224-O Bijlage 2 Uitvoeringsstrategie
Tekst van het document
Havenwerken Terschelling UITVOERINGSSTRATEGIE
GEMEENTE TERSCHELLING 3 november 2025 Z036001-RAP-015-01 DEFINITIEF
Havenwerken Terschelling Uitvoeringsstrategie
Verantwoording Document
Z036001-RAP-015-01
Revisie
01
Status
DEFINITIEF
Datum
03-09-2025
Aantal pagina’s
32
Auteur(s)
drs. ing. J. Walhout ing. C. van de Zande ing. K.W. Walhout
Opdrachtgever
Gemeente Terschelling
Contactpersoon
ing. P.E. Dijkstra
Adres
Postbus 14 8880 AA TERSCHELLING Nederland
Colofon Organisatie
Walhout Civil BV
Bezoekadres
Wagenmakerstraat 5b 2984 BD RIDDERKERK, NL
Statutaire zetel
Nieuwstraat 49 4331 JK MIDDELBURG, NL
Telefoon
+31 (0) 118 851 011
info@walhoutcivil.com
Website
www.walhoutcivil.com
© Copyright 2025 Ingenieursbureau Walhout Civil BV - Dit document is eigendom van de Opdrachtgever en mag enkel gebruikt worden voor het doel waarvoor het is vervaardigd met inachtneming van de rechten die voortvloeien uit de Nederlandse wetgeving met betrekking tot intellectuele eigendom en De Nieuwe Regeling (DNR 2011, herz. 2013). De auteursrechten blijven berusten bij Ingenieursbureau Walhout Civil BV. © Copyright 2025 Ingenieursbureau Walhout Civil BV - This document is property of the Client and may be used only for the purpose for which it is made in compliance with the Dutch legal rights relating to intellectual property and The New Rules (DNR 2011, revision 2013). The copyrights shall remain vested with Ingenieursbureau Walhout Civil BV.
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 2 / 32
Managementsamenvatting Aanleiding De haven van Terschelling staat aan de vooravond van een grootschalige vernieuwing. Er is dringend herstel nodig van de sterk verouderde havenfaciliteiten en verzwakte kades aan de Willem Barentszkade (WB-kade) en de Werkhaven, om de bereikbaarheid en economische vitaliteit van het eiland te waarborgen. Dit plan beschrijft hoe die vernieuwing wordt uitgevoerd: in welke volgorde de werkzaamheden plaatsvinden, hoe de bouw wordt georganiseerd en hoe de veiligheid en bereikbaarheid tijdens de uitvoering worden gewaarborgd. Ook wordt uitgelegd welke vergunningen nodig zijn, welke contractvorm wordt gekozen en hoe de omgeving wordt betrokken. Daarmee vormt de uitvoeringsstrategie de praktische stap van plan naar uitvoering.
Veiligheid uitvoering De vernieuwing van de haven vraagt om een zorgvuldig beleid voor veiligheid en omgevingsmanagement. Alle werkzaamheden moeten veilig kunnen worden uitgevoerd, zonder dat de omgeving, bewoners of bezoekers in gevaar komen of te veel hinder ondervinden. Daarom worden duidelijke eisen gesteld aan bouwveiligheid, bereikbaarheid en communicatie. Aannemers moeten vooraf een bouwveiligheidsplan en een specifiek plan opstellen, waarin staat hoe risico’s worden beheerst, de omgeving bereikbaar blijft en overlast wordt beperkt. De gemeente ziet toe op naleving en afstemming met bewoners, ondernemers en hulpdiensten. Zo wordt de uitvoering van het havenproject veilig, ordelijk en maatschappelijk verantwoord georganiseerd.
Bereikbaarheid De bereikbaarheid van het eiland is van groot belang voor het slagen van het havenproject. Alle verkeer verloopt via de WBkade, die tegelijk de bouwlocatie is. Dat maakt het werk complex, want de bouw moet doorgaan terwijl de veerdiensten, het autoverkeer, fietsers en voetgangers veilig hun weg kunnen blijven vinden. Omdat er op het eiland weinig alternatieve routes zijn, kan elke afsluiting snel leiden tot vertragingen en opstoppingen. In overleg met bewoners en betrokken partijen zijn daarom verschillende oplossingen onderzocht, zoals tijdelijke bruggen, pontons of omleidingen. In de Nota van Draagvlak staat welke oplossing volgens de omgeving als haalbaar wordt beschouwd. Een tijdelijke of permanente omleidingsroute buiten het centrum wordt ook als kans gezien om de doorstroming en verkeersveiligheid te waarborgen, zowel tijdens de bouw als voor de toekomst.
Projectconditionering Voor de vernieuwing van de haven zijn veel vergunningen en toestemmingen nodig. Deze gaan onder meer over bouwen, wateractiviteiten, milieu, verkeer, natuur en archeologie. Een goed overzicht van alle vergunningen is belangrijk om het project veilig, wettelijk correct en zonder vertraging uit te voeren. De gemeente Terschelling, Rijkswaterstaat, de provincie Fryslân, de FUMO en de Veiligheidsregio spelen hierin een rol als bevoegde instanties. De lijst met vergunningen in dit plan is voorlopig en wordt later verder uitgewerkt, zodra het ontwerp, de planning en de uitvoering definitief zijn. Duidelijke afspraken met alle betrokken overheden zijn noodzakelijk om het proces soepel te laten verlopen.
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 3 / 32
Contractstrategie De contractstrategie bepaalt hoe de gemeente het havenproject inkoopt en laat uitvoeren. Door de eilandligging spelen logistiek, planning en beschikbaar materieel een grote rol; risico’s moeten daarom bij de partij liggen die ze het best kan beheersen. Drie vormen zijn bekeken: traditioneel (UAV/RAW), geïntegreerd (UAV-GC) en een bouwteam. Gezien de bekende ontwerpoplossing en de beperkte ontwerpvrijheid past een traditionele aanpak of een bouwteam met UAVuitvoering het best; ontwerp vastleggen geeft voorspelbaarheid en minder kostenrisico voor de gemeente. Heldere afspraken over kwaliteitsborging (Wet kwaliteitsborging), meer- en minderwerk en AKW&R zijn nodig, net als toetsing door een onafhankelijke kostendeskundige in het geval van een bouwteamsamenwerking. In de vervolgaanpak moet aandacht worden gegeven aan: de definitieve contractkeuze en een risicoplan, Europese aanbestedingsstrategie, opstellen van de contractstukken, publiceren op TenderNed/TED en na beoordeling het gunnen van het project aan een aannemer.
Globale planning De planning van het havenproject laat zien hoe het traject van ontwerp tot oplevering globaal verloopt. Eerst volgen onderzoeken, ontwerpuitwerking en vergunningen (ongeveer een half jaar), daarna de aanbesteding (nog eens een half jaar) en vervolgens de uitvoering, die circa anderhalf tot twee jaar duurt. In totaal duurt het project naar verwachting tweeënhalf tot drie jaar. De exacte planning hangt af van het verkrijgen van vergunningen, afstemming met Rijkswaterstaat, weersomstandigheden en logistiek. Bij een RAW-contract kan de uitvoering waarschijnlijk starten in 2027 met oplevering in 2029; bij een bouwteam duurt de voorbereiding veel langer, maar kan de uitvoering mogelijk iets sneller verlopen als fases parallel worden uitgevoerd. Bij een bouwteam wordt het moment van oplevering geschat in het begin van 2030.
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 4 / 32
Inhoudsopgave 1
2
3
4
5
6
Inleiding .............................................................................................................................................................................6 1.1
Aanleiding .................................................................................................................................................................................. 6
1.2
Doel ............................................................................................................................................................................................. 6
1.3
Participatie ................................................................................................................................................................................. 6
1.4
Plangebied ................................................................................................................................................................................. 7
1.5
Leeswijzer ................................................................................................................................................................................... 7
1.6
Versiebeheer.............................................................................................................................................................................. 7
Veiligheid uitvoering ........................................................................................................................................................8 2.1
Algemeen ................................................................................................................................................................................... 8
2.2
Veiligheidsrisico’s ...................................................................................................................................................................... 8
2.3
Bouwveiligheidsplan................................................................................................................................................................. 8
2.4
BLVC-aspecten ........................................................................................................................................................................... 9
2.5
Omgevingseisen ...................................................................................................................................................................... 10
Bereikbaarheid................................................................................................................................................................12 3.1
Algemeen ................................................................................................................................................................................. 12
3.2
Verkeerstellingen .................................................................................................................................................................... 12
3.3
Bereikbaarheidsmogelijkheden ............................................................................................................................................ 13
3.4
Reactie Veiligheidsregio ......................................................................................................................................................... 15
3.5
Permanente omleidingsroute ............................................................................................................................................... 15
Projectconditionering ....................................................................................................................................................16 4.1
Algemeen ................................................................................................................................................................................. 16
4.2
Voorlopige vergunningeninventarisatie .............................................................................................................................. 16
4.3
Overzicht bevoegd gezagen .................................................................................................................................................. 18
4.4
Vervolgaanpak ......................................................................................................................................................................... 20
Contractstrategie............................................................................................................................................................21 5.1
Algemeen ................................................................................................................................................................................. 21
5.2
Contractafwegingen ............................................................................................................................................................... 22
5.3
Onderscheidende rollen ........................................................................................................................................................ 25
5.4
Aanbevolen contractstrategie ............................................................................................................................................... 26
5.5
Overige aanbevelingen .......................................................................................................................................................... 27
5.6
Vervolgaanpak ......................................................................................................................................................................... 28
Globale planning .............................................................................................................................................................30 6.1
Globale planningen ................................................................................................................................................................ 30
6.2
Totale doorlooptijd ................................................................................................................................................................. 31
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 5 / 32
1
Inleiding Gemeente Terschelling staat voor de grote uitdaging om haar haven te vernieuwen. In de loop van de tijd zijn meerdere functionele en ruimtelijke knelpunten ontstaan. Bovendien zijn de kades en haveninfrastructuur sterk verouderd en voldoen niet meer aan de eisen van veiligheid, bereikbaarheid en gebruik. Bestaande kades dienen te worden vervangen. Met dit plan wordt gewerkt aan een concrete uitvoeringsstrategie voor de vervolgfases: de planuitwerking en de uitvoering. In dit hoofdstuk worden de aanleiding en het doel van het plan beschreven.
1.1
Aanleiding De haven van Terschelling staat aan de start van een nieuwe fase. Na jaren van gebruik vragen de kades en infrastructuur om vervanging en herstel. De vernieuwing is een grote investering en essentieel voor de bereikbaarheid en leefbaarheid van het eiland. De WB-kade en de Werkhaven verkeren in slechte staat. Door verzakking en slijtage is de veiligheid niet meer gegarandeerd. Vervanging van de WB-kade heeft prioriteit, omdat deze de hoofdontsluiting van het eiland vormt. Zonder ingreep komt de economische vitaliteit van Terschelling in gevaar.
Ruimtelijke beperkingen en strikte natuurregels hebben de ontwikkeling van het havengebied lang vertraagd. Er is te weinig ruimte om functies goed te combineren. Met het Havenplan wordt de impasse doorbroken: de kades worden hersteld. Om dit te kunnen realiseren is een duidelijke strategie voor de uitvoering benodigd. Een uitvoeringsstrategie beschrijft hoe een project van plan naar realisatie wordt gebracht. Ze legt vast op welke manier de werkzaamheden worden voorbereid, gefaseerd, aanbesteed en uitgevoerd.
1.2
Doel Dit plan geeft de uitvoeringsstrategie voor de voorkeursvariant uit het Havenplan. Het beschrijft hoe we het werk veilig, beheersbaar en met minimale hinder realiseren, binnen de kaders van de vigerende wetgeving, en de eisen van betrokken bevoegd gezag. Het rapport vormt de basis voor verdere besluitvorming, aanbesteding en uitvoering.
De uitvoeringsstrategie richt zich op een veilige, haalbare en goed georganiseerde realisatie. De bereikbaarheid van het eiland vormt hierbij een cruciale randvoorwaarde, omdat al het verkeer via de Willem Barentszkade (WB-kade) loopt, precies het gebied waar de werkzaamheden plaatsvinden. Er worden meerdere bereikbaarheidsmogelijkheden gepresenteerd. De uitvoering moet worden gecombineerd met het functioneren van de veerdiensten en de dagelijkse verkeersstromen van bewoners, bezoekers en logistiek verkeer.
1.3
Participatie De participatieaanpak is gericht op een open en zorgvuldig proces, waarin bewoners, ondernemers, belangenorganisaties en overheden actief zijn betrokken. Deze aanpak heeft gezorgd voor een breed gedragen beeld van de wensen, zorgen en prioriteiten binnen de gemeenschap. De resultaten van de participatie zijn beschreven in de Nota van Draagvlak.
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 6 / 32
1.4
Plangebied
Kade Werkhaven
Willem Barentszkade
Dwarskade
Figuur 1. Plangebied haven West-Terschelling [ArcGIS Maps, 2025]
1.5
Leeswijzer Dit plan behandeld in hoofdstuk 2 de BLVC-aspecten (bereikbaarheid, leefbaarheid, veiligheid en communicatie) tijdens de realisatie van het Havenplan. Hoofdstuk 3 gaat in op de bereikbaarheid tijdens de realisatie en de mogelijkheden om het gebied veilig te ontsluiten. Hoofdstuk 4 beschrijft de projectconditionering en benodigde vergunningen. In hoofdstuk 5 wordt de contractstrategie beschreven. Tot slot beschrijft hoofdstuk 6 de globale planning en doorlooptijd. De Uitvoeringsstrategie moet worden gelezen in samenhang met het Havenplan, de Variantenstudie en de Nota van Draagvlak.
1.6
Versiebeheer Documentnummer
Status
Omschrijving of toelichting
Z036001-RAP-015-00
CONCEPT
Ter bespreking met stuurgroep en review projectteam
Z036001-RAP-015-01
DEFINITIEF
Ter vrijgave
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 7 / 32
2
Veiligheid uitvoering Dit hoofdstuk beschrijft de randvoorwaarden en eisen voor bouwveiligheid en omgevingsmanagement tijdens de voorbereiding en uitvoering van het havenproject. Bouwveiligheid speelt vanaf de ontwerpfase een belangrijke rol, omdat ontwerp- en bouwkeuzes direct invloed hebben op de veiligheid van de omgeving, het bouwproces en het dagelijks gebruik van de haven. Daarnaast zijn de BLVC-aspecten (Bereikbaarheid, Leefbaarheid, Veiligheid en Communicatie) bepalend voor het beperken van hinder en het waarborgen van een veilige en toegankelijke omgeving. De in dit hoofdstuk opgenomen uitgangspunten en eisen vormen de basis voor het opstellen van een integraal bouwveiligheidsplan, dat als verplicht onderdeel van de aanbesteding en uitvoering wordt opgenomen.
2.1
Algemeen Niet alleen tijdens de feitelijke werkzaamheden, maar al in de planuitwerkingsfase speelt bouwveiligheid een bepalende rol bij de renovatie en herstel van de haven. Verschillende ontwerp- en bouwkeuzes brengen immers uiteenlopende risico’s met zich mee voor de omgeving, het bouwproces en de continuïteit van gebruiksfuncties.
2.2
Veiligheidsrisico’s Veiligheids- en gezondheidsrisico’s die een rol spelen binnen de context van het havenproject zijn bijvoorbeeld: •
Instortings- of bezwijkingsgevaar: er bestaan risico’s op bezwijken van kade(delen) vanwege verzakkingen;
•
Trillings- en zettingsrisico’s: kans op schade aan belendende panden door trillingen of ontgravingen;
•
Hijswerkzaamheden: kans op vallende lasten en gebruik van kranen op smalle werkstrook;
•
Verkeersveiligheid: kruising van bouwverkeer met voetgangers, fietsers, toeristen en voertuigen;
•
Verdrinkingsgevaar: op- en overstappen tussen schepen en werkzaamheden aan of boven het water;
•
Milieurisico’s: lekkage van olie, uitstoot van gassen, ed. bij de inzet van zwaar materieel;
•
Opbarsting bouwkuipen: lekkage of bezwijkende grond rondom bouwkuipen;
•
Beperkte evacuatiemogelijkheden: de eilandligging en krappe bouwlocatie geven logistieke uitdagingen.
Deze en andere risico’s dienen te worden opgenomen in een V&G-plan (veiligheid en gezondheidsplan) in de ontwerpfase en de uitvoeringsfase, inclusief te nemen maatregelen.
2.3
Bouwveiligheidsplan Een bouwveiligheidsplan is een essentieel document binnen de context van de Omgevingswet en het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Het plan beschrijft alle maatregelen die worden genomen om de veiligheid en gezondheid in de directe omgeving tijdens bouwwerkzaamheden te waarborgen. Hoewel het Bbl geen specifieke inhoudseisen stelt voor het bouwveiligheidsplan, wordt de inhoud vaak gebaseerd op de Landelijke richtlijn bouw- en sloopveiligheid. Een goed bouwveiligheidsplan bevat doorgaans en in elk geval:
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 8 / 32
•
Een beschrijving van de bouwmethoden en -fasering;
•
Maatregelen om de veiligheid in de omgeving te waarborgen;
•
Maatregelen om de veiligheid van personen op het werkterrein te waarborgen;
•
Afstemming met belanghebbenden en communicatieplannen;
•
Procedures voor het omgaan met calamiteiten;
•
Monitoring en toezicht tijdens de uitvoering.
De aannemer van de bouwwerkzaamheden is verantwoordelijk voor het opstellen van het bouwveiligheidsplan. Daarnaast dient een veiligheidscoördinator te worden aangesteld, die toeziet op de uitvoering van de veiligheidsmaatregelen en fungeert als een aanspreekpunt voor het bevoegd gezag. De veiligheidscoördinator is daarmee volgens de Arbowet met de aannemer mede verantwoordelijkheid voor de veiligheid op het hele bouwterrein.
2.4
BLVC-aspecten De term BLVC staat voor Bereikbaarheid, Leefbaarheid, Veiligheid en Communicatie tijdens de uitvoering van een werk of een bouwproject. Deze vier pijlers vormen samen een integraal kader voor het beheersen van de impact van het project op de omgeving. Een korte toelichting per pijler als volgt:
•
Bereikbaarheid: zorgen dat wegen, fietspaden en trottoirs toegankelijk blijven voor verkeer, hulpdiensten en voetgangers of goede alternatieve routes beschikbaar zijn;
•
Leefbaarheid: beperken van overlast zoals geluid, geluid, stof, trillingen of straling voor omwonenden en bedrijven;
•
Veiligheid: waarborgen van de veiligheid voor zowel op de bouwplaats als in de omgeving, inclusief verkeersveiligheid en sociale veiligheid;
•
Communicatie: transparante en tijdige informatievoorziening aan alle betrokkenen, zoals bewoners, ondernemers, bezoekers en hulpdiensten.
Een BLVC-plan wordt vaak opgesteld in samenwerking met de gemeente, de aannemer(s) en relevante of direct betrokken stakeholders. Een BLVC-plan is niet verplicht maar kan een belangrijke ondersteuning zijn in het omgevingsmanagement. Het doel is het minimaliseren van de impact en (bij voorkeur) het voorkomen en goed managen van de overlast en hinder voor omwonenden, het verkeer en de stakeholders, en het voorkomen van klachten. Het voorkomen van klachten door een doordacht en zorgvuldig BLVC-plan kost minder tijd dan het afhandelen van klachten, en voorkomt zo ook stagnatie van de bouwwerkzaamheden.
Noot: het voorkómen van klachten door een doordacht en zorgvuldig BLVC-plan kost minder energie, tijd en geld, dan het afhandelen van de klachten en voorkomt stagnatie van de bouwwerkzaamheden.
De gemeente Terschelling kent geen overkoepelend BLVC-beleid. Eventuele BLVC-gerelateerde eisen zullen in een latere fase worden vastgesteld, en worden meegenomen in de aanbesteding en het contract met een aannemer.
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 9 / 32
2.5
Omgevingseisen Algemeen Voor dit project is het belangrijk dat de veiligheid van zowel omwonenden, toeristen, weggebruikers als vaarweggebruikers centraal staat. De aannemer dient voorafgaand aan de bouwwerkzaamheden een integraal (en goedgekeurd) BLVC-plan op te stellen waarin de onderstaande onderdelen gedetailleerd worden uitgewerkt. Het is een niet uitputtend overzicht, dat later in samenspraak met de omgeving en de gemeente uitgewerkt moet worden.
Bereikbaarheid •
Verkeersmanagement: maatregelen om de bereikbaarheid van het projectgebied en de rest van het eiland te waarborgen, zowel op verkeerskundig gebied als binnen het nautische domein. Indien relevant omvat dit bijvoorbeeld het implementeren van tijdelijke (brug)constructies en verkeersvoorzieningen, omleidingsroutes, verkeersbebording, verkeerslichten, parkeerregelingen, aanpassingen van afmeervoorzieningen, tijdelijke vaarwegmarkeringen, etc. Verkeersopstoppingen en de daaruit volgende economische verstoringen worden met een zorgvuldig, doordacht en gedragen plan voorkomen.
•
Openbaar vervoer: maatregelen om de toegankelijkheid van de veerhaventerminal, het openbaar vervoer (Qbuzz) en de taxi’s tijdens de werkzaamheden te behouden of aan te passen;
•
Voetgangers en fietsers: maatregelen voor een veilige en ongestoorde doorgang van fietsers en voetgangers, inclusief tijdelijke routes en signalering. Specifieke aandacht is nodig voor toeristen die van en naar de veerboten gaan.
Leefbaarheid •
Geluidshinder: maatregelen om de geluidsniveaus te beheersen en het beperken van lawaaiige werkzaamheden tot bepaalde tijden. Waar mogelijk dienen aanvullende geluidshindereisen te worden gesteld in overleg met de gemeente en omgevingsdiensten. Verder wordt gekeken naar het toepassen van alternatieve of aangepaste bouw- en funderingstechnieken. Monitoring van geluidsniveaus kan aanvullend worden ingezet, waarbij bij overschrijdingen direct bijsturende maatregelen worden getroffen.
•
Luchtkwaliteit en stofbeheersing: maatregelen om stof en andere verontreinigingen te verminderen en (bij voorkeur) te voorkomen, zoals waternevelsystemen of afdekking van materialen;
•
Omgevingshinder: maatregelen die de hinder voor aanwonenden, zoals trillingen, lichtoverlast, straling (lassen), verstoring en betreding tot het eigen terrein of woning beperken en (bij voorkeur) voorkomen. De woningen aan de Willem Barentszkade zijn trillingsgevoelig (er zijn thans al klachten over trillingen door zwaarder verkeer). . Ongewenste trillingen door bouwverkeer of zwaar materieel moeten daarom tot een minimum worden beperkt.
Veiligheid •
Bouwplaatsveiligheid: richtlijnen volgen voor de inrichting van de bouwplaats en adequaat bouwplaatsmanagement, incl. afscherming en beveiliging om onbevoegden buiten te houden. Specifieke aandacht is nodig voor de nautische veiligheid, omdat ook schepen de bouwzone binnenvaren. De aannemer dient de (tijdelijke) bouwdepots zo in te richten dat deze niet onder water komen. Hetzelfde geldt voor de veiligheid en de inrichting van een milieu- en afvalstraat en de opslag van brandstoffen en smeermiddelen binnen het bouwterrein.
•
Verkeersveiligheid: maatregelen om de veiligheid van alle weggebruikers, het bouwverkeer en het scheepvaartverkeer te garanderen. Specifieke aandacht is nodig voor de logistieke afwikkeling van het gebied en de bereikbaarheid en/of doorgang van hulp- en calamiteitendiensten.
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 10 / 32
•
Veiligheid voor omwonenden: specifieke aandacht is nodig voor de veiligheid van de bewoners aan de Willem Barentszkade en aangrenzende wegen. Omwonenden moeten worden beschermd tegen alle gevaren die voortkomen uit de bouwactiviteiten. Hetzelfde geldt voor vervormingen of schade aan belendende woningen en panden. Vanwege grondroerende en/of funderingsactiviteiten bestaan geotechnische bouwrisico’s die moeten worden onderkent en beheerst door middel van monitoring en mitigerende maatregelen.
Communicatie •
Informatievoorziening: er moet een plan worden gemaakt hoe, wat en wanneer informatie over de werkzaamheden wordt gedeeld met de omgeving. Dit kan via nieuwsbrieven, folders, (dynamische) bouwborden, websites, inloopuren of informatiebijeenkomsten. Het gebruik van bouwapplicaties of mobiele applicaties wordt uitgesloten, omdat dit niet aansluit bij de Terschellinger-beleving. Persoonlijke, open communicatie prevaleert boven andere vormen van (digitale) communicatie.
•
Omgevingsmanagement: de omgevingsmanager fungeert als een aanspreekpunt voor omwonenden en stakeholders. De omgevingsmanager is eveneens de expert in de conditionering van het project (onderzoeken, vergunningen en voorzieningen), communicatie en stakeholdermanagement (communiceren, participatie, bestuurlijke sensitiviteit), heeft technisch inzicht (begrip van techniek, veiligheid en uitvoeringswijzen) en juridische ervaring (vergunningen).
•
Klachten of meldingen: maatregelen voor het indienen van klachten of meldingen door omwonenden of bedrijven moeten zijn geïmplementeerd en de wijze van afhandeling moet zijn vastgelegd en bekend zijn voor iedereen. Een zorgvuldig doordacht bouwproces, BLVC- en communicatieplan voorkomt klachten.
•
Maatschappelijk verantwoord: specifieke aandacht is benodigd voor de communicatie, logistieke bereikbaarheid en andere benodigde maatregelen voor ondernemers, winkels en horeca langs de Willem Barentszkade en in de nabijheid van het werk- en omleidingsgebied, en met name nabij de Veerhaventerminal.
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 11 / 32
3
Bereikbaarheid De bereikbaarheid van Terschelling is een cruciale randvoorwaarde voor het succes van het havenproject. Alle verkeer naar en van het eiland verloopt via de WB-kade, die tevens het primaire werkgebied vormt. Tijdens de uitvoering moeten werkzaamheden worden gecombineerd met het aan- en afmeren van de veerdiensten en de verkeersstromen van auto’s, fietsers en voetganger. Dit hoofdstuk beschrijft de verkeerssituatie en de mogelijke bereikbaarheidsvarianten tijdens de bouw. Omdat alternatieve omleidingsroutes op het eiland beperkt zijn, is de verkeersafwikkeling gevoelig voor afsluitingen en vertragingen. De beschreven maatregelen bieden inzicht in de haalbare oplossingen om bereikbaarheid en verkeersveiligheid tijdens de uitvoering te waarborgen.
3.1
Algemeen Een belangrijk aspect tijdens de bouw is bereikbaarheid. Er gaan immers werkzaamheden plaatsvinden ter plaatse van de enige ontsluitingsweg van en naar Terschelling, de WB-kade. Daarnaast is het eiland voor de verkeersafwikkeling sterk afhankelijk van de vertrek- en aankomsttijden van de veerdiensten. Zowel de reguliere veerboot als de snelboot meren af aan op het Veerhavenplein, vanwaar het verkeer zich via de WB-kade over het eiland verspreidt. Het merendeel rijdt richting het oosten langs de havens, terwijl voetgangers en fietsers veelal de weg zoeken naar het centrum van West-Terschelling en een kleiner deel naar het westen trekt.
De opgave voor de bereikbaarheid strekt zich uit over het gehele dorpsgebied van West-Terschelling en is daarmee complex en kwetsbaar. Alternatieve (omleidings)routes zijn beperkt door de smalle dorpsstructuur, de aanwezigheid van toeristische voorzieningen en het ontbreken van doorgaande wegen buiten de bebouwde kom. Dit maakt de verkeersafwikkeling tijdens werkzaamheden gevoelig. Vooral bezoekers die niet bekend zijn met het eiland en hun navigatiesysteem volgen, zullen bij afsluitingen onwenselijke verkeersbewegingen door het centrum veroorzaken. Daar komt bij dat het gedrag van weggebruikers, en met name toeristen, vaak onvoorspelbaar is, wat de kans op onveilige situaties vergroot. Deze omstandigheden vragen om een zorgvuldig afgestemd verkeers- en omleidingsplan, duidelijke bebording, en fysieke maatregelen om de verkeersveiligheid en de doorstroming te waarborgen.
3.2
Verkeerstellingen Op dit moment wordt op de WB-kade een verkeersonderzoek uitgevoerd. Omdat de verkeerstellingen daarvan nog niet beschikbaar zijn, is in deze analyse gebruikgemaakt van oudere verkeerstellingen uit voorgaande jaren. Uit de beschikbare verkeerstellingen blijkt dat er gemiddeld 400 tot 500 voertuigen per uur over de WB-kade rijden. Hoewel dit aantal op het eerste gezicht beperkt lijkt, zorgt de smalle wegbreedte en het tweerichtingsverkeer voor een drukke en soms onoverzichtelijke verkeerssituatie. De verkeersstroom houdt de gehele dag aan, niet alleen richting de veerdiensten, maar ook naar het parkeerterrein en het centrum van West-Terschelling. Omdat geen exacte gegevens per rijrichting of meetpunt beschikbaar zijn, is het totale aantal voertuigen lastig nauwkeurig vast te stellen. Op basis van de huidige gegevens wordt geschat dat circa 80% van het verkeer, ongeveer 300 voertuigen per uur, in oostelijke richting rijdt. De resterende 100 voertuigen verdelen zich vermoedelijk gelijkmatig over het verkeer
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 12 / 32
naar het centrum en naar de westzijde van het dorp. Deze gegevens zijn relevant voor de uitvoering en de impact van de hoeveelheid verkeer tijdens de uitvoering.
3.3
Bereikbaarheidsmogelijkheden Om West-Terschelling en de rest van het eiland tijdens de uitvoering bereikbaar te houden, zijn in het kader van de participatie op hoofdlijnen meerdere bereikbaarheidsvarianten opgesteld. Deze varianten dienen primair om de impact van de werkzaamheden op de bereikbaarheid, hinder, verkeersafwikkeling en logistieke stromen in beeld te brengen. Daarnaast vormen zij een basis voor overleg met betrokken partijen over mogelijke mitigerende maatregelen en faseringen tijdens de uitvoering. Elke variant vormt een uiterste situatie en zal in de praktijk op een andere manier in de omgeving worden ingepast. Het is goed mogelijk dat gekozen wordt voor een gefaseerde uitvoering waarbij de WB-kade in afzonderlijke segmenten wordt aangepakt. Daarbij moet rekening worden gehouden met de aanleg van bouwkuipen en de noodzaak om de kade bereikbaar te houden voor werkschepen.
Optie (1) WB-kade afsluiten en een omleidingsroute •
Algemeen: de WB-kade afsluiten en een omleidingsroute door of langs West-Terschelling. Opgemerkt wordt dat de optie via de Zware Weg lastig tot onhaalbaar zal zijn vanwege de natuurvergunning (Natura 2000).
•
Optie (2)
Geraamde kosten: € 0,25 tot 0,50 miljoen.
WB-kade afsluiten en een drijvend ponton (2 rijbanen) •
Algemeen: de WB-kade afsluiten en een drijvend ponton langs de kade, met een rijbaan in twee richtingen. Om de ponton te kunnen realiseren is toestemming benodigd van Rijkswaterstaat (toegang via de kop van de Dwarskade en betonningsterrein). De variant is minder geschikt bij slechte weersomstandigheden en hoogwater (storm).
•
Optie (3)
Geraamde kosten: € 0,50 tot 0,75 miljoen.
WB-kade afsluiten en een tijdelijke brug (2 rijbanen) •
Algemeen: de WB-kade afsluiten en een tijdelijke brug aanbrengen langs de kade, met een rijbaan in twee richtingen. Om de tijdelijke brug te kunnen realiseren is toestemming benodigd van Rijkswaterstaat (toegang via de kop van de Dwarskade en betonningsterrein).
•
Geraamde kosten: € 1,5 tot 2,0 miljoen.
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 13 / 32
Optie (4)
Eén rijbaan WB-kade afsluiten en een drijvend ponton (1 rijbaan) •
Algemeen: één rijbaan van de WB-kade afsluiten en een drijvend ponton langs de kade, met één rijbaan in één richting. Om de ponton te kunnen realiseren is toestemming benodigd van Rijkswaterstaat (toegang via de kop van de Dwarskade en betonningsterrein). De variant is minder geschikt bij slechte weersomstandigheden en hoogwater (storm). Een ander nadeel is dat het verkeer trillingen kan geven aan de panden op de WB-kade.
•
Optie (5)
Geraamde kosten: € 0,50 tot 0,75 miljoen.
Eén rijbaan WB-kade afsluiten en een tijdelijke brug (1 rijbaan) •
Algemeen: één rijbaan van de WB-kade afsluiten en een tijdelijke brug met één rijbaan aanbrengen langs de kade. Om de tijdelijke brug te kunnen realiseren is toestemming benodigd van Rijkswaterstaat (toegang via de kop van de Dwarskade en betonningsterrein). Een belangrijk nadeel is dat het verkeer trillingen kan geven aan de panden op de WB-kade.
•
Geraamde kosten: € 1,5 tot 2,0 miljoen.
Tijdens de participatie met de omgeving zijn nog andere mogelijke varianten aangedragen, waaronder: Optie (6)
WB-kade afsluiten en een dam met een rijbaan in de haven leggen In plaats van een brug of een ponton kan ook een dam (van zand en puin) worden toegepast. Eventueel kan voor de stabiliteit de dam met een damwandscherm worden aangebracht. Dit heeft als voordeel dat deze direct de bouwkuip kan vormen.
Optie (7)
WB-kade afsluiten en een kistdamconstructie als rijbaan toepassen In plaats van een brug of een ponton kan ook een kistdam (dubbele damwanden met daartussen een zand/puinaanvulling) worden toegepast. Dit heeft als voordeel dat deze direct de bouwkuip kan vormen.
Optie (8)
Veerboot laten afmeren op een tijdelijke brug voor het Betonningsterrein Het is denkbaar dat de veerboot afmeert op een tijdelijke brug voor het Betonningsterrein. Dit brengt wel complicaties voor de nautische veiligheid met zich mee (beperkte maneuvreerbaarheid en vaarbreedte).
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 14 / 32
3.4
Reactie Veiligheidsregio In de afstemming met de betrokken bevoegde gezagen is naar voren gekomen dat de Veiligheidsregio Fryslân het gebruik van een drijvend ponton als tijdelijke verkeersvoorziening onwenselijk acht. De belangrijkste overweging hierbij betreft de veiligheid en bereikbaarheid voor hulpdiensten. Een pontonconstructie vormt een obstakel bij calamiteiten, is kwetsbaar bij storm en hoogwater en kan de stabiliteit of beschikbaarheid van de aanrijroutes naar het havengebied beperken.
3.5
Permanente omleidingsroute Een permanente omleidingsroute rond West-Terschelling wordt aanbevolen nodig om tijdens de bouw het verkeer, met name bussen en hulpdiensten, veilig en vlot om te leiden en kan in de toekomst structureel bijdragen aan een betere verkeersafwikkeling op West. De route loopt buiten het dorpscentrum om en sluit aan op de veerhaven en de oostelijke hoofdroute. Hiermee wordt de WB-kade ontlast, de bereikbaarheid tijdens de werkzaamheden geborgd en de verkeersdruk wordt verminderd. De route moet geschikt zijn voor zwaar verkeer, veilig zijn voor fietsers en voetgangers en zorgvuldig worden ingepast in de dorpsomgeving, met aandacht voor geluid (natuur), leefbaarheid en verkeersveiligheid.
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 15 / 32
4
Projectconditionering Een zorgvuldige analyse van de vereiste vergunningen en meldingen is essentieel voor een beheersbaar en uitvoerbaar project. Onder vergunningen worden verstaan alle benodigde wettelijke vergunningen, meldingen, ontheffingen, besluiten, toestemmingen en rechten die nodig zijn voor de realisatie. Dit hoofdstuk bevat een eerste verkenning van de te verwachten vergunningstrajecten op basis van de wet- en regelgeving. De inventarisatie biedt een handvat voor projectmanagement en beleidsmatige afstemming. De informatie is voorlopig en is afhankelijk van de definitieve voorkeursvariant en de aanvullende eisen van bevoegd gezag.
4.1
Algemeen Voor de voorbereiding en realisatie van de renovatie en vervanging van de haven en kades op West-Terschelling is een zorgvuldige analyse van de vereiste vergunningen en meldingen essentieel. Onder ‘vergunningen’ wordt verstaan: alle benodigde (wettelijke) vergunningen, meldingen, ontheffingen, besluiten, toestemmingen of het verkrijgen van rechten. In dit hoofdstuk is een eerste verkenning opgenomen van de te verwachten vergunningstrajecten op basis van de huidige wet- en regelgeving onder de Omgevingswet (vanaf 1 januari 2024). Deze inventarisatie dient als handvat voor het verdere projectmanagement en beleidsmatige afstemming. Het geeft inzicht in de te betrekken bevoegde gezagen, de aard van de vergunningsplichten en de verwachte doorlooptijden. Tegelijkertijd geldt nadrukkelijk dat het hier om een voorlopige inschatting gaat. In de nadere uitwerking van het project (ontwerp, locatiekeuzes, fasering) moeten de vergunningseisen en -voorwaarden per activiteit definitief worden vastgesteld, in afstemming met betrokken overheden en bevoegde gezag.
4.2
Voorlopige vergunningeninventarisatie Onderstaande vergunningen en meldingen zijn naar verwachting relevant voor dit project. Let op: dit overzicht is indicatief en niet-uitputtend; de definitieve vergunningsbehoefte dient in de verdere projectuitwerking worden vastgesteld. Onderdeel
Activiteit
Bevoegd gezag
Indicatie doorlooptijd
Omgevingsvergunning:
Vervanging van kades,
Gemeente Terschelling
8-14 weken
bouwen en slopen
damwanden en andere Gemeente Terschelling
8-14 weken
8-14 weken
havenconstructies Omgevingsvergunning:
Graven, ophogen gronden,
aanlegactiviteit
aanbrengen verhard oppervlak, ed.
Omgevingsvergunning:
Werkzaamheden in of nabij
Gemeente Terschelling,
wateractiviteiten
waterkering en vaarwegen
Rijkswaterstaat
Omgevingsvergunning:
Onttrekking en lozing grond-
Gemeente Terschelling,
onttrekking en lozing
en/lof oppervlaktewater
Rijkswaterstaat
Omgevingsvergunning:
Baggerwerkzaamheden,
Rijkswaterstaat, FUMO
milieubelastende
lozing, opslag
8-14 weken
oppervlaktewater 8-14 weken
activiteiten
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 16 / 32
Omgevingsvergunning:
Grondverzet in archeologisch
archeologische vergunning
waardevol gebied
Gemeente Terschelling
4-8 weken, afhankelijk van onderzoeksplicht
of melding Bouwmelding en
Start bouwwerkzaamheden
gereedmelding
en gereedmelding (feitelijke
bouwactiviteit
ingebruikname) bouwwerk
Melding slopen
Bouwwerk of gedeelte ervan
Gemeente Terschelling
4 weken
Gemeente Terschelling
4 weken
Gemeente Terschelling
4 weken
FUMO
N.t.b.
Gemeente Terschelling
2-4 weken
Gemeente Terschelling
8-14 weken
N.t.b.
slopen Melding opslaan van grond
Graven, opslaan, sanering en
of baggerspecie
milieubelastende activiteit
Melding milieubelastende
Kleinere milieubelastende
activiteit
activiteit
Melding tijdelijke
Afsluitingen, omleidingen,
verkeersmaatregelen
verkeersmaatregelen
Verkeersbesluit
Plaatsen of verwijderen van verkeerstekens, ed.
Verkeersmaatregelen
Plaatsen of verwijderen van
Gemeente Terschelling,
scheepvaart
scheepvaarmarkeringen, ed.
Rijkswaterstaat
Toestemming nautische
Werken met of in de nabijheid
Rijkswaterstaat
N.t.b.
veiligheid
van nautisch vaargebied
Instemmingsbesluit of
Activiteiten met of van kabels
Gemeente Terschelling
8-14 weken
vergunning K&L
of leidingen
Instemmingsbesluit of
Activiteiten met of van kabels
Kabel en leidingeigenaren
N.t.b.
vergunning K&L
of leidingen
Wibon-melding
Graafwerkzaamheden nabij
Kadaster
2-20 dagen voor start
kabels en leidingen
werkzaamheden
De volgende vergunningen zijn mogelijk ook van toepassing (niet-uitputtend): Onderdeel
Activiteit
Bevoegd gezag
Indicatie doorlooptijd
Wijziging omgevingsplan
Uitvoering pas niet binnen de
Gemeente Terschelling
Ontwerpbesluit, max. 6
geldende bestemmingen Buitenplanse
Uitvoering pas niet binnen het
omgevingsactiviteit
geldende omgevingsplan
Melding saneren van
Sanering en milieubelastende
bodem
activiteit
Melding asbest
Sanering van asbesthoudende
maanden Gemeente Terschelling
8 weken of 6 maanden behandeltermijn
Gemeente Terschelling
4 weken
Gemeente Terschelling
4 weken
Gepunteerde Staten, FUMO
8-14 weken
stoffen of bodem Omgevingsvergunning:
Ontgrondingen
ontgrondingsactiviteit
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 17 / 32
4.3
Omgevingsvergunning:
Risico op aanwezigheid
ontplofbare oorlogsresten
ontplofbare oorlogsresten
Omgevingsvergunning:
Effecten op Natura 2000-
Natura 2000-activiteiten
gebied Waddenzee
Omgevingsvergunning:
Mogelijke gevolgen flora en
Flora en fauna-activiteit
fauna (soortenbescherming)
Gemeente Terschelling
N.t.b.
Provincie Fryslân
26-32 weken
Provincie Fryslân
14-26 weken (incl. ecologische toets)
Overzicht bevoegd gezagen De volgende bevoegde gezagen zijn relevant bij de vervolgaanpak:
De Staat en Rijkswaterstaat
•
Betonningsterrein Medegebruik van het Betonningsterrein is essentieel voor de haalbaarheid en het slagen van het project, zowel voor de op- en overslag van transporten als de locatie waar een tijdelijke brug dient aan te landen. Er dienen aanvullende bestuurlijke, juridische en/of gebruiksafspraken te worden gemaakt met het Rijk omtrent het tijdelijk of definitieve gebruik van het terrein en de kade.
•
Concessiegebied Het Veerhavenplein vormt een cruciale schakel in de bereikbaarheid. Als onderdeel van het concessiegebied voor de veerdienst is het plein niet alleen een logistiek knooppunt voor passagiersvervoer, maar ook essentieel voor de aanen afvoer van goederen. Bij geplande bouwwerkzaamheden in dit gebied is conditionering van groot belang om de continuïteit van deze functies te waarborgen. Dit houdt onder andere in dat maatregelen moeten worden genomen om de impact op toeristenstromen en logistieke processen te minimaliseren. Er dienen aanvullende bestuurlijke, juridische en/of gebruiksafspraken te worden gemaakt met het Rijk omtrent het tijdelijk of definitieve gebruik van (aangrenzende of overige) terreinen, infrastructurele of nautische voorzieningen. Dit geldt met name voor het gebruik van de kop van de kade voor de aanleg van een brug tijdens de uitvoering.
•
Belendende kades De kades van de gemeente aan de WB-kade en de Werkhaven sluiten aan op de kades van Rijkswaterstaat. In de ondergrond kruisen de verankeringssystemen elkaar op en overlappen de geotechnische beïnvloedingszones. Bij het herstellen en renoveren van kades dient nadrukkelijk rekening worden gehouden met de stabiliteit, standzekerheid en verankering van de aangrenzende kades. Ongunstige omgevingsbeïnvloeding door funderingswerkzaamheden moeten geminimaliseerd worden en beheerst blijven. Met Rijkswaterstaat zijn voorbereidende gesprekken gevoerd. Op basis van de definitieve voorkeursvariant worden passende maatregelen vastgesteld.
•
Belendende infrastructuur Daarnaast grenzen ook de terreinen, bestratingen, leidingen, infrastructurele voorzieningen en drainagesystemen van het concessiegebied Rijkswaterstaat aan die van de gemeente, zowel ter plaatse van de WB-kade als de Werkhaven. De infrastructurele raakvlakken moeten worden afgestemd met Rijkswaterstaat. Met betrekking tot de hoogtes van het Veerhavenplein zijn en worden aanvullende afspraken gemaakt.
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 18 / 32
•
Activiteiten waterbodem Rijkswaterstaat is het bevoegd gezag met betrekking tot de activiteiten die de waterbodem in het gebied beïnvloeden, zoals baggerwerkzaamheden en het toepassen van grond of baggerspecie. Dit geldt alleen voor het beheergebied van Rijkswaterstaat. Naar verwachting zijn op enkele locaties verondiepingen en aanvullingen van de waterbodem nodig.
•
Nautische veiligheid Rijkswaterstaat is verantwoordelijk voor de nautische veiligheid op de rijksvaarwegen, waaronder de vaargeulen naar Terschelling. Dit houdt in dat Rijkswaterstaat toeziet op de veilige en vlotte doorvaart, en dat werkzaamheden die de scheepvaart beïnvloeden vooraf moeten zijn afgestemd en mogelijk aanvullende voorwaarden of goedkeuring vereisen. Specifiek geldt dat als de vaargeul wordt aangepast een nautische toets dient plaats te vinden.
Provincie Fryslân en FUMO
•
Ruimtelijke kwaliteit, erfgoed en milieubelangen De provincie Fryslân is verantwoordelijk voor het beleid voor het behouden en verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit en het Friese erfgoed, m.a.w. de landschappelijke en cultuurhistorische kernkwaliteiten op provinciaal niveau. Daarnaast is de provincie het bevoegd gezag voor het verlenen van de omgevingsvergunning voor Natura 2000activiteiten. Bij activiteiten die stikstof uitstoten, zoals bouw- en sloopwerkzaamheden, moet worden aangetoond dat de stikstofdepositie op het Natura 2000-gebied niet toeneemt. Vooroverleg met de provincie is onderhanden.
•
Ontgrondingsactiviteiten Bij het uitvoeren van grootschalige ontgravingen, zoals het verwijderen van meer dan 10.000 m³ bodemmateriaal, is een vergunning benodigd. De Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) is hiervoor – namens de Friese gemeenten, de provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân - het bevoegd gezag. Meerdere gesprekken hebben inmiddels plaatsgevonden met de FUMO in het kader van de maximaal toelaatbare ontgrondingen, eventuele vrijstellingen en de benodigde milieukundige (voor)onderzoeken. De verwachting is dat bepaalde locaties moeten worden gesaneerd en/of dat er aanvullende maatregelen nodig zijn.
Veiligheidsregio Fryslân
•
Bereikbaarheid hulp- en calamiteitendiensten De Veiligheidsregio Fryslân is verantwoordelijk voor de coördinatie van rampenbestrijding en crisisbeheersing in de regio. In het kader van het herstel en renovatie van de havens adviseert de Veiligheidsregio over veiligheidsmaatregelen tijdens de werkzaamheden en de definitieve inrichting van het gebied, voor zover het betrekking heeft op de bereikbaarheid voor hulp- en veiligheidsdiensten. Hoewel de Veiligheidsregio zelf geen vergunningen verleent, heeft hun advies invloed hebben op de voorwaarden van de omgevingsvergunning en de te treffen maatregelen voor de bereikbaarheid van het eiland voor hulpdiensten.
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 19 / 32
Gemeente Terschelling
•
Ruimtelijke ordening en verkeersveiligheid De gemeente is het bevoegd gezag voor de afgifte van omgevingsvergunningen met betrekking tot ruimtelijke ordening, impact op archeologie, gemeentelijke monumenten en ontplofbare oorlogsresten. Dit betekent dat de gemeente toetst of bouw- en herstelplannen passen binnen het omgevingsplan en de gewenste ruimtelijke ontwikkeling van het gebied. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor het nemen van verkeersbesluiten, bijv. bij tijdelijke of permanente wijzigingen in de verkeerssituatie als gevolg van de werkzaamheden. Dit geldt ook voor de nautische veiligheid, voor zover het gemeentelijke vaar- en havengebied betreft.
•
(Water)bouwactiviteiten De gemeente treedt eveneens op als bevoegd gezag voor bouwactiviteiten die betrekking hebben op bouwwerken en waterkeringen in het gebied. De gemeentelijke verantwoordelijkheid omvat de toetsing van de bouwtechnische voorschriften (Bouwbesluit/Bbl) en relevante beleidskaders. Daarnaast beoordeelt de gemeente de impact van bouwactiviteiten op de veiligheid en stabiliteit van waterkeringen. Aanvullende randvoorwaarden of vergunningseisen ten aanzien van bouwactiviteiten zijn niet te verwachten.
4.4
Vervolgaanpak In de vervolgfase is het essentieel om per activiteit de daadwerkelijke vergunningsverplichtingen en voorwaarden te toetsen in overleg met de bevoegde gezagen, waaronder de gemeente Terschelling, Rijkswaterstaat, provincie Fryslân en Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO). In het kader van de afwikkeling van de hulp- en calamiteitendiensten, tijdens de uitvoering van het werk, moet ook de Veiligheidsregio Fryslân worden betrokken.
Daarnaast is het advies om het omgevingsplan zorgvuldig te analyseren op planologische beperkingen en de mogelijke noodzaak voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit. Hetzelfde geldt voor de bescherming van flora en fauna en de impact op Natura 2000. Gesprekken met bevoegd gezag zijn momenteel onderhanden. Voor het eventueel aanpakken, beschermen en/of verleggen van kabels, leidingen (gas, water, elektra en data), riolering en vloeistofleidingen (brandstof) lopen momenteel gesprekken met betrokken net-, kabel- en leidingbeheerders, eigenaren en gebruikers.
Bovenal is het van belang om resultaten en conclusies uit de gesprekken met de bevoegde gezagen eenduidig over en weer vast te leggen en te verifiëren op mogelijke conflicten met andere uitspraken en besluiten. Dit geldt zeker voor de gesprekken met bevoegd gezag van de gemeente en Rijkswaterstaat, omdat deze organen naast de rol van bevoegd gezag ook eigenaar en (politiek) belanghebbende zijn binnen het project. Daarbij is een, vooralsnog eerst op hoofdlijnen grove, planning van het ontwerp, aanvullende onderzoeken, vergunningen en bijbehorende doorlooptijden essentieel.
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 20 / 32
5
Contractstrategie De contractstrategie bepaalt de contractvorm waaronder het havenproject wordt aanbesteed, voorbereid en uitgevoerd. De strategie bepaalt welke contractvorm het beste aansluit bij de aard en omvang van het werk, de beschikbare marktpartijen en de specifieke omstandigheden op het eiland, zoals logistieke beperkingen en weersinvloeden. Het doel is een uitvoerbare, transparante en evenwichtige samenwerking tussen opdrachtgever en aannemer, gericht op kwaliteit, efficiëntie en risicobeheersing. In dit hoofdstuk worden de uitgangspunten, overwegingen en aanbevelingen voor de contractkeuze toegelicht, evenals de rolverdeling tussen opdrachtgever en opdrachtnemer en de belangrijkste factoren voor de uitvoerbaarheid van het project.
5.1
Algemeen Het doel van de contractstrategie is te zorgen voor een tijdige, kwalitatieve en kostenefficiënte uitvoering van het havenproject, passend binnen de eilandcontext met haar logistieke beperking, beperkte ruimte en weersafhankelijkheid. Gezien de omvang en het belang van het project, dat tot de grootste gemeentelijke opgaven van de afgelopen jaren behoort, is een contractstrategie noodzakelijk die aansluit bij de schaal, risico’s en uitvoeringscondities op Terschelling.
Ondanks dat het project voor de gemeente ingrijpend is, is de complexiteit van het werk binnen de waterbouw- en geotechnische sector relatief beperkt. Het betreft een middelgroot civiel project met vooral logistieke risico’s, waarbij planning, bereikbaarheid en beschikbaarheid van materieel bepalend zijn voor het succes. De marktsituatie vormt echter wel een uitdaging, aangezien slechts een beperkt aantal aannemers beschikt over geschikt varend materieel en ervaring met werken op eilanden. Bovendien ligt Terschelling niet centraal en zullen aannemers hoge kosten moeten maken voor het tewerkstellen en het laten overnachten van personeel op het eiland. De aannemer moet aantoonbare ervaring hebben met geotechnische funderingswerken en klassieke waterbouw. Specifiek met het beheersen van getij en grondwater in combinatie met het aanbrengen van taluds, steenglooiingen, saneringen en damwandwerkzaamheden. Deze combinatie van werkzaamheden kan in de praktijk vaak alleen worden uitgevoerd door grotere aannemers die over eigen materieel, gespecialiseerde vakmensen en interne expertise beschikken.
Het is echter aannemelijk dat grote aannemers het werk alleen zullen overwegen wanneer er voldoende financiële marge of strategisch belang tegenover staat. Hun vaste kosten zijn hoog en de inzet van groot materieel maakt deelname pas rendabel bij een zekere schaal en zekerheid in uitvoering. Kleinere aannemers daarentegen zijn doorgaans bereid dergelijke projecten aan te nemen met een beperkte winstverwachting, mits het project bijdraagt aan hun naamsbekendheid, referenties of positie in de markt. Aannemers beoordelen projecten tegenwoordig niet alleen op de inhoud of uitstraling, maar vooral op de betrouwbaarheid van de opdrachtgever en het risico op onvoorziene faalkosten.
Deze dynamiek vraagt bij de aanbesteding om een balans in prijs en risico’s. Risico’s moet worden belegd bij de partij die deze het best kan beheersen. Dit vereist een transparante samenwerking tussen opdrachtgever en opdrachtnemer.
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 21 / 32
5.2
Contractafwegingen Contract is maatwerk Bij het kiezen van de juiste contractvorm is het belangrijk rekening te houden met de aard en complexiteit van het project, de aanwezige risico’s en onzekerheden, de mate van ontwerpuitwerking en de gewenste samenwerking tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Voor ieder project wordt op maat de meest geschikte contractvorm vastgesteld. De keuze hangt niet alleen af van de verdeling van verantwoordelijkheden tussen opdrachtgever en opdrachtnemer, maar ook van factoren die de geschiktheid van een contracttype bepalen. Belangrijke aspecten zijn de wijze waarop eisen worden geformuleerd (technisch of functioneel), de invloed van de opdrachtgever op de uitvoering, de flexibiliteit van het contract bij wijzigingen, het moment waarop de markt wordt betrokken en het moment waarop prijszekerheid ontstaat.
Contractvormen Hieronder worden drie relevante varianten toegelicht en beoordeeld op hun toepasbaarheid. Er zijn verschillende andere contractvormen en hybride vormen mogelijk. In dit document worden alleen de bekende contractvormen beschouwd op toepasbaarheid voor de gemeente:
•
Traditioneel (UAV en RAW-bestek) Deze variant is geschikt wanneer het ontwerp volledig is uitgewerkt en er weinig behoefte is aan alternatieve ontwerpof bouwoplossingen of uitvoeringsmethoden. De gemeente houdt de regie over het ontwerp en schrijft de uitvoering voor aan de aannemer. Dit maakt het voor de aannemer eenvoudig en overzichtelijk.
-
Standaard: de opdrachtgever ontwerpt, de aannemer bouwt.
-
Voordeel: de gemeente behoudt grip op de ontwerpuitgangspunten en kan kwaliteit en specificaties strikt bewaken. Er is duidelijkheid over de werkzaamheden, hoeveelheden en prijsopbouw. Het risico voor ontwerp- of uitvoeringswijzigingen ligt bij de gemeente, waardoor de aannemer met een lagere risicoprijs kan inschrijven.
-
Nadeel: er is voor de aannemer weinig optimalisatie mogelijk in de bouwvolgorde, tenzij dat detailontwerp of bouwprocesonderdelen worden uitgevraagd in het bestek. Onvoorziene omstandigheden of wijzigingen zullen worden verrekend met de gemeente.
•
Geïntegreerd contract (UAV-GC) Deze contractvorm past bij projecten waar de gemeente functionele eisen kan formuleren en de aannemer ruimte wil geven voor het opstellen van het ontwerp en de bouwvolgorde. De aannemer is verantwoordelijk voor zowel het ontwerp als de uitvoering, en kan deze samen op laten lopen in het proces (met een kans op een kortere doorlooptijd). Het succes van een geïntegreerd contract hangt met name af van de informatievoorziening, communicatie en de kennis en kunde van beide partijen.
-
Standaard: de opdrachtgever geeft functionele eisen, de aannemer ontwerpt en bouwt.
-
Voordeel: integratie van ontwerp en uitvoering kan leiden tot een snellere uitvoering, met name in het bouwproces door optimale inzet van materieel en technologie, aangezien materiaalkosten in de markt grotendeels gelijk zijn en alleen verschillen bij toepassing van tweedehands of hergebruikt materiaal.
-
Nadeel: omdat de aannemer ook het ontwerp moet vormgeven en de risico’s nog onbekend zijn, zal dit zich vertalen in hogere inschrijfprijzen. De gemeente moet vooraf scherp hebben wat het gewenste eindresultaat is
251103 Z036001-RAP-015-01 HAVENWERKEN TERSCHELLING - UITVOERINGSSTRATEGIE
PAGINA 22 / 32
(functionele eisen). De kans op discussie en interpretatie van contracteisen of onvoorziene omstandigheden is vaak net zo groot als bij een RAW-bestek.
•
Bouwteam Een bouwteamcontract is vooral geschikt wanneer de uitvoeringsomstandigheden onzeker zijn of wanneer samenwerking en kennisdeling in de voorbereiding essentieel zijn. De gemeente en de aannemer werken gezamenlijk aan het ontwerp, de planning en de risicobeheersing. Een dergelijke methode is nuttig als nog niet bekend is hoe en wat er ontworpen en gebouwd dient te worden.
-
Standaard: de opdrachtgever verstrekt een voorlopig ontwerp, de aannemer detailleert en bouwt.
-
Voordeel: gezamenlijke analyse van risico’s en kostenoptimalisatie in een open en transparante werkwijze. De expertise van de aannemer wordt vroegtijdig benut, wat leidt tot beter uitvoerbare ontwerpen en realistische planningen. Dit komt met name doordat de keuzes gezamenlijk zijn gemaakt.
-
Nadeel: deze vorm vraagt een hoge mate van vertrouwen tussen partijen en openheid over eisen, kosten, marges en risico’s. Zonder afspraken over samenwerking en besluitvorming kan dit leiden tot vertraging of conflicten in de bouwteamfase. Er is een hoge kans op belangenverstrengeling en subjectiviteit, onder meer doordat de aannemer invloed krijgt op keuzes die later financiële gevolgen hebben in de uitvoering. Een bouwteam blijkt in de praktijk vaak duurder te zijn dan andere contractvormen (o.a. door de langere doorlooptijd).
Opdrachtgever blijft vaak verantwoordelijk Voor vrijwel alle contractvormen geldt dat de opdrachtgever moet zorgen voor een deugdelijke informatievoorziening. In de praktijk van de waterbouw- en funderingssector betekent dit dat het ontwerp, de grondgesteldheid en onbekende objecten in de bodem veelal onder verantwoordelijkheid van de opdrachtgever blijven vallen. Volledige zekerheid is in geotechnische projecten zelden haalbaar, en het is een wensdenken te veronderstellen dat aannemers geen meer- of minderwerk zullen proberen te realiseren.
Dit hangt samen met het aanbestedingsbeleid, de nadruk op een zo goedkoop mogelijke inkoop en de huidige bouwcultuur. In de praktijk ontstaan vaak spanning door opportunisme, met tegengestelde belangen en risico’s. De aannemer streeft in beginsel naar winst en risicobeheersing, terwijl de opdrachtgever een verantwoord en kostenefficiënt project wil realiseren. De aannemer heeft de kennis en de opdrachtgever vaak niet. Dit informatieverschil wordt niet weggenomen door een contract. De contractstrategie moet de belangen van partijen erkennen en voorzien in heldere afspraken over risicoverdeling, wijzigingsprocedures en transparantie in kostenopbouw.