224-O Bijlage 1 Havenplan

Langetermijnstrategie De aanpak van de ruimtelijke knelpunten is alleen haalbaar bij een herverdeling van functies en gebieden. Dit vereist een zorgvuldige voorbereiding en mobiliteitsstudie om de effecten op de bereikbaarheid en de maatschappelijke kosten en baten te bepalen. Het traject brengt onzekerheden met zich mee en vraagt om nauwe samenwerking tussen gemeente, provincie, het Rijk en andere overheden.

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 45 / 93

3.3.2 Prioriteiten en ambities Een goed toegankelijke en veilige infrastructuur is essentieel voor bewoners, bezoekers en hulpdiensten. De verbinding tussen haven, dorp en voorzieningen moet betrouwbaar en veilig zijn. De bereikbaarheid is per definitie de belangrijkste prioriteit voor de herontwikkeling van de haven.

De haven moet flexibel blijven voor veranderende functies zoals scheepvaart, toerisme, recreatie, logistiek en op- en overslag. Toekomstbestendige inrichting en aanpasbare infrastructuur zorgen dat het havengebied ook op lange termijn economisch en functioneel vitaal blijft. Dit vraagt om aanpassingen in het gebruik van de haven, de beschikbaarheid van havenfaciliteiten en het verdienmodel. De inrichting en exploitatie moeten beter aansluiten op de actuele en toekomstige functies van de haven, zodat zowel de operationele efficiëntie als de financiële bestendigheid worden versterkt.

3.3.3 Participatie Omdat het eiland in hoge mate afhankelijk is van haar enige toegangspoort, zal het gebruik van de haven per definitie onderwerp van debat blijven, ook in de komende jaren. De verwevenheid van de inwoners, ondernemingen en bestuurlijke belangen maakt dat discussies over de toedeling van functies en gebruiksrechten in de haven vaak een bredere lading krijgen dan puur functionele of technische keuzes. Besluitvorming raakt niet alleen de fysieke inrichting van het havengebied, maar ook de sociale en economische relaties binnen de gemeenschap. Enerzijds biedt dit kansen: betrokkenheid is groot, draagvlak kan relatief snel worden gecreëerd en lokale kennis is breed aanwezig. Anderzijds vergroot deze verwevenheid het risico op belangenverstrengeling en spanningen tussen gebruikersgroepen, waardoor besluitvorming complexer en gevoeliger wordt. De afhankelijkheid van medegebruik, participatie, financiële en bestuurlijke ondersteuning en de vergunningverlening door andere overheden versterkt deze complexiteit.

Niet de visie van de projectgroep is leidend voor de planvorming, maar de belangen, wensen en identiteit van het eiland staan centraal in het project. Participatie en het versterken van maatschappelijk draagvlak vormen het fundament van het havenproject. De projectgroep faciliteert, ondersteunt en borgt het proces door het inbrengen van expertise, zorgvuldig vastleggen en documenteren, en het delen van projectervaringen.

3.4

Urgentie en momentum Potentiële crisissituatie De herontwikkeling van de haven bevindt zich in een cruciale fase waarin besluitvorming onvermijdelijk is om de bereikbaarheid en leefbaarheid van het eiland te waarborgen. Zonder tijdige keuzes zullen de beheerder en het bevoegd gezag maatregelen moeten opleggen om het gebruik van de WB-kade te beperken. Dit begint met gewichtsrestricties en kan uiteindelijk leiden tot volledige afsluiting. Dergelijke besluiten volgen onder meer op grond van de zorgplicht voor bestaande bouwwerken en de openbare ruimte (art. 3.5 Besluit bouwwerken leefomgeving).

Een dergelijke maatregel zou het gebied onttrekken aan de openbare ruimte, met verstrekkende gevolgen voor de bereikbaarheid, bevoorrading en hulpverlening. De afsluiting van de WB-kade zal onvermijdelijk uitmonden in een crisissituatie die de vitale functies van het eiland raakt. In het meest ongunstige scenario betekent de afsluiting van de WB-

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 46 / 93

kade dat het Veerhavenplein door de gemeente gedeeltelijk wordt afgezet met hekwerken om te voorkomen dat verkeer gevaar loopt door bezwijkende kades.

Bij een dergelijke beslissing zullen ook de Veiligheidsregio Fryslân, provincie Fryslân en het Ministerie IenW geacht zijn aanvullende maatregelen te nemen. Enerzijds omdat hulp- en veiligheidsdiensten het eiland niet langer adequaat kunnen bereiken en anderzijds omdat het reguliere auto- en vrachtverkeer niet meer kan worden afgewikkeld. Bovendien kunnen schepen niet langer afmeren aan de kades, waardoor deze zullen moeten uitwijken naar de gemeentelijke steigers (de Kom), kades van RWS of andere havens. Ook zullen nutsbedrijven worden betrokken om de standzekerheid van kabels, leidingen en riolering te waarborgen. Daarmee raakt deze potentiële crisissituatie direct aan de nationale verantwoordelijkheid voor de continuïteit van de bereikbaarheid van de Waddeneilanden, zoals verankerd in de rijksdoelen voor vervoer, veiligheid en openbare orde.

Vaststaat dat medio 2026 een technische herbeoordeling van de WB-kade noodzakelijk is. Op basis van de huidige inzichten wordt verwacht dat deze beoordeling zal leiden tot een afkeuring van (delen van) de constructie en gebruiksbeperkingen nodig zijn. Eerdere maatregelen zijn ook nodig als uit de monitoring blijkt dat er ongewenste verzakkingen zijn.

Breed gedragen visie en verantwoordelijkheid Binnen het huidige momentum speelt de sterke betrokkenheid van de inwoners, ondernemers en stakeholders een doorslaggevende rol. De herontwikkeling van de haven wordt breed herkend als een gezamenlijke opgave waarbij gemeente, bewoners, ondernemers en vervoerders hetzelfde uitgangspunt delen: een toekomstbestendige, veilige en duurzame haven die recht doet aan het karakter en de functie van Terschelling.

Hoewel de gedeelde ambitie een gezamenlijke wens weerspiegelt, blijkt in de praktijk dat geen van de betrokken partijen aanvankelijk wil inleveren op de huidige functies en het gebruik van de haven. Dat streven botst echter met de realiteit: zonder substantiële financiering zijn de noodzakelijke investeringen voor het herstel van de haven niet haalbaar. De gesprekken die het projectteam de afgelopen maanden heeft gevoerd met inwoners en ondernemers hebben hierin een belangrijke kentering gebracht. Er is meer begrip ontstaan voor de technische en financiële beperkingen, en steeds meer partijen tonen bereidheid om concessies te doen in het gebruik. Deze verschuiving in houding vormt een cruciale stap richting een gedragen oplossing voor de toekomst van de haven en daarmee voor de toekomst van het eiland zelf. De intensieve samenwerking en het wederzijds begrip tussen partijen creëren bestuurlijke rust en bestuurlijk draagvlak om besluiten te nemen die verder reiken dan het hier en nu.

Kansen voor integrale aanpak Er lopen meerdere projecten die kansrijk zijn om te worden geïntegreerd in het havenproject. Hoewel deze initiatieven financieel gezien randzaken binnen het havengebied vormen, biedt de meekoppeling aanzienlijke meerwaarde en versterkt zij de samenhang en efficiëntie van de totale herontwikkeling: •

Verbetering riolering, huisaansluitingen en drainage WB-kade;

•

Parkeerbeleid Oud West (herinrichting parkeervakken);

•

Herinrichting randgebieden (Zwarte weg, Groene strand, Torenstraat, fietspad bij jachthaven, Tonnenloods);

•

Betere aansluiting op het Veerhavenplein (ook wat betreft de maaiveldhoogte);

•

Aanleg van een warmtenet of warmtewisselaar in de haven;

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 47 / 93

•

Vervangen en verduurzaming openbare verlichting (Dark Sky);

•

Baggerwerkzaamheden haven.

De combinatie van deze initiatieven maakt het efficiënt aantrekkelijk om ingrepen te bundelen, met één planning en één uitvoeringsmoment, waardoor er minder overlast en hinder te verwachten is.

3.5

Onzekerheden Algemeen In de verkenning naar haalbare alternatieven voor de renovatie en vernieuwing van de haven is uitgegaan van bepaalde uitgangspunten en prognoses. De prognoses zijn gebaseerd op aannames over hoe de toekomst van de haven eruit komt te zien. Het is van belang te onderkennen dat wanneer ontwikkelingen anders verlopen dan verwacht, dit gevolgen kan hebben voor het project. Ook kunnen de gekozen oplossingen andere effecten hebben dan voorzien. Daarom zijn de onzekerheden expliciet meegenomen in de analyse. Deze onzekerheden vergroten de kans op vertraging, scopewijzigingen en hogere projectkosten. De onderstaande onzekerheden worden hierna toegelicht:

•

•

Toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen en gebruik -

Toekomstige autoverkeer (via de veerdiensten)

-

Toekomstige scheepvaart in de haven

-

Aantrekkelijke locatie voor werken, wonen en verblijven

Concessie veerdiensten -

Bereikbaarheid en continuïteit

-

Beheer en onderhoud haveninfrastructuur

•

Draagvlak omgeving en stakeholders

•

Politieke besluitvorming

•

Beschikbaarheid financiën

•

Wet- en regelgeving en vergunningverlening

•

Bodemkwaliteit en saneringsonzekerheid

•

Zeespiegelstijging

Toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen en gebruik Het havengebied moet anticiperen op veranderingen in ruimtelijke inrichting en intensiever gebruik. Groeiend toerisme, toenemend verkeer en een veranderende vraag naar logistieke en nautische voorzieningen vragen om een adaptieve haven. De verkeersontwikkeling wordt echter niet gekenmerkt door een te voorspellen autonome of organische groei, maar zijn in sterke mate afhankelijk van en begrensd door de capaciteit van de veerdiensten. Naast het al aanwezige ‘eilandverkeer’, bepaalt de Rijksoverheid indirect via de veerdiensten hoeveel aanvullende verkeer er vanaf het vaste land wordt toegelaten op het eiland. Al het aanvullend verkeer dient te worden afgewikkeld via het Veerplein, de WB-kade en de Burgemeester van Heusdenweg. De gemeente heeft daarmee feitelijk geen controle over de verkeersinstroom, maar dient wel de afwikkeling te faciliteren binnen een beperkt wegennet. Extra afvaarten leiden tot een hogere verkeersdruk en grotere behoefte aan capaciteit voor de verkeersafwikkeling.

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 48 / 93

Een andere onzekerheid betreft het toekomstige nautische verkeer. De haven en kades worden momenteel gebruikt door diverse commerciële partijen en overheden (RWS, Kustwacht, Douane, ed.). De verwachting is dat dit gebruik zich in de toekomst in dezelfde of een vergelijkbare vorm zal voortzetten. De toekomst van recreatievaart in de haven blijft echter sterk onzeker. Het is algemeen bekend dat de watersportsector sterk onderhevig is aan vergrijzing en wijzigend gebruik. De verjonging van de doelgroep leidt tot minder bootbezit ten gunste van verhuur en deelconcepten. Dit is een landelijk fenomeen en dan ook niet uniek voor Terschelling, maar heeft wel gevolgen voor de benodigde ligplaatsen en havenfaciliteiten. Het is bovendien denkbaar dat milieuregelgeving in de toekomst zal leiden tot sanering van historische schepen of omzetting naar elektrificatie (van bijv. de Bruine Vloot). Het eiland beschikt, door netcongestie en het ontbreken van zware walverbindingen, over onvoldoende capaciteit om de haven te elektrificeren. Daarnaast vormt de aanleg van nieuwe elektriciteitsaansluitingen vanaf de wal een aanzienlijke uitdaging, ook vanwege Natura 2000.

Paradoxaal genoeg beïnvloedt het eiland zelf in belangrijke mate de vraag naar het gebruik van de veerdiensten of het gebruik van havenfaciliteiten. Beleidskeuzes en ontwikkelingen die het eiland aantrekkelijker maken voor toerisme, wonen, werkgelegenheid, cultuur of onderwijs vergroten niet alleen de vervoersvraag, maar ook de behoefte aan aanlegcapaciteit, ligplaatsen en voorzieningen in de haven. Hierdoor zijn de ruimtelijke, economische en nautische ontwikkelingen van het eiland met elkaar verweven en direct afhankelijk van de beschikbare infrastructuur en veerdienstactiviteiten.

Concessie Veerdiensten De veerdienst speelt een cruciale rol in de mobiliteit van de inwoners en de economische leefbaarheid. De Rijksoverheid is verantwoordelijk voor de concessieverlening en maakt afspraken met rederijen om de betaalbaarheid, betrouwbaarheid en continuïteit van de verbindingen te waarborgen. Dit is een uitdaging omdat de vervoersvraag sterk seizoensafhankelijk is. Vanaf 2029 worden nieuwe concessies verleend voor het vervoer tussen Harlingen en Terschelling. In de voorbereiding daarop betrekt het Ministerie IenW de eilanden actief om de belangen van de eilandgemeenschappen goed te borgen.

Voor Terschelling brengt de concessieverlenging zowel kansen als onzekerheden met zich mee. De voorwaarden van de concessie beïnvloeden de frequentie, capaciteit en logistieke vervoersafwikkeling op de WB-kade. Daarnaast bestaan er onzekerheden over o.a. het beheer en onderhoud van de fysieke haven- en weginfrastructuur van de Veerhaven, omdat het ernaar uitziet dat deze onderhoudstaken zullen worden belegd bij de concessiehouder. In de praktijk kan dit betekenen dat onderhoudswerkzaamheden niet langer door Rijkswaterstaat, maar namens de concessiehouder door aannemers zullen worden uitgevoerd. Onzeker is hoe in dat geval wordt omgegaan met aangrenzende gemeentelijke eigendommen, de afstemming van werkzaamheden en het beperken van hinder en overlast.

Draagvlak omgeving en stakeholders Het draagvlak onder bewoners, ondernemers en gebruikers is niet vanzelfsprekend. Verschillen in belangen en beleving, variërend van de wens tot behoud van het huidige karakter tot de behoefte aan vernieuwing en verduurzaming, kunnen spanningen veroorzaken. Dit heeft directe invloed op de acceptatie van besluiten en de uitvoerbaarheid van plannen.

Politieke besluitvorming De politieke betrokkenheid bij het project is groot, aangezien het project behoort tot de meest omvangrijke infrastructurele opgaven van de gemeente en reeds gedurende een lange periode in ontwikkeling is. Wisselende standpunten en de aanstaande gemeenteverkiezingen kunnen het proces beïnvloeden. Ondanks de nauwkeurige voorbereiding kan er een

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 49 / 93

mismatch ontstaan tussen politiek-bestuurlijke verwachtingen en de feitelijke oplossingen. Hierdoor ontstaat onzekerheid en een verhoogd risico op bijsturing, versobering en verlies van samenhang. Wanneer deeloplossingen onder druk van de actualiteit of bestuurlijke wensen worden doorgevoerd, dreigt de integraliteit van de totale opgave te verdwijnen. Hierdoor ontstaat fragmentatie en gaat de samenhang tussen ruimtelijke en functionele doelen verloren. Door wisselende prioriteiten en politieke dynamiek kan de projectcontinuïteit onder druk komen te staan.

Beschikbaarheid financiën De investeringen die nodig zijn voor onderhoud of de vernieuwing van de haven zijn omvangrijk, terwijl de financiële ruimte van de gemeente beperkt blijft. Er is druk om te komen tot een integrale projectoplossing, waarbij zoveel mogelijk functies behouden blijven en er toch meerwaarde wordt gecreëerd. Er zijn onzekerheden over eventuele bijdragen van het Rijk en de provincie. Er bestaan onzekerheden over de mogelijke bijdragen van het Rijk en de provincie. Deze bijdragen hoeven niet uitsluitend financieel te zijn, maar kunnen ook betrekking hebben op gedeeld gebruik, herverdeling of medegebruik van terreinen en voorzieningen, of op aanpassingen in functies en gebruiksdoelen.

Wet- en regelgeving en vergunningverlening De ligging binnen het Natura 2000-gebied brengt juridische beperkingen met zich mee die bij iedere ontwikkeling zorgvuldig moeten worden onderbouwd. Daarbij komt dat er onzekerheden zijn hoe moet worden omgegaan met bescherming van natuurwaarden in relatie tot stikstofuitstoot. Politieke besluitvorming op gemeentelijk, provinciaal en nationaal niveau leiden tot wisselende prioriteiten en uitkomsten, waardoor de voorspelbaarheid van het proces beperkt is.

Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet zijn de procedures voor vergunningverlening veranderd. Het bevoegd gezag is nog niet volledig ingewerkt in deze nieuwe werkwijze en er zijn onduidelijkheden over de bevoegdheden van overheden, terwijl bovendien sprake is van een beperkt ambtelijk toetsingsvermogen. De beoordeling van waterbouwkundige constructies valt buiten de reguliere praktijk van gemeentelijke vergunningverlening, waardoor specifieke expertise nodig is. Hiervoor worden externe deskundigen ingeschakeld, wat de kwaliteit van de toetsing ten goede komt maar ook kan leiden tot extra doorlooptijd en mogelijke vertraging in de besluitvorming.

Bodemkwaliteit en saneringsonzekerheid De bodemkwaliteit binnen het havengebied vormt een belangrijk aandachtspunt. Eerdere onderzoeken tonen aan dat de kwaliteit sterk verschilt per locatie. Met name de Werkhaven kent een verhoogd risico op bodemverontreiniging, onder meer als gevolg van historische brandstofopslag en industriële activiteiten. De bodem is op enkele plaatsen aangemerkt als verontreinigd, met mogelijk saneringsurgentie. De omvang en ernst van de bodemverontreiniging zijn nog niet volledig bekend, waardoor financiële en planologische onzekerheid bestaat. Sanering kan leiden tot extra kosten en vertraging van de uitvoering. Beleidsmatig vraagt dit om tijdig milieukundig onderzoek, duidelijke afspraken over kostenverdeling en nauwe afstemming met de provincie Fryslân en andere betrokken partijen. In de budgetraming van het havenproject is rekening gehouden met een geraamde post voor bodemsanering.

Zeespiegelstijging Zeespiegelstijging vormt een langetermijnonzekerheid voor de haven. Volgens huidige inzichten is er binnen de komende vijftig jaar geen directe noodzaak tot ingrijpende maatregelen. Omdat het havengebied buitendijks ligt en niet wordt

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 50 / 93

beschermd door een primaire waterkering, blijft waterveiligheid wel een structureel aandachtspunt. Bij toekomstige ontwerpkeuzes moet rekening worden gehouden met klimaatadaptatie en veranderende omstandigheden.

De huidige keermuren op de WB-kade hebben een hoogte tot NAP +3,50 m. Een berekeningsanalyse van de vereiste kerende hoogte toont aan dat, om de huidige waterkering op het niveau van een primaire waterkering te brengen, een toetspeil van NAP +5,45 m noodzakelijk is (geldend voor een ontwerplevensduur van 100 jaar). Dit houdt in dat een toekomstige primaire waterkering 1,95 meter hoger zou moeten worden dan de bestaande keermuren.

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 51 / 93

4 Variantenverkenning

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 52 / 93

Introductie In de variantenverkenning worden de mogelijke oplossingsrichtingen voor de vervanging en renovatie van de haven vastgesteld. In dit hoofdstuk worden verschillende ruimtelijke, functionele en technische scenario’s onderzocht die elk op hun eigen manier invulling geven aan de centrale opgave, zowel op de korte als de langere termijn. Daarbij worden de effecten, kansen en beperkingen per variant inzichtelijk gemaakt, met aandacht voor onder meer haalbaarheid, uitvoerbaarheid en draagvlak. Het doel van de variantenverkenning is om een goed onderbouwde basis te leggen voor de volgende fase van besluitvorming: het bepalen van een voorkeursrichting.

4.1

Totstandkoming en selectie Het havenproject bestaat uit drie ontwikkellijnen: de voorzorgsmaatregelen, renovatie van de haven en de mobiliteitsvisie. Alle ontwikkellijnen zijn betrokken in de variantenverkenning. In de verkenningsfase zijn de bestaande situatie, beleidsdoelen en functionele knelpunten in beeld gebracht. Op basis hiervan zijn de opgaven geformuleerd op het gebied van veiligheid, bereikbaarheid, waterveiligheid, ruimtelijke kwaliteit en economische vitaliteit.

Er zijn meerdere ontwikkelsporen en varianten tot stand gebracht. Daarbij is breder gekeken naar de casuïstiek en zijn ook de korte en langere termijn beschouwd. De varianten vertegenwoordigen meerdere oplossingsrichtingen, variërend van gebruiksbeperkingen en tijdelijke afsluitingen tot volledige vervanging en herinrichting van het gebied. Voor het havenplan is de nadruk komen te liggen op het Vervangen en Renoveren (V&R) van de kades.

De uitkomsten van deze beoordeling zijn besproken met betrokken stakeholders, overheden, beheerders en lokale partijen. Ook zijn de varianten voorgelegd in bewoners- en participatiebijenkomsten. Op basis van deze integrale afweging is een voorkeursvariant aangewezen die de beste balans biedt tussen haalbaarheid, doelbereik en financiële realiteit.

4.2

Scenario-analyse Een scenarioanalyse verkent verschillende manieren waarop het havengebied zich kan ontwikkelen. Uit analyse blijkt dat de ontwikkeling van het havengebied vooral wordt beïnvloed door de beperkte beschikbaarheid van financiële middelen, het ruimtebeslag binnen het gebied, de wettelijke kaders en de wens om het bestaande gebruik in stand te houden. Uit een verkenning bleek dat de kosten voor de renovatie van de kade, met behoud van het huidige gebruik, ver zouden stijgen boven het beschikbare budget van € 15 miljoen. Daarom is onderzocht wat er wel te realiseren valt binnen het beschikbare budget. Binnen deze kaders is met scenario-analyse gezocht naar realistische ontwikkelsporen op de korte en langere termijn. Hierbij zijn drie benaderingen op hoofdlijnen onderzocht:

•

Meest risicovolle scenario: in dit scenario blijven vernieuwingen en investeringen in nieuwe haveninfrastructuur achter, en nemen de gebruiksbeperkingen van de haven en kades steeds meer toe. De haven verliest daardoor geleidelijk aan kwaliteit en functionaliteit. Bepaalde delen van de haven en de WB-kade zullen, met het oog op de veiligheid, te maken krijgen met gebruiksbeperkingen en uiteindelijk worden onttrokken aan de openbare ruimte.

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 53 / 93

•

Meest optimale scenario: dit scenario richt zich op een integrale, toekomstgerichte ontwikkeling van de haven. Door hoge investeringen, zorgvuldig afgestemd ruimtegebruik en toekomstbestendige keuzes ontstaat een sterker, efficiënter en veerkrachtiger havengebied, dat beter aansluit op de omgeving. De WB-kade en Werkhaven worden vernieuwd, waarbij de kades en infrastructuur weer voldoen aan de huidige normen. De herinrichting beidt kansen om de ruimtelijke kwaliteit te verbeteren, logistieke functies te herzien en de haven beter in te richten.

•

Meest waarschijnlijke scenario: dit meer realistische scenario gaat uit van het beschikbare budget, de aanwezige middelen en huidige dynamiek op eiland. Binnen de kaders wordt gezocht naar benutbare kansen en naar een evenwicht tussen behoud, verschuiving of het deels inleveren van gebruiksfuncties. Door gerichte aanpassingen en herzieningen wordt de haven en de kades zodanig versterkt dat de situatie weer voor de komende vijftig jaar veilig en functioneel blijft. Niet alle wensen kunnen worden meegenomen. Er wordt uitsluitend uitgevoerd wat noodzakelijk is, sober, doelmatig en gericht op behoud van veiligheid en functionaliteit.

4.3

Aanpak ontwikkelsporen Uit de analyses en verkenning blijkt dat de havenherontwikkeling meerdere ontwikkelsporen kent, elk met een eigen tijdshorizon, focus en planvorming. Deze ontwikkelsporen verschillen in doel en schaal, maar zijn onderling verbonden en samen bepalend voor de toekomstige inrichting. Om de samenhang te behouden en de voortgang te kunnen sturen, is een totaaloverzicht van de ontwikkelsporen opgesteld. Dit overzicht maakt inzichtelijk welke stappen op korte, middellange en lange termijn nodig zijn, welke afhankelijkheden bestaan tussen projecten en waar besluitvorming of afstemming met andere partijen vereist is. De ontwikkelsporen zijn als volgt:

1)

Voorzorgsmaatregelen Urgente oplossingen voor komende jaren: mitigerende maatregelen die op de korte termijn nodig zijn om de kades veilig te houden en crisissituaties te voorkomen. De maatregelen zijn beschreven in het Voorzorgsmaatregelenplan. De voorzorgsmaatregelen hebben een meervoudig doel: het waarborgen van de toegankelijkheid van de haven, het voorkomen van instabiliteit, falen of bezwijken van (delen van) de kades, en het minimaliseren van risico’s op schade aan eigendommen of letsel bij personen. Een cruciale maatregel omvat het realtime monitoren van de verplaatsingen en deformatie van alle kades. Daarnaast zijn voorzorgsmaatregelen getroffen om afmeren van schepen weer mogelijk te maken, zoals het plaatsen van stalen afmeerpalen vanwege het afsluiten van de kade aan de Werkhaven.

2)

Vervanging en renovatie Oplossingen voor de komende 15 tot 25 jaar: maatregelen om de haven weer te laten voldoen aan de geldende veiligheidsnormen en richtlijnen. De oplossingen zijn beschreven in het onderhavige Havenplan. Op basis van technische onderzoeken is bepaald welke vervanging of renovatie van de kades nodig is, rekening houdend met de huidige staat en de mogelijkheden voor herstel. De nadruk ligt op het waarborgen van de bereikbaarheid van het eiland tijdens de werkzaamheden. Het uitgangspunt is het behoud van de bestaande functies en het huidige gebruik. Verdere analyse toont echter aan dat één-op-één vervanging en instandhouding aanzienlijke investeringen vereisen. Daarom is binnen dit traject een alternatief ontwikkeld dat beter aansluit bij het beschikbare budget.

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 54 / 93

3)

Mobiliteitsvisie Oplossingen voor de komende 50 tot 100 jaar: toekomstgerichte maatregelen en duurzame oplossingen om het hele eiland bereikbaar te houden. De oplossingen worden onderzocht en uitgewerkt in nog uit te voeren Mobiliteitsstudie. Op de lange termijn zijn aanvullende maatregelen nodig om de bereikbaarheid en veiligheid van het havengebied te waarborgen. Daarom werkt de gemeente aan een mobiliteitsvisie voor het hele eiland. In samenwerking met inwoners, bedrijven en overheden wordt onderzocht welke logistieke en infrastructurele oplossingen mogelijk zijn. Binnen dit proces staan maatschappelijke kosten en baten, haalbaarheid en samenwerking met andere overheden centraal. De verwachting is dat het gehele traject, van financiering tot uitvoering, ongeveer tien jaar zal duren.

4.4

Beschouwde varianten In het kader van de drie ontwikkelsporen zijn vier hoofdvarianten opgesteld, die de mogelijke toekomstbeelden vertalen naar keuzes voor inrichting, gebruik en investeringen. In deze varianten wordt zichtbaar hoe de haven zich binnen de geschetste bandbreedte daadwerkelijk kan ontwikkelen.

Variant A betreft het vervangen en renoveren van de haven en variant B het herinrichten van de haven binnen de contouren van het huidige budget. Op expliciet verzoek is ook een variant toegevoegd die beschrijft wat er gebeurt als er geen keuze wordt gemaakt of geen maatregelen worden genomen (variant C). In dat geval worden de voorzorgsmaatregelen geïntensifieerd en opgeschaald. Feitelijk is variant C al gestart en beïnvloed deze de andere varianten. Daarnaast is ook verzocht om het toevoegen van de variant waarbij alleen gekozen wordt voor het uitvoeren van de mobiliteitsstudie (variant D), m.a.w. het oplossen van alle knelpunten die zijn vastgesteld in het Masterplan 2018.

De beschouwde hoofdvarianten zijn als volgt (waarbij geldt dat de afbeeldingen indicatief zijn):

Variant (A)

Vervangen en Renoveren Haven Scenario: het meest optimale scenario voor handhaving van de huidige situatie. Ontwikkelspoor: vervangen en renoveren

Deze variant richt zich op het behouden van de bestaande havenstructuur. De focus ligt op het vernieuwen van verouderde kades, voorzieningen en infrastructuur zodat het huidige gebruik op een veilige en efficiënte manier kan worden voortgezet. Voor de WB-kade zijn tien technische subvarianten vastgesteld en voor kade aan de Werkhaven drie technische subvarianten. De ruimtelijke opzet blijft ongewijzigd; de ingrepen zijn vooral technisch van aard, gericht op vervanging en renovatie van de kades en infrastructuur. De haven kan weer jaren mee. De benodigde investering bedraagt: € 35 tot 45,5 miljoen.

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 55 / 93

Variant (B)

Herinrichting Haven Scenario: het meest waarschijnlijke scenario dat het beste aansluit bij het beschikbare budget. Ontwikkelspoor: vervangen en renoveren

In deze variant wordt de bestaande haven opnieuw ingericht, met een nadruk op optimalisatie van de ruimte, verschuiving of verandering van functies, en verbetering van de logistieke processen en verkeersstromen. Er komen goedkopere alternatieven voor de huidige kadewanden en ruimte wordt anders benut. De haven krijgt haar kenmerkende, nostalgische uitstraling terug, met een nautisch karakter dat herinnert aan het beeld van vóór de jaren tachtig. De benodigde investering bedraagt: € 17,5 tot 22,8 miljoen.

Variant (C)

Gebruiksbeperkingen Haven Scenario: het meest risicovolle en ongewenste scenario. Ontwikkelspoor: voorzorgsmaatregelen

Deze variant verkent de mogelijkheid om het gebruik van delen van de haven te beperken. De focus ligt op het verminderen van verkeers- en scheepsbelasting op de kades, zodat de stabiliteit en veiligheid behouden blijven. Continue monitoring is noodzakelijk en medio 2026 vindt een herbeoordeling van de kades plaats. Afhankelijk van de uitkomsten daarvan kan de situatie uiteindelijk leiden tot zwaardere restricties of volledige afsluiting van bepaalde kadegedeelten. Ook het meten van te veel zakkingen of verplaatsingen kan aanleiding zijn tot het afsluiten van de kade. De investering is enkele miljoenen euro’s.

Variant (D)

Gebiedsbrede Herontwikkeling Haven Scenario: het meest optimale scenario voor het oplossen van alle knelpunten Ontwikkelspoor: mobiliteitsvisie

De meest ingrijpende variant omvat een brede herontwikkeling van het gehele havengebied. Hierbij wordt niet alleen gekeken naar de haven zelf, maar naar de samenhang met omliggende functies, infrastructuur, kades en vaargeulen. Er ontstaat ruimte voor nieuwe economische, recreatieve en nautische functies. Deze variant vraagt om grootschalige investeringen, maar biedt ook de grootste potentie voor volledige gebiedstransformatie, duurzaamheid en lange termijnwaarde. Het doel is dat de haven wordt ‘ontvlecht’. Onderzocht moet worden of het goederenvervoer via ‘het Lichtje’ of het betonningsterrein kan plaatsvinden, en of de Havendam meer richting De Plaat kan worden verschoven. De benodigde investering is geraamd op minimaal € 100 miljoen, over een 10-jarig periode met onderzoek, voorbereiding, samenwerking, financiering en uitvoering.

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 56 / 93

4.5

Onderzochte (sub)varianten Het initiële uitgangspunt voor de variantenstudie is dat de huidige situatie behouden blijft en de haveninfrastructuur wordt vervangen en gerenoveerd. De uitgevoerde variantenstudie is daarom in beginsel toegespitst op variant A. Tijdens de verkenning zijn verschillende (sub)varianten ingebracht door stakeholders en participanten. Bepaalde varianten bleken bij voorbaat al niet uitvoerbaar te zijn of niet te voldoen aan de beoordelingscriteria.

De volgende varianten zijn afgevallen: •

Huidige damwanden coaten en dichtlassen

•

Huidige damwanden verstijven met extra stalen bouwdelen

•

Huidige damwanden voorzien van groutankers (erbij plaatsen)

•

Huidige damwanden voorzien van een betonnen (paal)fundatie

De volgende technische varianten zijn onderzocht voor de WB-kade: •

Variant 01. Damwand met leganker

•

Variant 02. Damwand met groutanker

•

Variant 03. Combiwand

•

Variant 04. Kistdam

•

Variant 05. CSM- of diepwandsysteem

•

Variant 06. Betonnen keerwand

•

Variant 07. Klassieke gewichtsmuur

•

Variant 08. Lage steenbestorting

•

Variant 09. Verhoogde steenbestorting

•

Variant 10. Steenbekleding

De volgende technische varianten zijn onderzocht voor de kade aan de Werkhaven: •

Variant 11. Damwand met leganker

•

Variant 12. Damwand met groutanker

•

Variant 13. Combiwand

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 57 / 93

4.6

Beschrijving varianten WB-kade Variant 01. Damwand met leganker

Beschrijving

De bestaande kade wordt volledig vervangen door een nieuwe constructie met een stalen hoofdwand en ankerscherm die trillingsarm worden aangebracht, en met stalen legankers worden verbonden. Rondom het werkgebied komt een tijdelijke bouwkuip van stalen damwanden zodat de sloop en ontgraving droog en gecontroleerd kunnen plaatsvinden.

Maatregelen

De uitvoering vereist een tijdelijke afsluiting van de kade voor verkeer en maakt afmeren tijdelijk onmogelijk, al blijft de vaargeul beschikbaar voor passerende schepen. De werkzaamheden vragen zorgvuldige afstemming met de aangrenzende kade van Rijkswaterstaat en voortdurende monitoring om zettingen en schade te voorkomen. De gekozen bouwmethode is technisch beproefd en de risico’s zijn beheersbaar maar vereisen aandacht voor geotechnische stabiliteit en de invloed op belendingen en leidingen.

Kostenindicatie

Materiaalkosten: € 15.000 tot € 25.000 per meter (excl. bouw- en uitvoeringskosten).

Functies

De huidige waterkerende functie blijft behouden en de exploitatie van de kade verandert niet.

Levensduur

De verwachte levensduur bedraagt 50 tot 75 jaar, afhankelijk van materiaalkeuze en corrosiebescherming, met regulier onderhoud en periodieke inspecties om de veiligheid te waarborgen.

Variant 02. Damwand met groutanker

Beschrijving

Voor de bestaande kade wordt een nieuwe stalen damwand geplaatst waardoor de haven en afmeerlocatie circa 1 tot 2 meter smaller wordt. De damwand wordt trillingsarm aangebracht door middel van drukken en verankerd met schuin aangebrachte groutankers, die hun trekkracht

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 58 / 93

overdragen op de draagkrachtige grondlagen. De kop van de kade wordt gesloopt en de ruimte tussen oude en nieuwe kade wordt aangevuld en verdicht, waarna het kadeterrein wordt hersteld. Maatregelen

Omdat de nieuwe damwand voor de bestaande kade komt, is geen tijdelijke bouwkuip nodig. De uitvoering vergt afstemming met Rijkswaterstaat vanwege overlappende ankerschermen en mogelijke plaatsing van groutankers in hun gronden. Dit vereist toestemmingen, vergunningen en monitoring om schade te voorkomen. De uitvoering is technisch beheersbaar, met risico’s rond onbekende obstakels in de ondergrond, verankeringsdiepte en grondverplaatsingen. Tijdens de werkzaamheden blijft de rijbaan vermoedelijk deels open, het trottoir wordt tijdelijk verwijderd en schepen kunnen niet afmeren in de haven, maar de vaargeul blijft toegankelijk.

Kostenindicatie

Materiaalkosten: € 15.000 tot € 25.000 per meter (excl. bouw- en uitvoeringskosten).

Functies

De huidige waterkerende functie blijft behouden en de toekomstige exploitatie van de kade verandert niet, hoewel de haven wel wat wordt versmald waardoor er minder afmeer- en manoeuvreerruimte voor schepen beschikbaar is.

Levensduur

De verwachte levensduur is 50 tot 75 jaar, afhankelijk van materiaalkeuze en corrosiebescherming, met periodiek onderhoud en inspecties om de veiligheid en duurzaamheid te waarborgen.

Variant 03. Combiwand

Beschrijving

Voor de bestaande kade wordt een stalen combiwand geplaatst die bestaat uit zware stalen buispalen met daartussen damwandplanken. De buispalen dragen de hoofdbelasting en de tussenprofielen zorgen voor de afsluiting en waterkering. De haven wordt hierdoor ongeveer 1 tot 3 meter smaller. De constructie wordt trillingsarm aangebracht door drukken of boren, waarna de ruimte tussen de oude en nieuwe kade wordt aangevuld en afgewerkt met herstel van verhardingen en voorzieningen.

Maatregelen

Omdat de combiwand vóór de bestaande kade wordt geplaatst, is geen tijdelijke bouwkuip nodig. Er is afstemming vereist met Rijkswaterstaat vanwege de aansluiting op hun kade en de noodzaak tot monitoring om schade of zettingen te voorkomen. De uitvoeringsrisico’s zijn beheersbaar maar vragen aandacht voor trillingen, obstakels in de ondergrond en nauwkeurige installatie. Tijdens de uitvoering blijft de rijbaan open voor verkeer, het trottoir wordt tijdelijk verwijderd en schepen kunnen tijdelijk niet afmeren.

Kostenindicatie

Materiaalkosten: € 25.000 tot € 30.000 per meter (excl. bouw- en uitvoeringskosten).

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 59 / 93

Functies

De waterkerende functie wordt versterkt zonder wijziging van de hoogte. De combiwand maakt zwaardere belasting en intensiever gebruik mogelijk, al neemt de vrije afmeerbreedte iets af.

Levensduur

De verwachte levensduur bedraagt 75 tot 100 jaar, afhankelijk van staaldikte en corrosiebescherming. De constructie heeft een lage onderhoudsbehoefte en kent een lange levensduur door de robuuste opbouw met buispalen en damwandprofielen.

Variant 04. Kistdam

Beschrijving

De kistdam bestaat uit twee rijen stalen damwanden met een stalen frame, gevuld met zand, granulaat of beton. De stabiliteit wordt verkregen door het gewicht van het vulmateriaal. De constructie is 2 tot 4 meter breed en wordt trillingsarm aangebracht door drukken. Na plaatsing wordt de ruimte tussen de oude en nieuwe kade aangevuld en afgewerkt met verharding en voorzieningen. De haven wordt hierdoor 2 tot 4 meter smaller.

Maatregelen

Voor de uitvoering wordt een tijdelijke bouwkuip geplaatst om droog en gecontroleerd te kunnen werken. Tijdens de bouw is afmeren niet mogelijk, maar schepen kunnen de vaargeul blijven gebruiken. Afstemming met Rijkswaterstaat is noodzakelijk vanwege de aansluiting op hun kade en om schade en zettingen te voorkomen. De uitvoeringsrisico’s liggen vooral bij het aanbrengen van de dubbele damwand en het verkrijgen van voldoende stabiliteit na het vullen van de kist. De rijbaan blijft tijdens de uitvoering grotendeels open, terwijl het trottoir tijdelijk wordt verwijderd. Werkzaamheden vinden deels vanaf het water plaats, waardoor hinder voor verkeer beperkt blijft.

Kostenindicatie

Materiaalkosten: € 20.000 tot € 35.000 per meter (excl. bouw- en uitvoeringskosten).

Functies

De waterkerende functie wordt versterkt en de kade kan hogere belastingen opnemen, waardoor zwaardere exploitatie mogelijk is, zoals het afmeren van grotere schepen of zwaarder verkeer.

Levensduur

De verwachte levensduur bedraagt 25 tot 50 jaar, afhankelijk van materiaalkeuze, corrosiebescherming en ontwerpkwaliteit. De constructie vraagt periodiek onderhoud en inspecties om vervormingen en corrosie te beheersen.

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 60 / 93

Variant 05. CSM- of diepwandsysteem

Beschrijving

Er wordt een aaneengesloten betonwand gerealiseerd door middel van Cutter Soil Mixing (CSM) of een diepwandtechniek. Hierbij wordt de grond in situ gemengd met cement-bentoniet of beton, of er wordt een sleuf gegraven die met beton wordt gevuld. De wanddikte bedraagt circa 0,5 tot 1,0 meter en kan worden voorzien van wapening om als dragende kadewand te functioneren. De betonwand wordt voor de bestaande kade geplaatst, waarna de bovenzijde wordt afgewerkt.

Maatregelen

Voor de uitvoering is een tijdelijke bouwkuip en zandaanvulling nodig ter plaatse van de haven. Dit maakt de werklocatie droog maar beperkt scheepspassage, mogelijk alleen bij hoogwater. Afstemming met Rijkswaterstaat is noodzakelijk vanwege aansluitingen en mogelijke invloed op de aangrenzende kade. De methode is trillingvrij en geluidsarm, maar kent risico’s zoals lekkende naden, onvolledige menging of instorting van sleuven, waardoor kwaliteit en stabiliteit goed moeten worden bewaakt. De rijbaan en ventweg van de WB-kade blijven grotendeels open voor verkeer. Werkzaamheden vinden deels vanaf het water plaats, maar afmeren is tijdelijk niet mogelijk. De vaargeul is tijdens de bouw beperkt toegankelijk.

Kostenindicatie

Materiaalkosten: € 15.000 tot € 20.000 per meter (excl. bouw- en uitvoeringskosten), deze kosten zijn wel sterk afhankelijk van de grondgesteldheid en grondwaterhuishouding.

Functies

De waterkerende functie wordt versterkt door de gesloten betonwand, wat de grondwatersituatie achter de kade verandert en vraagt om drainage voor afvoer van hemel- en grondwater.

Levensduur

De verwachte levensduur bedraagt 75 tot 100 jaar, met geringe onderhoudsbehoefte. Alleen het grondwaterregulatiesysteem vraagt periodiek beheer. De betonwand zelf is onderhoudsarm.

Variant 06. Betonnen keerwand

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 61 / 93

Beschrijving

De betonnen L-wand bestaat uit een verticale keerwand en een horizontale voetplaat die stabiliteit verkrijgt door het grondgewicht op de plaat. Afhankelijk van de hoogte kan aanvullende fundering met houten of stalen palen nodig zijn. De elementen zijn prefab en worden modulair geplaatst, wat snelle montage mogelijk maakt. Ze vormen een robuuste maar relatief beperkte oplossing voor kerende hoogten. Na plaatsing wordt de kade afgewerkt met verharding en voorzieningen.

Maatregelen

Voor de uitvoering is een tijdelijke bouwkuip nodig om een droog en stabiel werkterrein te creëren. Aan de landzijde kunnen tijdelijk kerende wanden vereist zijn om gronddeformaties te voorkomen. Afstemming met Rijkswaterstaat is nodig voor de aansluiting op hun kade. De uitvoering vraagt om zorgvuldige sloop van de bestaande wand en gecontroleerde ontgraving. Risico’s zijn aanwezig bij het droogzetten van de bouwkuip, het hijsen van zware prefab elementen en de beperkte werkruimte. Tijdens de uitvoering wordt de WB-kade afgesloten. De meeste werkzaamheden kunnen vanaf het water worden uitgevoerd, waardoor de vaargeul openblijft.

Kostenindicatie

Materiaalkosten: € 20.000 tot € 40.000 per meter (excl. bouw- en uitvoeringskosten). De kosten zijn afhankelijk van de eventueel benodigde fundering.

Functies

De waterkerende functie blijft gelijk en de havenafmetingen blijven behouden, maar toekomstige verdieping van de waterbodem is niet toegestaan vanwege stabiliteitsbeperkingen.

Levensduur

De verwachte levensduur bedraagt minimaal 100 jaar. De betonnen keerwand is onderhoudsarm, met periodiek beheer, waardoor de onderhoudskosten laag en voorspelbaar blijven.

Variant 07. Klassieke gewichtsmuur

Beschrijving

De klassieke gewichtsmuur is een massieve keermuur van beton of metselwerk die stabiliteit verkrijgt door het eigen gewicht. De muur wordt op of tegen de bestaande kade geplaatst en rust op een gestabiliseerd zandbed of betonnen funderingsplaat. Afhankelijk van de hoogte en gronddruk kan een aanvullende paalfundering met houten of stalen palen nodig zijn. De constructie is beproefd en betrouwbaar, maar neemt meer ruimte in door de grote massa.

Maatregelen

Voor de uitvoering is een tijdelijke bouwkuip noodzakelijk om droog en veilig te kunnen werken. Mogelijk zijn aan de landzijde extra kerende wanden nodig om grondverplaatsingen te beperken. Afstemming met Rijkswaterstaat is vereist voor aansluiting op hun kade. De werkzaamheden brengen risico’s met zich mee bij het droogzetten van de bouwkuip, ontgravingen en het

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 62 / 93

verwijderen van bestaande verankeringen. Tijdens de uitvoering wordt de WB-kade afgesloten. De meeste werkzaamheden vinden plaats vanaf het water, waardoor de vaargeul openblijft. Kostenindicatie

Materiaalkosten: € 20.000 tot € 40.000 per meter (excl. bouw- en uitvoeringskosten). De kosten zijn afhankelijk van de eventueel benodigde fundering.

Functies

De waterkerende functie blijft gelijk en de havenafmetingen blijven behouden, maar toekomstige verdieping van de waterbodem is niet toegestaan vanwege stabiliteitsbeperkingen.

Levensduur

De verwachte levensduur bedraagt minimaal 100 jaar. De constructie is onderhoudsarm, met periodiek beheer, waardoor de onderhoudskosten laag en voorspelbaar blijven.

Variant 08. Lage steenbestorting

Beschrijving

De lage steenbestorting bestaat uit een laag breuksteen of natuursteen die als steun wordt aangebracht aan de voorzijde van de bestaande kade. De constructie vergroot de stabiliteit en voorkomt afschuivingen en erosie. Onder de stenen kan een laag geotextiel worden toegepast om uitspoeling van grond te beperken. De uitvoering is eenvoudig en goedkoop maar vermindert de beschikbare vaarwegdiepte, omdat de steunberm gedeeltelijk in de haven komt te liggen.

Maatregelen

Er zijn geen tijdelijke voorzieningen nodig. Afstemming met Rijkswaterstaat is vereist omdat de steenbestorting deels binnen hun waterbodem komt en de vaargeul gedeeltelijk wordt verondiept. De werkzaamheden kunnen volledig vanaf het water worden uitgevoerd. Monitoring is noodzakelijk om zettingen en verplaatsingen van de bestaande kade te voorkomen.

Kostenindicatie

Materiaalkosten: € 5.000 tot € 8.000 per meter (excl. bouw- en uitvoeringskosten).

Functies

De waterkerende functie neemt op termijn af doordat de stalen damwand achter de steunberm blijft corroderen, wat kan leiden tot uitspoeling, verzakkingen en verminderde stabiliteit.

Levensduur

De verwachte levensduur bedraagt 15 tot 25 jaar. De onderhoudsmogelijkheden zijn beperkt, aangezien herstel alleen mogelijk is door nieuw stortmateriaal aan te brengen. De variant biedt slechts tijdelijke versterking en verkleint de exploitatieruimte van de haven aanzienlijk doordat diepstekende schepen niet meer kunnen afmeren.

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 63 / 93

Variant 09. Verhoogde steenbestorting

Beschrijving

De verhoogde steenbestorting bestaat uit een laag breuksteen of natuursteen die als steun wordt aangebracht aan de voorzijde van de bestaande kade. Het talud wordt hoger uitgevoerd dan bij een lage steenbestorting, waarbij ook de kop van de bestaande kade wordt gesloopt. De constructie vergroot de stabiliteit en voorkomt afschuivingen. Onder de stenen kan een laag geotextiel worden toegepast om uitspoeling van grond te beperken. De uitvoering is eenvoudig maar vermindert de beschikbare vaarwegdiepte, omdat de steunberm gedeeltelijk in de haven komt te liggen.

Maatregelen

Er zijn geen tijdelijke voorzieningen nodig. Afstemming met Rijkswaterstaat is vereist omdat de steenbestorting deels binnen hun waterbodem komt en de vaargeul gedeeltelijk wordt verondiept. De werkzaamheden kunnen volledig vanaf het water worden uitgevoerd. Monitoring is noodzakelijk om zettingen en verplaatsingen van de bestaande kade te voorkomen. Tijdens de uitvoering blijft de kade volledig bereikbaar voor verkeer, maar schepen kunnen tijdelijk niet afmeren. De vaargeul blijft open.

Kostenindicatie

Materiaalkosten: € 6.000 tot € 9.000 per meter (excl. bouw- en uitvoeringskosten).

Functies

De waterkerende functie neemt op termijn af doordat de stalen damwand achter de steunberm blijft corroderen, wat kan leiden tot uitspoeling, verzakkingen en verminderde stabiliteit.

Levensduur

De verwachte levensduur bedraagt 15 tot 25 jaar. De onderhoudsmogelijkheden zijn beperkt, aangezien herstel alleen mogelijk is door nieuw stortmateriaal aan te brengen. De variant biedt slechts tijdelijke versterking en verkleint de exploitatieruimte van de haven aanzienlijk doordat diepstekende schepen niet meer kunnen afmeren.

Variant 10. Steenbekleding

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 64 / 93

Beschrijving

De steenbekleding bestaat uit een taludverdediging van basalt of betonnen zetstenen op een zanden kleiondergrond, vergelijkbaar met een traditioneel dijklichaam. Onder de zetstenen ligt een filterlaag van breuksteen en geotextiel die uitspoeling voorkomt en drukverschillen in het talud opvangt. De teen van de constructie wordt gestabiliseerd met een houten teenschot en breuksteen. De bovenkant sluit aan op het trottoir. De constructie heeft een klassieke nautische uitstraling.

Maatregelen

Voor de aanleg kan tijdelijk droog werken nodig zijn met lage kleidammen of bouwkuipen om het getij te beperken. Afstemming met Rijkswaterstaat is vereist vanwege de aansluiting op hun kade en het gedeeltelijke beslag van de steenbekleding op hun waterbodem. Tijdens de bouw is monitoring noodzakelijk om zettingen en deformaties van de bestaande kade te voorkomen. Tijdens de uitvoering blijft de vaargeul open, maar afmeren is tijdelijk niet mogelijk. De mate van verkeersafsluiting hangt af van het ontwerp; de kade kan deels beperkt toegankelijk zijn.

Kostenindicatie

Materiaalkosten: € 8.000 tot € 12.000 per meter (excl. bouw- en uitvoeringskosten).

Functies

De waterkerende functie verandert van een verticale wand naar een robuuste dijkconstructie die golfenergie absorbeert en erosie tegengaat. De constructie is geschikt voor toekomstige hoogteuitbreiding maar biedt geen extra bescherming tegen hoge waterstanden. Een belangrijk nadeel is dat de haven wordt versmald en de afmeermogelijkheden daardoor sterk worden beperkt

Levensduur

De verwachte levensduur bedraagt 50 tot 75 jaar, met periodieke versterking of renovatie van de steenbekleding na circa 50 jaar. De grondkern van het dijklichaam gaat langer mee. Regelmatig onderhoud is vereist voor herstel van losgeraakte stenen en controle van de filterlaag, maar de totale onderhoudskosten blijven beheersbaar door cyclisch beheer.

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 65 / 93

4.7

Beschrijving varianten kade Werkhaven Variant 11. Damwand met leganker

Beschrijving

De bestaande kade wordt volledig vervangen door een nieuwe constructie met een stalen hoofdwand en ankerscherm die trillingsarm worden aangebracht, en met stalen legankers worden verbonden. Het grondpakket moet waarschijnlijk worden afgegraven en gesaneerd, vanwege bodemverontreiniging. Na de realisatie wordt het kadeterrein hersteld.

Maatregelen

Rondom het werkgebied wordt een tijdelijke stalen bouwkuip geplaatst om de werkzaamheden droog en gecontroleerd uit te voeren. De bouwkuip ligt deels ter hoogte van de vaargeul, waardoor de passage naar de jachthaven tijdelijk beperkt is. Afstemming met Rijkswaterstaat is noodzakelijk vanwege raakvlakken met hun kade en het peilhuis. Monitoring is vereist om schade te voorkomen.

Kostenindicatie

Materiaalkosten: € 15.000 tot € 25.000 per meter (excl. bouw- en uitvoeringskosten).

Functies

De huidige waterkerende functie blijft behouden en de exploitatie van de kade verandert niet.

Levensduur

De verwachte levensduur bedraagt 50 tot 75 jaar, afhankelijk van materiaalkeuze en corrosiebescherming, met regulier onderhoud en periodieke inspecties om de veiligheid te waarborgen.

Variant 12. Damwand met groutanker

Beschrijving

Voor de bestaande kade wordt een nieuwe stalen damwand geplaatst waardoor de haven circa 1 tot 2 meter smaller wordt. De damwand wordt trillingsarm aangebracht door middel van drukken en verankerd met schuin aangebrachte groutankers, die hun trekkracht overdragen op de draagkrachtige grondlagen. Het grondpakket moet waarschijnlijk worden afgegraven en gesaneerd, vanwege bodemverontreiniging. Na de realisatie wordt het kadeterrein hersteld.

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 66 / 93

Maatregelen

Omdat de damwand voor de bestaande kade wordt geplaatst, is geen bouwkuip nodig. Afstemming met Rijkswaterstaat is vereist vanwege raakvlakken en vergunningen. De uitvoering is technisch beheersbaar maar vraagt aandacht voor onbekende obstakels in de ondergrond en de stabiliteit van verankeringen. Monitoring en zorgvuldige uitvoering zijn noodzakelijk om schade aan leidingen en belendingen te voorkomen. Funderingswerkzaamheden vinden grotendeels vanaf het water plaats. De vaargeul blijft deels open, waardoor de hinder voor passerende schepen beperkt blijft.

Kostenindicatie

Materiaalkosten: € 15.000 tot € 25.000 per meter (excl. bouw- en uitvoeringskosten).

Functies

De waterkerende functie blijft gelijk en de exploitatie van de haven verandert niet.

Levensduur

De verwachte levensduur is 50 tot 75 jaar, afhankelijk van materiaalkeuze en corrosiebescherming, met periodiek onderhoud en inspecties om de veiligheid en duurzaamheid te waarborgen.

Variant 13. Combiwand

Beschrijving

Voor de bestaande kade wordt een stalen combiwand geplaatst die bestaat uit zware stalen buispalen met daartussen damwandplanken. De buispalen dragen de hoofdbelasting en de tussenprofielen zorgen voor de afsluiting en waterkering. De haven wordt hierdoor ongeveer 1 tot 3 meter smaller. De constructie wordt trillingsarm aangebracht door drukken of boren, waarna de ruimte tussen de oude en nieuwe kade wordt aangevuld en afgewerkt met herstel van verhardingen en voorzieningen.

Maatregelen

Doordat de wand vóór de bestaande kade wordt geplaatst, is geen bouwkuip nodig. Er is afstemming met Rijkswaterstaat vereist vanwege de aansluiting op hun kade. Monitoring is noodzakelijk om zettingen of schade aan belendingen te voorkomen. De uitvoering is technisch beheersbaar, maar vraagt aandacht voor trillingen, obstakels en nauwkeurige plaatsing van buispalen. Funderingswerkzaamheden worden grotendeels vanaf het water uitgevoerd. De vaargeul blijft grotendeels open, met beperkte hinder voor scheepvaart van en naar de jachthaven.

Kostenindicatie

Materiaalkosten: € 25.000 tot € 30.000 per meter (excl. bouw- en uitvoeringskosten).

Functies

De waterkerende functie wordt versterkt zonder wijziging van de hoogte. De combiwand maakt zwaardere belasting en intensiever gebruik mogelijk, al neemt de vrije afmeerbreedte iets af.

Levensduur

De verwachte levensduur bedraagt 75 tot 100 jaar, afhankelijk van staaldikte en corrosiebescherming. De constructie heeft een lage onderhoudsbehoefte en kent een lange levensduur door de robuuste opbouw met buispalen en damwandprofielen.

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 67 / 93

5 Effectenanalyse

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 68 / 93

Introductie De effectenanalyse richt zich op het in kaart brengen van de gevolgen van de varianten. Allereerst wordt het beoordelingskader toegelicht, waarin de criteria zijn vastgelegd waaraan de varianten zijn getoetst. Vervolgens wordt ingegaan op de uitgevoerde onderzoeken die de grondslag vormen voor de beoordeling van de effecten. Daarna volgt een analyse van de effecten en consequenties per variant. Tot slot wordt aandacht besteed aan het draagvlak voor de varianten en de bereikbaarheid tijdens de uitvoering. Tussen de varianten bestaan onderlinge afhankelijkheden die invloed hebben op de besluitvorming. Keuzes die op korte termijn worden gemaakt, kunnen consequenties hebben voor de mogelijkheden en ontwikkelrichting van de haven op de langere termijn.

5.1

Beoordelingskader

5.1.1 Algemeen Om de verschillende varianten voor de vervanging en renovatie van de haven op een objectieve en transparante wijze te kunnen vergelijken, is een gestandaardiseerde wegings- en beoordelingsmethodiek toegepast, aangevuld met specifieke aandachtspunten die voortkomen uit de unieke eilandercontext.

5.1.2 Nota van Uitgangspunten De nota van uitgangspunten vormt het vertrekpunt voor het beoordelen van de varianten voor het Vervangen en Renoveren (V&R) van de haven en kades. De nota heeft betrekking op de volgende memo’s:

1

Memo waterveiligheid (2 juni 2025) Korte samenvatting: de waterkeringsfunctie blijft gehandhaafd tot een hoogwaterstand van NAP +3,50 m, waarbij eens per 25 jaar een beperkte overstroming acceptabel is. De beoordeling richt zich op de constructieve en geotechnische veiligheid van de kade, niet op primaire waterkeringsnormen. Het beschermingsniveau is 1/100 jaar, mits de openbare ruimte tijdig wordt afgesloten en minimaal één ontsluitingsweg bereikbaar blijft. Vitale voorzieningen moeten boven NAP +2,80 m of achter een kering van NAP +3,50 m worden geplaatst om schade en uitval te voorkomen. Riolering en afvoeren dienen te zijn voorzien van terugslagkleppen en voldoende capaciteit om wateroverlast te beperken.

2

Memo bouwveiligheid (2 juni 2025) Korte samenvatting: de kades en waterkerende constructies in de haven vervullen meerdere functies, zoals het keren van grond en water, verkeer, afmeren en overslag. Uitgangspunt is dat deze functionaliteiten minimaal behouden of verbeterd worden, met een aaneengesloten waterkering als randvoorwaarde. Constructies zonder voldoende restlevensduur worden vervangen. Technische eisen zijn gebaseerd op vigerende technische normen, met onderscheid tussen permanente (CC2, 25 jaar) en tijdelijke constructies (CC1, 1 jaar). Belastingnormen, niveaus en geotechnische parameters zijn vastgelegd. Duurzaamheid speelt mee via het gebruik van duurzame, corrosiebestendige materialen, maar veiligheid en stabiliteit staan voorop. Onderhoud en beheer worden integraal meegenomen in het ontwerp, zodat inspectie en herstel eenvoudig uitvoerbaar zijn. De omgevingseisen richten zich op veiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid: BLVC-plannen, verkeers-

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 69 / 93

management, beperking van hinder en communicatie met bewoners en ondernemers zijn tijdens de realisatie verplicht. Zo ontstaat een kader waarin technische robuustheid, duurzaamheid en draagvlak samenkomen.

3

Memo conditionering (2 juni 2025) Korte samenvatting: De randvoorwaarden en uitgangspunten vormen de basis voor het beoordelingskader waarmee varianten voor renovatie en herstel van de waterkeringen worden getoetst. Deze zijn vastgesteld in overleg met de bevoegde gezagen en geven de actuele stand van zaken weer. Belangrijke raakvlakken zijn het concessiegebied van Rijkswaterstaat, de renovatie van de veerhaven en de aangrenzende gemeentelijke kades, waarbij stabiliteit, verankering en nautische veiligheid geborgd moeten blijven. Ook gelden randvoorwaarden vanuit de provincie Fryslân en FUMO met betrekking tot ruimtelijke kwaliteit, erfgoed, Natura 2000 en ontgrondingen, en vanuit de Veiligheidsregio voor bereikbaarheid van hulpdiensten. De gemeente Terschelling is bevoegd gezag voor ruimtelijke ordening, verkeersveiligheid en (water)bouwactiviteiten.

In de vervolgfase is het noodzakelijk om de vergunningseisen en onderzoeksverplichtingen per activiteit in detail af te stemmen met onder meer gemeente (vergunningen), Rijkswaterstaat, provincie, FUMO en Veiligheidsregio. Daarnaast moet worden gekeken naar kabels, (brandstof)leidingen, riolering en de veiligheid van aanwezige brandstofopslagfaciliteiten. Heldere afspraken met alle betrokken bevoegde gezagen zijn cruciaal, mede omdat zij ook eigenaar of belanghebbende zijn. Een planning van onderzoeken, vergunningen en doorlooptijden vormt hierbij een belangrijk hulpmiddel.

4

Memo beoordelingskader (2 juni 2025) Korte samenvatting: Om de varianten transparant te kunnen vergelijken, is een beoordelingskader opgesteld met eenduidige criteria, wegingsfactoren en toetsingsmethoden voor onder meer technische haalbaarheid, bereikbaarheid, inpassing, bestendigheid, onderhoud- en beheerbaarheid. In Hoofdstuk 2.8 wordt dit beoordelingskader nader toegelicht, inclusief de keuze van criteria, de toegepaste weging en de wijze waarop dit leidt tot een transparante beoordeling.

5.1.3 Beoordelingscriteria Beoordelingscriterium 1 - Eilandercontext De eilandercontext richt zich op het gevoel, de beleving, de geschiedenis en de ervaringen van de bewoners van (West-) Terschelling. Het betreft een subjectief criterium. De eilandercontext wordt opgehaald door middel van participatie met de omgeving, (bewoners rondom projectgebied, inwoners, bedrijfsleven en overige stakeholders op het eiland). Het geheel aan reacties van bewoners, bewonersbijeenkomsten en bestuurlijke partijen, zal worden gepresenteerd in een Nota van Draagvlak. De Nota van Draagvlak zal als bestuurlijke kleuring worden toegevoegd ten behoeve van de besluitvorming. Bij de beoordeling van varianten wordt nadrukkelijk gekeken naar de mate waarin een variant aansluit bij de identiteit van het eiland en esthetisch gewenst is. Historische waarden, tradities en de verbondenheid van Terschellingers met hun omgeving vormen belangrijke aspecten. Zo is geborgd dat de uitkomst niet alleen technisch en functioneel verantwoord is, maar vooral aansluit bij de ziel van Terschelling. Alleen in deze context wordt het een project door en voor de Terschellingers.

Doel: de variant doet recht aan het gevoel, de beleving, waarde en ervaringen van de Terschellinger.

251103 Z036001-RAP-014-02 HAVENWERKEN TERSCHELLING - HAVENPLAN

PAGINA 70 / 93

Beoordelingscriterium 2 - Bereikbaarheid Tijdens de uitvoering van de renovatie- en herstelwerkzaamheden aan de kades en haven van West-Terschelling moet de bereikbaarheid van het eiland te allen tijde geborgd blijven. Dit betreft het vervoer van personen en goederen, het weg- en scheepvaartverkeer, openbaar vervoer, het transport van brandstof, (slib)afval en materialen, en het functioneren van de essentiële basisinfrastructuur, zoals gas-, water-, elektriciteits- en datavoorzieningen. De bereikbaarheid is op verschillende niveaus te definiëren: bereikbaarheid van de woningen en bedrijven die grenzen aan het projectgebied, de bereikbaarheid van West-Terschelling zelf en de bereikbaarheid van het hele eiland. Essentieel is de ontsluiting van de personen, goederen en stromen vanuit het concessiegebied en de industriële goederenstroom vanuit de Werkhaven c.q. het Betonningsterrein. De varianten worden beoordeeld op de mate waarin zij de bereikbaarheid en infrastructuur continu ondersteunen, met minimale hinder en overlast voor bewoners, bedrijven, bezoekers en vervoer- en hulpdiensten. Een variant die de continuïteit effectief zekerstelt en verstoringen beperkt, scoort positief binnen dit criterium.