeteren; • Meer samen te werken en kennis te delen met beweegaanbieders en maatschappelijke organisaties; • De sportlocaties en openbare ruimte te verbeteren zodat deze meer uitnodigt om te bewegen; • Bewegen stimuleren onder mensen die niet vanzelfsprekend (kunnen) sporten. Subsidies Verschillende organisaties op het gebied van cultuur, welzijn en recreatie op Terschelling ontvangen subidie uit het Subsidiejaarprogramma. Een groot aantal meerjarige subsidies loopt in 2022 af. Vrijwilligers In coronatijd zijn veel organisaties leden kwijtgeraakt, ondanks alle moeite die verenigingen en gemeente hebben gedaan om dit te voorkomen.
Een groot knelpunt waar organisaties tegenaan lopen is om hun besturen en andere vrijwilligersfuncties bemand te krijgen of houden. Museum/cultureel erfgoed ’t Behouden Huys heeft de komende jaren, naast de reguliere taken, drie prioriteiten waar vol op ingezet gaat worden. Deze drie speerpunten zijn: • de ontsluiting en digitalisering van een eilandbreed archief • de educatie-projecten voor de eilander jeugd en museumbezoek • de nieuwe, eigentijdse tentoonstellingen. Tonnenloods Het project ‘de Tonnenloods’ is een samenwerking tussen Rijkswaterstaat (RWS), Staatsbosbeheer (SBB) en de gemeente Terschelling. De Tonnenloods heeft zijn industriële bestemming grotendeels verloren en komt daardoor beschikbaar als informatief, educatief en cultureel bezoekerscentrum. Het gebouw blijft eigendom van Rijkswaterstaat, maar wordt in de toekomst door het Rijksvastgoedbedrijf verhuurd aan de Stichting Tonnenloods. Deze stichting is een samenwerkingsproject van de VVV en de Stichting Oerol en regelt de exploitatie. Bibliotheekwerk De bibliotheek verricht veel werk op het gebied van leesbevordering en geletterdheid, maar helpt daarnaast ook mensen hun weg te vinden in de huidige digitale samenleving. Dit gebeurt onder meer vanuit het DigiTaalhuis. Daarnaast heeft de bibliotheek in veel vestigingen een Informatiepunt Digitale Overheid (IDO).
Dat is een punt waar inwoners met vragen over de digitale overheid terecht kunnen.
Begroting 2023
38
Groenbeheer In een Groenbeheerplan leggen we de kaders vast hoe we het ‘groen’ in onze gemeente beheren en onderhouden. De focus in het beheerplan ligt op duurzaamheid en het versterken van de biodiversiteit. Hoe gaan we dit doen? Sport Het Lokaal Sportakkoord loopt af in 2023. Op dit moment is het nog niet duidelijk of de Rijksoverheid met een nieuwe regeling komt waarin budget beschikbaar wordt gesteld om het Lokaal Sportakkoord voort te zetten. Er is hiervoor jaarlijks € 10.000 nodig. Dit bedrag is in deze begroting opgenomen in de meerjarenramingen. Zodra er meer bekend is over eventueel te ontvangen subsidies, worden de bedragen aangepast. Sport blijft daarnaast een rol spelen bij andere projecten en programma’s. Zo moet het een plek krijgen bij het opstellen van een Lokale Inclusie Agenda en het gemeentelijk gezondheidsbeleid. Gemeente Terschelling is daarnaast een JOGG-gemeente. De buurtsportcoach blijft betrokken bij het organiseren en uitvoeren van beweegactiviteiten voor zowel jong als oud. De buurtsportcoach brengt mensen in beweging en richt zich daarbij ook op de moeilijker bereikbare doelgroep. Subsidies De subsidieverordening uit 2011 wordt herzien en het Subsidiejaarprogramma opnieuw bekeken. Vanwege deze aanstaande wijzigingen worden meerjarige subsidies in 2023 voor een kortere periode toegekend.
Over de gehele breedte van het Subsidiejaarprogramma zijn er organisaties waarbij het gewenst is om bedragen aan te passen. Een deel van deze organisaties wordt al jaarlijks geïndexeerd. Vrijwilligers In overleg met de verenigingen wordt gekeken wat de organisaties nodig hebben en waar de gemeente faciliterend op kan treden. We brengen de post ‘vrijwilligersbeleid’ in het subsidiejaarplan beter onder de aandacht, net als de post ‘diverse subsidies. Beide mogelijkheden zijn nog weinig bekend. Voor het ondersteunen van vrijwilligers en vrijwillige organisaties wordt in samenwerking met deze organisaties een plan gemaakt. Kosten voor het opstellen van dit plan bedragen € 5.000. Het is mogelijk dat voor de uitvoering van het plan budget nodig is. Museum/cultureel erfgoed ’t Behouden Huys richt zich de komende jaren op de volgende aandachtspunten: •
Digitalisering Het doel van de website ‘Erfgoed Terschelling’ is om alle historische en culturele archieven met elkaar te verbinden. Ook de archieven van de cultuur-historische collecties van de VVV, Oerol, Staatsbosbeheer, scholen, sportclubs en toneel- en zangverenigingen krijgen een plek op de website.
Begroting 2023
39
•
Educatie ’t Behouden Huys werkt samen met het onderwijs aan de cultuurhistorie op de scholen op Terschelling. Acht jaar lang wordt er aandacht besteed aan acht verschillende thema’s. De bedoeling is, na de evaluatie, de daaropvolgende acht jaar de cyclus opnieuw te starten.
•
Tentoonstellingen ‘t Behouden Huys heeft de ambitie om iedere twee jaar een nieuwe tentoonstelling te ontwikkelen. We voeren overleg met het Rijksmuseum voor een langdurige bruikleen in 2023 van originele objecten van Willem Barentsz’ op Nova Zembla (1596/1597).
Tonnenloods De Tonnenloods wordt een beleefcentrum en is naar verwachting eind 2023 of in 2024 klaar. Nu de voorbereidingfase klaar is en het bestemmingsplan aangepast, gaat een werkgroep aan de slag met de volgende fasen. Alle drie de samenwerkingspartijen hebben €1 miljoen gereserveerd voor de realisatie van de Tonnenloods. Rijkswaterstaat investeert daarnaast ook in het achterstallig onderhoud en het geschikt maken van het gebouw. Staatsbosbeheer en de gemeente zorgen met name voor het realiseren van het inhoudelijke concept. De gemeente bewaakt daarnaast de educatieve functies van het Centrum voor Natuur en Landschap (CNL). Aanvullende subsidies zijn toegekend door het Waddenfonds ( € 1 miljoen) en aangevraagd bij de provincie Fryslân (€ 1 miljoen). De fasering en de voorwaarden waaronder deze bijdragen beschikbaar komen moeten nog nader vastgesteld worden. Daarnaast zullen aanvullende maatregelen genomen om de duurzaamheid van het gebouw te verhogen. Deze subsidie is inmiddels aangevraagd. Bibliotheekwerk Vanaf 2023 is de gemeente wettelijk verplicht om een Informatiepunt Digitale Overheid in te richten. Dit Informatiepunt krijgt een plek in de bibliotheek. Naar verwachting ontvangen we vanaf 2023 een (niet geoormerkt) budget uit het gemeentefonds voor de realisatie van een IDO.
Daarnaast neemt de bibliotheek het voortouw om met meerdere gemeenten samen op te trekken om subsidie aan te vragen voor een project op het gebied van laaggeletterdheid. Groenbeheer In een Groenbeheerplan leggen we de kaders vast hoe we het ‘groen’ in onze gemeente beheren en onderhouden. De focus in het beheerplan ligt op duurzaamheid en het versterken van de biodiversiteit. Op het operationele vlak komt er meer aandacht voor het vergaren van kennis over en het systematisch bestrijden van exoten, zoals dit al gebeurt, in samenwerking met andere beheerders op het eiland en de provincie. Daarnaast vindt uitwisseling van kennis en informatie plaats met groenbeheerders van de andere eilanden.
Begroting 2023
40
Financiën PROGRAMMA 5 SPORT, CULTUUR EN RECREATIE Taakveld
L/B
5.2 SPORTACCOMMODATIES
5.3 CULTUURPRESENTATIE, PRODUCT-PARTICIPATIE
5.4 MUSEA
5.6 MEDIA
5.7 OPENBAAR GROEN EN (OPENLUCHT) RECREATIE
TOTAAL PROG 5 VOOR RESULTAATBESTEMMING 0.10 MUTATIES RESERVES
TOTAAL PROG 5 NA RESULTAATBESTEMMING L/B
2023
2024
2025
2026
Baten
182.000
199.000
237.000
237.000
Lasten
-717.000
-740.000
-779.000
-781.000
Baten
-535.000 -
-541.000 -
-542.000 -
-544.000 -
Lasten
-163.000
-163.000
-163.000
-163.000
-163.000
-163.000
-163.000
-163.000
Baten
63.000
65.000
92.000
92.000
Lasten
-557.000
-601.000
-633.000
-638.000 -546.000
-494.000
-536.000
-541.000
Baten
94.000
68.000
68.000
68.000
Lasten
-285.000
-263.000
-267.000
-271.000 -203.000
-191.000
-195.000
-199.000
Baten
2.000
2.000
2.000
2.000
Lasten
-144.000
-144.000
-144.000
-144.000
-142.000
-142.000
-142.000
-142.000
-1.525.000
-1.577.000
-1.587.000
-1.598.000
Baten
-
-
-
-
Lasten
-
-
-
-
-
-
-
-
-1.525.000
-1.577.000
-1.587.000
-1.598.000
2023
2024
2025
2026
Baten
341.000
334.000
399.000
399.000
Lasten
-1.866.000
-1.911.000
-1.986.000
-1.997.000
Totaal
-1.525.000
-1.577.000
-1.587.000
-1.598.000
2021
2020
Beleidsindicatoren Sport, cultuur en recreatie Niet sporters (%)
-
52,8
Beïnvloedbaarheid In onderstaande taartdiagrammen worden de categorieën beïnvloedbaar op korte termijn, of op lange termijn getoond ten opzichte van het totale programmabudget van baten en lasten.
Beïnvloedbaar op korte termijn (0-2 jaar)
Begroting 2023
41
Lasten in €
2023 Diverse subsidies
163.000
Exploitatie Centrum voor Natuur en Landschap
115.000
Exploitatie Behouden Huys
110.000
Openbaar groen
22.000
Totaal
410.000
Zwembad
375.000
Sportgebouwen
179.000
Beïnvloedbaar op lange termijn (2-5 jaar) Lasten in €
2023
Bevordering sportdeelname
70.000
Bibliotheek
199.000
Driemaster
44.000
Openbaar groen
114.000
Totaal
981.000
Huurinkomsten Zwembad
111.000
Baten in €
Begroting 2023
2023 Huurinkomsten sportgebouwen
22.000
Entreegelden Behouden Huys
51.000
Huurinkomsten Driemaster
62.000
Totaal
246.000
42
3.7 Programma 6 – Sociaal Domein Wat gaan we doen en wat zijn de verwachte ontwikkelingen in de komende jaren? Iedere inwoner heeft recht op de zorg die hij of zij nodig heeft. Daarom is samenwerking tussen interne afdelingen en externe partijen noodzakelijk. De gemeenten Harlingen, Terschelling, Vlieland en Waadhoeke werken samen op de domeinen WMO, Jeugdwet en Participatiewet. Dit gebeurt binnen de gemeenschappelijke regeling Dienst Sozawe NWF. Op het gebied van beleid werken we samen met de gemeenten in het Beleidsteam Sociaal domein Noardwest-Fryslân. Het intergemeentelijk team zorgt ervoor dat de vier colleges en gemeenteraden samen de beste besluiten kunnen nemen voor hun inwoners. De landelijke kaders (wetten en regelingen) zijn voor deze gezamenlijke ambities het vertrekpunt. Het team vertegenwoordigt daarnaast de vier gemeenten in de regionale en provinciale ketens en structuren zoals Sociaal Domein Fryslân, Arbeidsmarktregio Fryslân Werkt!, RMC-regio Midden en de GR Fryslân-West / Empatec NV. Waar dat nodig is en kan, werkt het team samen met de lokale beleidsteams op het terrein van cultuur, welzijn en gezondheid.
De opgaven voor het Sociaal Domein zijn: • De Jeugdwet • Participatie • De WMO Expertise Jeugd Normaliseren Het provinciale programma Foar Fryske Bern richt zich onder andere op normaliseren: het omarmen en waarderen van variëteit en verschillen tussen kinderen. Daarmee wordt geaccepteerd dat iedereen anders is en dat opvoeden en opgroeien soms een worsteling is. Om deze omslag in het kijken naar kinderen te realiseren wordt in de directe omgeving van het kind ondersteuning ingezet. Ouderparticipatie Het uitgangspunt is dat de ouder primair verantwoordelijk is en samenwerkt met de professionals. Ouders kunnen aanwezig zijn bij besprekingen van hun kind en hun ervaringskennis en gezinsomstandigheden delen. Het gebiedsteam benut deze kennis en zorgt voor draagvlak voor de aanpak bij de ouders. Expertise Participatie We streven naar een inclusieve arbeidsmarkt. Zoveel mogelijk inwoners vinden daarom hun plek op de arbeidsmarkt. Ook als zij een beperking hebben. Betaald werk is een belangrijke voorspeller voor een economisch zelfredzaam bestaan. Domeinoverstijgende aanpak Door het versterken van de ketensamenwerking op de verschillende leefgebieden komt er samenhang en afstemming in de aanpak, zorg en ondersteuning. De integrale beoordeling leidt tot één kind/één plan waarbij de hulp wordt ingezet op de combinatie van de onderwijsbehoefte en de zorgbehoefte van het kind.
Begroting 2023
43
Onze doelen: -
Minder kinderen krijgen gespecialiseerde jeugdhulp; Meer kinderen volgen (voor-)schoolse voorzieningen in de eigen omgeving; Ouders zijn meer betrokken bij het inzetten van ondersteuning voor hun kind;
Hoe we onze doelen bereiken: • • • •
We onderzoeken of er voldoende gevarieerd ondersteuningsaanbod beschikbaar is buiten de door SDF ingekochte specialistische jeugdhulp; We monitoren het zorgaanbod provinciaal (SDF) om te kunnen innoveren; We transformeren de jeugdhulp naar een collectieve voorziening; We ontwikkelen het Eilandteam conform de landelijke hervormingsagenda en het nieuwe bestuurlijke kader tot een stevig lokaal team 2.0.
In 2022 is er onderzoek gedaan naar de oorzaken van de overschrijding van de kosten in de jeugdwet. Daarbij is vooral ingezet op preventie. Er zijn gesprekken gevoerd met de huisartsen om de lijnen korter te laten lopen. Als er verwijzingen zijn, dan worden die meestal door het Eilandteam gedaan. Daarmee is er meer controle vanuit de gemeente op de kosten. Ook zijn de lijnen met onderwijs strakker getrokken. De verwachting is dat kinderen in toekomst eerder in beeld zullen zijn, waardoor minder vaak dure zorg nodig is. Expertise WMO Het doel van de WMO is dat mensen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen wonen en dat zij goed mee kunnen doen in de maatschappij. De ondersteuning van inwoners met een beperking, chronische psychische of psychosociale problemen vindt zo veel mogelijk plaats in de eigen vertrouwde leefomgeving. Een inclusieve samenleving faciliteren 1. Uitvoeringsagenda “Grip op de Wmo” 2022-2024 ‘uitvoeren’. 2. De Kadernota Sociaal Domein herijken (visie en missie). Iedereen woont zo lang mogelijk zelfstandig thuis 1. De woonzorgvisie opstellen (i.c.m. de woonvisie). 2. Ontwikkelen beleid voor de toekomstige ‘senioren’ en hun behoeften op het gebied van wonen en ondersteuning. Zorgdragen voor een passend voorzieningen aanbod/dekkend zorglandschap 1. (innovatieve) Aanbestedingen uitvoeren. 2. Blijven inzetten op relatiebeheer met zorgaanbieders en verwijzers. 3.
De monitoring en evaluatie van het beleid verbeteren (PDCA cyclus). Mantelzorg ondersteunen Mantelzorgers zijn cruciaal in het zo lang mogelijk thuis blijven wonen en in het kunnen bieden van een dekkend zorglandschap. De uitvoeringsagenda mantelzorgbeleid voorziet in het planmatig ondersteuning bieden aan de mantelzorgers op de gebieden van o.a. WMO, respijtzorg en organisatie van (informatie-) bijeenkomsten. Huiselijk geweld en mishandeling bestrijden 1. participeren in SDF verband voor beleid op het gebied ‘Geweld in Afhankelijkheidsrelaties’ (GIA)
Begroting 2023
44
2. contracten en subsidies in het kader van huiselijk geweld en kindermishandeling verlopen via SDF/ gemeente Leeuwarden (Veilig Thuis, Fier Fryslân) Zorgen dat mensen minder snel in een beschermde woonvorm terecht komen We zetten in op ondersteuning en participatie van kwetsbare inwoners thuis in de wijk of buurt. Het doel is om mensen minder snel in een beschermde woonvorm terecht te laten komen. Indicatoren die hierbij van belang zijn: - De gemeente heeft een sluitende keten op het gebied van de WMO, Jeugd- en Participatiewet en grip en sturing op de uitgaven van het sociaal domein. - Er zijn minder inwoners die gebruik moeten maken van ondersteuning vanuit de Wmo die plaats vindt in een woonvorm van een zorgaanbieder. Zoveel mogelijk (ambulante) ondersteuning thuis en in de eigen omgeving. - De toegankelijkheid en de mogelijkheden van algemene en laagdrempelige voorzieningen is verbeterd en zo nodig vergroot. Expertise Participatie Prioriteit bij re-integratie naar betaald werk -
-
-
-
-
-
Wij zorgen dat de dienstverlening van de DIENST NWF en gemeenten in samenhang leidt tot goede resultaten van onze inwoners en dat zien we door een blijvende daling van het aantal uitkeringsgerechtigden in onze gemeente. Wij werken aan een aanvullend passend en gedifferentieerd instrumentarium om mensen voor wie werk nog niet op korte termijn haalbaar is, met kleine stappen dichterbij de arbeidsmarkt te brengen. Meer mensen met een beperking doen mee op de lokale arbeidsmarkt. Dat zien we door een stijging van het aantal Baanafspraakbanen. Bestaanszekerheid wordt hierdoor vergroot, ook na werkaanvaarding De gemeenteraden stellen in 2023 het Integrale Armoedebeleid 2023 – 2027 vast. Vroegsignalering van schulden blijft prioriteit en het minimabeleid zoals dat in 2022 is herijkt is de basis van het armoedebeleid. We willen bijdragen aan een stimulerende omgeving voor jongeren zodat zij zich optimaal ontwikkelen met het oog op een economisch onafhankelijke toekomst. Wij betrekken kinderen en jongeren bij het opstellen van beleid. Vanuit het Sociaal Domein zorgen wij ervoor dat wij bijdragen aan betaalbaar wonen, o.a. door de inzet van middelen en mogelijkheden vanuit het rijk in het kader van het terugdringen van energie-armoede en door de energie-transitie samen met corporaties nader vorm te geven.
We volgen de herziening van de Participatiewet die moet leiden tot ‘meer menselijke maat’ nauwlettend. We zorgen dat waarden als bestaanszekerheid, complementariteit, iedereen kan werken, eigen verantwoordelijkheid en solidariteit verankerd worden in voorstellen aan de gemeentebesturen en zichtbaar zijn in de dienstverlening aan onze inwoners.
Leren en werken in je eigen regio: jongeren hebben perspectief in Noardwest-Fryslân Voor een beter perspectief voor kwetsbare inwoners, onder wie de jongeren die uitstromen uit het Pro/VS – en MBO-1-onderwijs, leveren wij een bijdrage aan het regionale netwerk van de drie o’s: overheid, ondernemers en onderwijs. Deze drie o’s komen samen in de strategische ontwikkelprogramma’s Sociaal Economisch Actieplan (Harlingen en Waadhoeke) en het Waddenprogramma (Terschelling en Vlieland) en de (voorbereidingen) op de Regiodeal.
Begroting 2023
45
Indicatoren die hierbij van belang zijn: - Het aantal werkende personen met een indicatie Baanafspraakbaan (Bab) neemt in onze regio toe - Minder jongeren groeien op in armoede (indicatoren: lage-inkomensgrens of sociaal minimum) - Meer inwoners met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt participeren in ontwikkeltrajecten die voortkomen uit strategische ontwikkelprogramma’s - Minder inwoners maken gebruik van een uitkering ingevolge de Participatiewet - Voor meer mensen is de uitkering ingevolge de Participatiewet een aanvulling op inkomen uit arbeid (oftewel: het aantal part time werkenden in de bijstand groeit)
Begroting 2023
46
Financiën PROGRAMMA 6 SOCIAAL DOMEIN Product
L/B
6.1 SAMENKRACHT EN BURGERPARTICIPATIE
6.2 WIJKTEAMS
6.3 INKOMENSREGELINGEN
6.5 ARBEIDSPARTICIPATIE
6.6 MAATWERKVOORZIENING (WMO)
6.71 MAATWERKDIENSTVERLENING 18+
6.72 MAATWERKDIENSTVERLENING 18-
2025
2026
22.000
17.000
30.000
30.000
Lasten
-626.500
-620.500
-639.500
-648.500
-604.500
-603.500
-609.500
-618.500
Baten
-
-
-
-
Lasten
-2.000
-2.000
-2.000
-2.000
-2.000
-2.000
-2.000
-2.000
Baten
400.000
412.000
414.000
413.000
-523.000
-531.000
-538.000
-545.000
-123.000
-119.000
-124.000
-132.000
Baten
42.000
43.000
43.000
43.000
Lasten
-287.000
-289.000
-294.000
-297.000
-245.000
-246.000
-251.000
-254.000
Baten
-
-
-
-
Lasten
-29.000
-29.000
-29.000
-30.000 -30.000
-29.000
-29.000
-29.000
Baten
-
-
-
-
Lasten
-79.000
-84.000
-87.000
-92.000 -92.000
-79.000
-84.000
-87.000
Baten
38.000
38.000
38.000
38.000
Lasten
-962.000
-989.000
-1.017.000
-1.046.000
-924.000
-951.000
-979.000
-1.008.000
Baten Lasten
6.82 GËSCALEERDE ZORG 18-
2024
Baten
Lasten 6.4 BEGELEIDE PARTICIPATIE
2023
-
-
-
-
-1.222.000
-1.239.000
-1.257.000
-1.274.000
-1.222.000
-1.239.000
-1.257.000
-1.274.000
Baten
-
-
-
-119.000
-120.000
Lasten
-116.000 -116.000
-118.000
-119.000
-120.000
TOTAAL PROG07 SAMENLEVEN VOOR RESULTAATBESTEMMING PROD1199 MUTATIES RESERVES Baten
-3.344.500
-3.391.500
-3.457.500
-3.530.500
Lasten TOTAAL PROG07 SAMENLEVEN NA RESULTAATBESTEMMING L/B
-118.000
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-3.344.500
-3.391.500
-3.457.500
-3.530.500
2023
2024
2025
2026
Baten
502.000
510.000
525.000
524.000
Lasten
-3.846.500
-3.901.500
-3.982.500
-4.054.500
-3.344.500
-3.391.500
-3.457.500
-3.530.500
2021
2020
Indicatoren sociaal domein Banen (aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15-74 jaar) Jongeren met een delict voor de rechter (% 12 t/m 21 jarigen) Kinderen in uitkeringsgezin (% kinderen tot 18 jaar) Netto arbeidsparticipatie (% van de werkzame beroepsbevolking tov de beroepsbevolking) Werkloze jongeren (% 16 t/m 22 jarigen)
856,4
692,4
onbekend onbekend
onbekend 1%*
-
69,3% 2
Personen met een bijstandsuitkering (aantal per 1.000 inwoners)
14,4
35,9
Lopende re-integratievoorzieningen (aantal per 1.000 inwoners van 15-74 jaar)
6,3
5,2
Jongeren met jeugdhulp (% van alle jongeren tot 18 jaar) Jongeren met jeugdbescherming (% van alle jongeren tot 18 jaar)
14,3 9,7 onbekend onbekend
Jongeren met jeugdreclassering (% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar)
onbekend
onbekend
600
580
Cliënten met een maatwerkarrangement WMO (aantal per 10.000 inwoners)
Begroting 2023
47
Beïnvloedbaarheid In onderstaande taartdiagrammen worden de categorieën beïnvloedbaar op korte termijn, of op lange termijn getoond ten opzichte van het totale programmabudget van baten en lasten.
Beïnvloedbaar op korte termijn (0-2 jaar) Lasten in €
2023 Mantelzorg
11.000
Wijkteams
2.000
Totaal
13.000
Dorpshuizen
28.000
Subsidie Jeugdwerk
146.000
Subsidie Ouderenwerk
14.000
Beïnvloedbaar op lange termijn (2-5 jaar) Lasten in €
Begroting 2023
2023
School-maatschappelijk werk
45.000
Inkomensregelingen
117.000
Minimaregelingen
17.000
Participatiebudget
32.000
Uitvoeringskosten Wmo
166.000
Uitvoeringskosten Jeugdzorg
148.000
Algemene voorzieningen Jeugd & Wmo
116.000
Totaal
829.000
48
3.8 Programma 7 – Volksgezondheid en milieu Wat gaan we doen en wat zijn de verwachte ontwikkelingen in de komende jaren? Volksgezondheid Het gemeentelijk gezondheidsbeleid werd opgesteld in samenwerking met de andere Friese Waddeneilanden. Er zijn vier speerpunten waar het gezondheidsbeleid zich op richt: 1. 2. 3. 4.
Gezond gewicht en gezonde leefstijl Preventie en matiging van middelengebruik Ouderenzorg Mentale gezondheid
Het speerpunt ‘mentale gezondheid’ is nieuw en krijgt - vanwege de lockdowns - de komende jaren extra aandacht. Er zijn veel signalen van een verslechterde mentale gezondheid onder alle bevolkingsgroepen. Bij de jeugd wordt er meer probleemgedrag gesignaleerd sinds de pandemie. De komende periode zetten we in op de verbetering hiervan. Helder Terschelling Het doel van ‘Helder Terschelling’ is overmatig gebruik van alcohol en drugs onder volwassenen te verminderen, en het gebruik van alcohol en drugs onder jongeren zoveel mogelijk stoppen en voorkomen. We zetten in op bewustwording en hulpverlening. Vooral de horeca, middelbare school en het Maritiem Instituut zijn belangrijk om veranderingen in gang te zetten. Afval De focus op het gebied van afvalinzameling ligt de komende jaren op een mogelijke uitbreiding van de ondergrondse voorzieningen. Daarnaast is de milieustraat toe aan onderhoud. We werken in beide gevallen samen met Omrin. Riolering In het Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) ligt het onderhoudsplan voor de riolering op Terschelling vast. De financiering van het onderhoud komt uit de heffing van de rioolbelasting. Om de samenhang tussen de uitvoeringskosten en de onderhoudsvoorziening rioleringen helder te houden, werken we aan een nieuwe berekening voor de kostendekkendheid van onze tarieven. De uitkomsten gebruiken we voor het nieuwe vGRP 2024-2029.
Duurzaamheid We werken aan een nieuw uitvoeringsprogramma Duurzaamheid (2023-2026). Dit doen we samen met belangrijke partners als Terschelling Energie, Terschellinger Ondernemers Vereniging, Liander en WoonFriesland, maar ook met maatschappelijke organisaties op het eiland en ondernemers. Belangrijk uitgangspunt hierbij is dat de organisatie voor duurzaamheid doelmatig en efficiënt moet zijn en de middelen voor duurzaamheid zo veel mogelijk besteed worden als katalysator van initiatieven.
Begroting 2023
49
Hoe gaan we dit doen? Volksgezondheid Onder het gemeentelijk gezondheidsbeleid vallen verschillende acties en programma’s. Voorbeelden zijn het Lokaal Sportakkoord, Helder Terschelling, subsidieverstrekking voor initiatieven en veel samenwerking met professionals en lokale partijen. Hier blijven we de komende jaren op inzetten. Maandelijks voeren we gesprekken met de GGD. In deze gesprekken worden gezondheidszaken besproken die op dat moment spelen. Bij problemen kan de GGD extra hulp bieden. De Rijksoverheid zorgt voor diverse subsidiemogelijkheden waar we gebruik van kunnen maken. Dit gaat meestal om subsidies op het gebied van leefstijlinterventies en landelijke gezondheidsacties. Programma’s zoals het Lokaal Sportakkoord en Helder Terschelling werken met een eigen budget. De overige kosten hangen af van de acties die we uitzetten en de subsidies die we de komende jaren kunnen aanvragen bij het Rijk. Helder Terschelling De werkgroep ‘Helder Terschelling' bestaat uit verschillende betrokkenen en professionals. We zetten in op bewustwording en hulpverlening. Bewustwording creëren we door bijvoorbeeld op het VMBO en het MIWB voorlichtingen te geven. Om hulpverlening te verbeteren werken we samen met Verslavingszorg Nederland (VNN). Er wordt een ambulant hulpverlener op Terschelling ingezet voor 16 uur per week.
Dat zorgt ervoor dat inwoners met problemen of een hulpvraag niet meer naar de vaste wal hoeven. Voor de jaren 2023-2026 is een werkbudget opgenomen van € 13.000 voor het programma Helder Terschelling. De inzet van de ambulant hulpverlener is hierin nog niet meegenomen. De extra kosten worden in een later stadium aan de gemeenteraad voorgelegd. Afval Om te onderzoeken of een uitbreiding van van de ondergrondse afvalvoorzieningen nodig is, moet in kaart gebracht worden welke locaties beschikbaar zijn. Voor het onderhoud van de milieustraat maken we een plan. De kosten die verbonden zijn aan de uitbreiding van de ondergrondse afvalopvang en onderhoud van de milieustraat zullen doorwerken op de afvalstoffenheffing. Binnenkort zal hierover overleg met Omrin plaatsvinden. Riolering In 2021 is een structurele inspectieplanning van de riolering opgezet, waarbij een cyclus van 5 jaar ontstaat. Daarmee wordt bereikt dat de inspectiegegevens van de riolering van Terschelling actueel blijven en de laatste inspectie nooit ouder is dan 5 jaar. In samenwerking met de gemeente Ameland is een beheerpakket aangeschaft voor het digitaal beheren van de rioolgegevens. De komende jaren wordt het systeem gevuld met de bestaande en geactualiseerde rioolgegevens en waar nodig aangevuld en/of gecorrigeerd. Er wordt uitgezocht of met behulp van telemetrie het functioneren van de rioolstelsels, o.a.
de bergingsfunctie van het rioleringsstelsel per kern, kunnen worden geoptimaliseerd. Ook kijken we samen met Wetterskip Fryslân naar de mogelijkheden om de persleidingen naar de RWZI af te koppelen van de vrijvervalstelsel, om het vrijvervalstelsel een langere levensduur te geven en een grotere bergingscapaciteit.
Begroting 2023
50
De voorbereiding van het herstel van de bergbezinkbassin (verkeersbelasting schade dek) nabij de haven in West Terschelling, mee te nemen in het project Havenfront, alsmede de uitvoering van dit project. Duurzaamheid We stellen samen met onze partners een nieuw uitvoeringsprogramma op. We zetten onder andere in op duurzame mobiliteit en een ciriculaire economie. De energiecoach heeft een belangrijke functie om participatie te bevorderen. Het nieuwe uitvoeringsprogramma is naar verwachting in het najaar klaar. We blijven samenwerken aan gezamenlijke thema’s met de Rijksoverheid, provincie Fryslân en de andere Waddeneilanden. Uitdagingen als de Regionale Energiestrategie (RES), de Transitievisie Warmte (TVW) en het Waddenprogramma zijn hier concrete voorbeelden van. We maken gebruik van diverse provinciale en landelijke regelingen. Soms komt het voor dat regelingen niet geschikt zijn voor Terschelling, of dat we een eigen regeling nodig hebben om onze doelstellingen te halen. In die gevallen richten we onze eigen regelingen in, zoals de Subsidieregeling isolatiemaatregelen en de in 2021 gestarte Huurdersregeling. Risico’s Riolering De inspecties van de vrijverval riolering hebben vertraging opgelopen. Het inlopen op deze achterstand is inmiddels weer gestart op West-Terschelling. De data wordt geanalyseerd in 2023.
In 2023 en 204 kunnen met gerichte data een gestructureerde interpretatie van de onderhoudstoestand van alle vrijvervalstelsels maken. Duurzaamheid Als we de doelen willen behalen, is een langjarige investering nodig in voorlichting en ondersteuning. In de meerjarenraming is structureel een budget van € 172.000 opgenomen voor duurzaamheid. In het Klimaatakkoord van 2019 hebben alle overheden zich verbonden aan de ambities van het Kabinet om de CO2-uitstoot verder te reduceren. Om deze ambities te realiseren is het structurele budget niet toereikend. Daarom is het duurzaamheidsbudget de afgelopen collegeperiode dan ook aangevuld met incidentele middelen. Deze middelen zijn voor €118.000 structureel opgenomen in de begroting voor de jaren 2023 -2026. Het budget van duurzaamheid is opgenomen onder taakveld 7.4 Miliebeheer. Vanaf 2023 tot en met 2030 krijgen gemeenten meer uitvoeringsmiddelen voor klimaat- en energiebeleid. Over deze middelen voor uitvoering van het klimaatakkoord en aanvullend klimaatbeleid vinden nog gesprekken plaats tussen onder andere VNG, IPO en het Rijk.
Begroting 2023
51
Financiën PROGRAMMA 7 VOLKSGEZONDHEID EN MILIEU Taakveld
L/B
7.1 VOLKSGEZONDHEID
7.2 RIOLERING
7.3 AFVAL
7.4 MILIEUBEHEER
7.5 BEGRAAFPLAATSEN EN CREMATORIA
TOTAAL PROG 7 VOOR RESULTAATBESTEMMING 0.10 MUTATIES RESERVES
TOTAAL PROG 7 NA RESULTAATBESTEMMING L/B
2023
2024
2025 -
2026
Baten
-
-
-
Lasten
-247.000
-252.000
-257.000
-261.000 -261.000
-247.000
-252.000
-257.000
Baten
870.000
870.000
870.000
870.000
Lasten
-788.500
-760.500
-760.500
-760.500
81.500
109.500
109.500
109.500
Baten
976.000
994.000
1.013.000
1.032.000
Lasten
-987.000
-1.014.000
-1.034.000
-1.054.000
-11.000
-20.000
-21.000
-22.000
Baten
-
-
-
-
Lasten
-455.000
-453.000
-453.000
-453.000 -453.000
-455.000
-453.000
-453.000
Baten
11.000
11.000
11.000
11.000
Lasten
-20.000
-20.000
-20.000
-20.000
-9.000
-9.000
-9.000
-9.000
-640.500
-624.500
-630.500
-635.500 -
Baten
-
-
-
Lasten
-
-
-
-
-
-
-
-
-640.500
-624.500
-630.500
-635.500
2023
2024
2025
2026
Baten
1.857.000
1.875.000
1.894.000
1.913.000
Lasten
-2.497.500
-2.499.500
-2.524.500
-2.548.500
-640.500
-624.500
-630.500
-635.500
2020 345
2019 345
Beleidsindicatoren Volksgezondheid en Milieu Omvang huishoudelijk restafval (Kg/inwoner) Hernieuwbare elektriciteit (%)
Begroting 2023
11,7%
9%
52
Beïnvloedbaarheid In onderstaande taartdiagrammen worden de categorieën beïnvloedbaar op korte termijn, of op lange termijn getoond ten opzichte van het totale programmabudget van baten en lasten.
Beïnvloedbaar op korte termijn (0-2 jaar) Lasten in €
2023 Afval
19.000
Duurzaamheid
290.000
Elektrisch rijden
5.000
Onderhoud begraafplaatsen
20.000
Totaal
334.000
Rioolheffing
870.000
Afvalstoffenheffing
894.000
Baten in €
2023
Grafrechten
10.000
Totaal
1.774.000
Algemene gezondheidszorg
13.000
Jeugdgezondheidszorg
3.000
Totaal
16.000
Verhuur overslagstation
12.000
Totaal
12.000
Beïnvloedbaar op lange termijn (2-5 jaar) Lasten in €
2023
Baten in €
Begroting 2023
2023
53
3.9 Programma 8 – Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Wat gaan we doen en wat zijn de verwachte ontwikkelingen in de komende jaren? Woonprogramma Overal om je heen zijn er mensen die een woning zoeken en deze moeilijk of niet kunnen vinden. Op Terschelling speelt dit probleem al een lange tijd. De huizen zijn te duur, of gewoonweg niet aanwezig. Hoewel we het probleem niet volledig zullen kunnen oplossen, kan nieuwbouw een belangrijke bijdrage leveren. Met de Woonvisie en het Uitvoeringsprogramma gaven we de afgelopen vier jaren inhoud aan onze doelstellingen. Het resultaat is 135 vergunde of vergeven woningen. De daadwerkelijke nieuwbouw volgt komende jaren. We stellen de ambitie van 135 nieuwe woningen bij naar 195. Daarnaast heeft ook het Rijk een ambitie voor de bouw van meer woningen. Die ambitie wordt doorgespeeld aan de provincies (taakstellingen). De provincie heeft daar de gemeenten hard voor nodig. Terschelling voert inmiddels gesprekken met de provincie om 310 woningen te realiseren voor de periode tot en met 2030. Tot slot is het wettelijk verplicht om als gemeente een visie te hebben op zorg en op wonen. Deze visie heeft gemeente Terschelling op dit moment nog niet. We willen deze visie integraal beschouwen. Want juist op Terschelling is het belangrijk dat mensen (met de nodige zorg) langer thuis kunnen blijven wonen.
Omgevingswet De nieuwe Omgevingswet treedt op 1 januari 2023 in werking. De Eerste Kamer neemt hierover na de zomer een besluit. Bij de invoering ligt de focus in 2022 op het afronden van de noodzakelijke aanpassingen in werkprocessen, software en verordeningen. Het is belangrijk daarmee zo lang mogelijk te kunnen oefenen voordat de wet in werking treedt. Het zal jaren kosten om de nieuwe werkwijzen te optimaliseren. Daarin zijn we ook afhankelijk van de kwaliteit van het digitaal stelsel omgevingswet (DSO), dat nu nog onvoldoende is. Ruimtelijke ordening Op basis van de Omgevingswet moet een Omgevingsvisie worden gemaakt. Hier is in 2022 mee gestart. Het maken van de Omgevingsvisie loopt gelijk op met de ontwikkeling van het omgevingsplan voor het deelgebied Midsland. Vergunningverlening, toezicht & handhaving milieu Sinds 1 januari 2022 voert de FUMO alleen nog de milieutaken uit voor de gemeente Terschelling. In 2023 stijgt de bijdrage aan de FUMO naar € 171.814. Dit is onder voorbehoud omdat de gevolgen van de Omgevingswet nog niet in de begroting voor 2023 van de FUMO zijn meegenomen. De FUMO heeft daarnaast aangegeven dat ze pas in 2023 kunnen kijken naar de hoogte van de frictiekosten, omdat dan pas duidelijk is hoe hoog deze zullen zijn.
Erfgoed Vanuit de motie erfgoedverordening is de afgelopen jaren geld beschikbaar gesteld voor compensatiemogelijkheden voor eigenaren van onroerend goed dat aangemerkt wordt tot gemeentelijk erfgoed. Door deze aanmerking ontstaan er mogelijk beperkende factoren welke nadelige financiële consequenties kunnen hebben voor de eigenaren. De gemeente kan deze eigenaren compenseren door middel van een subsidie.
Begroting 2023
54
In de afgelopen twee jaar is geen gebruik gemaakt van deze mogelijkheid. Bij een eventuele compensatieaanvraag verwachten wij dit te kunnen dekken vanuit de bestaande budgetten. Vergunningverlening WABO Sinds 1 januari 2022 voert de gemeente Terschelling zelf de BRIKS-taken uit in een samenwerking met de gemeente Harlingen. Hiervoor is een pool opgezet, waarin ook de medewerkers van gemeente Terschelling een plaats hebben. In 2022 wordt er veel aandacht geschonken het laten draaien van de werkzaamheden. Daarnaast is er ook volop ingezet op de komst van de nieuwe Omgevingswet, zodat in 2023 we goed over kunnen gaan naar een nieuw systeem. Hoe gaan we dit doen? Ruimtelijke Ordening Om de Omgevingsvisie op te stellen, is de expertise van een adviesbureau nodig. De kosten hiervoor zijn naar verwachting € 75.000. Als in 2023 de Omgevingswet in werking treedt, worden de bestemmingsplannen onderdeel van het tijdelijke Omgevingsplan Terschelling. Hoewel de ruimtelijke ordening als vakgebied blijft bestaan, betekent de start van de Omgevingswet het einde van de Wet ruimtelijke ordening. Het tijdelijke Omgevingsplan wordt per deelgebied geactualiseerd. Dit proces is vergelijkbaar met de actualisering van de bestemmingsplannen. Als pilot zijn we inmiddels gestart met de voorbereiding van het Omgevingsplan voor het deelgebied Midsland.
Omgevingswet Vanuit het gemeentefonds draagt het Rijk in totaal € 150 miljoen aan de transitiekosten die gemeenten maken voor de invoering en de uitvoering van de Omgevingswet in 2022. De voorwaarde is dat er tijdens een evaluatie de daadwerkelijke kosten in kaart worden gebracht. De verdeling van deze decentralisatie-uitkering vindt plaats via de verdeelsleutel 60% inwonertal, 25% landoppervlak en 15% vast bedrag. In de meicirculaire 2022 is voor Terschelling een indicatief bedrag aangegeven van ruim € 180.000,- voor 2022. Over de middelen voor de jaren 2023 tot en met 2025 volgt het definitieve bedrag in de septembercirculaire. Woonprogramma 2.0 We evalueren de huidige Woonvisie en stellen op basis hiervan een nieuwe Woonvisie op. Na de visie volgt een nieuw uitvoeringsprogramma. Daarnaast moet vóór 1 juli 2023 de Huisvestingsverordening opnieuw vastgesteld worden. Het Woonteam voert het woonbeleid uit. Het gaat om de volgende onderdelen. De uitvoering van het Woonbeleid wordt programmatisch vormgegeven middels het Woonteam. Onder dit programma hangen de volgende onderdelen: • Ontwikkeling particuliere locaties (met tenders en Adviesteam); • De projecten; • WoonFriesland; • De huisvesting van tijdelijk personeel; • Grotere/ meerdere ontwikkellocaties; • Wonen en zorg. De laatste twee onderdelen zijn nieuw in het programma.
Na de vaststelling van de vernieuwde visie en het daarbij behorende uitvoeringsprogramma zal een nieuwe tender uitgezet worden.
Begroting 2023
55
Financiën PROGRAMMA 8 VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING & STEDELIJKE VERNIEUWING Taakveld
L/B
8.1 RUIMTELIJKE ORDENING
8.2 GRONDEXPLOITATIE
8.3 WONEN EN BOUWEN
TOTAAL PROGRAMMA 8 VOOR RESULTAATBESTEMMING 0.10 MUTATIES RESERVES
2023
2024
2025 -
2026
Baten
-
-
-
Lasten
-382.000
-282.000
-257.000
-232.000
-382.000
-282.000
-257.000
-232.000
Baten
-
-
-
-
Lasten
-8.000
-8.000
-8.000
-8.000
-8.000
-8.000
-8.000
-8.000
Baten
663.000
672.000
677.000
677.000
Lasten
-1.145.000
-1.154.000
-1.159.000
-1.159.000
-482.000
-482.000
-482.000
-482.000
-872.000
-772.000
-747.000
-722.000
Baten
-
-
-
-
Lasten
-
-
-
-
TOTAAL PROG 8 VHROSV NA RESULTAATBESTEMMING L/B
-
-
-872.000
-772.000
-
-747.000
-722.000
2023
2024
2025
2026
Baten
663.000
672.000
677.000
677.000
Lasten
-1.535.000
-1.444.000
-1.424.000
-1.399.000
-872.000
-772.000
-747.000
-722.000
Beleidsindicatoren Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en Stedelijke vernieuwing
2021
2020
Gemiddelde WOZ waarde
€ 340.000 € 332.000
Nieuw gebouwde woningen (aantal per 1.000 woningen)
1,3
Demografische druk (%)
0
70,8
66,1
Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden (in €)
€
810 €
758
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden (in €)
€
810 €
758
Begroting 2023
56
Beïnvloedbaarheid In onderstaande taartdiagrammen worden de categorieën beïnvloedbaar op korte termijn, of op lange termijn getoond ten opzichte van het totale programmabudget van baten en lasten.
Beïnvloedbaar op korte termijn (0-2 jaar) Lasten in €
2023 Omgevingswet
325.000
Woonprogramma 2.0
390.000
Gemeentelijke gebouwen
59.000
Onderhoud & overige lasten Campus
72.000
Totaal
846.000
WABO-leges
456.000
Baten in €
2023 Overige baten
1.000
Huurinkomsten Campus
72.000
Totaal
529.000
Ruimtelijke plannen
57.000
Vergunningverlening WABO
482.000
Beïnvloedbaar op lange termijn (2-5 jaar) Lasten in €
2023
Volkshuisvesting
31.000
Totaal
570.000
Pachtinkomsten gemeentegrond
31.000
Baten in €
Begroting 2023
2023 Huurinkomsten gemeentelijke gebouwen
78.000
Totaal
109.000
57
4. Paragrafen Inleiding In het BBV is voorgeschreven dat in de begroting en het jaarverslag een aantal verplichte paragrafen worden opgenomen. Deze paragrafen geven een dwarsdoorsnede van de financiële aspecten van de begroting. De informatie komt verder gefragmenteerd bij de verschillende programma’s aan bod, maar is daardoor minder inzichtelijk voor de gemeenteraad. Het gaat hierbij met name om de beleidslijnen voor beheersmatige aspecten die grote financiële gevolgen kunnen hebben en/of van belang zijn voor het realiseren van de programma’s. Het is de bedoeling dat de paragrafen de raad de juiste en integrale informatie geven om zijn kaderstellende en controlerende rol ook op de beheersmatige aspecten waar te maken. Daarnaast zijn de paragrafen ook belangrijk voor de toezichthouder, die op deze manier de financiële positie van de gemeente beter kan beoordelen. Volgens het BBV dient de begroting tenminste de volgende paragrafen te bevatten: - Lokale heffingen - Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Onderhoud kapitaalgoederen - Financiering - Bedrijfsvoering - Verbonden partijen - Grondbeleid In deze begroting is de bovenstaande volgorde aangehouden, maar is ook een tweetal niet verplichte paragrafen toegevoegd.
Dit is een paragraaf waarin de geprognosticeerde balans wordt gepresenteerd en een paragraaf die meer inzicht geeft over de verdeling van de personele lasten over de verschillende programma’s en taakvelden.
Begroting 2023
58
4.1 Lokale heffingen Inleiding In deze paragraaf staan de belastingen en leges die de gemeente van de burgers vraagt en de jaarlijkse opbrengsten hiervan zijn. Elke gemeente kan zelfstandig belastingen en leges opleggen. Dit kunnen belastingen en leges zijn voor taken in het algemeen belang, of voor specifieke werkzaamheden of levering van diensten. Het totale pakket aan lokale heffingen is vastgelegd in de door de raad vastgestelde belastingverordeningen. De hoogte van deze lokale heffingen worden voor een groot deel bepaald door de ambities van een gemeente. Hoe meer ambities er zijn bij het bestuur, hoe meer middelen er moeten zijn voor de realisatie hiervan. Het algemene uitgangspunt is dat de tarieven van de leges en heffingen kostendekkend zijn en niet meer dan trendmatig worden verhoogd. Uitzonderingen hierop worden nader toegelicht. Onroerende zaakbelasting De grondslag voor de ozb is sinds 1995 de woz-waarde van een woning of niet-woning. De peildatum van deze woz-waarde ligt steeds op 1 januari van het jaar ervoor. De peildatum in 2023 is dus 1 januari 2022. Omdat de waardeontwikkeling die wordt gebruikt voor de tarieven ozb in 2023 nog niet volledig bekend is wordt er in deze begroting rekening gehouden met de voorlopig beschikbare gegevens.