5. Bijlage 3 2017-08 Toekomstbestendig Vastgoed Terschelling

Toekomstbestendig Vastgoed Terschelling Strategisch en Integraal Meerjarenperspectief Voorzieningen en gemeentelijk Vastgoed. Augustus 2017

1

Voorwoord. In 2015 heeft de gemeenteraad TS 25 vastgesteld. Een gezamenlijk kompas voor de toekomst. Een visie op het eiland, van ons eilanders gezamenlijk en voor iedereen. TS 25 blikt vooruit naar Terschelling in 2025 en geeft bewoners, ondernemers, gasten, bestuurders en politici zicht op de richting die we op willen en de mogelijke routes, keuzes en opgaven die daar bij horen. TS25 gaat in op de rol van de gemeente en van anderen. Voor wat betreft de autonome taken van de gemeente zijn meer varianten denkbaar. Immers: de gemeente hoeft niet alles zelf te doen. De financiële mogelijkheden zijn niet altijd toereikend en sommige taken vragen specifieke kennis die niet altijd voorhanden is in het ambtelijk apparaat. Uitgesproken wordt dat taken die net zo goed of zelfs beter door anderen uitgevoerd kunnen worden, worden overgedragen. Daarbij wordt bij voorbeeld de exploitatie van sportvoorzieningen, onderwijs en musea genoemd. Wat zegt dat over de gebouwen en complexen die de gemeente in eigen bezit heeft. Meer verantwoordelijkheid in exploitatie van voorzieningen zegt nog niets over het behouden of afstoten van het bezit er van.

Ook zijn er voorzieningen, die van groot belang zijn voor het voorzieningenniveau van het eiland, die niet in gemeentelijk bezit zijn, maar in particuliere bezit dan wel in bezit van andere overheden zijn Het geheel vormt de basis van de voorzieningen op Terschelling die op lange termijn behouden moeten kunnen blijven. Kortom hoe willen we de komende jaren in het licht van TS 25 met het voorzieningenniveau van het eiland omgaan en wat kan ons eigen vastgoed daarin betekenen. Wat doen we zelf en wat laten we over aan het particulier initiatief c.q. aan maatschappelijke instellingen en (groepen van) burgers. Om daarin positie te kunnen bepalen en de bestuurlijke discussie met elkaar te kunnen voeren is een samenhangend strategisch kader nodig dat hier sturing aan geeft. Een strategisch en integraal kader, dat helpt om te bepalen welke voorzieningen en welk gemeentelijk vastgoed we willen behouden en waarom. Waar is de gemeente zelf aan zet, in welke rol en waar laat de gemeente het (richtinggevend) over aan het particulier initiatief. De gemeente Terschelling heeft divers vastgoed in bezit. Soms op eigen grond soms in een erfpachtconstructie met Staatsbosbeheer. In het najaar van 2016 is er in de gemeenteraad al een 1e discussie geweest over het beheer en onderhoud van onze panden.

Er is ingegaan op de onderhoudsstaat en wat er op de kortere termijn (4 a 5 jaar) nodig is voor instandhouding. Om niet alleen op onderhoud, maar overall bewuster te kunnen gaan sturen op ons vastgoed is afgesproken, dat er een vervolgdiscussie plaatsvindt over (maatschappelijk) nut en noodzaak van het hebben van vastgoed, de kosten die verbonden zijn aan de instandhouding en ontwikkeling van dat vastgoed, de verkoop van vastgoed en de visie hierin op lange termijn. Om van het sturen op onderhoud te komen naar het sturen op vastgoed, is een richtinggevend kader nodig op basis waarvan we de “route” voor de lange termijn kunnen bepalen.

2

Met genoegen bieden wij u dit kader voor kennisgeving aan met het meerjarenperspectief “Toekomstbestendig Vastgoed Terschelling”, Strategisch en Integraal Meerjarenperspectief Voorzieningen en gemeentelijk vastgoed d.d. augustus 2017. Het is van belang dat we met elkaar uitspreken waarom we eigen vastgoed hebben en wat we er mee willen en op welke wijze dit vastgoed ons kan helpen in de toekomstbestendigheid van ons voorzieningenniveau. Het hebben van vastgoed is immers geen doel op zich. We hebben panden en accommodaties omdat we daarin maatschappelijk gewenste (eigen beleid) en noodzakelijke (wettelijk vereiste) voorzieningen willen onderbrengen. Om ook toekomstbestendig uitspraken te kunnen doen over wat we echt nodig hebben, is een helder beeld noodzakelijk van de (basis) voorzieningen die we nu en in de toekomst nodig hebben. Zoals ook al aangegeven in TS25 zal onze bevolkingssamenstelling de komende jaren ontgroenen en vergrijzen. Het is van belang dat we bij het bepalen van onze basisvoorzieningen niet alleen rekening houden met wat we nu nodig hebben maar ook kijken naar wat er nodig is om gezinnen, starters en ouderen op de lange termijn te behouden voor het eiland. We moeten daarbij niet op pandniveau kijken, maar vooral redeneren vanuit de behoefte en spreiding van voorzieningen en kiezen voor samenhang in een meer gebiedsgerichte benadering.

Alleen op die manier kunnen we met elkaar de goede keuzes maken en bepalen welk vastgoed we waar moeten behouden, wat we moeten ontwikkelen en wat we kunnen afstoten. Als college kiezen we dan ook voor een aanpak in de sturing op vastgoed, die gericht is op de toekomst van ons basisvoorzieningenniveau. Vastgoed zien we als een instrument, een middel om hier richting in te geven. We zien een voorzieningen als een basisvoorziening als deze cruciaal is om te behouden voor het eiland om nu en op langere termijn gezinnen, jongeren en ouderen te behouden en “ontvolking” tegen te gaan. Eigendom van een basisvoorziening is geen must. Er zijn immers basisvoorzieningen die niet in eigendom van de gemeente zijn. Het is wel van belang dat de gemeente bij basisvoorzieningen positie kiest. Die van regisserende overheid bij particulier bezit van basisvoorzieningen en die van maatschappelijk en financieel verantwoordelijke overheid als het gaat om wettelijk noodzakelijke (zorgplicht) voorzieningen. In de uitwerking van TS 25 hebben we een strategisch en samenhangend kader op ons vastgoed nodig om een toekomstgericht en toekomstbestendig voorzieningenniveau voor ons eiland te kunnen vaststellen en verantwoorde keuzes te kunnen doen in het behouden, afstoten en (her) ontwikkelen van ons gemeentelijk vastgoed en ons basisvoorzieningenniveau.

We bieden met het kader “Toekomstbestendig Vastgoed Terschelling” niet alleen een richting voor onze sturing op vastgoed aan, maar we brengen vanuit de overkoepelende visie van TS 25 tevens ook samenhang aan in de ontwikkelingen op de verschillende beleidsterreinen. Door eerst gebiedsgericht en integraal naar de voorzieningen op ons eiland te kijken, krijgen we scherp waar onze focus de komende jaren moet komen te liggen en hoe ons eigen vastgoed daar vervolgens wel of niet in past. We kijken dus niet op pand niveau naar behoud dan wel verkoop, maar we kijken

3

naar de potentie van een gebied / dorp en doen dat vanuit verschillende (beleids) perspectieven. Ons Vastgoed is daarin dan vooral een prima middel en soms een katalysator om de scenario’s en discussies met elkaar te voeren. Natuurlijk vinden we de tevredenheid van de burgers, gebruikers en huurders van de voorzieningen, van groot belang en zullen we hen in nog uit te werken scenario’s betrekken. Dan rijzen vragen als: Welke rol willen en kunnen zij spelen in het beheer en onderhoud van de panden? Op welke wijze kunnen wij hun tevredenheid en functionele eisen en wensen (objectief) meten? Wij willen dit interactief benaderen en naast de gebruikelijke aanpak in communicatie en participatie bij belangrijke ontwikkelingen, denken wij er aan om (bij draagvlak) in de loop van 2018 een “kwaliteitskaart” te ontwikkelen. Een instrument waarin we met burgers de tevredenheid, functionaliteit en beleving in onze voorzieningen met hen kunnen meten. We hebben er het volste vertrouwen in, dat wij, met het meerjarenperspectief “Toekomstbestendig Vastgoed Terschelling” en de gekozen integrale aanpak , onze burgers ook op lange termijn en in de verschillende dorpskernen een verantwoord voorzieningenniveau kunnen (blijven) bieden, dat betaalbaar is en goed inspeelt op de lange termijn en wisselende behoefte van onze eilanders.

Terschelling, 15 augustus 2017. Het College van burgemeester en wethouders van de gemeente Terschelling, H.M. de Jong, secretaris/directeur,

J.B. Wassink, burgemeester,

4

Inhoudsopgave

1. 2. 3. 4. 5. 6.

Bijlage 1 Bijlage 2

TS 25, beleidskaders en hun relatie met het strategisch kader Vastgoed. Toekomstbestendig voorzieningenniveau. De betekenis van het voorzieningenniveau voor de inzet van de vastgoedportefeuille. Richtinggevende uitgangspunten voor de “ in stand houding van de te behouden gemeentelijke vastgoedportefeuille”. Richtinggevende uitgangspunten voor de verkoop van de af te stoten gemeentelijke vastgoedportefeuille. Strategie, sturing en uitvoering.

Overzicht gemeentelijk vastgoed Overzicht conditiescores volgens inspectiemethodiek NEN 2767.

5

1. TS 25, BELEIDSKADERS EN HUN RELATIE MET HET STRATEGISCH KADER VASTGOED. TS 25. TS 25 is de overkoepelende beleidsvisie op de ontwikkeling van het eiland. Elk afzonderlijk beleidskader is in feite een nadere uitwerking van TS 25. Zo ook het strategisch kader Vastgoed. Om de relatie tussen TS 25 en het vastgoedkader goed te kunnen leggen wordt in dit hoofdstuk stil gestaan bij TS 25 en de kansen en uitgangspunten, die vanuit dat perspectief van belang zijn om positie te kiezen c.q. keuzes te maken in de vastgoedportefeuille de komende jaren. De visie “TS25” is een gezamenlijk kompas voor de toekomst van het eiland. De visie bevat drie pijlers: een krachtige samenleving, een duurzame economie en een waardevolle omgeving. Onderkend wordt dat wonen, zorg, onderwijs toerisme en recreatie en werkgelegenheid belangrijke thema’s zijn voor de toekomst bestendigheid van deze pijlers. De visie is tot stand gekomen met een grote betrokkenheid van inwoners en er zijn verdiepingsgesprekken gevoerd met jongeren en maatschappelijke organisaties van het eiland. Ook zijn partners als de Provincie, Rijkswaterstaat en Staatsbosbeheer betrokken. De positie van de gemeente en haar rol in de realisatie van TS25 is beperkt. De gemeente is niet langer hoofdeigenaar van de problemen, maar zoekt en benut zoveel mogelijk het probleemoplossend vermogen van de samenleving.

Dit vraagt een open houding als overheid ten opzichte van burgerinitiatieven. Stimuleren en activeren van de verantwoordelijkheid van anderen past hierin. In de verdere uitwerking wil de gemeente zoveel mogelijk (organisaties van) burgers, ondernemers en instellingen betrekken. De gemeente creëert ruimte en neemt co - creërend deel in innovatieve netwerken en brengt eigen kennis en competenties in. De gemeente zal vaker een bescheiden profilering kiezen. Want erkend wordt dat de financiële en bestuurlijke mogelijkheden beperkt blijven. Veel maatschappelijke vraagstukken vragen om een nieuwe, meer verbindende aanpak. In TS 25 is in een bijlage de demografische ontwikkeling opgenomen per 1 januari 2015. Een aantal zaken is in relatie tot de vastgoedportefeuille interessant: Driekwart van het aantal woningen is een koopwoning. Vooral voor starters is er een lange wachttijd voor een huurwoning. Terschelling is 1 van de duurste woongemeenten in Friesland. Doorstroming stagneert. Veel van de jongeren die afgestudeerd zijn vinden na hun studie passend werk aan de wal. Na de basisschool vertrekt een toenemend aantal leerlingen “ door de weeks” naar de wal voor vervolgonderwijs. Versterking en mogelijk uitbreiding van het onderwijsaanbod in “’t Schylger Jouw” helpt enerzijds deze beweging tegen te gaan en vult anderzijds leegstand in het complex zelf in.

Intensivering van de (inhoudelijke)

6

samenwerking tussen Primair en Voortgezet Onderwijs is evenzeer van belang. Toeristen komen steeds vaker voor kortere periodes naar het eiland en ook met eigen boot. De gemeente heeft een aantal vastgoedlocatie in het havengebied waar mogelijk kansen liggen voor exploitatie van de (toeristische) haven locatie en ondersteunende voorzieningen. Qua bevolkingssamenstelling is er sprake van ontgroening en vergrijzing. Dit legt druk op het gebruik van bestaande voorzieningen en kan leiden tot behoefte aan clustering van voorzieningen, afstoten, slopen dan wel toekennen van nieuwe functies aan bestaande gebouwen.

TS 25, Relevante beleidskaders en de relatie met Vastgoed. TS 25 is zoals gezegd de overkoepelende beleidsvisie op de ontwikkeling van het eiland. Op verschillende beleidsterreinen zijn nadere uitwerkingen gemaakt c.q. in ontwikkeling. Het gemeentelijk vastgoed bezit raakt een aantal beleidsterreinen. In dit verband zijn met name de gemeentelijke beleidsvisies van belang op wonen, onderwijs, haven, sport en sociaal culturele en toeristische voorzieningen. Per beleidsterrein wordt hieronder vanuit TS 25 en het specifieke beleidsterrein de relatie met de gemeentelijke vastgoedportefeuille gelegd.

WONEN Wonen in TS 25. Voldoende woningen voor jongeren (starters) en jonge gezinnen staat centraal. Het gaat dan vooral om woningzoekenden die maatschappelijk of economisch gebonden zijn aan het eiland. Flexibiliteit in aanbod wordt gestimuleerd. Gedacht wordt aan meegroeiwoningen die enerzijds geschikt zijn voor starters maar simpel zijn uit te breiden naar gezinswoningen dan wel geschikt zijn als seniorenwoning. Ook het splitsen van woningen en creëren van appartementen voor starters wordt genoemd. Uitgangspunt om zoveel mogelijk de bestaande woningvoorraad hiertoe te benutten en aanvullend een woningbehoeftenonderzoek te doen. Kansen voor gemeentelijk woningbezit: eigen woningvoorraad van de gemeente beoordelen op “meegroeiwoningen”; eigen woningvoorraad beoordelen op splitsen van woningen; locatie eigen woningbezit beoordelen op ontwikkelpotentie voor startersappartementen. Met “meegroei” wordt dan vooral gedacht aan levensloopbestendigheid van de woning zodat deze voor verschillende doelgroepen geschikt is voor bewoning zonder ingrijpende verbouwingen en investeringen. Woonvisie 2017 (in inspraak) In de inleiding van de woonvisie wordt aangegeven dat in het kader van de herziene woningwet de rolverdeling tussen gemeente, huurders en woningcorporaties en huurders het nodige is veranderd.

Van gemeenten wordt duidelijk gevraagd om een visie te geven en randvoorwaarden te stellen en om deze vast te leggen in een woonvisie. Van corporaties wordt verwacht dat ze jaarlijks een bod uitbrengen op

7

realisatie van onderdelen van de gemeentelijke woonvisie. Meer dan ooit is duidelijk dat vooral andere partijen het wonen “ maken”: woningcorporaties; maatschappelijke organisaties; ontwikkelaars en ondernemers, maar zeker ook de bewoners zelf. De woonvisie vormt dan ook de basis om afspraken te maken met corporatie De Veste; huurdersvereniging De Brandaris; marktpartijen / ontwikkelaars en met de provincie Fryslân over de woningbouwruimte. Het maken van een gezamenlijk uitvoeringsplan wordt hierbij voorgestaan. In de woonvisie wordt er vanuit gegaan dat partijen elkaar hierin gaan vinden. Mocht dit echter geen vanzelfsprekendheid zijn en de noodzakelijke beweging in de woningmarkt vertragen dan is het van belang om alternatieve scenario’s te overwegen. In relatie tot het strategisch kader vastgoed is van belang dat bij (ver) nieuwbouw veel aandacht moet worden geschonken aan architectonische inpassing. Bij ontwikkellocaties (invullocaties) wordt vooral de voorkeur gegeven aan nieuwbouw in de dorpskernen of de linten. De ambitie in de woonvisie: Voor jongeren en starters zijn er heel weinig woningen beschikbaar in de sociale huur, particuliere huur of koop onder de 200.000. Er is vooral behoefte aan kleine studio’s of appartementen en kleine grondgebonden rijtjeswoningen tussen de 50 en 70 m2. Ook kan gedacht worden aan een experiment met zogenaamde Tiny Houses.

Daarnaast 100 tot 150 wooneenheden toevoegen aan de markt voor tijdelijke huisvesting, waardoor er mogelijk ook ruimte komt in de bestaande woningvoorraad. In dit verband wordt vooral de Oude Campus genoemd. Voor begeleid en beschermd wonen wordt gedacht aan integratie binnen bestaande zorgcomplexen als De Stilen. Ook is er behoefte aan uitbreiding met seniorenwoningen al dan niet in combinatie met een locatie voor starters. Relatie met en kansen voor het gemeentelijk vastgoed. De woonvisie wordt uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma. Dit uitvoeringsprogramma moet de verbinding maken en v.v. met het uitvoeringsprogramma “verkoop” van het strategisch kader Vastgoed. Op deze wijze kan eenduidig gewerkt worden aan (her) ontwikkellocaties en verkoop onder voorwaarden. Noot: De Oude Campus zal qua (door) verkoop volgens het verkoopproces van het strategisch kader Vastgoed plaatsvinden.

ONDERWIJS Onderwijs in TS 25. Op het terrein van onderwijs wordt de ambitie geformuleerd om in 2025 op het eiland ook eindexamen te kunnen doen op havo, vwo en mbo niveau 2 of hoger. Naast de Hogere Zeevaartschool is er tevens de ambitie om ook andere hbo instellingen en/of universiteiten aan Terschelling te kunnen binden. Gedacht wordt aan water kennisinstellingen. Kansen voor gemeentelijk onderwijsbezit: 8

Het bezit van schoolgebouwen ligt alleen voor wat betreft het openbaar basisonderwijs bij de gemeente, maar verder vooral bij schoolbesturen. De gemeente heeft wel de zorgplicht om voldoende aanbod in onderwijs te houden. Het is van belang om tezamen met schoolbesturen scenario’s te ontwikkelen om het eiland aantrekkelijk te houden voor jonge gezinnen en opgroeiende jeugd qua basis, beroeps en hoger onderwijs. Een goed onderwijsaanbod zal gezinnen en mogelijk ook starters behouden voor het eiland. Licenties zijn noodzakelijk om vernieuwingen in het aanbod te kunnen realiseren. Het Ministerie van Onderwijs is hierin bepalend. Een stevige gezamenlijke lobby met provincie en schoolbesturen is noodzakelijk. Het College kan hierin een voortrekkersrol vervullen en vanuit haar regierol zorgen dat dit op de agenda komt bij het ministerie. Integraal huisvestingsplan onderwijs (in ontwikkeling). Een extern bureau heeft recent op basis van geactualiseerde demografische ontwikkelingen leerlingenprognoses opgesteld voor de komende jaren. Dit is in nauwe samenwerking met de schoolbesturen gedaan. Zorgwekkend is de terugloop van leerlingen. Ter illustratie: op 1 oktober 2016 telt Terschelling 314 leerlingen in het prima onderwijs en 126 leerlingen in het Voortgezet Onderwijs. De verwachting is dat het PO krimpt met 22% naar 245 leerlingen en het VO met 20% naar 100 leerlingen.

Bestaande leegstand zal toenemen in de komende jaren. Van belang om het onderzoek naar onderwijshuisvesting op Terschelling te gaan vertalen naar mogelijke scenario’s om enerzijds de leegstand terug te dringen en mogelijk locaties vrij te spelen en anderzijds het aanbod aan onderwijs te versterken! Sinds 2015 ontvangen schoolbesturen in het primair onderwijs net als hun collega’s in het voortgezet en beroepsonderwijs alle onderhoudsgelden voor de schoolgebouwen, dus zowel voor het binnen als buitenonderhoud. De gemeentelijke rol in onderhoud is hierdoor beperkt. Vanuit de noodzaak om een kwalitatief goed onderwijsaanbod op het eiland te behouden is het evenwel van belang dat de gemeente een regisserende rol pakt in het belang van de leefbaarheid op het eiland en het tegengaan van “ontvolking”. Samenwerking met schoolbesturen is hierin cruciaal. Maar ook de rijksoverheid moet actief benaderd worden om de noodzakelijke uitbreiding en vernieuwing van onderwijs te kunnen realiseren. Schoolbesturen onderling zijn voornemens om verdere samenwerking voort te zetten in de Stichting beheer schoolgebouwen. De gemeente zou in deze stichting (gestart met de Brede School in West Terschelling) als gemeentelijke overheid kunnen terug treden om de overall regisserende rol zonder belangenverstrengeling te kunnen oppakken! Relatie met en kansen voor het gemeentelijk vastgoed.

De relatie met het gemeentelijk vastgoed zit vooral in de rol van de gemeente als regisseur en de zorgplicht om voldoende en goed onderwijs aanbod op het eiland te borgen. Het eigendom van schoolgebouwen ligt bij schoolbesturen en alleen voor het openbaar onderwijs bij de gemeente. Neemt niet weg dat er kansen liggen waarin de gemeente een stimulerende rol kan vervullen. De clustering van sport en sociaal culturele voorzieningen met onderwijsfuncties.

9

Leegstand in gebouwen kun je bijvoorbeeld ook vullen met onderwijs, waardoor elders ruimte vrij gespeeld wordt. Dit kan weer (her) ontwikkelingskansen voor woningen of startende ondernemers opleveren.

SPORT Sport in TS 25. De ambitie is dat noodzakelijke voorzieningen op Terschelling op peil zijn, toegankelijk, aantrekkelijk en evenwichtig verspreid over het eiland. Het clusteren van voorzieningen wordt zoveel mogelijk gestimuleerd. Daarbij wordt gedacht aan combinaties van dorpshuizen, sportvoorzieningen, zorgvoorzieningen en cultureel maatschappelijke voorzieningen. Combinaties van voorzieningen maken de voorzieningen sterker en efficiënter en ook op langere termijn betaalbaar. Beleidskader sport. Er is een Nota Sportbeleid 2010 – 2014. In 2017 is dit (deels) geactualiseerd in een plan van aanpak voor de buitensportaccommodaties van de gemeente Terschelling. Op basis van dit kader zal de gemeente uitsluitend de buitensportaccommodaties in Midsland faciliteren. De overeenkomst voor het voetbalveld in Hoorn wordt gerespecteerd, maar na expiratie niet verlengd. Uitgesproken is, dat de gemeente voor zichzelf de zorgplicht ziet om in de nabijheid van scholen gymzalen of sportvelden beschikbaar te houden voor het onderwijs. Voor Midsland betekent dit, dat de velden van sportcomplex Midsland niet overgedragen aan de SC Terschelling. Deze blijven beschikbaar voor basis en voortgezet onderwijs, maar ook als openbaar speelveld en voor incidentele verhuur. Voor het gemeentelijk zwembad is een aanbesteding gedaan en voor de exploitatie is een nieuwe partij gevonden vanaf 1 juli 2017.

Alle onderhoud is bij de marktpartij neergelegd. Relatie met en kansen voor het gemeentelijk vastgoed. Vanuit meervoudig grondgebruik dan wel clustering van voorzieningen kan het interessant zijn om als gemeente een regisserende rol te behouden. Naast buitensportvoorzieningen zijn er ook gymzalen waar de toekomstige behoefte en functie van beoordeeld moeten worden. Ook dit zal in samenhang met andere voorzieningen kunnen plaatsvinden. Daarnaast zijn en blijven er mogelijkheden om beheermodellen af te spreken op basis waarvan het eigendom bij de gemeente blijft (vanuit behoud van basisvoorzieningen) en de vereniging meer zelfbeschikking krijgt in beheer en onderhoud van een pand of complex. Vanuit Vastgoed wordt tweejaarlijks een conditiemeting uitgevoerd op de kwaliteit van het onderhoud van het zwembad.

SOCIAAL CULTURELE VOORZIENINGEN. Sociaal culturele voorzieningen in TS 25 Ambitie is als bij “ sportvoorzieningen” : “ al onze noodzakelijke voorzieningen zijn 10

evenwichtig over het eiland verspreid en zijn op peil, toegankelijk en aantrekkelijk”. Het huidige aanbod aan voorzieningen behouden, de kwaliteit versterken en vernieuwingen stimuleren. Private partijen hebben hierin een belangrijke rol. Clustering van voorzieningen kan in belangrijke mate bijdragen aan behoud, kwaliteitsverbetering en vernieuwing van het aanbod. De gemeente wil het aanbod meer bij de samenleving zelf leggen en een terugtrekkende rol aannemen. Kansen voor gemeentelijk accommodatiebezit: Clustering van voorzieningen en multifunctioneel gebruik bij (toekomstige) leegstand; in samenspraak met instellingen komen tot beheermodellen in beheer en onderhoud van voorzieningen, waarbij de gemeente zich als eigenaar van de panden meer terugtrekt en zich naar een meer regisserende en toetsende rol ontwikkelt met name gericht op het behoud van de kwaliteit van de voorziening. Beleidskader sociaal culturele voorzieningen (niet aangetroffen). Tot de sociaal culturele voorzieningen worden gerekend de Dorpshuizen en Musea en toeristische / cultuurhistorische voorzieningen en de bibliotheek. In relatie tot het strategisch kader vastgoed is het van belang om te bepalen wanneer er in deze voorzieningen sprake is van een basis voorziening die voldoende voorziet in een maatschappelijke behoefte enerzijds en anderzijds ook als financieel rendabel c.q.

als financieel realistisch is aan te merken. Mede tegen de achtergrond van TS 25 lenen deze voorzieningen zich veelal voor huisvesting in een clustering met andere voorzieningen om bezoekersstromen te bundelen en als huurders exploitatie en beheerkosten te kunnen delen. Het is dan ook de moeite waard om dit te onderzoeken mede in relatie tot bestaande en groeiende leegstand in locaties op dorpsniveau. Op West Terschelling is dorpshuis Ons Huis niet in eigendom van de gemeente maar van een kerkgenootschap. ’t Behouden Huys is zowel qua gebouw(en) als collectie in gemeentelijk eigendom. Ook het beheer ligt bij de gemeente. Na de renovatie ligt er de ambitie om in samenwerking met de vrijwilligers deze voorziening verder te professionaliseren. Als terugtredende overheid kan de gemeente overwegen op termijn het beheer meer op afstand te zetten. Relatie met en kansen voor het gemeentelijk vastgoed. Ook hier ligt een kans op clustering van voorzieningen en gebruik. Het moment van oplevering van de renovatie van ’t Behouden Huys benutten om met medewerkers en vrijwilligers een opzet te maken voor verdere professionalisering en groei naar meer verantwoordelijkheid in beheer en onderhoud. Een en ander mogelijk ook in combinatie te bezien met de beheeraanpak in de mogelijke ontwikkeling van een museale functie in de Tonnenloods.

HAVEN Haven in TS 25. Toeristen komen steeds vaker voor kortere periodes naar het eiland en ook met een

11

eigen boot. De gemeente (maar ook Rijkswaterstaat) heeft een aantal vastgoedlocaties in het havengebied waar mogelijk kansen liggen om toeristische functies toe te voegen. Uiteraard met behoud van de visserijsector, die moet voor het eiland behouden blijven, het past in de cultuurhistorie en is sterk beeldbepalend voor het havengebied. Beleidskader Haven. De gemeente is sinds 2006 de beheerder van de haven. In de loop der jaren zijn er verschillende beleidsbepalende stukken behandeld in de gemeenteraad. De belangrijkste voorzieningen in het havengebied zijn de toeristische functie, de havens voor de passanten en de bruine vloot en natuurlijk de veerdiensten en terminal van rederij Doeksen. De passantenhaven is gemeentelijk eigendom, die wordt verpacht aan de stichting Passantenhaven. Rijkswaterstaat heeft ook bezit in het havengebied. In 2017 is Rijkswaterstaat gestart met planvorming om de Tonnenloods gedeeltelijk te (her) ontwikkelen tot een bezoekerscentrum. Toeristisch gezien is dit één van de meest kansrijke deelgebieden van de Terschellingse haven. In dit gebied bevinden zich verschillende interessante panden en complexen. Deze “hoek” in het havengebied leent zich voor toeristische functies en daarbij horende ondersteunende voorzieningen. Het is dan ook van belang om pro-actief met Rijkswaterstaat op te trekken en ook gemeentelijk bezit hierin te betrekken.

Ook bestaande functies zullen in in de planvorming op deze “ hoek” worden meegenomen, waarbij ook aandacht voor de inrichting van de buitenruimte is. Het geheel kan in samenhang dan een aantrekkelijke locatie voor toerisme worden in nauwe samenhang met de havenfunctie en vele passanten over water! Relatie met en kansen voor het gemeentelijk vastgoed. De gemeente heeft in het havengebied ook een aantal panden in bezit. Naast de Tonnenloods bijvoorbeeld de Museumwerf en aan de W. Barentszkade een drietal panden, die grotendeels leeg staan en deels dienst doen als Havenkantoor. Kansen liggen er om bezit deels vrij te spelen voor (her) ontwikkeling en of Woningbouw. Denk aan de panden aan de Barentskade: woningen, havenkantoor, maar ook de Museumwerf. Kansen liggen er om mee te liften met RWS in de ontwikkeling van de Tonnenloods. Zoals de verplaatsing van het Centrum voor Natuur en Landschap naar de Tonnenloods, waardoor de achterblijvende locatie voor woningbouw benut kan worden.

HUISVESTING GEMEENTELIJKE FUNCTIES Huisvesting gemeentelijke functies in TS 25. In TS 25 is geen specifieke aandacht voor de huisvesting van gemeentelijke functies. Beleidskader gemeentelijke huisvesting. De gemeente heeft zelf een aantal voorzieningen om gemeentelijke functies in te huisvesten. Denk daarbij aan het gemeentehuis, de gemeentewerf en een aantal gebouwen met ondersteunende functies. Op het gebied van “wonen” is ook sprake van gemeentelijke huisvesting. De

12

gemeente draagt zorg voor de huisvesting van enkele (vm) ambtenaren en (vm) bestuurders. Er is geen beleidskader hoe om te gaan met het eigen gemeentelijk woningbezit. Er is ook geen eenduidig kader hoe om te gaan met huisvesting van ambtenaren en bestuurders. Er liggen kansen om in de renovatie van de Oude Campus een deel te bestemmen voor tijdelijke huisvesting van ambtenaren en bestuurders. Hier ligt een kans om verhuizing naar de Oude Campus vanuit bestaande woningen te stimuleren en daardoor huidige gemeentelijke woningen vrij te spelen. Sommige woningen kunnen dan verkocht worden. Andere woningen zijn onderdeel van een potentiele ontwikkellocatie en worden bij realisatie gesloopt dan wel (her) ontwikkeld. Voor tijdelijke huisvesting is een huurrelatie ongeschikt vanwege vergaande huur en ontruimingsbescherming van huurders. In een situatie waar tijdelijke huisvesting of doorstroom situatie aan de orde is, is het werken met een gebruiksovereenkomst geschikter. Eigenaar en gebruiker kunnen dan een periode afspreken, waarbij de gebruiker tijdelijk geholpen is en weet dat hij naar een andere locatie op zoek moet. Een termijn van twee jaar is dan redelijk. Komt een woning leeg en is deze op termijn nodig voor een (her) ontwikkeling dan kan deze behouden blijven als woning en ingezet worden voor tijdelijke huisvesting op basis van een gebruiksovereenkomst.

Zo wordt leegstand voorkomen. Omdat het onderhoud van de woning dan uit gaat van een kortere resterende levensduur en het contract een gebruiker een beperkte (meestal tweejarige) zekerheid van huisvesting biedt, vindt de gebruikersvergoeding plaats tegen deze achtergrond. Hiertoe zullen wel selectiecriteria moeten worden opgesteld. Relatie met en kansen voor het gemeentelijk vastgoed. Er liggen nu kansen om – mede in de renovatie van de Oude Campus – uitgangspunten vast te stellen voor de tijdelijke huisvesting van ambtenaren en bestuurders en daarmee ook beweging te brengen in de gemeentelijke woningportefeuille. Er liggen kansen om bij tijdelijke huisvesting standaard te gaan werken met gebruiksovereenkomsten voor een bepaalde periode (bij voorbeeld twee jaar). Dat betekent, dat we gemeentelijke woningen die vrij komen kunnen verkopen dan wel aanhouden voor een gebiedsontwikkeling dan wel inzetten als doorstroomwoning voor noodopvang e.d. Daarnaast is het van belang om te bezien welke stimulerende maatregelen ontwikkeld kunnen worden om woningen daadwerkelijk vrij te spelen voor (her) ontwikkelopgaven.

DUURZAAMHEID Duurzaamheidsambitie in TS 25. Ten aanzien van duurzaamheid is in TS 25 de ambitie opgenomen om vanaf 2020 op

13

Terschelling zelfvoorzienend te zijn op het gebied van duurzame energie- en watervoorziening. De woning voorraad bestaat dan uit steeds meer energie neutrale woningen. Dit is vastgelegd, samen met de overige 4 Waddeneilanden, in het ambitiemanifest Duurzame Waddeneilanden. Terschelling wil zich beschikbaar stellen als proeftuin voor innovatieve concepten op het gebied van duurzaamheid en wil initiatieven stimuleren van bedrijven en kennisinstituten om innovatieve projecten op het eiland van de grond te krijgen. Belangrijke speler is de Terschellinger Energie coöperatie. Beleidskader duurzaamheid. De ambities op het gebied van duurzaamheid in TS 25 worden vertaald in specifieke beleidskaders. Er is inmiddels een beleidskader zonnevelden en er wordt gewerkt aan een beleidskader wind. Een specifiek beleidskader voor de aanpak van het eigen gemeentelijk bezit is er niet maar in de praktijk wordt duurzaamheid zowel bij verbouwingen als in onderhoudsprojecten inmiddels standaard meegenomen. ook zijn er verschillende initiatieven en regelingen die door eilanders steeds vaker benut lijken te worden. Relatie met en kansen voor het gemeentelijk vastgoed. Voor het eigen gemeentelijk vastgoed is aan te bevelen om de focus vooral te leggen op de maatschappelijke kernportefeuille die langjarig in stand zal blijven en als basisvoorziening is aangemerkt.

In de exploitatie van gemeentelijke voorzieningen kunnen met huurders en gebruikers afspraken gemaakt worden in de nog te ontwikkelen beheermodellen. Deze afspraken kunnen vervolgens worden vastgelegd in huurovereenkomsten. Cruciaal is dan wie welke duurzaamheidsinvesteringen doet en hoe de dekking dan te regelen met elkaar. De voordelen van verduurzaming vallen immers bij de huurder / gebruiker. Ook kunnen verduurzamingsopgaven meegegeven worden bij af te stoten panden waarbij een (her) ontwikkeling, sloop en / of transformatie van gebouwen aan de orde is. Bij een aantal woningen loopt een proeftuin “nul op de meter”. Goed om te bezien of dit verder is uit te breiden. Ook liggen er kansen om startende ondernemers meer ruimte te geven in vrijkomende gebouwen. Dit vooral zien in combinatie met vernieuwing van het onderwijsaanbod op MBO/HBO niveau. Hierbij kan gedacht worden aan “watermanagement en milieu”.

14

2. TOEKOMSTBESTENDIG (BASIS) VOORZIENINGENIVEAU Als we kijken naar TS 25 en de verschillende daarop gebaseerde beleidsvisies, staat Terschelling voor een enorme opgave om niet alleen de verwachte toename in leegstand in vastgoed, maar vooral ook de verwachte leegloop op het eiland tegen te gaan. Hoe behoudt je zowel jongeren als ouderen op het eiland? Absolute top prioriteiten hierin liggen dan op het woningaanbod, het versnellen van (her) ontwikkelingen op potentiele woonlocaties (prioritaire ontwikkel locaties) , maar zeker ook het behoud en versterken c.q. vernieuwen van zowel het basis, als het beroepsen hoger onderwijs op het eiland. De gemeente is op beide beleidsvelden in sterkte mate afhankelijk van marktpartijen, particulier initiatief en schoolbesturen. Het eigen vastgoed kan ingezet worden om hierin ontwikkelingen te stimuleren. Dat vraagt een proactieve, regisserende en strategisch opererende gemeente (agenderen, mobiliseren en faciliteren). Beleidsinitiatieven en - kaders waarop een gemeentelijke overheid wil sturen wijzigen in de loop der jaren. Welke activiteiten en maatregelen wil je stimuleren en wanneer en waar en hoe. Waar is behoefte aan vanuit de gemeenschap en waaraan niet. Die behoefte is cruciaal. Als er geen behoefte is en het pand wordt overcompleet dan moet je daarop sturen.

Is het verstandig om het pand te benutten voor andere ontwikkelingen of niet?. Het gemeentelijk vastgoed is bij het maken van deze afwegingen altijd volgend en niet leidend. Het strategisch kader vastgoed biedt een afwegingskader en ondersteunt bij het afwegen van scenario’s en het innemen van standpunten. De basis ligt in TS 25 de overkoepelende strategie om te bepalen wat te behouden basisvoorzieningen zijn en waar te prioriteren in (her) ontwikkelingen. Maar ook door te kijken naar bestaande panden en complexen en bezien waar het gebruik multifunctioneler kan. Wat is efficiënter en effectiever in te richten en hoe kunnen we de spreiding van voorzieningen over het eiland evenwichtig(er) plannen. Wanneer spreken we van een maatschappelijke basisvoorziening? Als een voorziening qua aanbod op het eiland zelf behouden moet blijven om nu en op langere termijn gezinnen, jongeren en ouderen te behouden en “ ontvolking “ tegen te gaan. Als een voorziening een noodzakelijke culturele dan wel toeristische voorziening is, die van belang is om het eiland aantrekkelijk te houden voor bezoekers van het eiland.

15

Een basisvoorziening hoeft niet perse in eigendom van de gemeente te zijn c.q. te blijven. Eigendom is afhankelijk van de noodzaak om gepleegde en nog te plegen investeringen met gemeenschapsgeld te borgen en risico’s daarin te beperken. Soms is het verstandig om eigendom te behouden om de positie van de gemeente te versterken in onderhandelingen met andere partners. Schematisch ziet dit er als volgt uit: Strategisch kader Vastgoed en Basis Voorzieningenniveau Terschelling

Visie 2e kw 2017

College akkoord1e opzet Strategisch kader Vastgoed

TS 25

Beleidskaders WONEN SPORT ONDERWIJS HAVEN SOCIAAL CULTURELE VOORZIENINGEN

VASTSTELLEN BASIS VOORZIENINGEN NIVEAU

VASTSTELLEN KERN EN NIET-KERN PORTEFEUILLE

GEMEENTERAAD

UITVOERINGS PROGRAMMA’S

Sept / nov 2017

September 2017: 1e beh. Strategisch kader Vastgoed

Bestuurlijke voorbereiding College BenW Ambtelijke organisatie. Route naar integrale voorbereiding en sturing Samen werken in

Samen werken aan

Bestuurlijke omgeving

Integrale werkprocessen

Oktober 2017: Communicatie buurtniveau. November 2017: Finale behandeling bij begroting 2018.

Vaststellen Nieuwe werkwijzen

13-07-17

Waarom is het nodig om basisvoorzieningen vast te stellen? Om te kunnen bepalen welke gebouwen van belang zijn om te behouden, moet je weten waar behoefte aan is nu en in de nabije toekomst. Daarbij is de behoefte veelal ook gebiedsgebonden. In feite kijken we eerst vanuit de behoefte, vervolgens vanuit het gebied en bepaal je uiteindelijk wat je doet op pandniveau. Terschelling is een eiland met een visie op “eilandniveau” in TS 25. Daaruit blijkt urgentie op het gebied van woningaanbod. De behoefte past niet bij het huidige aanbod. Verder valt op dat de behoefte in het onderwijsaanbod vraagt om uitbreiding en zo mogelijk ook vernieuwing in het aanbod. Er “lekt” nu leerlingenpotentieel weg naar de wal. Beide prioriteiten wegen zwaar in het bepalen van het voorzieningenniveau en de gewenste ontwikkelingen voor het eiland. in het vorige hoofdstuk is vanuit de verschillende beleidsvelden de relatie met TS 25 weergegeven en zijn specifieke beleidskaders in relatie tot de vastgoedportefeuille kort toegelicht. Ook is aangegeven dat vastgoed een belangrijk middel is dat kan helpen om gewenste ontwikkelingen op gang te krijgen en zo de realisatie van beleidsdoelen te ondersteunen.

16

Terschelling kent een kleine gemeenschap en het eiland is in feite in drie deelgebieden te verdelen: West, Midden en Oost. Als we gebiedsgericht naar het voorzieningenniveau op het eiland kijken dan is deze driedeling qua spreiding van voorzieningen cruciaal. Clustering van voorzieningen en gezamenlijk optrekken van partijen in beheer en onderhoud van voorzieningen werkt zonder meer kostenverlagend. Ook de duurzaamheidsambitie om in 2020 energieneutraal te kunnen zijn is hieraan te koppelen. De uitdaging is dan ook om te denken en handelen vanuit samenhang in beleid en dat te combineren met focus op de drie deelgebieden. Dit gaat leiden tot toekomstgerichte discussies en uitspraken over locatie, omvang en clustering van voorzieningen. het gemeentelijk bezit is divers en verdeeld over het eiland en betreft ook verschillende type voorzieningen. Een uitgelezen kans om te kijken waar ons eigen vastgoed kan helpen in de realisatie van het gewenste basisvoorzieningenniveau. Dat, gecombineerd met een pro-actieve opstelling van de gemeente richting onze partners en andere overheden. Een kans om meer regie (agenderen, stimuleren en faciliteren) te pakken als gemeente in deze belangrijke opgave: de toekomstbestendigheid van het voorzieningenniveau op ons eiland. Per beleidsveld brengen we hieronder de mogelijke kansen in beeld.

De focus ligt dan primair bij “kansen voor woningbouw”, “ kansen voor clustering van voorzieningen”, “kansen voor integrale ontwikkeling van gebieden / plots”. Ons eigen vastgoed zetten we daarin dan ondersteunend, afhankelijk van de kansen en mogelijkheden in! In feite is vastgoed de “ verbindende saté prikker” ! Verder heeft het onze voorkeur om gebieds- en vastgoedontwikkelingen te versnellen daar waar het kan door niet volgtijdig maar gelijktijdig te kijken naar het op gang brengen van gewenste ontwikkelingen. Ook pakken wij de rol van regisserende overheid richting onze partners en andere overheden in dit kader waar nodig en mogelijk op! Hieronder per beleidsveld de mogelijke bijdrage vanuit Vastgoed aan de verschillende beleidsvelden.

WONEN: Het opheffen van het woningtekort en het benutten van locaties waar woningbouw mogelijk is c.q. de gemeente een sturende rol kan hebben in de realisatie van woningaanbod, zijn absolute topprioriteiten waar zowel de eilanders, als de bestuurders, als de ambtenaren en marktpartijen het over eens zijn. Draagvlak hiervoor is groot. Wat kan de (gebieds) bijdrage aan deze opgave zijn vanuit vastgoed? CNL Locatie: De gemeente heeft het gebouw van het Centrum voor Natuur en Landschap in eigendom, evenals een woning aan de Schoolstraat 14 en de voormalige gemeentewerf. Deze potentiele ontwikkellocatie voor woningbouw kunnen we versneld in

17

voorbereiding nemen. Dat betekent dat er gelijktijdig gewerkt moet worden aan het vrijmaken van de huidige locaties als aan het opstellen van een ontwikkelopdracht. Zie verder in samenhang met “sociaal culturele voorzieningen”. Locatie Oude Campus: De Oude Campus is met de oplevering van de nieuwe Campus weer in bezit bij de gemeente. Uitgangspunt is doorverkoop, renovatie dan wel (her) ontwikkel opgave binnen de ruimtelijke kaders maakt het mogelijk om tijdelijke huisvesting te realiseren. De opgave is om een goede opdracht mee te geven aan deze ontwikkeling en ook ruimte voor tijdelijke huisvesting van ambtenaren en bestuurders op te nemen. Als basis voor tijdelijke huisvesting kiezen we voor gebruiksovereenkomsten. Hierdoor ontstaat tevens doorstroom in het woningaanbod. Vrijkomende woningen eveneens op basis van gebruiksovereenkomsten inzetten als de woning op termijn nodig is voor (her) ontwikkeling van de locatie. Willem Barentszkade 26, 26a en 26b: Deze panden kunnen als woning verkocht worden. Dat betekent dat deze locatie(s) vrijgemaakt moeten worden van huidig gebruik. Zie verder in samenhang onder “Haven”. Vervolgens is het van belang om dan vast te stellen welk deel van de vastgoedportefeuille “wonen” dan als basisvoorziening moet worden aangemerkt en daarmee ook op lange termijn in de ‘maatschappelijke kernportefeuille” in stand gehouden moet gaan worden.

Aan te merken als basisvoorziening in de woningportefeuille: De dienstwoning van de burgemeester. Aan te merken als af te stoten voorziening: Overige woningen worden in beginsel verkocht via het standaard verkoopproces. Als blijkt dat een woning nodig is in een te realiseren ontwikkellocatie dan is de woning onderdeel van die ontwikkeling en moet deze vrij van huur op het moment dat tot realisatie wordt overgegaan kunnen worden ingebracht. De woning moet in die situatie dus worden vrijgemaakt van huur. Dat betekent dat er met een huurder afspraken over verhuizing gemaakt moeten worden. Vervolgens kan een dergelijke woning nog wel benut worden voor gebruik voor bepaalde tijd en op basis van een gebruiksovereenkomst voor voor een bepaalde tijd. Daarbij moet dan gedacht worden aan noodopvang of aan een periode als doorstroomwoning of aan een andere vorm van tijdelijke huisvesting. Voor dergelijke gebruikssituaties zijn (selectie) criteria nodig en moet per woning worden bezien voor welk type tijdelijk gebruik de woning geschikt is en voor hoe lang.

ONDERWIJS Het uitbreiden van start kwalificaties voor jongeren op het eiland in voortgezet en beroepsonderwijs, maar ook het vernieuwen en verbreden van het onderwijsaanbod op MBO/HBO niveau is cruciaal. Dit zal er toe leiden dat jongeren (en hun familie) niet voortijdig naar de wal vertrekken. Daarnaast zullen nieuwe onderwijsvormen niet alleen jongeren behouden maar ook nieuwe jongeren aantrekken. Combineer dat 18

slim met aanbod voor startende ondernemers en het behoud van starters en mogelijk jonge gezinnen voor het eiland ligt in het verschiet. Het is van belang om de te verwachten terugloop in leerlingenaantallen te keren. De gemeente kan hierin een belangrijke rol vervullen en met schoolbesturen een lobby bij andere overheden (provincie, ministerie) starten om hierin licenties te verwerven voor het onderwijs op het eiland.

Wat kan de (gebieds) bijdrage aan deze opgave zijn vanuit vastgoed? Clustering van voorzieningen rond onderwijsinstellingen is een mogelijkheid om te komen tot multifunctioneler gebruik van panden. Zeker met te verwachten verdergaande leegstand in (school) gebouwen. De gemeente heeft uitsluitend bezit op het gebied van openbaar onderwijs en nauwe samenwerking met schoolbesturen is dan ook noodzakelijk om gewenste wijzigingen in gebruik van panden te realiseren. In West Terschelling is de Brede School enkele jaren gelden gerealiseerd. Dit is reeds een multifunctionele voorziening. Op termijn zal ook hier enige leegstand gaan ontstaan, maar er zijn voldoende mogelijkheden om deze leegstand te vullen met passende activiteiten. In Midsland ontstaat toenemende leegstand in het pand van ’t Schylger Jouw. Deze leegstand en de staat van het gebouw vragen om “scenario’s” die verdergaand multifunctioneel gebruik van het pand bespreekbaar maken. Een scenario is om bij het verkrijgen van licenties van het Ministerie de leegstand te benutten voor uitbreiding en vernieuwing van het onderwijsaanbod op VO en MBO/HBO niveau. Een ander scenario zou kunnen zijn om primair en voortgezet onderwijs gezamenlijk in dit pand te huisvesten en onderlinge (inhoudelijke) samenwerking verder te ontwikkelen.

In dat geval komt het gebouw van de basisschool vrij en kan daaraan een andere bestemming gegeven worden. Gedacht kan worden aan startende ondernemers, maar mogelijk is het gebouw ook geschikt voor alternatieve woonvormen. Het verdient aanbeveling om tezamen met schoolbesturen scenario’s te ontwikkelen voor Midsland met ondersteuning van een terzake deskundig bureau. In Hoorn is het basisonderwijs (OBS en CBS) in 1 gebouw gehuisvest aan de Duinweg 1 en 1a. De gymzaal is in gemeentelijk bezit en gehuisvest aan de Dorpsstraat 54. Hier is ook Dorpshuis De Stoek gehuisvest. Aan de Dorpsstraat 52 heeft de gemeente een woning in bezit. Het verdient aanbeveling om tezamen met schoolbesturen, verenigingen en instellingen scenario’s te ontwikkelen en te bezien of er mogelijkheden zijn voor clustering van voorzieningen in Hoorn en wat de toegevoegde waarde kan zijn voor dit gebied. Vervolgens is het van belang om dan vast te stellen welk deel van de vastgoedportefeuille “onderwijs” dan als basisvoorziening moet worden aangemerkt en daarmee ook op lange termijn in de ‘maatschappelijke kernportefeuille” in stand gehouden moet gaan worden. Aan te merken als basisvoorziening in de onderwijsportefeuille:

19

Alle onderwijsvoorzieningen op het eiland: basisonderwijs, voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs, inclusief de Hogere Zeevaartschool. Aan te merken als af te stoten voorziening: n.v.t.

SPORT Op het gebied van sportvoorzieningen zijn een aantal uitspraken gedaan. In TS 25 is aangegeven dat combinaties van voorzieningen voorzieningen sterker en efficiënter maken en ook op langere termijn betaalbaar houden. Gedacht wordt aan combinaties van dorpshuizen, sportvoorzieningen, zorgvoorzieningen en sociaal culturele voorzieningen. Wat kan de (gebieds) bijdrage aan deze opgave zijn vanuit vastgoed? Clustering van sportvoorzieningen met andere voorzieningen zou met name in samenhang met de onderwijsvoorzieningen op het eiland bezien moeten worden. Het verdient aanbeveling om sportvoorzieningen als gymzalen, openbare speelvelden, maar mogelijk ook buitensportaccommodaties te betrekken in de ontwikkeling van scenario’s zoals hiervoor omschreven bij “ onderwijs” . De gemeente wil als overheid meer terug treden en kan daarin kiezen voor eigendomsoverdracht, maar bijvoorbeeld ook met verenigingen in gesprek gaan over een beheermodel, waarbij meer verantwoordelijkheid bij de verenigingen wordt neergelegd. In zijn algemeenheid kan de gemeente als eigenaar verantwoordelijk op het gebied van beheer en onderhoud bij verenigingen en instellingen neerleggen via een maatwerk afspraken. Voor de verenging aantrekkelijk omdat zij meer grip hebben op onderhoudskosten en timing van uitvoering van werkzaamheden en minder afhankelijk zijn van de gemeente.

Voor de gemeente als eigenaar aantrekkelijk omdat zij op afstand zijn gezet en meer in een regisserende en toetsende rol kunnen optreden. Of wel als overheid terugtreden maar wel regie houden. Als basisvoorziening in de sportportefeuille zijn aan te merken: De gymzalen in West Terschelling, Midsland en Hoorn: De openbare velden in West Terschelling het veld naast Boschrijck, in Midsland de velden van SC Terschelling en in Hoorn de velden van AVV. Zwembad De Dobe in West Terschelling. Buitensportvoorzieningen SC Terschelling en AVV (lopende huurovereenkomst 2022). Af te stoten voorzieningen: Afhankelijk van nog te maken bestuurlijke keuzes en uit te werken scenario’s.

SOCIAAL CULTURELE VOORZIENINGEN De belangrijkste opgave bij deze voorzieningen is tweeërlei: ten eerste om te onderzoeken of er in beheer en exploitatie efficiencyslagen te bereiken zijn. Enerzijds de verkenning op zelfwerkzaamheid door verenigingen en instellingen en anderzijds door het overlaten van onderhoudsverantwoordelijkheid 20

door de gemeente als eigenaar. Dat vraagt om maatwerk in een aantal specifieke situaties. Ten tweede om de betaalbaarheid op lange termijn te borgen is onderzoek naar verdergaande clustering van voorzieningen van belang. Wat kan de (gebieds) bijdrage aan deze opgave zijn vanuit vastgoed? Dorpshuizen: Dorpshuizen in gemeentelijk bezit zoveel mogelijk integreren in multifunctionele voorzieningen en dit meenemen in de nog te ontwikkelen scenario’s. Musea: Verplaatsing van het Centrum voor Natuur en Landschap (CNL) naar de Tonnenloods en in deze potentiele toeristische locatie ook de voormalige museumwerf betrekken. De huidige locatie met omliggend gemeentelijk bezit direct in voorbereiding nemen als gebieds- en vastgoedontwikkeling voor woningbouw (prioritaire ontwikkellocatie). Voorts kan het beheer van de Musea geleidelijk aan meer op afstand georganiseerd worden. Verdere professionalisering en verzelfstandiging onderzoeken en op termijn bijvoorbeeld denken aan een beheerstichting voor gemeentelijke musea. De gemeentelijke rol komt dan meer op afstand en is meer regisserend. De Strandvonderijschuur is in gebruik bij buurtschap Hoorn en Lies. Als basisvoorziening aan merken in de sociaal culturele portefeuille: Dorpshuizen in West Terschelling (particulier), Midsland en Hoorn; Bibliotheek en SJT in Midsland; Museum ’t Behouden Huys; Strandvonderijschuur.

Af te stoten voorzieningen in de sociaal culturele portefeuille: CNL (huidige locatie);

HAVEN Het belangrijkste in het havengebied vanuit het gemeentelijk bezit en de gemeentelijke rol als regisseur in dit gebied, is om de haven aantrekkelijk te maken en houden voor toeristen en bezoekers over water. Het gaat dan vooral om aantrekkelijk functies toevoegen en meeliften met de ontwikkeling Tonnenloods en de behoefte aan ondersteunende havenfuncties als een havenkantoor en toiletgebouw. In het masterplan Havenvisie is het programma van eisen al benoemd. Wat kan de (gebieds) bijdrage aan deze opgave zijn vanuit vastgoed? De woningen aan de Willem Barentszkade met spoed verkopen met woonbestemming en in de huidige onderhoudsstaat. In samenhang met de opgave bij “wonen”. Dit betekent dat er voor de functie van het havenkantoor en de rampenstaf (in uitvoeringssituaties) een alternatieve huisvesting nodig is. Het programma van eisen 21

op dit punt wordt ingebracht in het project Tonnenloods. Mocht de Tonnenloods geen doorgang vinden dan is het onderbrengen van deze functie in het gemeentehuis een mogelijk alternatief. De voormalige Museumwerf: Pand Willem Barentszkade 43a herbestemmen voor een sociaal culturele functie passend in het havengebied en passend bij de ontwikkeling van de Tonnenloods. Toiletvoorziening bruine vloot. Een nieuwe toiletvoorziening voor de bruine vloot is te overwegen en ook te bezien in combinatie met ondersteunende sanitaire voorzieningen voor andere functies (Tonnenloods/inzet onderhandelingen met RWS). Mocht dit niet interessant c.q. mogelijk zijn dan de huidige locatie handhaven en investeren in renovatie. De Reddingsbootschuur is een beschermd rijksmonument. Op grond van wetgeving is de gemeente als eigenaar verplicht om dit monument goed te onderhouden. Het onderhoud laat te wensen over. Het verdient aanbeveling het gesprek hierop aan te gaan met de huidige gebruiker Duikteam Ecuador en afspraken maken over het vaststellen en nakomen van onderhoudsverantwoordelijkheden. Als basisvoorziening aan merken in de haven portefeuille: Pand Willem Barentszkade 43a “Museumwerf”. De Reddingsbootschuur.

Facilitair gebouw Passantenhaven Werkhaven 1 Toiletgebouw De Bruine vloot Werkhaven2, afhankelijk van ontwikkeling Tonnenloods Af te stoten voorzieningen in de haven portefeuille: Woningen en vm havenkantoor Willem Barentszkade 26 e.v.

HUISVESTING GEMEENTELIJKE FUNCTIES De gemeente heeft een aantal voorzieningen in eigendom voor huisvesting van eigen functies. Het gaat dan om: Het gemeentehuis; de gemeente garage; bergingen en garage / beheerdersgebouwtje oude en nieuwe begraafplaats; locatie vm Noodslacht. Het Overslagstation OMRIN afvalinzamelings- en verwerkingsbedrijf. Daarnaast heeft de gemeente een aantal woningen in bezit. Zie hiervoor onder “wonen”. In een aantal van deze woningen worden ambtenaren en bestuurders gehuisvest. Wat kan de (gebieds) bijdrage aan deze opgave zijn vanuit vastgoed? Er is behoefte aan een algemeen kader voor de tijdelijke huisvesting van ambtenaren en bestuurders. Voor bestuurders is er een rechtspositieregeling die uiteraard gerespecteerd en toegepast moet worden. Om ook in gemeentelijke woningen en gebruik van andere tijdelijke huisvestingslocaties beweging in de woningmarkt op gang te brengen is het verstandig om een algemeen kader voor de tijdelijke huisvesting van ambtenaren en bestuurders op te stellen. Dit kader moet voorzien in spelregels tijdelijke huisvesting en vrijmaken van locaties voor de reguliere woningmarkt. Passend vertrekaanbod doen om beweging te forceren. Claim leggen in onderhandelingen Oude Campus op aandeel tijdelijke huisvesting

22

ambtenaren en bestuurders in de (her) ontwikkeling / renovatie van dit complex enz. Zie in samenhang met “wonen”. Locatie vm noodslacht Oosterduinstraat 8 slopen en locatie ontwikkelen. Er zit een gebruiksovereenkomst op met de bestemming opslagruimte voor VOF Nouhuys-India. Herontwikkeling voor woningbouw of anderszins onderzoeken is de moeite waard! Aan te merken als basisvoorziening in de huisvesting van gemeentelijke functies: Het Gemeentehuis, Burgemeester Van Heusdenweg 10a, West Terschelling; De Gemeentegarage, Nieuwe Dijk 10, West Terschelling; Bergingen en garage / berging oude en nieuwe begraafplaats; Overslagstation OMRIN, Nieuwe Dijk4, West Terschelling; Ambtswoning burgemeester, Steven Wiegmanlaan 13, West Terschelling. Af te stoten voorziening: vm Noodslacht, Oosterduinstraat 8, West Terschelling.

23

3. DE BETEKENIS VAN HET VOORZIENINGENNIVEAU VOOR DE INZET VAN DE VASTGOEDPORTEFEUILLE. In de vorige hoofdstukken is vanuit TS25, beschikbare beleidskaders en scenario’s de mogelijke inzet van vastgoed uitgewerkt. Op basis hiervan zijn prioritaire opgaven te bepalen. Vervolgens zal in een tweetal uitvoeringsprogramma’s de aanpak en inhoud van opgaven specifieker gemaakt kunnen worden. In onderstaande tabellen zijn de basisvoorzieningen gecombineerd met de te realiseren prioritaire opgaven. Deze zijn cruciaal om de komende jaren het eiland en haar voorzieningen in een positieve, innovatieve en stabiliserende flow te krijgen en te houden. Cruciaal omdat het eiland zijn aantrekkelijkheid in ondersteunende voorzieningen moet behouden bij bezoekers, ondernemers en toeristen enerzijds, maar anders ook om “ontvolking” op langere termijn tegen te gaan. Jongeren boeien met een uitdagend en zo compleet mogelijk onderwijsaanbod; Starters behouden en stimuleren in wonen en werk; gezinnen meer sociale woningbouw bieden en ouderenzorg zoveel mogelijk op het eiland behouden.

Overzicht basis voorzieningen

BEHOEFTE BELEIDSVELD

BASIS VOORZIENING

ROL GEMEENTE

EXPLOITATIE

WONEN

DIENSTWONING burgemeester

Eigenaar en werkgever / zorgplicht

Instandhouding obv Huurovereenkomst . NEN 2767 niveau 3

ONDERWIJS

PO: In West Terschelling; Midsland en Hoorn.

Regierol / zorgplicht.

Brede school West Terschelling beheerstichting. Gemeentelijke exploitatiebijdrage.

VO/MBO: ’t SchylgerJouw HBO: Hogere Zeevaartschool

Initiërend tezamen met onderwijsveld in vernieuwing en uitbreiding onderwijsaanbod bij provincie en Ministerie.

Overige onderwijslocaties: exploitatie bij schoolbesturen met rijksvergoeding.

24

BEHOEFTE BELEIDSVELD

BASIS VOORZIENING

ROL GEMEENTE

EXPLOITATIE

SPORT

Gymzalen in West Terschelling, Midsland en Hoorn

Regierol, eigenaarsrol vermoedelijk bij schoolbesturen.

Verenigingen en schoolbesturen.

Buitensportaccommodat ie Sport Club Terschelling en AVV

Discussie eigendomsoverdracht / beheermodel buitensportaccommoda ties

Openbare speelvelden in Openbare speelvelden West Terschelling, vooral als Midsland en Hoorn basisvoorziening voor gebruik onderwijs Zwembad West Terschelling

Regierol gemeente, exploitatieovereenk. Optisport.

Gemeente beheer en onderhoud openbare speelvelden. Gymzalen Hoorn en West Terschelling staan solitair. In Midsland onderdeel van ’t Schylger Jouw. Bij piekbelasting alle drie nodig. Effectiviteitsslag mogelijk nog wel te maken! Zwembad exploitatie Optisport.

Algemeen: Vanuit regierol initiëren en stimuleren multifunctionele ontwikkelingen

25

SOCIAAL CULTUREEL

Museum ’t Behouden Huys Dorpshuizen in West Terschelling, Midsland en Hoorn Bibliotheek Midsland

Eigenaar / verhuurder. Eigenaar / verhuurder met uitzondering van Ons Huis in West Terschelling.

’t Behouden Huys: Beheermodel ontwikkelen in samenspraak en met gefaseerde inzet op verdere professionalisering. Op termijn mogelijk in combinatie met andere musea.

SJT Midsland Midsland Driemaster: Dorpshuis en SJT onderhuren bij Bibliotheek.

BEHOEFTE BELEIDSVELD

BASIS VOORZIENING

ROL GEMEENTE

EXPLOITATIE

HAVEN

Tonnenloods RWS (ivm project en belang in gebied)

Regierol Tonnenloods

Tonnenloods RWS. Toekomstige Exploitatie nog niet duidelijk.

Overige voorzieningen in eigendom en vooral de rol om de accommodaties aantrekkelijk , functioneel en kwalitatief op peil (NEN) te houden

Museumwerf en reddingbootschuur transformeren naar een kostendekkende huursituatie. Museumwerf meenemen in ontwikkeling Tonnenloods tegen deze achtergrond. Zie bij ontwikkelopgaven!

Museumwerf; Reddingbootschuur; Facilitair gebouw Passantenhaven. Toiletgebouw bruine vloot

Passantenhaven loopt op basis van pacht en in beginsel ongewijzigde voortzetting. Geen aanleiding tot heroverweging.

26

HUISVESTING GEMEENTELIJ KE FUNCTIES

Gemeentehuis; Gemeentegarage; Bergingen en garage begraafplaatsen; Overslagstation.

Eigenaar en werkgever / zorgplicht.

Noot: Onderzoeken op alternatieve huisvesting Havenkantoor en functie rampenstaf in gemeentehuis. Relatie met ontwikkeling Tonnenloods en verkoop havenkantoor en woningen Barentszkade.

Beheer en onderhoud vindt nu plaats in eigen beheer.

(NEN 2767 niveau 3)

Potentiele gebieds- en vastgoedontwikkelingen Locatie / plot

Betrokken vastgoed

CNL plot

CNL locatie, Burgemeester VERKOOP MET Reedekerstraat 11, West ONTWIKKELOPGAVE Terschelling; WOONBESTEMMING Oude gemeentegarage, Burgemeester Reedekerstraat 11a, West Terschelling; Woning, Schoolstraat 14, West Terschelling

Opgave

Verplaatsing van CNL naar Tonnenloods

Niet volgtijdig maar gelijktijdig ontwikkelen.

27

“OUDE CAMPUS”

Oude campus Hogere Zeevaartschool in een door natuurwetgeving beschermd gebied. ontwikkelruimte daardoor beperkt.

VERKOOP MET ONTWIKKELOPGAVE WOONBESTEMMING. (specifieke opgave). Met de oplevering van de nieuwe Campus, is de Oude Campus van de Hogere Zeevaartschool terug geleverd aan de gemeente op basis van een vooraf overeengekomen bedrag. De opgave is (woonvisie) om deze locatie door te verkopen met een woonbestemming “tijdelijke huisvesting units” voor economisch gebondenen. Van belang om aandeel tijdelijke huisvesting gemeente ambtenaren in PVE mee te nemen.

Potentiele gebieds- en vastgoedontwikkelingen Locatie / plot Betrokken Opgave vastgoed