Document · PDF

4.c. Bijlage 1 Kadernota 2026

Raadscommissie 25 juni 2025, gemeente TerschellingBij agendapunt: Kadernota 202615.911 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Kadernota 2026

Inhoudsopgave Homepage ............................................................................................................................................... 3 Inleiding................................................................................................................................................... 5 1. Financiële hoofdlijnen ......................................................................................................................... 7 2. Begroting per programma ................................................................................................................ 17 2.0 Bestuur en Ondersteuning .......................................................................................................... 18 2.1 Veiligheid..................................................................................................................................... 22 2.2 Verkeer, vervoer en waterstaat .................................................................................................. 26 2.3 Economie .................................................................................................................................... 31 2.4 Onderwijs ....................................................................................................................................

33 2.5 Sport, cultuur en recreatie .......................................................................................................... 35 2.6 Sociaal Domein............................................................................................................................ 39 2.7 Volksgezondheid en milieu ......................................................................................................... 46 2.8 Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing......................................................................... 53 3. Conclusie ........................................................................................................................................... 57 Bijlagen.................................................................................................................................................. 58 Investeringsbegroting ....................................................................................................................... 59 Begrippenlijst .................................................................................................................................... 61

Kadernota 2026

Homepage Kadernota 2026 - 2029

Kadernota 2026 - 2029 Aan de leden van de Raad van de gemeente Terschelling. Terschelling, 3 juni 2025 Geachte leden van de Raad Voor u ligt de Kadernota 2026-2029 van de gemeente Terschelling. In deze Kadernota staan globaal de prioriteiten en kosten voor de komende jaren. We geven een beeld van nieuwe ontwikkelingen op basis van wetswijzigingen, eerder vastgestelde besluiten, nieuwe wensen en gewijzigde omstandigheden. De belangrijkste speerpunten per programma worden genoemd. Terschelling staat voor een drietal grote investeringen. Natuurlijk betreft dat de haven. Zoals bekend moet de gemeentelijke haven ingrijpend worden vernieuwd en gerenoveerd. Maar het gaat ook om de nieuwbouw van o.a. onze school voor voortgezet onderwijs, 't Schylger Jouw. En het gaat om een gedeeltelijke vervanging van het rioleringsstelsel. In totaal belopen deze investeringen enkele tientallen miljoenen euro's. We doen bewust voorstellen aan de Raad met betrekking tot deze onderwerpen. Het gaat tenslotte om de toekomst van ons eiland, van onze jeugd, om de bereikbaarheid van ons eiland en om de volksgezondheid op Terschelling. Deze investeringen zijn echter zo omvangrijk, dat we een beroep

Kadernota 2026 op de Rijksoverheid en op andere overheden zullen doen om ons hierin te helpen. Tegelijkertijd zijn we ons er bewust van dat ook forse delen van de investeringen voor rekening komen van de gemeente Terschelling. Dat brengt hogere lasten en dus lastenverhogingen met zich mee. De Gemeenteraad zal zijn fiat moeten geven aan deze investeringen. En de Raad zal moeten afwegen hoe die lasten van die keuzes verdeeld gaan worden. Daarbij zal de Raad ook moeten bepalen hoe de lasten in de tijd moeten worden gespreid. De Raad zal verder uitspraken moeten doen over wie aan de ene kant het profijt heeft van de investeringen en wie aan de andere kant de lasten daarvan zal moeten dragen. Deze politieke keuzes spelen niet alleen in deze bestuursperiode. Ook in de komende bestuursperiode, 2026-2030, zullen deze onderwerpen om besluiten vragen. Bijvoorbeeld in het bestuursakkoord dat na de verkiezingen van maart 2026 zal worden gesloten. In deze Kadernota geeft het college een eerste schets van deze onderwerpen. De Kadernota wordt op 25 juni behandeld in de vergadering van de raadscommissie en zal vervolgens op 8 juli in de vergadering van de gemeenteraad worden vastgesteld. De audit-commissie voor de behandeling van deze Kadernota is gepland op 23 juni. Heeft u vragen over de Kadernota 2026-2029? Mail deze dan voor 14 juni naar: grifts@terschelling.nl.

Uw vragen zullen dan op 23 juni worden beantwoord. Met vriendelijke groet, Het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Terschelling. H.M de Jong, mr. R.S. Cazemier, Secretaris/directeur Wnd. burgemeester

Kadernota 2026

Inleiding Deze Kadernota geldt als opmaat voor de begroting voor de jaren 2026 e.v. en is de laatste van deze bestuursperiode. Als college willen we de aandacht vooral richten op de omvangrijke noodzakelijke investeringen die gedaan zullen moeten worden. Wij verwachten dat raadsbreed overeenstemming zal bestaan over de dringende noodzaak te investeren in renovatie en vervanging in het havengebied, onderwijshuisvesting en riolering. Daarom staat in deze Kadernota de vraag centraal wat we in financiële zin aan kunnen als het om deze investeringen gaat. In de praktijk worden we ook als gemeente geconfronteerd met forse prijsstijgingen. Of het nu gaat om de kosten van onze eigen ambtelijke organisatie, de inhuur van personeel, de aankoop van goederen of het resultaat van openbare aanbestedingen. De effecten daarvan zijn onmiskenbaar terug te vinden in onze financiële huishouding. In de Kadernota van vorig jaar hebben we met name aandacht gevraagd voor de personele problematiek. Uw raad heeft de noodzaak onderschreven te investeren in de ambtelijke organisatie. Met het aanstellen van een flink aantal nieuwe medewerk(st)ers (10,7 fte) worden daar juist op dit moment de (eerste) vruchten van geplukt. Het afgelopen jaar zijn we verder aan de slag gegaan met de prioriteiten die vorig jaar in de Kadernota (en later in de begroting) zijn benoemd.

Wij denken ook belangrijke stappen te hebben gezet als het bijvoorbeeld gaat om het onderwijs, de financiële huishouding, de integrale veiligheid, het onderhoud van onze kapitaalgoederen, afspraken over de toeristenbelasting en woningbouw. Maar elke keer weer zijn er ook onverwachte nieuwe uitdagingen. Zo bleek medio september 2024 plotseling, dat de onderhoudstoestand van het gehele havengebied veel slechter was dan altijd was gedacht. De focus van ons allen moest plotseling worden gericht op ‘vervanging & renovatie’. Anders dan gepland was daar vervolgens ook veel extra bestuurlijke en ambtelijke aandacht voor nodig. Haven Naar verwachting zal de raad eind 2025 een besluit (kunnen) nemen over de wijze waarop invulling zal worden gegeven aan de renovatie- en vervangingsopgave in het havengebied. Op voorhand is duidelijk, dat het daarbij om tientallen miljoenen zal gaan. Wij vertrouwen erop, dat wij daarbij ondersteund zullen worden door de rijksoverheid en de provincie. Maar zekerheid daarover bestaat op dit moment nog niet. Om die reden hebben wij het verstandig geoordeeld met scenario’s te werken. Onderwijshuisvesting Door de raad is in het recente verleden een integraal huisvestingsplan voor het onderwijs vastgesteld. Nu steeds duidelijker wordt waar we met ons onderwijs in de komende jaren naartoe willen is het tijd de investeringsplannen verder in te vullen.

Primair denken we daarbij aan de nieuwbouw van 't Schylger Jouw. Separaat is de raad een voorstel gedaan daartoe een investeringskrediet van € 14.900.000 beschikbaar te stellen, de afschrijvingstermijn te bepalen op 50 jaar en te rekenen met een restwaarde van 10%. Dat leidt met ingang van het jaar 2027 tot jaarlijkse investeringslasten tot een gemiddeld bedrag van € 345.000 per jaar. In de kadernota 2026-2029 wordt met de werkelijke kapitaallasten gerekend. Conform het IHP worden in 2025 / 2026 plannen voor ’t Jok uitgewerkt. Gezien de prijsontwikkelingen die geleid hebben tot het investeringsbedrag voor 't Schylger Jouw zullen de (ver)bouwkosten van ’t Jok ca. 7 miljoen euro bedragen. In 2025 / 2026 zal een plan van aanpak worden gemaakt, waarna de (ver)bouw kan starten in 2027 / 2028. De kapitaalslasten daarvan bedragen bij een afschrijvingstermijn van 50 jaar en een restwaarde van 10 % gemiddeld € 175.000 (kapitaallasten per 2030) per jaar. 5

Kadernota 2026 Riolering In januari 2025 is het water- en rioleringsplan door de raad vastgesteld. De raad heeft nog geen besluit genomen over de financiering van de plannen. Indien we de rioolheffing de komende jaren niet meer dan trendmatig willen laten stijgen, zullen we ten laste van de algemene reserve een flink bedrag in het rioolfonds moeten storten. Daarmee zouden we wel handelen in strijd met het uitgangspunt, dat sprake moet zijn van en kostendekkende voorziening. Wij zijn van oordeel, dat het van groter belang is de lasten voor huishoudens niet meer dan trendmatig te laten stijgen. Ons voorstel is voor de hele planperiode (2025-2029) in één keer een bedrag van €1.375.000 vanuit de algemene reserve te storten in de ‘voorziening groot onderhoud riolering’ (= 5 x €275.000). Voor de volgende planperiode kan dan een nieuwe afweging worden gemaakt. Voor nadere informatie verwijzen wij naar pagina's 48 en 49. Middelen Als het om de middelenkant gaat dan zijn er niet veel ‘knoppen om aan te draaien’. We kunnen kijken naar bezuinigingsmogelijkheden, naar het temporiseren/uitstellen van investeringen en naar mogelijkheden de belastingen te verhogen. a. Bezuinigingen Op basis van de resultaten van de recente jaarrekeningen concluderen wij, dat de mogelijkheden te bezuinigen beperkt zijn.

Desalniettemin willen we in 2025 nog eens expliciet onderzoek (laten) doen naar de mogelijkheden en daarover aan uw raad rapporteren. b. Temporiseren/uitstellen investeringen Vorig jaar hebben we nog nadrukkelijk naar deze optie gekeken. Dit jaar willen we juist inzetten op het daadwerkelijk besluiten tot het doen van concrete investeringen om daarbij de uit de investeringen voortvloeiende kapitaalslasten ook goed te kunnen koppelen aan de komende begrotingsjaren. c. Belastingverhogingen Volgens een in het verleden gemaakte afspraak willen we de rioolheffing, de afvalstoffenheffing en de verschillende leges volledig kostendekkend maken. Dat blijft het uitgangspunt, maar in deze Kadernota stellen we desondanks voor eenmalig vanuit de algemene reserve extra te investeren in het rioolfonds. In afwijking van hetgeen is bepaald in het coalitie-akkoord willen we de OZB in 2026 al meer dan trendmatig laten stijgen. Verder maken wij gebruik van de mogelijkheid te kiezen voor een verhoging van de toeristen- en forensenbelasting. Vooral daarmee kunnen verschillende scenario’s worden ingevuld.

Kadernota 2026

1. Financiële hoofdlijnen Verloop begrotingsresultaten 2026-2029 en het effect op het weerstandsvermogen

Opbouw resultaat Kadernota 2026-2029 in € resultaat 2e bestuursrapportage 2024 meicirculaire 2025 autonome ontwikkelingen reeds genomen besluiten prioriteiten nieuwe ontwikkelingen geraamd resultaat

2026

2027

2028

2029

343.000

818.000

567.000

436.000 -108.000

-34.000 -338.000

-680.000 -279.000

-458.000 -258.000

-277.000

-114.000

-129.000

-364.000

-378.000 -280.000

-313.000 -210.000

-238.000 -210.000

-38.000 -210.000

-264.000

-191.000

-969.000

-761.000

Bovenstaande geraamde resultaat is gebaseerd op de onderstane uitgangspunten (op hoofdlijnen): • • • • • • •

Afspraken coalitieakkoord voor onder andere indexaties; Meicirculaire 2025 verwerkt in de Kadernota 2026-2029; Loon- en prijscorrectie personeelslasten conform recent afgesloten CAO; Toeristenbelasting 2026 inflatiecorrectie 4,1% van € 2,16 naar € 2,24 en daarna 2% per jaar; Forensenbelasting 2026 gebaseerd op uitgangspunten toeristenbelasting; Onroerende Zaakbelasting conform actuele CPI Baten en lasten gebaseerd op ervaringscijfers verleden, loon- en prijsindexatie en ontwikkelingen (reëel begroten). Hieronder geven wij een toelichting op de posten die in bovenstaande tabel zijn opgenomen. Uit de tabel blijkt, dat hoe dan ook aanvullende besluiten genomen moeten worden om de komende jaren te komen tot positieve begrotingssaldo’s. Daarbij nemen we in acht, dat er ook de noodzaak is flink te investeren (haven, onderwijs, riolering, wegen).

Autonome ontwikkelingen in € nieuwe CAO OZB Forensenbelasting Saldo

2026 -125.000 -52.000 69.000 -108.000

2027 -320.000 -88.000 70.000 -338.000

2028 -320.000 -51.000 92.000 -279.000

2029 -320.000 -51.000 113.000 -258.000

Nieuwe CAO

Kadernota 2026 De onderhandelingen over een nieuwe CAO Gemeenten zijn tot een einde gekomen. Dit betekent dat er een eindresultaat ligt voor de nieuwe CAO met een looptijd van twee jaar. De reguliere salarisschalen worden verhoogd. Dat betekent per 1 april 2025 een loonstijging van 2%, per 1 oktober 2025 een loonstijging van 1,85%, per 1 januari 2026 het minimum uurloon naar €16 exclusief schaal A, per 1 januari 2026 een verhoging van €35 nominaal in de salarisschalen, per 1 juli 2026 een loonstijging van 1,25% en per 1 januari 2027 een loonstijging van 1,6%. De financiële consequenties van de nieuwe CAO zijn verwerkt in het meerjarenperspectief 2026-2029. OZB De campus gebouwen voor de studenten van MIWB werden altijd aangemerkt als niet-woning, omdat zij niet voldeden aan de criteria die de wet stelt aan wat een woning is, zoals het de beschikking hebben over voorzieningen om zelfstandig te kunnen leven, zoals de aanwezigheid van een keuken, toilet etc. Als gevolg van jurisprudentie over verzorgingshuizen, heeft de rechterlijke macht bepaald dat de hoofdfunctie van het verblijf doorslaggevend is. Is dit voor het grootste deel (70%) om te wonen dan moet de onroerende zaakbelasting eigenaar wonen worden opgelegd, en niet, zoals in het verleden werd gedaan het onroerende zaakbelasting tarief voor niet-woningen voor zowel de eigenaar als de gebruiker.

Het campus complex is ook zo’n onroerende zaak die onder deze jurisprudentie valt en dus tot de OZB woningen moet worden gerekend. Er zit een verschil in het tarief van de OZB niet-woning en de OZB woning. De lagere OZB opbrengsten zijn verwerkt in het financieel meerjarenperspectief 2026-2029. Forensenbelasting Behalve de toeristenbelasting heft de gemeente ook forensenbelasting, mede ter dekking van de kosten voor het toeristisch product. Forensenbelasting wordt geheven van personen die in deze gemeente een gemeubileerde woning ter beschikking hebben, maar niet in deze gemeente hun hoofdverblijf hebben. Het tarief forensenbelasting loopt gelijk op met het tarief voor de toeristenbelasting. Er wordt een tarief per slaapplaats geheven, met een maximum van 5 slaapplaatsen. De raming van de opbrengst forensenbelasting kan naar boven toe worden bijgesteld. Recreatiewoningen en - appartementen die worden verkocht aan personen die niet hun hoofdverblijf hebben in deze gemeente, zorgen voor een verschuiving in de heffing van toeristenbelasting naar forensenbelasting . Deze trend is al enkele jaren gaande waardoor de inkomsten forensenbelasting gestaag stijgen.

Reeds genomen besluiten In de afgelopen periode zijn er meerdere raadsbesluiten genomen die consequenties hebben voor het financieel perspectief. Deze besluiten zijn verwerkt in de meerjarenraming. Een overzicht van de besluiten is te zien in de volgende tabel. in € Voorzorgsmaatregelen haven Steigers passantenhaven Project Zwarteweg Groenbeheerplan Onvoorzien (1% begrote lasten) 't Schylger Jouw

2026 -70.000

2027 -70.000

2028 -70.000

2029 -70.000

-21.000

-6.000 -30.000 -150.000

-6.000 -150.000

-235.000

-470.000

Kadernota 2026 in € Vrijval kapitaallasten IHP Saldo

2026

-277.000

2027 133.000

2028 353.000

2029 353.000

-114.000

-129.000

-364.000

Voorzorgsmaatregelen haven Voor het realiseren van een tijdelijke afmeervoorziening op de Werkhaven en het realiseren van een loopvlonder op de Willem Barentszkade zijn investeringskredieten beschikbaar gesteld. De kapitaallasten ter grootte van € 70.000 per jaar komen ten laste van de algemene middelen. Steigers passantenhaven In het najaar van 2025 en in het voorjaar van 2026 worden in de passantenhaven de steigers 1 en 2 en een deel van de walkway vervangen. De steigers 1 en 2 zijn in 2020 beschadigd door een storm en destijds gerepareerd. De conditie van de steigers is in de afgelopen jaren verslechterd waardoor het nu tijd is om de steigers te vervangen. Na deze vervanging zijn alle steigers van de passantenhaven weer in goede conditie zodat alle inwoners en onze bezoekers weer volop gebruik kunnen maken van de passantenhaven. Project Zwarteweg Het project Groene Strand / Zwarteweg is aanbesteed. De inschrijver met de laagste aanbieding overschrijdt echter het beschikbare budget, waardoor er aanvullend krediet beschikbaar is gesteld. De jaarlijkse kapitaallasten van deze investeringen voor het onderdeel wegen worden met ingang van 2026 gedekt uit de algemene middelen. Groenbeheerplan In 2015 is het Groenbeleidsplan vastgesteld door de raad. De nadruk in dit Groenbeleidsplan ligt op biodiversiteit, duurzaamheid en veiligheid.

Het Groenbeheerplan voor de periode van 2025-2029 bouwt voort op het beleid uit dit plan en biedt concrete handvatten voor de inrichting en het beheer van een duurzame, gezonde, toekomstbestendige leefomgeving voor mens en dier. De focus ligt daarom op de uitrol van ecologisch beheer. Het beheerplan geeft ook handvatten om over te gaan tot implementatie en uitvoering van het benodigde beheer per groentype. Het beheerplan beschrijft het groenareaal, de groentypen die in beheer zijn van de gemeente en geeft middels beheerpaspoorten inzicht in de beheermaatregelen en de kosten daarvan die nodig zijn om de ambities die voortkomen uit het Groenbeleidsplan te realiseren. Op deze wijze denken wij effectiever te kunnen sturen op beheermaatregelen die zowel ecologisch en economisch duurzaam zijn. De benodigde aanvullende financiële middelen voor de transitiefase in 2025 en 2026 komen ten laste van de algemene middelen. Onvoorzien Volgens de financiële verordening is de post onvoorzien 1% van de begrote lasten. Op dit moment is er 0,5% begroot. 't Schylger Jouw In het Integraal Huisvestingsplan (IHP 2023) worden voor de huisvesting van het onderwijs in Midsland een aantal vernieuwingsscenario’s geschetst. Samen met onderwijspartij OOT is verder onderzocht wat noodzakelijk is om het onderwijs op het eiland toekomstbestendig te maken. 9

Kadernota 2026 Gekozen wordt voor nieuwbouw van 't Schylger Jouw, een ruime gymzaal én een ruimtereservering op dezelfde kavel voor 't Hunnighouwersgat. Deze plannen worden vanaf de zomer 2025 verder uitgewerkt en gaan leiden tot een nieuwe VO- school in 2028. De kapitaallasten van de investering zijn verwerkt in het financieel meerjarenperspectief van deze Kadernota. De bij de begroting 2025 geautoriseerde budgetten voor kapitaallasten IHP kunnen worden gebruikt ter dekking van de kapitaallasten in 2028 en 2029. Prioriteitenlijst in € Mobiliteit Parkeren Oud-West Torenstraat / Brandarisplein Woningbouw en ontwikkellocaties Saldo

2026 -100.000 -25.000

2027 -75.000 -25.000

2028

2029

-25.000

-13.000

-240.000

-200.000

-378.000

-313.000

-238.000

-38.000

Mobiliteit Naar aanleiding van het in 2024 gepresenteerde rekenkamerrapport over mobiliteit worden aanvullende budgetten opgenomen voor de uitwerking van een mobiliteitsvisie van de gemeente Terschelling. Parkeren Oud-West Voor het uitwerken van scenario 3 van parkeren in Oud-West wordt € 25.000 per jaar opgenomen. Scenario 3 betekent vergunninghoudersparkeren in alle straten van Oud-West en een parkeerduurregeling voor de parkeerterreinen aan de Duindoornstraat en het Veerhavenplein en op de hoofdrijbaan van de Willem Barentszkade. Torenstraat / Brandarisplein Er is een voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld voor het samen met de inwoners verder uitwerken van de inrichtingsplannen voor de Torenstraat en het Brandarisplein. De kapitaallasten van dit krediet bedragen € 13.000 per jaar. Woningbouw en ontwikkellocaties Om de ambities op het gebied van woningbouw waar te kunnen maken wordt in de jaren 2026, 2027 en 2028 budget beschikbaar voor extra ambtelijke capaciteit. Nieuwe ontwikkelingen in € Communicatiekosten Handhaving veiligheid Schoolzwemmen Onderwijsbeleid

2026 -120.000 -15.000

2027 -120.000 -15.000

2028 -120.000 -15.000

2029 -120.000 -15.000

-10.000 -10.000

Kadernota 2026 in € Uitwerking horecabeleid APV / bijzondere wetten Verkiezingen Exotenbestrijding Saldo

2026 -20.000

2027

2028

2029

-15.000

-50.000 -40.000 -280.000

-40.000 -210.000

Communicatiekosten Omwille van de rechtmatigheid worden de communicatiewerkzaamheden openbaar aanbesteed. De inschatting is dat de beschikbare budgetten niet voldoende zijn en moeten worden aangepast. Handhaving veiligheid Voor het handhaven van de veiligheid (jeugd en verkeer) worden extra middelen opgenomen. In het zomerseizoen, waarin evenementen en toerisme extra druk op de leefomgeving leggen, versterken wij hiermee de handhavingscapaciteit gericht op jeugd en leefbaarheid. Daarnaast intensiveren we de gemeentelijke handhaving gericht op fietsgedrag, zoals toezicht op het correct gebruik van fietspaden, handsfree fietsen en het aanpakken van overlast door foutgeparkeerde fietsen. Hiervoor worden handhavingscapaciteit en middelen uitgebreid, zodat we niet alleen reactief maar ook proactief kunnen optreden. Schoolzwemmen Het beschikbare budget voor schoolzwemmen is niet voldoende en behoeft aanpassing. Onderwijsbeleid De middelen voor algemeen onderwijsbeleid blijken onvoldoende om de daadwerkelijke kosten te kunnen dragen. Uitwerking horecabeleid Niet alleen in 2025 maar ook in 2026 wordt nog eens € 20.000 beschikbaar gesteld. APV / bijzondere wetten In de praktijk is telkens sprake van nieuwe issues rond de APV waarvoor kosten gemaakt moeten worden. Aanpassing van het budget is dan ook onvermijdelijk.

Verkiezingen In maart 2026 vinden de verkiezingen voor de gemeenteraad plaats. Om deze in goede banen te leiden wordt in 2025 een projectleider aangesteld. De kosten lopen door in 2026. Exotenbestrijding Budgetaanpassing voor het bestrijden van invasieve exoten (zoals de Japanse duizendknoop).

Kadernota 2026 Scenario's

geraamd resultaat Scenario baten verhogen: Toeristenbelasting in 2026 op € 2,40 en vanaf 2027 5% indexatie Forensenbelasting extra verhogen OZB extra verhogen met 5% Scenario onvoorzien 1% Onvoorzien op 1% begrotingstotaal niet meenemen Geraamd resultaat inclusief scenario's

2026 -264.000

2027 -191.000

2028 -969.000

2029 -761.000

200.000

336.000

560.000

798.000

70.000

105.000

142.000

182.000

150.000

306.000

550.000

33.000

519.000

De gemeenteraad moet ervoor zorgen dat de begroting structureel en reëel in evenwicht is of dat dit in de eerstvolgende jaren tot stand zal worden gebracht (artikel 189 van de Gemeentewet). Structureel en reëel in evenwicht betekent dat de begroting voldoet aan bepaalde eisen. De belangrijkste daarvan is dat voor het betreffende begrotingsjaar de structurele lasten zijn gedekt door structurele baten. Incidentele lasten mogen gedekt worden door zowel structurele als door incidentele baten. Op basis van alle feiten en ontwikkelingen die wij nu als gemeente hebben kunnen inschatten is het geraamde resultaat 2026 tot en met 2029 zonder ingrijpen structureel negatief. Scenario: baten verhogen: Toeristenbelasting We zijn een gastvrije gemeente met veel voorzieningen voor onze bezoekers. We hebben de wens om die te behouden en te verbeteren. In die lijn vinden we een verhoging van de toeristenbelasting passend en dit maakt investeren in lijn van onze visie gastvrijheidseconomie mogelijk. De gemeente staat voor de komende jaren voor forse investeringen in onder andere de haven. Om die investeringen te kunnen financieren, zal er geleend moeten worden. Er is ook een andere (aanvullende) mogelijkheid en dat is een "spaaroptie". Deze kan gerealiseerd worden door de toeristenbelasting voor 2026 niet volgens reguliere prijsindexatie te laten verlopen, maar extra te verhogen naar € 2,40.

Dat is dan in totaal een stijging van circa 11% (inclusief de reguliere indexatie). Voor de jaren erna zal het tarief 2026 ieder jaar met minimaal 5% worden geïndexeerd. Tarief nieuw 2026

€ 2,40

Kadernota 2026 Tarief nieuw 2027 2028 2029

€ 2,52 € 2,65 € 2,78

Forensenbelasting De Forensenbelasting zal eveneens stijgen, omdat deze in directe relatie staat tot het tarief voor de toeristenbelasting. Onroerende zaakbelasting woningen en niet-woningen met 5% verhoging De OZB woningen en niet-woningen wordt opgelegd aan de woningeigenaren en eigenaren van andere vastgoed (niet-woningen) in onze gemeente. De OZB wordt bepaald aan de hand van de WOZ-waarde van de woningen en niet-woningen. We hanteren voor niet-woningen een gelijk tarief en voorgestelde verhoging als bij de OZB voor woningen. Dat doen we omdat net als onze inwoners bedrijven en maatschappelijke instellingen inwoners baat hebben bij behoud van de voorzieningen. Scenario: onvoorzien niet ophogen Volgens onze financiële verordening dient de post onvoorzien 1% van het begrotingstotaal (lasten) te zijn. Op dit moment is er "slechts" 0,5% aan onvoorzien meegenomen. De extra 0,5% komt neer op een structurele extra last van € 150.000 nadelig. In dit scenario gaan wij voorstellen om deze verhoging niet door te voeren.

De uitwerking van deze resultaten op de algemene reserve en het weerstandsvermogen zijn als volgt. Verloop algemene reserve in € Stand per 1 januari Toevoeging resultaat 2024 Onttrekking tbv voorziening riolering Toevoeging geraamd resultaat Stand per 31 december

2025

2026

2027

2028

2029

3.892.000

4.079.000

4.385.000

4.868.100

4.759.400

397.000

306.000

550.000

33.000

519.000

4.079.000

4.385.000

4.935.000

4.968.000

5.487.000

1.165.000 1.375.000

Toekomstige uitdagingen

Kadernota 2026 Zoals beschreven in het voorwoord en de inleiding van deze Kadernota staan we voor drie grote investeringen. Voor twee van deze drie projecten, te weten het vernieuwen en renoveren van de haven en de nieuwbouw onderwijshuisvesting, is de verwachting dat de begrote investeringen niet toereikend zullen zijn. Met betrekking tot deze toekomstige uitdagingen proberen wij hieronder een uiteenzetting te geven, gebaseerd op twee verschillende extra investeringsbedragen: •

Variant A: extra € 22,5 miljoen investeren bovenop het reeds geraamde budget havenfront (€15 miljoen) en IHP (€17,6 miljoen) • Variant B: extra € 45 miljoen investeren bovenop het reeds geraamde budget havenfront (€15 miljoen) en IHP (€17,6 miljoen) Variant A: extra € 22,5 miljoen investeren Investeringen Havenfront (reeds begroot) Schylger Jouw Overig IHP What-if Haven: Extra € 15 miljoen IHP: Extra € 7,5 miljoen Totaal

2026 2.390.000

2027 5.490.000

2028 6.600.000

7.400.000

2029

2.800.000 5.000.000

5.000.000

5.000.000 7.500.000

2.390.000

17.890.000

19.000.000

15.300.000

Hierbij horen de volgende kapitaallasten Kapitaallasten

2026

Havenfront (reeds begroot) Schylger Jouw Overig IHP What-if Haven: Extra € 15 miljoen IHP: Extra € 7,5 miljoen Totaal

2027

2028

2029

2030

2031 t/m 2040 Gemiddeld

-119.000

-302.000

-291.000

-235.000

-470.000

-470.000 -60.000

-459.000 -60.000

-200.000

-395.000

-590.000

-562.500

-110.500

-275.640

-1.167.000

-1.532.500

-1.648.140

2029

2030 (kopie 2029)

2031 t/m 2040 (gem. kap.lasten)

-119.000

-737.000

Effect op geraamd resultaat inclusief de scenario's 2026

2027

2028

Kadernota 2026

Geraamd resultaat inclusief scenario's Kapitaallasten Geraamd resultaat na What-if extra € 22,5 miljoen

2026

2027

2028

2029

2030 (kopie 2029)

306.000

550.000

33.000

519.000

550.000

-200.000 -167.000

-395.000 124.000

-700.500 -71.000

-647.750 -43.000

306.000

2031 t/m 2040 (gem. kap.lasten)

Variant B: extra € 45 miljoen investeren Investeringen Havenfront (reeds begroot) Schylger Jouw Overig IHP What-if Haven: Extra € 30 miljoen IHP: Extra € 15 miljoen Totaal

2026 2.390.000

2027 5.490.000

2028 6.600.000

7.400.000

2029

2.800.000 10.000.000

10.000.000

10.000.000 15.000.000

2.390.000

22.890.000

24.000.000

27.800.000

Hierbij horen de volgende kapitaallasten Kapitaallasten

Havenfront (reeds begroot) Schylger Jouw Overige IHP What-if Haven: Extra € 30 miljoen IHP: Extra € 15 miljoen Totaal

2026

2027

2028

2029

2030

2031 t/m 2040 Gemiddeld

-119.000

-302.000

-291.000

-235.000

-470.000

-470.000 -60.000

-459.000 -60.000

-400.000

-793.000

-1.182.000

-1.120.000

-593.500

-514.400

-2.607.500

-2.444.400

-119.000

-702.000

-1.565.000

Kadernota 2026

Effect op geraamd resultaat inclusief de scenario's

Geraamd resultaat inclusief scenario's Kapitaallasten Geraamd resultaat na What-if extra € 45 miljoen

2026

2027

2028

2029

2030 (kopie 2029)

306.000

550.000

33.000

519.000

550.000

-400.000 -367.000

-793.000 -274.000

-1.775.500 -663.000

-1.634.400 -601.000

306.000

2031 t/m 2040 (gem. kap.lasten)

Kadernota 2026

2. Begroting per programma Dit hoofdstuk gaat over de verschillende programma's en taakvelden die zijn opgenomen in het totale programmaplan. In totaal zijn er negen programma's en taakvelden waarbinnen we activiteiten uitvoeren om de beoogde bestuurlijke doelen te bereiken. Om deze doelen te omschrijven, gebruiken we de volgende drie vragen: 1.Wat willen we bereiken? 2.Wat gaan we daarvoor doen? 3.Wat zijn de kosten? Elk programma begint met een inleidende tekst. Vervolgens geven we antwoord op de vragen wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. Onder het kopje 'financiën' worden de baten en lasten uitgesplitst per taakveld en wordt er een overzicht gegeven van de voorstellen per taakveld.

Kadernota 2026

2.0 Bestuur en Ondersteuning Wat willen we bereiken? Het programma 'Bestuur en Ondersteuning' is bedoeld om ondersteuning te bieden op verschillende gebieden. De onderwerpen die binnen dit programma vallen, zijn onder andere het faciliteren van de Raad en het College, Burgerzaken en Personeel en Organisatie. Het programma biedt dus een breed scala aan onderwerpen, elk met hun eigen specifieke doel. Het faciliteren van de Raad en het College omvat het verlenen van ondersteuning aan deze organen op verschillende gebieden. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het ondersteunen bij vergaderingen en het opstellen van beleidsstukken. Burgerzaken richt zich op het bieden van dienstverlening aan burgers, zoals het verstrekken van paspoorten en rijbewijzen. Tot slot richt Personeel en Organisatie zich op het ondersteunen van medewerkers en het zorgen voor een goed functionerende organisatie.

Communicatie Alles wat de gemeente Terschelling doet betreft communicatie. Iedere uiting van de raad, zowel in woord, schrift als beeld is communicatie. Datzelfde geldt voor college en organisatie. De afgelopen 5 jaar heeft de gemeente Terschelling een belangrijke ontwikkeling ondergaan op het vlak van communicatie en publieksdienstverlening. Waar communicatie voorheen met name reactief en via de papieren weg was is dit nu proactief en met name digitaal. Dit vertaalt zich in het volgende takenpakket: -Het opstellen en/of (door)ontwikkelen van communicatiestrategieën. -Het doorvertalen van communicatiestrategieën in adviezen of publiekscampagnes met betrekking tot relevante thema’s zoals arbeidsmarktcommunicatie, duurzaamheid, toerisme en bereikbaarheid. -Het voorbereiden en, desgewenst, verzorgen van persvoorlichting. -Het ontwikkelen en uitvoeren publiekscampagnes. -Het bewaken van de online en offline huisstijl. -Het bijhouden van de sociale media-kanalen. -Het verzorgen van de creatieve vormgeving van uitlatingen, zowel online als offline. -Het uitvoeren van DTP-werkzaamheden. -Marketing, marketingadvies, marktonderzoeken. -Beheer beeldbank/brandportal. -Het verzorgen van fotografie of filmproducties -Het voeren van redactie en het schrijven van teksten ten behoeve van gemeentelijke uitlatingen. -Het ontwerpen en hosten van websites.

Kadernota 2026 -Het verzorgen van projectcommunicatie -Het opstellen van specificaties voor drukwerk Omdat er sprake was van een natuurlijk keuze moment en duidelijk was dat de voormalige werkwijze en inzet niet meer passend was bij de ambities van de raad en college is de afgelopen jaren een bureau ingezet op deze taken. De groei en professionalisering die communicatie binnen de gemeente Terschelling hierop heeft doorgemaakt op het vlak van communicatiestrategie, -advies en middelen, maakt ook dat inmiddels gekeken moet worden naar een aanbesteding van deze taken. Daarom is in Q2 van 2025 gestart met een Europese aanbesteding. De verwachting is eind Q3 opdracht te kunnen verstrekken aan de winnende inschrijver. Nog niet duidelijk is wat de uitkomsten van deze aanbesteding zullen zijn, maar de verwachting is dat rekening gehouden moeten worden met een bedrag van ca. € 350.000 op jaarbasis.

Verkiezingen In 2026 zijn er gemeenteraadsverkiezingen. Dat is een basistaak van deze gemeente. Om deze goed te kunnen laten verlopen is het noodzakelijk om een ervaren projectleider Verkiezingen in te huren.

Publieksdienstverlening In 2022 is er een onderzoek gedaan naar de publieksdienstverlening van de gemeente. Een van de onderdelen daarvan is het herinrichten van de raadszaal. Daar heeft een werkgroep zich mee bezig gehouden. De verwachting is dat dit in 2026 zijn beslag gaat krijgen.

Borgen gegevensbeheer Beheerkaarten BOR (Beheer Openbare Ruimte) synchroniseren met BGT(Basisregistratie Grootschalige Topografie). De ontwikkeling van de beide registraties is separaat verlopen. Het formaat van de beheervakken loopt nu niet synchroon. Door de registraties op elkaar af te stemmen en de ID's op te nemen, kunnen toekomstige wijzigingen in de openbare ruimte eenvoudiger worden verwerkt. Eenmalig inwinnen, meervoudig gebruik. Het is het voornemen dit in 2026 te onderzoeken en waar mogelijk dit uit te voeren binnen het huidige budget. WIBON gegevens (kabels en leidingen) controleren op actualiteit en waar nodig actualiseren. De dataset daarnaast verrijken met de gevectoriseerde gegevens van de huisaansluitingen. Met deze acties kunnen buiten in het werk kabels en leidingen beter worden opgespoord en raken ze niet per ongeluk beschadigd bij graafwerkzaamheden.

Kadernota 2026

Financiële verantwoording Begroting 2026 - 2029 Bedragen in € 1.000

Exploitatie Lasten 0.1 0.11 0.2 0.4 0.5 0.61 0.62 0.64 0.8 0.3

Baten 0.1 0.11 0.2 0.4 0.5 0.61 0.62 0.64 0.7

0.8 0.3

Taakveld

2026

2027

2028

2029

Bestuur Resultaat van de rekening van baten en lasten Burgerzaken Overhead Treasury OZB woningen OZB niet-woningen Belastingen overig Overige baten en lasten Beheer overige gebouwen en gronden

-1.285 -1.661

-1.292 -1.551

-1.285 -1.133

-160 -10.322 0 -72 0 0 0 -3

-110 -10.347 0 -72 0 0 0 -3

-110 -10.508 0 -72 0 0 0 -3

-13.503

-13.375

-13.111

14 1.275

14 1.111

14 1.454

14 1.246

130 380 393 1.603 1.308 136 13.874

130 380 393 1.604 1.341 138 13.850

130 380 393 1.683 1.374 138 13.715

130 380 393 1.683 1.374 138 13.937

30 31

19.174 5.671

19.022 5.647

19.342 6.231

19.356 6.245

Bestuur Resultaat van de rekening van baten en lasten Burgerzaken Overhead Treasury OZB woningen OZB niet-woningen Belastingen overig Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds Overige baten en lasten Beheer overige gebouwen en gronden

Mutaties reserves Toevoegingen 0.10

Mutaties reserves

-1 -1

Onttrekkingen 0.10

Mutaties reserves

450 450 449

Kadernota 2026 Taakveld Saldo programma 0

2026 6.120

2027 6.096

2028 6.680

2029 6.694

Onder mutaties reserves zijn de ramingen van de dotatie aan het JW van Dierenfonds (jaarlijkse rente ad € 1.000) en van de onttrekking aan de reserve Waddenprogramma (€ 450.000) opgenomen.

Kadernota 2026

2.1 Veiligheid Wat willen we bereiken? De gemeente is primair verantwoordelijk voor de lokale veiligheid. In januari 2025 heeft de gemeenteraad het nieuwe Integraal Veiligheidsbeleid 2025–2029 vastgesteld. In dit beleidskader zijn de prioriteiten benoemd die de komende vier jaar leidend zijn voor de inzet van de gemeente en haar partners, waaronder de politie, brandweer, het Openbaar Ministerie en diverse maatschappelijke organisaties. In deze kadernota geven we in grote lijnen weer hoe de beschikbare middelen voor veiligheid in 2026 worden ingezet. Daarbij ligt de nadruk op de thema’s die in het IVP als speerpunten zijn benoemd, zoals jeugd en veiligheid, verkeersveiligheid, ondermijning en digitale weerbaarheid. Naast bestaande inzet, is er in 2026 bijzondere aandacht voor het versterken van de lokale handhaving, preventiecampagnes en de samenwerking met vrijwilligers en ketenpartners. De financiële inzet sluit aan op de specifieke uitdagingen van Terschelling, waar het toeristische karakter, de eilandligging en de beperkte bereikbaarheid vragen om maatwerk en veerkracht.

Jeugd en veiligheid Binnen het Integraal Veiligheidsplan (IVP) 2025-2029 is ‘Jeugd en Veiligheid’ benoemd als prioriteit mede in aansluiting op het coalitieakkoord "Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst". De unieke context van Terschelling, waarin jongeren al vroeg in aanraking komen met alcohol en waar signalen zijn van toenemend drugsgebruik, vraagt om een gerichte aanpak. Er wordt ingezet op een combinatie van repressieve en preventieve maatregelen. In het zomerseizoen, waarin evenementen en toerisme extra druk op de leefomgeving leggen, versterken wij de handhavingscapaciteit gericht op jeugd en leefbaarheid. Door betere coördinatie zetten wij de beschikbare middelen effectiever in op een veilige uitgaansomgeving voor zowel de eilander jeugd als vakantiegangers. Echter, door de stijgende prioriteiten, zoals extra alcoholcontroles en toezicht op evenementen, is een uitbreiding van het budget noodzakelijk. Naast handhaving investeren we ook structureel in preventie, onder andere door het opzetten van jeugdveiligheidscampagnes en het versterken van de samenwerking tussen jongerenwerk, scholen en ketenpartners. Hierin zal vooral capaciteit worden ingezet om jongeren vroegtijdig te ondersteunen en risico’s te verkleinen.

Verkeersveiligheid Verkeersveiligheid, en in het bijzonder fietsveiligheid, vormt een essentieel speerpunt binnen het Integraal Veiligheidsplan (IVP) van de gemeente Terschelling. Door de groeiende drukte op de fietspaden, de opkomst van elektrische fietsen, bakfietsen en fatbikes, en het toegenomen aantal verkeersincidenten blijft inzet op gedragsverandering noodzakelijk. Binnen het IVP is dan ook gekozen voor een gecombineerde aanpak van preventie en handhaving. We investeren gericht in verkeersveiligheidscampagnes, die zowel inwoners als toeristen bewust maken van verantwoord rijen fietsgebruik. Voor de veiligheidscampagne is financiële ruimte in de huidige budgetten aanwezig. We zoeken met de veiligheidscampagne ook de samenwerking met onder meer de VVV, fietsverhuurders en lokale media op. Daarnaast intensiveren we de gemeentelijke handhaving gericht op fietsgedrag, zoals toezicht op het correct gebruik van fietspaden, handsfree fietsen en het aanpakken van overlast door

Kadernota 2026 foutgeparkeerde fietsen. Hiervoor worden handhavingscapaciteit en middelen uitgebreid, zodat we niet alleen reactief maar ook proactief kunnen optreden. Door deze inzet willen we de verkeersveiligheid structureel verbeteren, het aantal ongevallen verminderen en bijdragen aan een veilige en leefbare openbare ruimte voor iedereen op Terschelling.

Digitale veiligheid en weerbaarheid De toename van online criminaliteit vraagt om een stevige en structurele aanpak binnen het veiligheidsbeleid. We zetten in op het vergroten van de digitale weerbaarheid van inwoners, ondernemers en instellingen, door middel van gerichte voorlichting, trainingen en samenwerking met regionale partners. Specifieke aandacht gaat uit naar kwetsbare groepen, zoals jongeren en ouderen, die vaker slachtoffer worden van digitale oplichting of – in het geval van jongeren – online benaderd worden door mensen met verkeerde bedoelingen. We ontwikkelen en verbeteren protocollen voor een snelle en effectieve respons bij cyberincidenten, zoals datalekken of ransomware-aanvallen. In dit kader investeren we ook in de algemene weerbaarheid van onze gemeenschap tegen online dreigingen die kunnen voortkomen uit spanningen in de wereld, zoals oorlogen of internationale conflicten. We oefenen actief met scenario’s zoals langdurige stroomuitval of het uitvallen van digitale systemen,

Ondermijning De aanpak van ondermijnende criminaliteit is essentieel voor het vertrouwen van inwoners en ondernemers in de overheid. We versterken en verbeteren de toepassing van de Wet Bibob binnen de gemeentelijke organisatie, zodat vergunningen en subsidies zorgvuldig én zonder onnodige lasten voor ondernemers kunnen worden getoetst. We vergroten de meldingsbereidheid door de bekendheid van Meld Misdaad Anoniem actief te stimuleren en voeren gerichte controles uit op bedrijventerreinen. Daarnaast intensiveren we de samenwerking met politie, ketenpartners en de andere Waddeneilanden, met specifieke aandacht voor gezamenlijke weerbaarheid en toezicht op en rond het water. Door barrières op te werpen, voorkomen we dat de Wadden een aantrekkelijke locatie voor criminaliteit worden, en bouwen we stap voor stap aan een veilige en integere leefomgeving.

Unieke veiligheid Vanuit het IVP is het belang onderstreept van gerichte investeringen in het versterken van de unieke veiligheid van Terschelling. Dit doen we onder meer door de vrijwillige hulpdiensten, zoals Sigma, te ondersteunen met extra middelen en opleidingen. Zo wordt opnieuw geïnvesteerd in de inzet en rijvaardigheidstrainingen van het lokale Sigma-team, een onmisbare schakel bij grootschalige incidenten op het eiland. Daarnaast is er gestart met een brede veiligheidscampagne. Onderdeel hiervan is de lancering van een digitaal knooppunt: een centrale online plek waar alle thema’s en informatie rondom veiligheid op Terschelling samenkomen.

APV/Bijzondere wetten In de afgelopen vier jaar vechten burgers steeds vaker de besluiten van het college en de burgemeester aan. Dat leidt tot toenemende juridische kosten. Daarnaast neemt ook de controle over processen door middel van audits toe. Hierdoor is deze post niet meer toereikend.

Kadernota 2026

Financiële verantwoording Begroting 2026 - 2029 Bedragen in € 1.000

Taakveld

2026

2027

2028

2029

Exploitatie Lasten 1.1 1.2

Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid

-759 -515 -1.274

-786 -408 -1.194

-813 -411 -1.224

Baten 1.2

Openbare orde en veiligheid

59 59 -1.215

59 59 -1.135

59 59 -1.165

Mutaties reserves Toevoegingen 1.10

Mutaties reserves

0 0

Onttrekkingen 1.10

Mutaties reserves

0 0 0 -1.215

0 0 0 -1.135

0 0 0 -1.165

Saldo programma 1

Kadernota 2026

2.2 Verkeer, vervoer en waterstaat Wat willen we bereiken? Terschelling is een prachtig eiland om te wonen, werken en recreëren. Om ervoor te zorgen dat dit zo blijft, is het belangrijk om de infrastructuur en het water goed te onderhouden. Om de uitdagingen het hoofd te bieden, moeten we in sommige gevallen groot denken en groot doen. Zo ligt de focus de komende jaren op de aanpak van het havengebied: de levensader van ons eiland. Daarnaast besteden we veel aandacht aan de groeiende parkeerbehoefte en zorgen we voor de aanleg en het onderhoud van wegen en (fiets)paden.

Uitwerken deel mobiliteitsvisie In 2025 wordt een nieuwe mobiliteitsvisie opgesteld. In 2026 gaan we aan de slag met het vervolg op de visie, we kijken naar de wegenstructuur in de polder en wat mogelijke oplossingen en alternatieven zijn voor het fietspad door de polder. Ook zal eiland breed gekeken worden naar welke wegen geschikt zijn voor zwaar verkeer en welke wegen daarvoor niet geschikt zijn. De toegestane aslast per weg leggen we vast in een verordening.

Parkeren fietsen Terschelling is een toeristisch eiland, met zijn voordelen en nadelen. Zo hebben we in het toeristenseizoen eilandbreed te weinig fietsparkeerplekken ingericht. Om overlast tegen te gaan in verschillende dorpen en strandovergangen wordt in 2026 gezocht naar geschikte locaties voor de realisatie van aanvullende of vervangende fietsenstallingen.

Havenbeheer In 2026 worden steiger 1, de walkway en het brugponton vervangen. Met deze vervangingen zijn alle “oude” steigers vervangen en is de steigervervanging in de passantenhaven afgerond. Om “verrassingen” in de toekomst te voorkomen wordt in 2025 en2026 een beheerplan voor de haven opgesteld. Hiermee willen we bereiken dat we de haven planmatig kunnen beheren en een helder overzicht hebben van de benodigde budgetten. De focus ligt op de havenonderdelen die niet onder het havenproject vallen. Er wordt een overzicht gemaakt van de aanwezige havenobjecten, de gewenste en huidige staat, en het noodzakelijk beheer en onderhoud. Met de Stichting Waddenhaven Terschelling (SWT) maken we afspraken over de vraag wie welke objecten onderhoud en op welke manier. De fundering (onderwater deel) van de strekdammen is in beheer van Rijkswaterstaat en de bekleding is in beheer van de gemeente. De gezamenlijk beheerverantwoordelijk wordt geëvalueerd. Op basis van de evaluatie wordt, in overleg met Rijkswaterstaat, een plan van aanpak gemaakt voor het beheer van de strekdammen.

Wegenlegger

Kadernota 2026 Elke gemeente heeft een Wegenlegger waarin de eigendomssituatie en de verantwoordelijkheden voor alles op en om de weg worden vastgelegd. Een gemeente is verplicht om een wegenlegger op te stellen en te onderhouden voor de wegen buiten de bebouwde kom. De wegenlegger van de gemeente Terschelling is verouderd en niet meer up-to-date. In 2026 gaan we starten met het actualiseren van de wegenlegger.

Straatmeubilair De gemeente is bezig met het stap voor stap op orde brengen van het beheer van de openbare ruimte. Zo ook het beheer van straatmeubilair. Binnen dit traject is geconstateerd dat veel van de afvalbakken aan vervanging toe zijn. In 2026 starten we met het vervangen van deze bakken. Vanuit beheerbaarheid en kosten efficiëntie zetten we daar bij in op standaardisering.

Herinrichting Torenstraat/ Brandarisplein In 2021 is er een voorlopig ontwerp opgesteld voor de herinrichting van de Torenstraat. In 2024 is besloten ook de herinrichting van het Brandarisplein bij dit project te betrekken. in 2025 wordt samen met de bewoners gewerkt aan de nadere uitwerking van deze plannen. In de tweede helft van 2025, na de vaststelling van het definitief ontwerp, wordt begonnen met de besteksvoorbereiding. Eind 2025 wordt de kredietaanvraag voor de uitvoering aan de raad voorgelegd. Naar verwachting zal de uitvoering plaatsvinden vanaf oktober 2026.

Buslus en duiker Midsland In 2024 is de nieuwe concessie aanbesteed van het openbaar vervoer in de provincie Friesland. Na de gunning is er onduidelijkheid ontstaan over de definitieve locatie van de busremise op Terschelling. In 2025 wordt tussen Arriva en de Provincie onderhandeld over een definitieve oplossing. Op verzoek van de raad wordt de duiker onder de Hoofdweg in 2025 hoe dan ook vernieuwd.

Herinrichting Molenhoek Formerum Er bestaat al langere tijd de wens om de Molenhoek te Formerum opnieuw in te richten. Uit de weginspecties is gebleken, dat de weg aldaar erg slecht is en voor reconstructie in aanmerking komt. Eind 2025 wordt de riolering geïnspecteerd. Aansluitend zal er in 2026 begonnen worden met de planvorming voor de nieuwe herinrichting van de omgeving Formerum.

Bouwrijp maken nieuwbouwlocaties Zuidermieden Midsland, SB locatie Halfweg en CNL-locatie West Er zijn diverse nieuwbouwlocaties die vanaf 2026 ontwikkeld zullen worden.

Kadernota 2026 Zuidermieden te Midsland omvat de nieuwbouw van 10 woningen. Vanaf het voorjaar 2026 dient te worden begonnen met het bouwrijp maken van deze locatie. De SB (Smart Build) locatie te Halfweg omvat de nieuwbouw van 40 a 50 woningen. Het bouwrijp maken dient in de 2e helft van 2026 te worden uitgevoerd. De CNL-locatie in West omvat de nieuwbouw van minimaal 14 huurwoningen na sloop van het huidige museum. Het bouwrijp maken van deze locatie wordt ook in de 2e helft van 2026 uitgevoerd. Voor de voorbereiding en uitvoering van deze werkzaamheden wordt dekking gezocht in de grondexploitatie.

Verkeersveiligheid Vanuit het coalitieakkoord is er aandacht voor diverse verkeersveiligheidsaspecten ten aanzien van de Hoofdweg. In 2026 willen we, in navolging van de mobiliteitsvisie en de wens uit het coalitieakkoord een onderzoek uit laten voeren naar de verkeersveiligheid van de wegen op Terschelling.

Strandovergangen Midsland en Oosterend In verband met de aanstaande bouw van een nieuw hotel dient de strandovergang bij Midsland aan Zee te worden verlegd. Als uitvoering van de unaniem door de raad aangenomen motie over het verharden van de strandovergang bij Oosterend, wordt de onverharde strandovergang van verharding voorzien. Beide projecten worden in 2026 uitgevoerd.

Fietspad onder het duin langs In 2026 worden delen van het fietspad onder het duin langs onderhouden. Daarbij is er aandacht voor de verkeersveiligheid, bijvoorbeeld door het inrichten van fietsstraten en het aanpassen van kruisingen. Ook wordt de afwatering verbeterd en worden de sloten op diepte gebracht om het watersysteem te optimaliseren.

Verduurzamen openbare verlichting In 2025 is een uitvoeringsplan voor het verduurzamen van de openbare verlichting opgesteld. Vanaf najaar 2025 wordt het plan in 3 jaar ten uitvoering gebracht. Daarmee wordt een stap gezet in het verbeteren van de openbare verlichting, het verdonkeren van Terschelling en de verduurzamingsopgave van de gemeente.

Herinrichting deel Europalaan West-Terschelling In 2024 zijn langs delen van de Europalaan en de Lutineweg iepen gekapt vanwege iepziekte. Langs de Lutineweg zijn inmiddels nieuwe bomen geplant. Dit geldt nog niet voor het deel van de 28

Kadernota 2026 Europalaan tussen de Longway en de Gerrit Knoplaan, omdat herplanting op dezelfde plek daar niet mogelijk is. Voor dit traject wordt een herinrichtingsplan opgesteld, waarin de herinrichting van de weg, de herplant van bomen én de afvoer en opslag van regenwater integraal worden meegenomen.

Uitvoering wegenbeheerplan In 2025 wordt het wegenbeheerplan afgerond. de verwachting is dat het beheer en onderhoud budget voor het wegbeheer zal moeten stijgen om aan de ambitie voor het wegbeheer te kunnen voldoen. Het is op dit moment nog niet aan te geven hoe groot de stijging zal gaan zijn.

Kadernota 2026

Financiële verantwoording Begroting 2026 - 2029 Bedragen in € 1.000

Exploitatie Lasten 2.1 2.3 2.4

Baten 2.1 2.3 2.4

Taakveld

2026

2027

2028

2029

Verkeer en vervoer Recreatieve havens Economische havens en waterwegen

-1.611 -77 -1.032

-1.589 -162 -827

-1.517 -162 -1.047

-2.720

-2.578

-2.726

515 81 12

515 166 12

608 -2.112

608 -1.970

693 -2.033

Verkeer en vervoer Recreatieve havens Economische havens en waterwegen

Mutaties reserves Toevoegingen 2.10

Mutaties reserves

-364 -364

Onttrekkingen 2.10

Mutaties reserves

270 270 -94 -2.206

385 385 21 -1.949

385 385 21 -2.012

Saldo programma 2

Onder mutaties reserves zijn de ramingen van de toevoegingen en onttrekkingen aan de reserve havenbedrijf opgenomen.

Kadernota 2026

2.3 Economie Wat willen we bereiken? Uit cijfers van onder andere de VVV blijkt dat toeristen Terschelling nog steeds goed weten te vinden. Om een goede balans tussen de leefbaarheid voor de eilanders en het toerisme, maar ook tussen natuur en toerisme te behouden, vindt de gemeente het belangrijk om hier voldoende aandacht aan te besteden. Om deze balans te blijven garanderen, wordt een nieuwe toeristische visie geformuleerd. Daarnaast worden in het najaar van 2025 de beleidskaders voor kamperen en terrassen aan de raad voorgelegd.. Hiermee willen we ervoor zorgen dat het toerisme op Terschelling op een duurzame en verantwoorde manier plaatsvindt, zodat niet alleen de toeristen, maar ook de eilanders en de natuur hiervan kunnen profiteren.

Toeristische visie Na het vaststellen van de gemeentelijke Omgevingsvisie wordt in 2026 gestart met het opstellen van de toeristische visie. In april 2026 wordt het driejaarlijkse gastenonderzoek afgerond, wat een goed startpunt is voor dit project.

Kampeerbeleid In december 2025 wordt het beleidskader over kamperen vastgesteld. In 2026 wordt dit nader uitgewerkt in beleidsregels. Waar nodig worden bestaande verordeningen, plannen en regelgeving aangepast op het nieuwe beleidskader.

Terrassenbeleid In september 2025 wordt het beleidskader over terrassen vastgesteld. In 2026 wordt dit nader uitgewerkt in beleidsregels. Waar nodig worden bestaande verordeningen en regelgeving aangepast op het nieuwe beleidskader.

Horecabeleid In 2025 wordt een plan van aanpak opgesteld om waar nodig het horecabeleid te actualiseren. Dit plan zal in 2026 nader uitgevoerd worden.

Standplaatsenbeleid We gaan nieuw toekomstbestendig standplaatsenbeleid maken ter vervanging van het beleid uit 2016. Dit zal december 2025 gereed zijn. We hebben in 2026 budget nodig om het nieuwe beleid te kunnen implementeren en de vergunningen conform dit nieuwe beleid te kunnen verlenen.

Kadernota 2026

Financiële verantwoording Begroting 2026 - 2029 Bedragen in € 1.000

Taakveld

2026

2027

2028

2029

Exploitatie Lasten 3.4

Economische promotie

-377 -377

-352 -352

Baten 3.4

Economische promotie

5.468 5.468 5.091

5.568 5.568 5.216

5.590 5.590 5.238

5.611 5.611 5.259

Mutaties reserves Toevoegingen 3.10

Mutaties reserves

0 0

Onttrekkingen 3.10

Mutaties reserves

89 89 89 5.180

0 0 0 5.216

0 0 0 5.238

0 0 0 5.259

Saldo programma 3

Onder de baten van 3.4 Economische promotie zijn de geraamde opbrengsten van de toeristenbelasting en forensenbelasting opgenomen.

In 2026 is een onttrekking aan de reserve recreatie geraamd van € 89.000 ten behoeve van strandveiligheid.

Kadernota 2026

2.4 Onderwijs Wat willen we bereiken? Kwalitatief hoogwaardig onderwijs en goede kinderopvangvoorzieningen dienen de leefbaarheid en zijn van groot belang voor de eilander samenleving, in het bijzonder voor de eilander kinderen en jongeren. Het onderwijs op Terschelling staat momenteel voor grote uitdagingen. Leerlingenaantallen zijn stabiel, er wachten forse investeringen in onderwijshuisvesting en de invulling van inclusief onderwijs vraagt grote inspanningen. In de komende periode buigen wij ons over de kansen en mogelijkheden om het onderwijsaanbod op het eiland in stand te houden en waar mogelijk uit te breiden. Speerpunten hierin zijn het vernieuwen en verduurzamen van de schoolgebouwen, het bieden van kwalitatief goed inclusief onderwijs, het onderzoeken van de mogelijkheden om het onderwijsaanbod te versterken en verbreden en het onderzoeken welke oplossingen er zijn voor het tekort aan plekken in de kinderopvang.

Onderwijshuisvesting In 2023 is door de raad het Integraal Huisvestingsplan (IHP) vastgesteld. In juli 2025 ligt een voorstel voor nieuwbouw van 't Schylger Jouw in de gemeenteraad voor besluitvorming. In 2026 zal hier volop vervolg aan gegeven worden. Tevens zal in 2026 doorgewerkt worden aan de nadere uitwerking van het IHP voor de andere locaties, waarbij 't Jok de hoogste prioriteit heeft.

Bestuurlijke samenwerking onderwijs Primair onderwijs In de 2e helft van 2025 zal de raad besluiten nemen over verzelfstandiging van het Openbaar Primair Onderwijs Terschelling (OPOT) en bestuurlijke samenwerking met de Christelijke Vereniging voor Primair Onderwijs Terschelling (CVPOT). Als uitwerking daarvan zullen diverse zaken, zoals economisch eigendom van gebouwen en overname van contracten, overgaan naar de beoogde samenwerkingsstichting. Voortgezet onderwijs In 2025 wordt samenwerking gezocht met OVO Noord, voor bestuurlijke samenwerking in het voortgezet onderwijs. Beoogde ingangsdatum van samenwerking is 1 januari 2026.

Kadernota 2026

Financiële verantwoording Begroting 2026 - 2029 Bedragen in € 1.000

Exploitatie Lasten 4.1 4.2 4.3

Baten 4.1 4.2 4.3

Taakveld

2026

2027

2028

2029

Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingzaken

-1.737 -327 -2.244

-1.737 -407 -2.114

-1.737 -539 -2.349

-1.737 -539 -2.584

-4.308

-4.258

-4.625

-4.860

1.735 76 1.802

3.613 -695

3.613 -645

3.613 -1.012

3.613 -1.247

Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingzaken

Mutaties reserves Toevoegingen 4.10

Mutaties reserves

0 0

Onttrekkingen 4.10

Mutaties reserves

0 0 0 -695

0 0 0 -645

0 0 0 -1.012

0 0 0 -1.247

Saldo programma 4

Kadernota 2026

2.5 Sport, cultuur en recreatie Wat willen we bereiken? Sport, cultuur en recreatie zijn essentiële aspecten van de leefbaarheid. Deze elementen dragen bij aan de sociale samenhang die zo kenmerkend is voor ons eiland, bieden preventie voor gezondheidsproblemen, kunnen een rol spelen in de bevordering van het mentale welzijn en versterken het toeristisch product. Speerpunten zijn onder meer het verder uitrollen van de ondersteuning van verenigingen en organisaties op deze vlakken, onder andere door uitbreiding van de inzet van de buurtsportcoach, en het toegankelijk houden van deze voorzieningen, ook voor mensen voor wie deelname om diverse redenen minder vanzelfsprekend is.

Sport Sporten en bewegen De gemeente blijft de samenwerking met Sport Fryslân continueren. Dat betekent dat de buurtsportcoach aangesteld blijft. Hij zorgt voor verbinding met sportaanbieders en maatschappelijke instellingen. Sportinitiatieven worden ondersteund door de buurtsportcoach of door de gemeente door middel van subsidies. Sinds 2024 wordt er meer ingezet op beweegactiviteiten voor jongeren in het kader van Helder Terschelling en het IJslands model. Deze inzet wordt ieder jaar verder versterkt met o.a. SJT. Sportbeleid Het huidige sportbeleid is niet actueel. In 2026 wordt er gestart met een herziening. De ambities van het Lokaal Sportakkoord zijn daarvoor leidend.

Cultuur & recreatie Evenementen In 2026 krijgt de uitwerking van het evenementenbeleid een vervolg, onder meer door het vaststellen van locatieprofielen.

't Behouden Huys Onder ’t Behouden Huys vallen: Het Museum met de vereiste vijf waarden: • • • • •

collectiewaarde als scharkamer van het eiland; verbindende waarde als cultuurhistorisch middelpunt in de Terschellinger samenleving, educatieve waarde om samen op te trekken met de eilander scholen belevingswaarde in de rol van ‘verhalenverteller’ economische waarde als toeristische trekpleister.

Het Historisch Centrum

Kadernota 2026 • •

voor het bewaren en ontsluiten van eilander boeken, tijdschriften, studies, onderzoeken, documenten, artikelen, land- en zeekaarten als kenniscentrum en vraagbaak

Het Digitaal Erfgoed Terschelling voor de verbinding van alle historische en culturele archieven – in de breedste zin van het woord – op Terschelling Expositie Een museum moet ieder jaar weer iets nieuws te bieden hebben voor haar bezoekers. In het Beleidsplan van ’t Behouden Huys is de ambitie, na het financieel advies van het bureau SCkarp in de culturele sector, om de twee jaar een nieuwe tentoonstelling te ontwikkelen. Renovatie en herinrichting van de bestaande exposities zal in de tussenjaren plaatsvinden. In 2026 zal een nieuwe expositie worden geopend over de, na Willem Barentsz, wereldwijd meest beroemde Terschellinger in de geschiedenis: Barent Fockesz – beter bekend als ‘De Vliegende Hollander’. Historici hebben zich erover verbaasd dat Terschelling deze man vergeten is. ’t Behouden Huys gaat dit mysterie rechtzetten. Het museum zal zich in 2026 ook aan haar publiciteitsplicht houden en het boek ‘Roddels & Raadsels van Terschelling’ uitgeven waarin naast De Vliegende Hollander nog meer Terschellinger geheimen aan het licht komen. Met dit derde en tevens laatste deel zullen de ‘50 Vertellingen van Terschelling’ een geheel worden. Net als in de voorgaande jaren zal dit inkomsten genereren. Educatie Aan de hand van acht thema’s wordt gedurende acht jaar aandacht besteed aan de cultuurhistorie van Terschelling.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Terschelling&id=4fb8f1a2-1d66-448b-a540-aed76623db8d