Document · PDF

4.c. Bijlage 1 Kadernota 2026

Raadscommissie 25 juni 2025, gemeente TerschellingBij agendapunt: Kadernota 202615.911 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

De bedoeling is, na de evaluatie, de daaropvolgende acht jaar de cyclus opnieuw te starten zodat elk kind op Terschelling in aanraking komt met de belangrijkste thema’s uit de eilander cultuurhistorie. In 2026 komt het zesde thema “Burger & Bestuur” aan bod. Zoals elk jaar zal weer in samenwerking met de interne cultuurcoördinatoren van elke school op Terschelling een lesprogramma ontwikkeld worden. Historisch Centrum De uitgebreide collectie van Jan Doeksen over de Terschellinger historie wordt in 2026 verder gearchiveerd. Ook worden de geschonken archieven van diverse Terschellinger verenigingen ontsloten.

Erfgoed Terschelling Erfgoed Terschelling brengt het rijke erfgoed van het eiland digitaal samen op één centrale plek, erfgoedterschelling.nl. Op deze site worden oude documenten, foto's, voorwerpen en verhalen van het eiland digitaal bewaard en toegankelijk gemaakt. Naast het gemeente archief en museum 't Behouden Huys maken meer dan 30 lokale stichtingen/verenigingen gebruik van dit systeem. Iedereen kan de informatie bekijken via de website. Alle Terschellingers en Schylge Myn Lântse zijn bijvoorbeeld gedigitaliseerd. Erfgoed Terschelling is opgestart als project en het is nu belangrijk dat dit platform een structurele plek krijgt binnen de gemeente zodat ook de toekomstige generaties gebruik kunnen blijven maken van dit rijke archief.

Kadernota 2026

Groenbeheerplan- professionalisering uitvoering Voor het reguliere onderhoud van ons groenareaal wordt een deel van de werkzaamheden uitbesteed aan externe partijen. Denk hierbij aan het onderhoud van de vaste plant- en heestervakken in het centrum van West of het onderhoud van onze bomen. Dit werk dient te worden aanbesteed bij verschillende partijen, bij voorkeur voor een periode van minstens 3 jaar. Hiervoor dienen bestekken en toezicht op de uitvoering te worden vastgelegd. De kosten die hiermee gemoeid zijn worden opgenomen in de Begroting voor 2026.

Exotenbestrijding In samenwerking met de andere twee gebiedspartners: Staatsbosbeheer en Wetterskip Fryslân, is gewerkt aan een plan van aanpak om exoten als de Japanse duizendknoop, hemelboom en de reuzeberenklauw te bestrijden. Deze soorten zijn invasief en bedreigen onze unieke, inheemse flora. Vanuit de Europese exotenverordening hebben wij de verplichting om deze exoten te bestrijden op onze eigen terreinen (particulieren zijn zelf verantwoordelijk voor bestrijding op hun eigen terrein). Vanuit de samenwerking met Staatsbosbeheer en Wetterskip Fryslan is advies gevraagd aan een specialist op exotenbestrijdingsgebied. In het advies is aangegeven wat de meest optimale/kansrijke bestrijdingsmethodiek is. Het advies voor de gemeentegronden wordt uitgewerkt. Per soort en per locatie wordt de bestrijdingsmethode vastgelegd en de kosten van de bestrijding worden inzichtelijk gemaakt. De definitieve uitwerking wordt ter besluitvorming aan de raad aangeboden. Een deel van de bestrijding kan worden gedekt uit het reguliere groenbudget. Voor bijvoorbeeld de bestrijding van de Japanse duizendknoop zal extra krediet moeten worden gereserveerd. In 2026 tot en met 2029 dient hier jaarlijks € 40.000 voor te worden gereserveerd.

Plan van aanpak herstel elzensingels Naast het reguliere, cyclische beheer van de elzensingels is herstel van een deel van de singels nodig. Hier kunnen elzen en andere soorten die thuishoren in een singel, worden bijgeplant. Hiervoor wordt in 2026 een plan van aanpak opgesteld waaruit moet blijken welke kosten hiermee gemoeid zijn. Het plan van aanpak houdt rekening met (machinale)opgaven vanuit het hekkelen.

Kadernota 2026

Financiële verantwoording Begroting 2026 - 2029 Bedragen in € 1.000

Exploitatie Lasten 5.2 5.3

5.4 5.5 5.6 5.7 5.1 Baten 5.2 5.3

Taakveld

2026

2027

2028

2029

Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie Sportbeleid en activering

-712 -233

-679 -66 -311 -256

-679 -66 -211 -226

-679 -66 -211 -209

-102 -2.359

-86 -2.213

-86 -2.196

237 0

92 0 0 2

0 331 -2.028

0 331 -1.882

0 331 -1.865

5.1

Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie Sportbeleid en activering

Mutaties reserves Toevoegingen 5.10

Mutaties reserves

0 0

Onttrekkingen 5.10

Mutaties reserves

0 0 0 -2.028

0 0 0 -1.882

0 0 0 -1.865

5.4 5.5 5.6 5.7

Saldo programma 5

Kadernota 2026

2.6 Sociaal Domein Wat willen we bereiken? Algemeen De gemeente wil graag dat iedereen op Terschelling mee kan doen in de samenleving. Dat noemen we een participatiesamenleving. Iedereen doet mee op zijn of haar eigen manier. En als iemand hulp nodig heeft, is er een vangnet. We doen dit niet alleen, maar samen met andere organisaties, zoals Sociaal Domein Fryslân (SDF) en de samenwerking in Noardwest Fryslân. We willen dat er goede hulp en voorzieningen zijn voor iedereen. Als het nodig is, passen we deze hulp aan op de persoon. We willen vooral meer doen aan preventie en het versterken van de sociale basis. Zo hopen we dat er minder dure en zware hulp nodig is.

Belangrijke wetten Voor dit werk zijn een paar wetten belangrijk: • • • •

Jeugdwet: zorgt dat kinderen veilig en gezond kunnen opgroeien. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo): helpt mensen om zo lang mogelijk zelfstandig te wonen en mee te doen in de samenleving. Participatiewet: helpt mensen om een inkomen te hebben en werk te vinden. Wet Inburgering: helpt nieuwkomers om mee te doen in de samenleving.

Belangrijke onderwerpen voor de toekomst Voor de komende jaren zijn er een paar belangrijke onderwerpen: • • •

•

Jeugdwet: we werken aan de Hervormingsagenda Jeugd, de Regiovisie van de provincie en de plannen van SDF. Wmo: we kijken naar wonen en zorg, zoeken nieuwe oplossingen voor het tekort aan zorg (vooral door vergrijzing en personeelstekort), en bereiden ons voor op de inkoop van Beschermd Wonen en dagactiviteiten. Participatie en bestaanszekerheid: we werken aan een plan voor bestaanszekerheid, en aan regelingen zoals Leergeld, het Jeugdfonds Sport & Cultuur en andere hulp voor mensen met een laag inkomen. Ook komt er een nieuwe wet: de ‘Participatiewet in Balans’. Deze wet verandert veel. Fries Integraal Zorgakkoord: de komende jaren richt het Fries Integraal Zorgakkoord zich vooral op het versterken van de samenwerking tussen zorg, welzijn en gemeenten, met aandacht voor passende zorg op de juiste plek. Belangrijke thema’s zijn het verminderen van regeldruk voor zorgprofessionals, het verbeteren van digitale gegevensuitwisseling, en het bevorderen van gezond leven en preventie.

Participatiewet

Kadernota 2026 In 2026 gaat waarschijnlijk (deels) een nieuwe versie van de Participatiewet in. Deze heet de Participatiewet in Balans. Het is een grote verandering van de huidige wet.

Wat is het doel van deze nieuwe wet? Het ministerie wil dat mensen die gebruikmaken van de Participatiewet beter geholpen worden. De regels moeten duidelijker en eerlijker zijn. Mensen moeten weten waar ze aan toe zijn. De wet moet zorgen voor: • • • •

Een duidelijk en voorspelbaar inkomen. Begrijpelijke regels voor iedereen. Meer kansen om mee te doen in de samenleving, ook als werken (nog) niet lukt. Gelijke behandeling van inwoners binnen het hele sociaal domein.

De overheid wil dat alle wetten in het sociaal domein beter op elkaar aansluiten. Zo spreken hulpverleners dezelfde taal en krijgen inwoners overal dezelfde behandeling.

Wat is nog onduidelijk? Het is nog niet bekend hoeveel geld gemeenten krijgen om deze veranderingen uit te voeren. Ook is nog niet duidelijk hoe de invoering precies wordt ondersteund door het Rijk.

Wmo Wonen en Zorg in het gemeentelijk beleid Wonen en Zorg is een wettelijk verplicht thema binnen het gemeentelijk woonbeleid en moet uiterlijk in 2025 door alle gemeenten zijn uitgewerkt. De regels over urgentie (wie met voorrang een woning krijgt) en de WoonZorgvisie worden geïntegreerd in de omgevingsvisie en vormen samen een belangrijk onderdeel van het nieuwe volkshuisvestingsprogramma.

Beschermd Wonen vanaf 2026 Aan het einde van 2025 is de provincie klaar met het inkopen van Beschermd Wonen. Vanaf 1 januari 2026 starten er twee nieuwe vormen van hulp: • Intramuraal Beschermd Wonen (wonen met intensieve begeleiding), • Ambulant Beschermd Wonen (intensieve begeleiding terwijl iemand zelfstandig woont) We gaan samen met de andere Friese Waddeneilanden en Sociaal Domein Fryslân (SDF) kijken hoe we Beschermd Wonen op de eilanden kunnen aanbieden. Dit hangt samen met onze WoonZorgvisie. We kijken daarbij ook naar tijdelijke woonruimte voor zorgmedewerkers die van de wal komen.

Nieuwe inkoop dagbesteding in 2026

Kadernota 2026 In 2026 kopen we nieuwe dagbesteding in via de Wmo. Deze dagbesteding helpt mensen om weer mee te doen in de samenleving, bijvoorbeeld door werk of activiteiten. We willen vooral: • •

Meer plekken voor mensen met dementie of niet-aangeboren hersenletsel (NAH), En meer ondersteuning in de stap van zorg naar werk.

Verandering in eigen bijdrage Wmo vanaf 2027 Vanaf 1 januari 2027 verandert de manier waarop mensen betalen voor hulp via de Wmo. Nu betaalt iedereen een vast bedrag van € 21 per maand. Vanaf 2027 hangt het bedrag af van iemands inkomen en spaargeld. Waarom verandert dit? Omdat nu ook mensen hulp krijgen die het zelf kunnen betalen. Daardoor zijn er wachtlijsten en hoge kosten voor gemeenten. De nieuwe regels zorgen ervoor dat hulp beschikbaar blijft voor mensen die het echt nodig hebben.

Wat moeten we als gemeente doen? We moeten ons goed voorbereiden. Dat betekent: • Onze (ICT-)systemen aanpassen, • Inwoners op tijd uitleggen wat er verandert, • Keuzes maken over wie wel of geen eigen bijdrage moet betalen, en waarom. Als gemeente mogen we daar zelf keuzes in maken.

Jeugdwet De Hervormingsagenda Jeugd is een landelijke afspraak tussen de Rijksoverheid en gemeenten. Het doel is om de jeugdhulp beter te maken en de kosten beter onder controle te houden. Gemeenten krijgen hierbij strengere landelijke regels. Die gaan over: • • • •

Hoe je bepaalt of iemand recht heeft op jeugdhulp (indicatie), Hoe organisaties moeten samenwerken, Hoe je de kosten beheerst, En hoe je zorgt voor goede kwaliteit van hulp.

Er is een speciaal plan gemaakt: het Richtinggevend kader Toegang, lokale teams en integrale dienstverlening. Dit plan beschrijft wat goede lokale gebiedsteams nodig hebben, zoals: • • •

Welke basiskennis en vaardigheden medewerkers moeten hebben, Hoe teams moeten samenwerken met andere hulpverleners, En hoe ze inwoners goed en snel moeten kunnen helpen.

Concreet betekent dit voor onze gemeente:

Kadernota 2026 • • • •

Onze Eilandteammedewerkers blijven en zijn goed opgeleid en georganiseerd. De manier waarop inwoners toegang krijgen tot jeugdhulp wordt duidelijker en meer gelijk in heel Nederland. Het Eilandteam behoudt en versterkt de bestaande samenwerking met onze scholen, onze huisartsen en de jeugdzorg. Er komt nog meer aandacht voor het bieden van hulp dichtbij huis, zodat kinderen en gezinnen sneller en beter geholpen worden.

Fries Integraal Zorgakkoord Van zorg naar gezondheid in Friesland Net als andere Friese gemeenten werkt Terschelling aan een verandering: van alleen zorgen voor zieke mensen naar het bevorderen van gezondheid. Deze verandering is afgesproken in het Friese Zorgakkoord, FRIZA. Het doel is om de zorg ook in de toekomst goed, betaalbaar en bereikbaar te houden.

Een speciaal rapport, het regiobeeld, laat zien hoe het gaat met de gezondheid van de Friezen, welke sociale factoren invloed hebben en hoeveel zorg er wordt gebruikt. Op basis daarvan is een regioplan gemaakt, met afspraken tussen zorgorganisaties, gemeenten, zorgverzekeraars en welzijnspartijen – ook Terschelling doet mee. Om deze afspraken uit te voeren, wordt gewerkt aan een gezamenlijke werkagenda voor Friesland.

Wat zijn de belangrijkste thema’s van FRIZA? FRIZA werkt met 5 fundamenten (de basis) en 4 opgaven (de doelen): De 5 fundamenten zijn: • Sterke sociale basis (zoals buurtwerk en vrijwilligers) • Sterke eerstelijnszorg (zoals huisartsen) • Aandacht voor personeel in de zorg • Meer gebruik van digitale zorg • Inwoners betrekken en bewust maken De 4 opgaven zijn: • • • •

Gezond en kansrijk opgroeien Gezond ouder worden Mentale gezondheid en veerkracht Toekomstbestendige ziekenhuiszorg

In 2025 en 2026 worden deze plannen verder uitgewerkt in een aanpak die past bij Terschelling. Daarbij sluiten we aan bij wat er nu al gebeurt in de gemeente. Voor de uitvoering komen extra middelen beschikbaar, maar hoeveel dat precies is, wordt nog bepaald.

Kadernota 2026

Financiële verantwoording Begroting 2026 - 2029 Bedragen in € 1.000

Exploitatie Lasten 6.1 6.3 6.4 6.5 6.60 6.71 6.75 6.76 6.82 6.21 6.81

Baten 6.1 6.3 6.4 6.60 6.71 6.21 6.81

Taakveld

2026

2027

2028

2029

Samenkracht en burgerparticipatie Inkomensregelingen WSW en beschut werk Arbeidsparticipatie Hulpmiddelen en diensten (WMO) Begeleiding (WMO) Jeugdhulp ambulant regionaal Jeugdhulp met verblijf regionaal Jeugdbescherming Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)

-426

-553 -279 -40 -198

-577 -280 -41 -204

-594 -281 -42 -210

-1.040 -1.033 -127 -53 -464

-1.064 -1.057 -127 -54 -434

-1.077 -1.115 -130 -56 -434

-4.213

-4.264

-4.365

472 43 4

417 43 4

39 0

656 -3.557

656 -3.608

601 -3.764

Samenkracht en burgerparticipatie Inkomensregelingen WSW en beschut werk Hulpmiddelen en diensten (WMO) Begeleiding (WMO) Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)

Mutaties reserves Toevoegingen 6.10

Mutaties reserves

0 0

Onttrekkingen 6.10

Mutaties reserves

0 0 0 -3.557

0 0 0 -3.608

0 0 0 -3.764

Saldo

Kadernota 2026 Taakveld

2026

2027

2028

2029

programma 6

Kadernota 2026

2.7 Volksgezondheid en milieu Wat willen we bereiken? Het programma volksgezondheid en milieu heeft als doel om zowel mens als milieu te beschermen en te bevorderen. De focus op het gebied van gezondheid ligt onder andere op een integraal preventief gezondheidsbeleid en er wordt aandacht besteed aan inclusie en anti-discriminatie. Hierbij wordt gestreefd naar een gezonde en veilige leefomgeving voor iedereen. Binnen het programma wordt ook aandacht besteed aan duurzaamheid en circulariteit. Het geactualiseerde uitvoeringsprogramma Terschelling Samen Duurzaam 2023-2026 vormt de basis voor de acties die het komende jaar genomen worden. Het belangrijkste doel van het programma is het reduceren van de CO2-uitstoot, wat in lijn is met de duurzaamheidsdoelstelling van het rijk. Om dit te bereiken, zullen we ons onder andere richten op het verduurzamen van de gebouwde omgeving, het sluiten van kringlopen op het eiland en het bevorderen van participatie. Dit alles met als uitgangspunt een toekomstbestendige energie-infrastructuur op het eiland. Door deze acties te ondernemen, dragen we bij aan een gezonde leefomgeving voor mens en milieu en zetten we stappen richting een duurzame toekomst.

Integraal preventief gezondheidsbeleid Brede Spuk De Brede Spuk loopt tot 2027. De programma's en regelingen op de vijftien onderdelen op de thema’s sporten beweegstimulering, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering, en het versterken van de sociale basis samen worden met behulp van de gelden van de Brede Spuk bekostigd. Jeugd en preventie Huidige programma's die bijdragen aan het welzijn van de jeugd, zoals Helder Terschelling worden gecontinueerd. Daarnaast is in 2025 de Aanjager Sociale Veiligheid gestart die, naast Helder Terschelling, de veiligheid en het (mentaal) welzijn van de jeugd verder bevordert. Er wordt structureel samengewerkt met diverse maatschappelijke partijen om dit professioneel en goed te laten verlopen.

Inclusie en anti-discriminatie LIA In 2025 wordt de Lokale Inclusie Agenda (LIA) opgesteld. Dat is een vereiste vanuit het VN-verdrag Handicap. Deze wordt vanaf 2026 uitgevoerd. Door middel van de LIA wordt er meer aandacht besteed aan mensen met een fysieke en/of geestelijke beperking en hoe zij zo goed mogelijk mee kunnen doen aan de maatschappij. Discriminatie Er wordt meer aandacht besteed aan discriminatie en het melden daarvan door de inzet van diverse mediakanalen. Het gaat daarbij om discriminatie op alle gronden zoals geslacht, geaardheid (inclusief LHBTIQ+), huidskleur, afkomst, geloofsovertuiging en beperking. Het effect daarvan wordt gemeten en gebruikt voor toekomstige programma's en/of beleid.

Kadernota 2026 De samenwerking met kenniscentrum Tûmba blijft gecontinueerd. Er zijn in 2025 afspraken gemaakt dat Tûmba één à twee keer per jaar naar het eiland komt voor het verzorgen van informatiebijeenkomsten, workshops of cursussen.

Lagere uitstoot CO2 We stimuleren eilander bewoners en bedrijven om hun huis of bedrijfspand energiezuiniger te maken. Dat doen we met energiecoaches die advies geven en de gemeentelijke subsidieregeling voor isolatiemaatregelen, waar veel gebruik van wordt gemaakt. We hebben een energiecoach voor mensen met een kleine beurs. Die werkt nauw samen met het eilandteam en de woningcorporatie. Hij helpt mensen met praktische zaken als tochtrips en radiatorfolie, en we hebben een regeling om oude koelkasten en ander witgoed om te ruilen voor moderne, energiezuinige apparaten. We gaan verder met het ontwikkelen van een innovatief warmtenet voor een deel van West-Terschelling. We gaan daar ook de bewoners en bedrijven bij betrekken. Pas als alle consequenties duidelijk zijn nemen we een beslissing of het project haalbaar is om uit te voeren. Dit is waarschijnlijk in 2025. In het kader van de regiodeal stimuleren we samen met de andere eilanden de verduurzaming van recreatiewoningen, maatschappelijke panden en oude en karakteristieke panden die vaak moeilijk te isoleren zijn. We werken de aanpak samen uit. We ondersteunen projecten voor de opwek van duurzame energie, binnen de regels van gemeente, provincie en rijk. We werken samen met de andere eilanden, de provincie en de netbeheerder Liander aan een toekomstbestendig netwerk van kabels en leidingen.

De netcongestie zal ons zeker tot 2035 beperken in de mogelijkheden van de energietransitie. Nog in 2025 willen we met een speciale regisseur bedrijven ondersteunen bij het zoeken en vinden van oplossingen ‘achter de meter’.

Klimaatdialoog Hoofdvraag en doelstelling Klimaatdialoog Wat ervaren de bewoners van Terschelling als klimaatrisico’s en wat kunnen ze hier in de toekomst zelf tegen doen? Het doel is het op gang brengen van bewustwording door het gesprek – en de discussie – aan te gaan over klimaatverandering en wat dat nu en in de toekomst betekent voor Terschelling en haar bewoners. Niet alleen om bewustwording te creëren, maar ook om ervaringen en zorgen te delen, kennis te vergaren en te zoeken naar handelingsperspectief. Niet alleen bewoners kunnen zelf het nodige doen, maar wij kunnen met informeren en delen van kennis ook zorgen voor meer begrip voor noodzakelijke - en soms overlast gevende - maatregelen. Juist in die informatievoorziening blijven overheden vaak in gebreken en lopen ze uiteindelijk op vast (tegenstand). Vanzelfsprekend zullen overheden maximaal duidelijk moeten maken wat hun specifieke verantwoordelijkheid is als het gaat om het voorkomen van wateroverlast en overlast door droogte en hoe zij die verantwoordelijkheid denken in te vullen.

Kadernota 2026 Er zijn middelen nodig om dit proces/ het project te laten draaien de komende jaren. We moeten hierin als gemeente de lead nemen en de andere betrokken overheden/ organisaties actief in dit proces laten participeren. Het proces zal zoveel mogelijk van onderop worden benaderd. Daarnaast is het goed om gebruik te maken van de reeds bestaande samenwerking en kennisuitwisseling vanuit het project Toekomstperspectief Polder Terschelling.

Natuur(beleid) Beleidskader Natuur Waddenzee Het Rijk is gestart met het opstellen van het Beleidskader Natuur Waddenzee. Hierbij worden alle stakeholders betrokken. Er ligt een concept plan van aanpak over hoe de realisatie van het kader de komende tijd wordt vormgegeven. Met het beleidskader wil het Rijk komen tot een integrale aanpak die de druk op de natuur vermindert en die bijdraagt aan de gewenste balans tussen ecologie en economie. Voor de Waddeneilanden is het belangrijk dat de eilanden leefbaar blijven. De Waddeneilanden hebben gezamenlijk benadrukt bij het Rijk dat ze graag actief willen worden betrokken in het proces om het draagvlak van het beleid te vergroten. Uitvoering Boschplaatvisie Op dit moment wordt er door de provincie in overleg met andere stakeholders (waaronder de gemeente) gewerkt aan het uitvoeringsprogramma van de visie. Het doel is behoud en versterking van de kwaliteiten van de Boschplaat. De Boschplaat wordt vanuit samenhang bekeken en in samenwerking opgepakt. Het is een gezamenlijk programma van de provincie Fryslân, Rijkswaterstaat, de gemeente Terschelling en Staatsbosbeheer. Deze organisaties zijn vertegenwoordigd in de stuurgroep Boschplaat. De stuurgroep bewaakt de samenhang en de principes en randvoorwaarden uit de visie. Ook staan ze voor het gezamenlijke verhaal, de communicatie en participatie.

Het programma wordt geleid door een onafhankelijk programmamanager en programmasecretaris, die dit namens de samenwerkende partners doen.

Groot onderhoud milieustraat De milieustraat op Terschelling heeft een renovatie nodig. Dit is reden om te kijken naar de functionaliteit van de milieustraat. Om meer ruimte te kunnen bieden aan voorscheiding van verschillende deelstromen wordt de milieustraat heringericht. Dit sluit aan op het streven naar een meer circulair afvalbeleid. In 2025/2026 wordt een plan opgesteld voor de renovatie. Dit plan wordt voorgelegd aan de gemeenteraad.

Riolering Het water- en rioleringsprogramma (WRP) Terschelling 2025-2029 vormt de basis voor de rioleringsactiviteiten in 2026. De resultaten van de rioolinspecties uit 2025 worden gebruikt om te beoordelen of en zo ja, waar welke noodmaatregelen noodzakelijk zijn om de riolering in de komende jaren goed te laten functioneren. In het WRP is hiervoor een beperkt budget gereserveerd. Als er omvangrijke noodmaatregelen noodzakelijk zijn wordt een aanvullend krediet aangevraagd. 48

Kadernota 2026 De inspectieresultaten worden ook gebruikt om het beheerbestand te actualiseren. Het geactualiseerde beheerbestand is de basis voor de rioolmodellen. Met behulp van de rioolmodellen worden in 2026 masterplannen opgesteld voor de riolering in 2080. Op basis van de masterplannen, de rioleringskwaliteit en de opgave voor wegen en groen worden maatregelen opgesteld. De uitvoering van de maatregelen staat gepland vanaf 2027. Vanaf 2026 wordt het toezicht op het gebruik van de riolering aangescherpt. In eerste instantie ligt de focus het handhaven van het onderhouden van de olie- en vetafscheiders. Daarnaast wordt ingezet op het voorkomen van hemelwaterafvoer via drukriolering. In januari 2025 heeft de gemeenteraad het Water- en Rioleringsprogramma vastgesteld. Over de financiering van dit programma is echter nog geen besluit genomen. Indien de rioolheffing de komende jaren slechts trendmatig stijgt, is een aanzienlijke storting vanuit de algemene reserve in de voorziening ‘groot onderhoud riolering’ noodzakelijk. Dit zou in strijd zijn met het uitgangspunt van een kostendekkende rioolheffing. Om de betaalbaarheid van het rioleringsstelsel op lange termijn te waarborgen, achten wij het wenselijk om investeringen te dekken uit de voorziening groot onderhoud riolering. Dit betekent dat de rioolheffing meer dan trendmatig zal moeten stijgen.

Om deze stijging te beperken tot circa €20 à €25 per jaar, stellen wij voor om voor de gehele planperiode 2025–2029 een eenmalige storting van €1.375.000 (5 x €275.000) vanuit de algemene reserve te doen in de voorziening. Daarnaast geven wij invulling aan de wens van de raad om de BTW te compenseren via het BTW-compensatiefonds. Dit heeft als consequentie dat er minder middelen beschikbaar zijn voor algemene doeleinden. Per investering zal worden beoordeeld of deze ten laste komt van de voorziening groot onderhoud of geactiveerd wordt. Voor de daaropvolgende planperiode (vanaf 2030) kan opnieuw een afweging worden gemaakt.

Watersysteem (oppervlakte- en grondwater) Onderhoud hekkelen In 2026 besteedt de gemeente het onderhoud van de schouwwateren waarvoor de gemeente (deels) verantwoordelijk is opnieuw aan voor de periode 2026-2028. Het onderhoud van de schouwwateren ligt bij de perceel eigenaren aan weerszijde van de watergang. Ter voorbereiding op de aanbesteding wordt een plan van aanpak opgesteld waarbij de verantwoordelijkheden tussen de gemeente en de perceel eigenaar aan de andere zijde van de watergang wordt vastgelegd.

Het hekkelen wordt nu deels machinaal en deels handmatig gedaan. Het streven is om in de toekomst zoveel mogelijk watergangen machinaal te hekkelen. Hiervoor moet mogelijk de inrichting van de oevers worden aangepast. Indien door het aanpassen van de oevers meer machinaal gehekkeld kan worden, wordt hier een plan van aanpak opgesteld en een krediet aangevraagd.

Verbeteren oppervlaktewatersysteem

Kadernota 2026 Het oppervlaktewatersysteem is essentieel voor het beperken van (grond)wateroverlast. De diepte van de watergangen is niet overal optimaal waardoor duikers te vaak verstoppen. Ook zijn niet alle duikers in optimale staat waardoor de waterafvoer soms beperkt wordt. Daarnaast is er achterstallig onderhoud aan de zogenaamde “overige wateren”. Dit zijn wateren waarvoor geen onderhoudsplichtige is en waar het waterschap geen toezicht houdt op het onderhoud. Om (grond)wateroverlast te beperken is het belangrijk dat het watersysteem als geheel goed functioneert. Dit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van het Wetterskip, de gemeente en de perceelseigenaren. In 2026 wordt de inventarisatie van de duikers en watergangen, die (deels) in het beheer van de gemeente zijn, afgerond. Daarmee ontstaat er een compleet overzicht van wat de gemeente beheert en wat de onderhoudstoestand is. Urgente gebreken in de duikers worden aangepast. Door middel van “klimaatdialogen” worden voor de kernen Hoorn en Oosterend plannen opgesteld om het watersysteem te verbeteren. Voor zowel het verhelpen van gebreken aan de duikers als het voeren van de “klimaatdialogen” wordt krediet aangevraagd. In 2027 worden de resultaten van de “klimaatdialogen” uitgewerkt in maatregelpakketten die vanaf 2027 uitgevoerd kunnen worden. In 2026 wordt gestart met het op diepte brengen van de schouwwateren.

We starten met het op diepte brengen van de watergangen voor en na de duikers om de kans op verstopping van de duikers te verminderen. Daarnaast wordt in een periode van 10 jaar gewerkt aan het op diepte brengen van alle schouwwateren waarvoor de gemeente (deels) verantwoordelijk is. We doen dit in overleg met perceel eigenaar aan de andere zijde van de watergang In 2026 worden in de dorpskernen Hoorn en Oosterend zogeheten klimaatdialogen georganiseerd. Deze dialogen vormen de basis voor het opstellen van plannen om het lokale watersysteem toekomstbestendig in te richten. De uitkomsten van deze gesprekken worden in 2027 vertaald naar maatregelpakketten, die vanaf dat jaar kunnen worden uitgevoerd. In samenwerking met de provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en Staatsbosbeheer willen wij een integraal waterplan opstellen. Dit plan draagt bij aan een klimaatbestendige, veilige en leefbare leefomgeving, met aandacht voor waterkwaliteit, waterkwantiteit, ecologie en ruimtelijke ontwikkeling. Voor de uitvoering van de volgende onderdelen wordt krediet aangevraagd: · Het inventariseren van de duikers en het herstellen van gebreken; · Het wegwerken van achterstallig onderhoud aan het watersysteem; · Het organiseren en uitvoeren van de klimaatdialogen; · Het opstellen van een integraal waterplan

De aanpak voor het op orde brengen van het watersysteem heeft verplichte en niet verplichte onderdelen in zich. Voor de niet verplichte onderdelen kan er door de raad een keuze gemaakt worden. De keuze wordt voorgelegd aan de raad bij het aanvragen van de kredieten.

Kadernota 2026

Plaagdierbestrijding Op Terschelling komt momenteel de bruine rat en een steenmarter voor. Deze soorten vormen een bedreiging voor de biodiversiteit (kwetsbare grondbroeders) op het eiland. Daarnaast kan de bruine rat een bedreiging vormen voor de volksgezondheid (d.m.v. verspreiding van ziektes) en veiligheid (ondergraven van dijken). Voor het efficiënt in toom houden van de ratten en de steenmarter is structureel budget nodig. Voor 2026 worden als doelen gesteld: • • •

Terugdringen van de rattenpopulatie plus steenmarter tot een ecologisch verantwoord minimum. Beschermen van kwetsbare soorten en natuurlijke habitats. Zorgen voor een veilig en gezond eiland voor inwoners en bezoekers.

Toekomst afvalinzameling Om afvalinzameling efficiënter, veiliger en esthetischer te maken, wordt bekeken of de bovengrondse afvalbakken gefaseerd kunnen worden vervangen door ondergrondse containers. Dit vermindert zwerfvuil, voorkomt overlast door ongedierte, en optimaliseert de beschikbare ruimte. Bovendien draagt het bij aan een nettere leefomgeving. In 2026 wordt bekeken of dit (financieel) haalbaar is en wordt dit ter vaststelling voorgelegd aan de raad. Indien de huidige situatie in stand wordt gehouden, wordt in 2026 een chip-actie uitgevoerd voor de bestaande bakken. Daarmee worden ongechipte bakken voorzien van een chip en worden alleen nog de bakken met een chip geleegd. Met deze werkafspraak wordt de gemeente niet belast met doorberekende kosten voor het extra legen van bakken vanuit Omrin. In het kader van de Regiodeal wordt nog in 2025 integraal bekeken welke verbeteringen we kunnen realiseren als het om onze totale afvalstromen gaat.

Kadernota 2026

Financiële verantwoording Begroting 2026 - 2029 Bedragen in € 1.000

Taakveld

2026

2027

2028

2029

Exploitatie Baten 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria

59 940 1.243 0 11 2.253

0 940 1.266 0 11 2.217

0 940 1.291 0 11 2.242

Lasten 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria

-461 -761 -1.243 -495 -20 -2.980 -727

-305 -761 -1.266 -508 -20 -2.860 -643

-316 -761 -1.291 -522 -20 -2.910 -668

Mutaties reserves Onttrekkingen 7.10

Mutaties reserves

0 0

Toevoegingen 7.10

Mutaties reserves

0 0 0 -727

0 0 0 -643

0 0 0 -668

Saldo programma 7

Kadernota 2026

2.8 Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing Wat willen we bereiken? De gemeente Terschelling wil werken conform de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging, wat een grote impact heeft op de organisatie. Er zijn hiervoor verschillende acties gepland, waaronder het opstellen van de Omgevingsvisie en het gebiedsdekkend omgevingsplan, het trainen van medewerkers en het opleiden van trainees en junioren tot volwaardige vergunningverleners. Daarnaast is er een ambitie om betaalbare woningen te realiseren, maar dit is afhankelijk van weten regelgeving, afspraken met WoonFriesland en marktomstandigheden. We werken aan het vernieuwen van de dienstverleningsovereenkomst voor verplichte basisregistraties.

Omgevingswet In 2026 werken we door aan de instrumenten van de Omgevingswet, waaronder omgevingsvisie en omgevingsplan en het leren werken met de omgevingsvergunning. Hierbij wordt een integrale aanpak gevolgd waarbij participatie een belangrijke rol speelt. Omgevingsvisie De omgevingsvisie is een wettelijke verplichting die volgt uit de Omgevingswet. Op 1 januari 2027 moet de visie door de gemeenteraad zijn vastgesteld. Eind 2023 is het participatieproces gestart waarin bewoners en bezoekers zijn gevraagd wat zij belangrijk vinden op Terschelling. Met deze input wordt in 2025 een visie opgeleverd, die vervolgens een verdere basis vormt voor overig beleid en programma's op thema's zoals mobiliteit, wonen, recreatie, verduurzaming, klimaatadaptatie en ondernemen. Omgevingsplan In 2026 gaan we een eerste proefpublicatie van het deelomgevingsplan (Midsland) doen. Verder wordt er gewerkt aan verschillende plannen om specifieke gebiedsontwikkelingen mogelijk te maken. Daarnaast werken we aan het opstellen van een transitieplan om uiteindelijk in 2032 te komen tot een gebiedsdekkend omgevingsplan. Nota Ruimtelijke Kwaliteit We gaan de welstandsnota uit 2008 vervangen door de Nota Ruimtelijke Kwaliteit (NRK). In deze nota wordt beschreven wat wij zien als een kwalitatief goede ruimtelijke omgeving op ons eiland en werkt de eisen en regels daarvoor uit.

De nota gaat zowel over gebouwen, als over de inrichting van de fysieke leefomgeving. Werken met de Omgevingswet & WKB Tenslotte blijft het leren werken met de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging bouw (WKB), de nieuwe procedures en de nieuwe systemen een aandachtspunt dat tijd kost.

Integrale Waterveiligheidstrategie (IWVS)

Kadernota 2026 In het Deltaprogramma 2021 staat dat voor elk Waddeneiland een veiligheidsstrategie moet worden gemaakt voor waterveiligheid bij hoogwater en overstromingen, gebaseerd op het principe van meerlaagsveiligheid. Voor elk eiland is in 2024 een plan gemaakt en is er een ambitieniveau gekozen. Dit ambitieniveau bepaalt het in de toekomst omgaan met het risico van overstroming en de stijgende zeespiegel. De insteek is het uitgangspunt van schuilen, overleven en een basis voor herstel van de vitale infrastructuur. Uitgangspunt van dit ambitieniveau is het draaiende houden van nutsvoorzieningen en infrastructuur tijdens calamiteiten. Ook worden voorbereidingen getroffen voor een spoedig herstel van het eiland na afloop van de calamiteit. Het is in 2026 de bedoeling om concreet invulling te geven aan het ambitieniveau door het opstellen van het uitvoeringsprogramma. Hiermee zal in 2025 al worden gestart. Dit zal door de eilanden gezamenlijk worden opgepakt maar individueel worden uitgewerkt. Ten behoeve hiervan is 15.000 euro begroot.

Woningbouw In het kader van de woningbouwopgave op het eiland wordt er gewerkt aan de ontwikkeling van diverse grotere woningbouwlocaties. Het komende jaar wordt gewerkt aan de voorbereidingen voor het mogelijk maken van de bouw van betaalbare woningen op de locaties Klein Zuidermiede, Halfweg, CNL locatie en diverse kleinere locaties. Klein Zuidermiede Voor Klein Zuidermiede is een plan van 10 sociale huurwoningen van WoonFriesland in voorbereiding, waarvoor de planologische procedure wordt afgerond in 2026. Verder wordt het bouwrijp maken voorbereid, opdat in 2027 gestart kan worden met de bouw; dit kan niet eerder vanwege de netcongestie. Halfweg Op Halfweg wordt samengewerkt met RaboSmartBuilds (RSB) om te komen tot een programma van 40-50 huurwoningen in het middensegment. Deze woningen zijn bedoeld voor werknemers en starters. 2026 staat in het teken van de verdere uitwerking van de plannen; dit betreft uitwerking van de samenwerking tussen RSB en de gemeente, de planologische procedure en de voorbereidingen voor het bouw- en rijp maken. CNL-locatie Voor de CNL locatie wordt een programma van minimaal 14 sociale huurwoningen beoogd, waarbij de doelgroep senioren is. Samen met WoonFriesland wordt dit plan in 2026 verder voorbereid.

Overige initiatieven Ook voor andere locaties wordt verkend of er betaalbare woningbouw valt te realiseren. Zo loopt er een traject met Jij & Wonen met een combinatie van initiatiefnemers (bewoners) om sociale huurwoningen voor starters en werknemers te realiseren verspreid op het eiland. Hiervan wordt in 2026 helder of er sprake is van haalbare plannen. Daarnaast zitten er tal van particuliere initiatieven in de pijplijn, die leiden tot extra woningbouw op het eiland. In de huidige setting worden er gemiddeld per jaar zo’n 10 woningen op deze manier toegevoegd aan de betaalbare voorraad op het eiland.

Kadernota 2026

Uitvoering gebouwenbeheerplan In het gebouwenbeheerplan 2024-2028, dat is vastgesteld in 2024, zijn de onderhouds- en investeringsplannen voor de gemeentelijke gebouwen opgenomen. Voor de komende jaren staat een projectmatige aanpak van een aantal gebouwen op de planning. Voor 2026 gaat om groot onderhoud en verduurzaming van de gemeentewerf. Voor de jaren daarna gaat het om het sportgebouw Hoorn en het gemeentehuis. Aanpak van de Driemaster staat eveneens voor 2026 in de planning, maar de uitvoering zal worden gecombineerd in de planning voor de aanpak van SG ’t Schylger Jouw. Voor een aantal gebouwen moeten nog keuzes worden gemaakt. Afhankelijk van die keuzes wordt het gebouwenbeheerplan gevolgd of wordt een andere lijn gevolgd. Dit geldt voor de gebouwen op de haven en voor de gebouwen die ook in het IHP voor de onderwijsgebouwen zijn opgenomen. Voor de haven is in 2025 de consolidatie van kracht geworden. in het eerste jaar wordt door de Stichting Waddenhaven Terschelling een advies uitgebracht welke gebouwen de Stichting in de toekomst heeft om het beheer van de haven te kunnen uitvoeren. Daarna zullen de plannen voor de havengebouwen worden uitgewerkt. Voor de gebouwen die een relatie met het IHP hebben is de stand van zaken dat de gymzaal in Hoorn zal worden nieuwgebouwd bij de basisscholen 't Jok.

Het dorpshuis in Hoorn zal groot onderhoud krijgen en worden verduurzaamd op de huidige locatie. De gymzaal in West zal ook op de huidige locatie groot onderhoud krijgen en worden verduurzaamd op de huidige locatie. De uitvoering van deze projecten moeten nog precies worden ingepland.

Kadernota 2026

Financiële verantwoording Begroting 2026 - 2029 Bedragen in € 1.000

Exploitatie Lasten 8.1 8.2 8.3 Baten 8.2

Taakveld

2026

2027

2028

2029

Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Wonen en bouwen

-232 -8

-1.708 -1.948

-1.668 -1.908

-1.468 -1.708

1.076 1.076 -872

476 476 -1.432

476 476 -1.232

8.3

Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Wonen en bouwen

Mutaties reserves Toevoegingen 8.10

Mutaties reserves

0 0

Onttrekkingen 8.10

Mutaties reserves

0 0 0 -872

0 0 0 -1.432

0 0 0 -1.232

Saldo programma 8

Kadernota 2026

3. Conclusie De Kadernota die wij u hierbij aanbieden laat in meerjarenperspectief, maar niet voor het jaar 2028, slechts een sluitende begroting zien als wordt besloten tot het nemen van een aantal specifieke maatregelen. . Zoals de inventarisatie van lopende ontwikkelingen, wettelijke verplichtingen en wensen laat zien, moeten belangrijke keuzes worden gemaakt om de begroting voor 2026 daadwerkelijk (bijna) sluitend te krijgen. Bij een deel van de genoemde ontwikkelingen betreft het wettelijke taken, hetgeen ons voor extra uitdagingen plaatst. De financiële vooruitzichten vereisen een zorgvuldige herziening van onze uitgaven en inkomsten om te waarborgen dat de begroting in balans blijft. De noodzaak om wettelijke verplichtingen na te komen, betekent dat we mogelijk extra kosten moeten incalculeren, die nu nog niet volledig zijn opgenomen. Dit vraagt om een proactieve benadering en mogelijk om een herprioritering van bestaande plannen en projecten. Daarnaast is het van belang om te anticiperen op de financiële impact van de uitvoering van deze wettelijke taken, zodat we tijdig kunnen bijsturen en voorkomen dat de begroting voor 2026 uit balans raakt. Een gedetailleerde analyse en regelmatig overleg zullen essentieel zijn om de financiële stabiliteit te handhaven en eventuele risico's effectief te beheren. Wij verheugen ons bij voorbaat op een goede discussie in de raad.

Op basis van de opvattingen van de raad over de kernpunten uit deze Kadernota zullen wij direct na de zonder de begroting voor 2026 opstellen.

Kadernota 2026

Bijlagen

Kadernota 2026

Investeringsbegroting Investeringen raad Divers materiaal Robotgrasmaaier Wegen en riolering Aanpassen openbaar vervoer (buslus) Herinrichting Groene strand en Zwarteweg Aanvullend krediet Zwarteweg Torenstraat/ brandarisplein Trillingen Lies Parkeren West Haven Havenfront Voorzorgsmaatregelen haven Vervanging steigers passantenhaven Gebouwen Herinrichting gemeentehuis (Hal) Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Schylger Jouw IHP overig

2026

2027

2028

2029

2027

2028

2029

2030

2-10-2024

70.000

14.000

2018

147.000

6.000

5-4-2023

464.000

11.000

26-3-2025

375.000

6.000

2-10-2024

475.000

13.000

2-10-2024 volgt

472.000 67.000

20.000 pm

10-5-2023 4-6-2025

700.000 335.000

70.000

119.000 70.000

302.000 70.000

4-6-2025

450.000

21.000

volgt

83.000

18.000

119.000

163.000 235.000

470.000

470.000 60.000

9.000

2-9-2024

1.520.000

8-7-2025 volgt

Openbare verlichting Openbare verlichting Voorbereidingskrediet

2025

Kapitaallasten 2026

2.390.000

1.450.000

5.490.000

6.600.000

1.110.000

700.000

7.400.000

7.400.000 2.800.000

206.000 1-3-2023

9.000

225.000

9.000

Kadernota 2026 Investeringen Zuidermiede Tonnenloods Totaal

Kapitaallasten 775.000

25.000

213.000

451.000

913.000

985.000

1.545.000

Kadernota 2026

Begrippenlijst Afkorting APV BGT BOR BRP CAO CNL CO2 CPI DMV DTP EV IHP IVP IWVS LHBTIQ+ LIA MIWB NRK OOT OZB PVA RO RSB SB SDF SIGMA SJT SPUK SWT TLC VN VO VVV WIBON WKB WMO WRP WSW

Verklaring Algemene plaatselijke verordening Basisregistratie Grootschalige Topografie Beheer Openbare Ruimte Basis rioleringsplan Collectieve arbeidsovereenkomst Centrum voor Natuur en Landschap Koolstofdioxide Consumenten Prijs Index Door middel van Desktop Publishing En volgende Integraal Huisvestingsplan Integraal Veiligheidsplan Intergrale Waterveiligheidstrategie Lesbisch, homoseksueel, biseksueel, transgender, intersekse en queer Lokale Inclusie Agenda Maritiem instituut Willem Barentsz Nota Ruimtelijke Kwaliteit Openbaar Onderwijs Terschelling Onroerende zaakbelasting Plan van Aanpak Ruimtelijke Ordening Rabo Smart Build Smart Build Sociaal Domein Fryslân Snel Inzetbare Groep ter Medische Assistentie Stichting Jeugdwerk Terschelling Specifieke Uitkering Stichting Waddenhaven Terschelling Talent Lokaal Centraal Verenigde Naties Voortgezet Onderwijs Vereniging voor Vreemdelingenverkeer Wet informatie-uitwisseling bovengrondse en ondergrondse netten en netwerken Wet Kwaliteitsborging Bouw Wet Maatschappelijke Ondersteuning Water- en Rioleringsprogramma Wet Sociale Werkvoorziening

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Terschelling&id=4fb8f1a2-1d66-448b-a540-aed76623db8d