c.02. 2022-02-03 IC6 - Uitvoeringsplan RES 1.0 definitief
Tekst van het document
Uitvoeringsplan RES 1.0
2 21
2 23
RES-regio Zeeland
02
Parijs op z’n Zeeuws Uitvoeringsplan RES 1.0
In Parijs zijn klimaatdoelen
ZEA. Iedereen die bijdraagt aan
afgesproken. Bijna 200 landen
het opwekken van duurzame
hebben beloofd hiermee aan
energie, energiebesparing en
de slag te gaan, ook Nederland.
verduurzaming kan en mag
En in Nederland, kijken we per
meedoen met het ZEA. Grote en
regio hoe we het Klimaatakkoord
kleine initiatieven, van overheden,
gaan uitvoeren. Voor ons geldt
bedrijven en burgers. Zo halen we
dus: hoe gaan we in Zeeland
samen de klimaatdoelen van Parijs,
actief bijdragen aan
maar dan op z’n Zeeuws.
de energietransitie? Ook Zeeland gaat dus actief Wat in het Klimaatakkoord van
bijdragen aan het Klimaatakkoord.
Parijs is bepaald is goed en wij
Vernieuwend kijken naar Zeeuwse
Zeeuwen doen daar graag aan
energie, samen op weg naar een
mee. Samen én op onze eigen
energieneutraal 2050, duurzaam
manier. Daarom hebben we het
wonen en leven. Akkoord?
Zeeuws Energieakkoord, afgekort
Dan gaan we ervoor!
Managementsamenvatting WAAROM?
Klimaatakkoord van Parijs
Parijs op z’n Zeeuws
Door de groeiende uitstoot van broeikasgassen (CO2) warmt de aarde steeds meer op. Hierdoor smelten de poolkappen, stijgt de zeespiegel en wordt het weer extremer. Wereldwijd en ook in Zeeland, zorgt dit voor steeds meer (onomkeerbare) problemen.
In Zeeland gaan we ook actief bijdragen aan de energietransitie.Daarom hebben we het Zeeuws Energieakkoord, afgekort ZEA. Iedereen die bijdraagt aan het opwekken van duurzame energie, energiebesparing en verduurzaming kan en mag meedoen met het ZEA. Grote en kleine initiatieven, van overheden, bedrijven en burgers. Zo halen we samen de klimaatdoelen van Parijs, maar dan op z’n Zeeuws.
Om de opwarming van de aarde tegen te gaan is in 2015 het Klimaatakkoord van Parijs gesloten. 195 landen hebben hier afgesproken om in 2050 de uitstoot van broeikasgassen met 95% te verminderen. Ook Nederland doet hieraan mee en daarom hebben we sinds 2019 het Nederlandse Klimaatakkoord.
Zeeuwse RES
2015
Eén van de afspraken van het Klimaatakkoord is dat Nederland opgedeeld in 30 RES-regio’s wordt. Elke regio heeft hierbij de taak haar eigen Regionale Energiestrategie (RES) te ontwikkelen. Zeeland is ook een RES-regio. In 2020 hebben meer dan 100 Zeeuwse partijen, van regionale en lokale overheden tot bedrijven, onderwijsinstellingen, maatschappelijke organisaties tot inwonerscollectieven, samengewerkt aan de Zeeuwse RES. Deze ligt aan de basis van het RES 1.0 Uitvoeringsplan, waarin beschreven staat welke prioriteiten Zeeland heeft gekozen en hoe deze uitgevoerd worden, om aan de klimaatdoelstellingen te voldoen.
Klimaatakkoord van Parijs
2017
Nederlands Klimaatakkoord
Zeeuwse Energiedialoog
2020
2019
Zeeuwse RES 1.0
Uitvoeringsplan RES 1.0
WAT?
01 Gebouwde omgeving
02 Elektriciteit 03 Mobiliteit
• Minder energie verbruiken • Van fossiele brandstoffen naar duurzame energie • Verduurzamen van alle gebouwen
• Alleen nog maar duurzame energiebronnen
2021 2023
2021
Realisatie Uitvoeringsplan RES 1.0
Doelen Zeeland: 2030
2030
49% CO2reductie
100% duurzame energieopwekking
• Personenvervoer, zakelijke mobiliteit en het openbaar vervoer schakelen over van fossiele brandstoffen naar duurzame brandstoffen of energie
2050
95% CO2reductie
HOE?
Samen samen samen Alleen samen kunnen we de klimaatdoelen halen. Maar hoe weten we nu wie wat gaat doen? Het Uitvoeringsplan RES 1.0 beschrijft helder wie wat gaat doen kijkende naar de voor nu gekozen prioriteiten. Daarnaast gebeurd er nog veel meer! De RES is immers van ons allemaal. Van Zeeuwse overheden, bedrijven en inwoners. Doe ook mee!
Samenwerkende overheden, bedrijven, inwonerscollectieven, maatschappelijke organisaties
2021 2023
Zeeuwse overheden Bedrijven
2024 Zeeuwse RES 2.0
Uitvoeringsplan RES 2.0
2023
Inwoners
Het ZEA is een initiatief vanuit de Provincie Zeeland, de 13 Zeeuwse gemeenten, Stedin, Impuls en Waterschap Scheldestromen.
Realisatie Uitvoeringsplan RES 2.0
2024 2026
04
Inhoudsopgave Uitvoeringsplan RES 1.0
Inhoudsopgave 01.
Inleiding ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 05
1.1.
Aanleiding ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 05
1.2.
Doelstellingen uitvoeringsplan ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 07
1.3.
Ontwikkeling RES 2.0 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 08
02. Governance ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 09 2.1.
Verantwoordelijkheden en rollen –––––––––––––––––––––––––––––––––––– 09
2.2. Verankering beleid ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 10 2.3. Governance principes –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 12 2.4. Governance ontwikkeling ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 14
03. Programma’s ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 18 3.1. Programma Elektriciteit ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 19 3.2. Programma Gebouwde Omgeving ––––––––––––––––––––––––––––––––– 22 3.3. Programma Mobiliteit ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 26 04. Integraliteit, doorsnijdende en overige thema’s ––––––––––––––– 30 4.1.
Integraliteit en onderlinge afhankelijkheden –––––––––––––––––––––– 31 4.2. Systeemaanpak energie-infrastructuur –––––––––––––––––––––––––––– 31 4.3. Communicatie –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 32 4.4. Participatie –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 36 4.5. Arbeidsmarkt en scholing ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 40 4.6. Industrie ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 42 4.7. Waterstof ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 44 4.8. Landbouw ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 47 05. Financiën –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 48 5.1.
Geld voor uitvoering van de energietransitie bij overheden ––––– 49
5.2. Financiële ondersteuning woningeigenaren en bedrijven –––––– 50 5.3. Geld voor uitvoering en doorontwikkeling RES –––––––––––––––––––– 50 5.4. Meerjarenbegroting ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 52 Bijlagen –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 54 Bijlage A: Organisatie en wijze van samenwerken –––––––––––––––––– 54
A.1 Taken volgens het ROB –––––––––––––––––––––––––––––––––––– 55
A.2 Kwadrantenmodel van der Steen –––––––––––––––––––––––– 58
A.3 ZEA-organisatie ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 59
A.4 Bestuurlijk overleg en afstemming –––––––––––––––––––––– 63
A.5 Budgetbeheer –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 65
A.6 processen ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 66 Bijlage B: Monitoring en rapportage –––––––––––––––––––––––––––––––––––– 67 Bijlage C: Risicoanalyse –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 68 Bijlage D: Communicatiestrategie ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 69
05
01 Inleiding Uitvoeringsplan RES 1.0
01 1.1.
Aanleiding
Inleiding Na een succesvolle Zeeuwse Energiedialoog (2017) hebben de 13 Zeeuwse gemeenten, het
RES 1.0
Waterschap Scheldestromen, de
Op 28 juni 2019 heeft het
Provincie Zeeland, Netbeheerder
toenmalige kabinet het
Enduris en Impuls Zeeland de
Klimaatakkoord gepubliceerd.
handen ineengeslagen om de
Dit akkoord is de Nederlandse
RES Zeeland gezamenlijk te
vertaling van het Klimaatakkoord
ontwikkelen. Dit is gebeurd onder
van Parijs (2015). Hierin is
de gezamenlijke noemer het
afgesproken dat we in 2030 49%
Zeeuws Energieakkoord (ZEA).
en in 2050 respectievelijk 95%
Meer dan 100 vertegenwoordigers
CO2-reductie (ten opzichte van
uit het bedrijfsleven, van
1990) zal plaatsvinden. Eén van de
maatschappelijke organisaties,
andere afspraken is dat Nederland
inwoners(collectieven) tot de
in 30 “energieregio’s” opgedeeld
regionale overheden hebben
zal worden om regionaal de
actief bijgedragen. Begin 2020 is
landelijk gemaakte afspraken te
de RES 1.0 gereedgekomen en in
onderzoeken en uit te voeren.
oktober 2020 hadden alle Zeeuwse
Elke regio zal hiervoor zijn eigen
overheden deze vastgesteld.
Regionale Energiestrategie (RES) ontwikkelen, waarin de regionale keuzes centraal staan. Deze RES’en worden door de primair wettelijke partijen (de regionale overheden) vastgesteld.
06
01 Inleiding Uitvoeringsplan RES 1.0
Draagvlak
de belangrijkste taken van het
De energietransitie heeft
ZEA en de ZEA-partners is om het
ingrijpende gevolgen die iedere
draagvlak en de acceptatie in de
Zeeuw, in kleinere of grotere mate,
samenleving te versterken door
zal raken. Daarbij is het draagvlak
alle belanghebbenden tijdig te
voor de energietransitie nog broos
betrekken bij zowel de planvorming
doordat de energietransitie zich
als de uitvoering. Daarom vormen
nog in de beginnende fase bevindt.
communicatie en participatie
In bepaalde hoeken vindt nog volop
een wezenlijk onderdeel van dit
discussie plaats over het nut en de
uitvoeringsplan. Zo bouwen we
noodzaak. Er zijn onduidelijkheden
met elkaar aan vertrouwen, om
omtrent wat er nu precies moet
de haalbaarheid en realisatie
gebeuren, de kosten en hoe die
van de doelstellingen dichterbij
te betalen en wanneer welke
te brengen. Ook het politiek-
technologie beschikbaar (en
bestuurlijk draagvlak is essentieel
betaalbaar) is. Tevens zijn er zorgen
voor het welslagen van de transitie.
over de gevolgen voor natuur,
Om deze reden is het van wezenlijk
landschap en mens. Dit laatste
belang dat alle ZEA-partners in de
o.a. in relatie met de impact van
uitvoering van de RES het goede
duurzame energieopwekking in
voorbeeld geven waarbij zowel de
de nabijheid van woonkernen.
prioriteiten in het beleid geborgd
Dit uit zich onder meer in weer-
worden als dat de uitvoering
stand tegen plannen. Het is daarom
van de prioriteiten zichtbaar
zeer belangrijk om zorgvuldig met
gemaakt worden.
deze gedachten en gevoelens om te gaan en ruimte te bieden voor hoor en wederhoor. Eén van
07
01 Inleiding Uitvoeringsplan RES 1.0
1.2. Doelstellingen uitvoeringsplan
Beschrijving prioriteiten en hoe deze uitgevoerd gaan worden • De RES 1.0 is de gezamenlijke agenda en het bestuurlijk kader
In de RES 1.0 hebben ruim 100 partijen zich hard gemaakt om de
voor het Zeeuwse handelen bij de energietransitie.
Zeeuwse mogelijkheden, hoe het
• Een centrale doelstelling van dit
klimaatakkoord in de RES-regio
uitvoeringsplan is te omschrijven
Zeeland uit te voeren, te beschrijven.
hoe in de periode 2021-2023
Omwille van de nu beschikbare
uitvoering wordt geven aan het
geldmiddelen en menskracht zullen
bereiken van de doelstellingen
en kunnen niet alle mogelijkheden
van de RES 1.0. Om dit te bereiken
meteen opgepakt worden.
zijn zoveel als mogelijk prioriteiten,
Dit Uitvoeringsplan RES 1.0 geeft
startprojecten en concrete
helder richting in de eerste te
activiteiten benoemd.
nemen stappen. Daarbij is de
• Tevens wordt beschreven
doelstelling van het Uitvoeringsplan
wat de spelregels zijn binnen
RES 1.0 meerledig:
de samenwerking, hoe de governance eruitziet, hoe
Bestuurlijke overeenkomst
monitoring, rapportage en
• Dit uitvoeringsplan is de
bijsturing plaatsvinden.
uitwerking van de RES 1.0 die in 2020 is vastgesteld door de
Handvat voor de RES 2.0
Zeeuwse overheden. De RES
• Dit Uitvoeringsplan is bovendien
1.0 bevat de beleidskaders voor
een vervolguitnodiging aan alle
de uitvoering en is in feite de
partners om samen met het
gezamenlijke bestuursopdracht.
ZEA (verder) vorm te geven aan
• Dit uitvoeringsplan biedt een
de energietransitie in Zeeland,
kader en overeenkomst waarin
middels de ontwikkeling van de
zowel de bestuurlijke afspraken
RES 2.0.
over de opgaven waaraan gewerkt wordt, als de inzet van de verantwoordelijke en betrokken partijen, vastgelegd worden. • Door het vaststellen van het uitvoeringsplan door de lokale Zeeuwse overheden (Provincie, 13 gemeenten, Waterschap Scheldestromen en Enduris) gaan deze partijen een verbintenis aan waardoor de uitvoering van de RES geborgd wordt. De betrokken Zeeuwse overheden verbinden zich aan de te leveren inspanningen en middelen om de in de RES 1.0 gemaakte afspraken te realiseren.
08
01 Inleiding Uitvoeringsplan RES 1.0
1.3. Ontwikkeling RES 2.0
economische en politieke ontwikkelingen kunnen van invloed zijn op de uitvoering van de RESdoelen. Om hier goed mee om te
Een energiestrategie is per definitie
gaan, zal de RES iedere twee jaar
een dynamisch document.
herijkt worden. Op 1 maart 2023 zal
De RES 1.0 is tot stand gekomen
de RES 2.0 worden opgeleverd.
met de kennis die op dat moment
Dit is ook landelijk afgesproken.
beschikbaar was. Technische,
De aanpak en planning hiervoor is
maatschappelijke, ecologische,
als volgt:
Q3 - Q4 2021 • Aanwijzen verantwoordelijk kernteamlid • Ontwikkeling plan van aanpak RES 2.0 • Start proces met brede inspiratiebijeenkomst najaar 2021/voorjaar 2022 • Enquête onder RES-deelnemers over waar men tegenaan loopt
Q1 2022 • Beslissing in stuurgroep over opbouw RES 2.0 in januari 2022 • Start schrijfproces, middels sectortafels
Q3 2022 • Eerste ruwe versie RES 2.0 gereed • Participatieproces (volksvertegenwoordiging, jongeren, bewoners)
Q1 2023 • Aanbieding RES 2.0 aan stuurgroep • Vaststelling RES 2.0 door volksvertegenwoordigers (1 maart)
0
09
02 Governance Uitvoeringsplan RES 1.0
02 Governance 2.1. Verantwoordelijkheden en rollen
financiële middelen en een bijdrage aan het Zeeuws Energieakkoord. Tevens zal elke partij vaak ook een eigen (intern) uitvoeringsplan
Primair wettelijk
ontwikkelen waarin aangegeven
verantwoordelijke partijen
wordt wat de desbetreffende
Het ROB-rapport “Uitvoeringskosten
organisatie zal doen om bij te
van het Klimaatakkoord voor
dragen aan de uitvoering van
decentrale overheden in 2022-
de klimaatdoelen.
2030 1 ” beschrijft zeer helder de taken en verantwoordelijkheden
De verschillende, primair
die de gemeenten, provincies
verantwoordelijke partijen zullen
en waterschappen hebben met
er, al dan niet tezamen, voor
betrekking tot de uitvoering van
moeten zorgen dat de gestelde
het Klimaatakkoord. De RES’en
doelen gerealiseerd worden. In de
vormen hierbij de leidraad op
wetenschap dat de daadwerkelijke
de te maken keuzen. Concreet
uitvoering van de verschillende
vertaald naar de Zeeuwse context
maatregelen en doelstellingen uit
zijn de 13 gemeenten, de Provincie
de RES 1.0 plaatsvindt onder de
en het Waterschap primair
gezamenlijke verantwoordelijkheid
verantwoordelijk voor de uitvoering.
van woningeigenaren, bedrijven,
Het gaat hierbij om de verankering
maatschappelijke organisaties,
van de RES in beleid, het faciliteren
gemeenten, provincie, waterschap
van de uitvoering in menskracht en
en het netwerkbedrijf.
1 “Uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord voor decentrale overheden in 2022-2030 ”, Raad voor het Openbaar Bestuur, 22 september 2020
10
02 Governance Uitvoeringsplan RES 1.0
Draagvlak
2.2.
Verankering beleid
wel een stimulerende rol in hebben.
Rol Zeeuws Energieakkoord
Het karakter van de RES sluit op dit
In dit uitvoeringsplan wordt
punt goed aan bij de wensen van
beschreven hoe de ZEA-
Verankering van de RES in regel-
gemeenten. De RES conflicteert
organisatie kan bijdragen aan
geving en beleidsdocumenten
niet met de besluitvormende
de uitvoering van de RES 1.0.
is noodzakelijk om letterlijk en
bevoegdheden die gemeente
Belangrijk aandachtspunt hierbij
figuurlijk ruimte te bieden aan de
hebben. Zij kunnen nog steeds zelf
is dat het ZEA geen formele
energietransitie. De bevoegdheid
aangeven hoe zij de beleidsdoelen,
juridische entiteit is, geen besluit-
hiervan ligt bij de betrokken
zoals geformuleerd in de RES,
vormende bevoegdheden heeft
Zeeuwse overheden en het ZEA zal
verankeren in hun eigen beleid en
en dus ook geen wettelijke
de voortgang hiervan monitoren.
er vervolgens uitvoering aan geven.
dragen voor de realisatie van
Provincie Zeeland
Gemeenten hebben gezamenlijk
klimaatafspraken en -doelen.
De RES is door de Provincie Zeeland,
onderzocht in welke beleidsplannen
Dit uitvoeringsplan vormt de
voor wat haar bevoegdheden
de RES-doelstellingen verankerd
leidraad voor de uitvoering van
betreft, vertaald in de nieuwe
kunnen worden. In onderstaand
de RES 1.0 waarin de prioriteiten
Omgevingsvisie en -verordening.
schema is een opsomming
en activiteiten concreet benoemd
Het gaat dan met name over de
hiervan opgenomen. Omdat
staan. De ZEA-organisatie geeft
RES-onderdelen op gebied van
reeds bestaande plannen soms
hier regionaal ondersteuning
wind- en zonne-energie, energie-
een langere looptijd kennen, zal
aan en coördineert, faciliteert en
infrastructuur en biomassa.
dit mogelijk niet altijd direct in
stimuleert waar nodig de uitvoering
Onderdelen uit de RES gericht op
de plannen terug te vinden zijn.
zonder zaken over te nemen of in
verduurzaming van vastgoed zijn
Waar dit het geval is, zullen de
besluitvormingsbevoegdheden van
door de provincie verwerkt in de
doelstellingen van de RES als
partners te treden. Tevens heeft
regelingen voor woningbouw en
ware het een addendum van
het ZEA de rol om de voortgang te
bedrijventerreinen zoals de PIW en
de betreffende beleidsplannen
monitoren en rapporteren.
de FIB. Tevens heeft de Provincie
worden beschouwd. Later zullen
verantwoordelijkheid kan
Zeeland het programma “Energie
de plannen overeenkomstig
De ZEA-organisatie bestaat uit
en Klimaat” opgezet waarin de
geactualiseerd worden. Hiermee
enerzijds de vijf ZEA-partners
doelstellingen van de RES 1.0, waar
zorgen gemeenten ervoor dat de
(Provincie Zeeland, de Vereniging
de Provincie een (gedeeltelijke)
RES niet als een sectorale maar juist
Zeeuwse Gemeenten, Enduris (sinds
verantwoordelijkheid voor draagt,
als een integrale opgave binnen
1 jan 2021 onderdeel van de Stedin
in verankerd zijn.
het gemeentelijk beleid worden
Groep), Impuls en het Waterschap
ingebed en uitgevoerd en diezelfde
Scheldestromen) en is anderzijds
13 Zeeuwse gemeenten
uitvoering ook niet enkel bij een
een brede samenwerking met
De RES is in 2020 door alle
enkele beleidsafdeling ligt.
van maatschappelijke, publieke
gemeenteraden vastgesteld.
en/of commerciële partijen.
Alle Zeeuwse gemeenten hebben
Waarbinnen allen op hun eigen
zowel de doelstellingen als de
wijze bijdragen aan de uitvoering
werkwijze en startprojecten
van de RES 1.0. Bijvoorbeeld
onderschreven. Hoewel gemeenten
door actief betrokken te zijn bij
niet altijd zelf de partij zijn
de programma’s, projecten en
die de doelstellingen kunnen
overige activiteiten.
verwezenlijken kunnen zij hier veelal
11
02 Governance Uitvoeringsplan RES 1.0
Waterschap Scheldestromen
In onderstaande tabel staan de
Binnen het waterschap heeft
meest voor de hand liggende
de RES in het Waterschaps-
beleidsdocumenten waarin de
BeheerProgramma (WBP)
RES-doelstellingen verankerd
2022-2027 een belangrijke plaats
zullen worden:
gekregen. Veel beleidsuitwerkingen binnen het waterschap zullen gebaseerd worden op het WBP.
BELEIDSDOCUMENT
ZEEUWSE OVERHEID
Omgevingsvisie- en verordening
→ Provincie, gemeenten, waterschap
Participatienota (betrokkenheid duurzame energieprojecten en aardgasvrije gebouwde omgeving)
→ Provincie, gemeenten
Economisch beleid (kansen bedrijfsleven)
→ Provincie, gemeenten
Duurzaam Meer Jaren Onderhoud Plan eigen vastgoed
→ Provincie, gemeenten, waterschap, Enduris
Lokaal zon- en windbeleid
→ Gemeenten, waterschap
Volkshuisvestingsbeleid
→ Gemeenten
Beleid stad- en dorpsvernieuwing
→ Gemeenten
Transitievisie warmte (inclusief regionale Structuur Warmte)
→ Gemeenten
Wijk Uitvoerings Plan
→ Gemeenten
Meerjarenafspraken woningbouwcorporaties
→ Gemeenten
Beleidsplan recreatie en toerisme
→ Provincie, gemeenten
Leges- en of subsidieverordeningen
→ Provincie, gemeenten
Overeenkomsten met RUD Zeeland (DVO, HUP e.a.)
→ Provincie, gemeenten
Gemeentelijke Verkeer en Vervoer Plan (GVVP)
→ Gemeenten
Meerjaren Onderhoud Plan wagenpark
→ Provincie, gemeenten, waterschap
Economisch beleid (bereikbaarheid bedrijventerreinen e.a.)
→ Gemeenten
Eigen duurzaamheids- of milieubeleidsplan
→ Provincie, gemeenten, waterschap, Enduris
Inkoop- en aanbestedingsbeleid (voor o.a. werken (GWW), leerlingenvervoer en openbaar vervoer)
→ Gemeenten
Lokale/regionale routekaart laadinfrastructuur (RAL)
→ Provincie, gemeenten
WaterschapsBeheerProgramma 2022-2027
→ Waterschap
12
2.3.
02 Governance Uitvoeringsplan RES 1.0
Governance principes
ROLLEN EN VERANTWOORDELIJKHEDEN Provincie, gemeenten, waterschap, Enduris
Voor het ZEA is een heldere governance van groot belang.
→ Kerntaak van het ZEA is het opstellen van de strategie
Het ZEA is een netwerkorganisatie
en het in gang brengen (en houden) van een
en beschikt niet over een entiteit
beweging. Het ZEA is geen projectenbureau
waarvoor de bevoegdheden en verantwoordelijkheden wettelijk
ZEA-stuurgroep (bestuurlijk)
geregeld zijn. De ZEA-partners hebben allemaal wel een eigen
→ De stuurgroep stuurt zoveel als mogelijk op
juridische entiteit. Middels een
de totstandkoming van de in de RES 1.0 en het
goede governance structuur
Uitvoeringsplan 1.0 nagestreefde resultaten
wordt duidelijk op welke wijze
→ De stuurgroep stuurt op het financieel beleid,
het ZEA haar bijdrage aan de realisatie van de doelstellingen nastreeft. Het maakt inzichtelijk en controleerbaar hoe de organisatie is vormgegeven en ingericht en hoe en door wie sturing wordt
taken en bevoegdheden binnen het ZEA → De stuurgroep verzorgt de bestuurlijke afstemming Zeeuwse overheden → De stuurgroep legt zijn eigen taken en werkwijze vast en handelt hiernaar → De stuurgroep is verantwoordelijk voor zijn eigen
gegeven aan de taakstelling zoals
samenstelling waarbij deskundigheid, diversiteit,
die vastgelegd is in de RES en hoe de uitvoering daarvan plaatsvindt.
onafhankelijkheid en de Triple Helix gewaarborgd is → Ieder stuurgroeplid is verantwoordelijk voor de
De governance structuur beschrijft
inbreng van belangen vanuit de eigen achterban
de besluitvormingsprocessen en
(indien relevant) maar ook aanspreekbaar op
verantwoordelijkheden waarbij
de uitvoering van doelen en/of projecten door
de realisatie van de gezamenlijke
die achterban
RES-doelstellingen centraal staan. Hierdoor is het overeenkomen van heldere governance principes één van de randvoorwaarden om de RES te kunnen realiseren. De afgesproken governance principes zijn:
→ De stuurgroep beslist op basis van unanimiteit
13
02 Governance Uitvoeringsplan RES 1.0
PROCESSEN Besluitvorming
Samenspel tussen kernteam en stuurgroep
→ Het ZEA neemt besluitvormende bevoegdheden van
→ Communicatie tussen kernteam en stuurgroep
gemeenteraden, staten en het waterschapsbestuur
kanaliseren we zo veel mogelijk via de voorzitter
niet over
(uitgezonderd afstemming tussen ambtelijk en
Mandaat stuurgroep
bestuurlijk vertegenwoordiger van dezelfde partijen) → Zaken worden beslissing gereed gemaakt door het kernteam; het kernteam opereert hier zo zelfstandig
→ Vastellen (en afwijken) van begroting → Afstemming/communicatie richting volksvertegenwoordiging (colleges, raden, staten en ALV) → Persberichten versturen en woordvoering over het
mogelijk in → Doel is stuurgroep leden nooit te verrassen en besluiten zo goed voor te bereiden dat deze veelal unaniem genomen kunnen worden → De RES en het ZEA zijn zoveel mogelijk apolitiek.
RES-proces en overall energieakkoord richting de pers
De omgeving waarbinnen deze wordt verwezenlijkt,
(incl. mandatering aan kernteamleden)
niet. Het kernteam ondersteunt stuurgroep leden
→ Bestuurlijke afstemming met IPO, VNG, UvW
waar van toepassing in het maatschappelijk debat.
→ Onderlinge werkverdeling (ambassadeurschap) Samenspel tussen stuurgroep en Mandaat kernteam
volksvertegenwoordigers
→ Dagelijkse aansturing programma’s en projecten
→ Primaire verantwoordelijkheid ligt bij de
→ Besteding financiën zolang passend binnen
afzonderlijke overheidspartijen → Voor het meenemen, informeren en vragen
begroting → Werving (en -beëindiging contracten) personeel
om besluitvorming benutten we de VZG en
→ Aanbestedingen
OZO-structuur
→ Subsidieaanvragen voorbereiden bij bijv. Rijk en EU → Afstemming met NP-RES en buurregio’s
Communicatie
→ Afstemming met partnerorganisaties → Alle communicatie-uitingen (advertenties, Mandaat Programmamanagers
persberichten, posters, flyers, filmpjes, websites etc.) worden conform de strategienota voorbereid
→ Vrij onderhandelen met uitvoerders, binnen de inkoop- en aanbestedingsrichtlijnen, en voor zover passend binnen de vastgestelde begroting → Kunnen contact hebben met media (nadruk ligt dan op vakinhoudelijke boodschappen) → Sturen de leden van de hoofdtafel aan en kunnen ook ingehuurde krachten aansturen
en in afstemming met de communicatiemanager uitgevoerd
14
02 Governance Uitvoeringsplan RES 1.0
2.4. Governance ontwikkeling
en meer versnipperd georganiseerd (via de drie ZEA-programma’s waarin wel alle overheden vertegenwoordigd zijn).
Het Uitvoeringsplan 1.0 is de eerste versie van een reeks en zal
De RES is daardoor nog niet bij alle
in de loop van de tijd continu
deelnemende partijen ‘verinnerlijkt’.
verder ontwikkeld worden.
Zeker richting de uitvoering
Dat geldt ook voor de besturing
is bijvoorbeeld een stevige
en governance van het ZEA, zowel
betrokkenheid, invloed en inzet
op het vlak van beleidsvorming
van gemeenten hard nodig.
als op het vlak van uitvoering en
De rol en verantwoordelijkheden
verantwoording. Met betrekking
van overheden zoals vergunning-
tot governance ontwikkeling wordt
verlening voor duurzame
een aantal acties in 2021-2022
opwek (met gemeente-
verder uitgewerkt. Dit zijn acties die
grensoverschrijdende invloed),
voortkomen uit een adviesnotitie 2
prioritering van uitbreiding van
die door Royal Haskoning/DHV op,
netcapaciteit, ontwikkelen van
verzoek van het ZEA-kernteam,
warmtetransitiesvisies, keuzes t.a.v.
is opgesteld. De adviezen zijn
bovenregionale warmtebronnen,
mede tot stand gekomen op basis
creëren van draagvlak, betrokken-
van interviews met deelnemende
heid en bewustwording van
partijen. De adviezen zijn deels
inwoners etc. vragen om gezamen-
overgenomen.
lijke publieke bestuurlijke afstemming, samenwerking en
van projecten, vaststelling RES 2.0
Publieke huis op orde/
besluitvorming in de regio.
voor besluitvorming door raden,
publieke stuurgroep
Om deze reden zal een ‘publieke
etc. Publieke besluitvorming
De multi-stakeholder
stuurgroep’ voor het ZEA worden
blijft een verantwoordelijkheid
samenwerking van overheden
ingesteld, aanvullend op het huidige
van de gemeenteraden,
en niet-overheden binnen de
bestuurlijke kernteam (Stuurgroep
provinciale staten en de algemene
gehele organisatie heeft geleid
met triple helix samenstelling).
vergadering van het waterschap.
tot een breed gedragen RES 1.0,
• Tevens zorgt de publieke stuur-
inbreng van veel expertise en een
• Het bestuurlijke kernteam
groep voor het versterken van de
sterk netwerk van partijen dat ook
behoudt in deze nieuwe
afstemming en samenwerking
gezamenlijk aan de slag kan met
werkwijze zijn taak om de
tussen gemeenten/overheden
de uitvoering. Door niet te kiezen
ontwikkeling van de RES en de
(bijvoorbeeld in het kader van de
voor een alleen door de overheid
uitvoering aan te sturen door:
Transitievisies warmte, het delen
gestuurde ZEA-organisatie waarin
coördineren samenwerking,
van capaciteit, etc.).
alle overheden zitting hebben in
regie op uitvoering van het
de Stuurgroep, zoals die in andere
uitvoeringsplan, aansturing
Om geen nieuwe gremia in te
regio’s wel gebruikelijk is, maar voor
ambtelijk kernteam etc.
richten en aan te sluiten bij reeds
een “triple helix” samengestelde
• De publieke stuurgroep wordt
bestaande regionale overleg- en
Stuurgroep, is hierdoor de
verantwoordelijk voor de
besluitvormingsstructuren in
betrokkenheid van de gemeenten
voorbereiding van de publieke
Zeeland, zal de rol van de publieke
binnen de ZEA-organisatie getrapt
besluitvorming, zoals prioritering
stuurgroep worden belegd bij het OZO (Overleg Zeeuwse
2 “Advies uitvoeringsorganisatie RES Zeeland”, Royal Haskoning DHV, 1 juni 2021
Overheden), en meer specifiek bij
15
02 Governance Uitvoeringsplan RES 1.0
alle partijen concrete helderheid
beschikbare tijd naast de reguliere
over wie wat wanneer moet gaan
rollen en taken de beperkende
doen. Het uitvoeringsplan moet
factor is. Daarnaast wordt gezocht
er als sturingsinstrument voor
naar voldoende mandaat om
gaan zorgen dat partijen meer in
zaken gedaan te krijgen. Deze
beweging komen. Van belang voor
punten leiden tot haperingen in
het uitvoeringsplan zijn heldere,
de samenwerking. De leden van
concrete doelen (bijvoorbeeld waar
het kernteam nemen primair deel
wil RES Zeeland staan met RES 1.0),
in het kernteam vanuit hun rol als
een route met tussentijdse mijl-
programmamanager voor één van
palen (resultaten) en scherpe
de tafels, of namens provincie of
afspraken over taken en acties
gemeenten. De overall rollen, taken
(wie doet wat). De tussentijdse
en verantwoordelijkheden van het
doelen zullen worden opgesteld
kernteam als coördinerend team
door het kernteam en extern
van het ZEA zijn nog niet voldoende
gecommuniceerd. Hierdoor wordt
georganiseerd.
de urgentie om aan de slag te gaan gestimuleerd.
Om de slagkracht van het kernteam te vergroten zullen de volgende
Het uitvoeringsplan zal ook
acties worden uitgevoerd:
procesmatig en communicatief
• Naast de rol van voorzitter, die
gebruikt worden om de RES
met name het contact is naar
breder onder de aandacht te
het bestuurlijk kernteam en
brengen, om waar nodig partijen in
zorgt voor het overall beeld
het themaoverleg Klimaat Energie
beweging te brengen. Om samen
van uitvoering RES 1.0 en
en Milieu. Bij de inrichting van
met ambtenaren en stakeholders
voorbereiding van RES 2.0, zal
de publieke stuurgroep zal o.a.
nog een slag te maken en te
er één persoon verantwoordelijk
frequentie en afstemming met
komen tot een breed gedragen
zijn voor het realiseren van het
andere overlegstructuren als b.v.
uitvoeringsplan zal, eventueel
uitvoeringsplan. Het gaat dan om
het Platform Openbare Ruimte
specifiek voor gemeenten, een kick-
een procesmanager die (over de
(POR) en andere themaoverleggen
off bijeenkomst als markering van
tafels heen) inhoudelijk stuurt op
binnen het OZO worden bepaald.
de formele ‘start’ van de uitvoering
de gestelde doelen in het plan
Behandeling van RES-onderwerpen
georganiseerd worden. Het doel van
en zorgt voor overkoepelende
binnen het OZO zal altijd ter
de kick-off bijeenkomst is het met
voorbereiding op de reguliere
elkaar ‘doorleven’ van het uitvoe-
• Stroomlijnen van procedure
publieke besluitvorming bij
ringsplan: wat moet er komende
om tot inbesteding/inkoop
gemeenten, de provincie en het
tijd gebeuren, wie staat waarvoor
te komen. De vorm van de
waterschap plaatsvinden om,
aan de lat en zijn rollen en taken
huidige samenwerkingsentiteit,
met inachtneming van politieke
voor iedereen duidelijk? Dit gaat
een netwerkorganisatie, zorgt
afwegingen, de betrokkenheid
de gezamenlijkheid in de aanpak
bij opdrachtverstrekking aan
van bestuurders zo groot mogelijk
en uitvoering versterken.
derden voor vertraging. Er zal
te maken.
afstemming.
een passende oplossing worden Slagkracht ambtelijk
opgesteld met inachtneming
Stip op de horizon
kernteam vergroten
van de verschillende rollen
De RES 1.0 is inhoudelijk nog sterk
Het ambtelijk kernteam blijft
en verplichtingen vanuit
op hoofdlijnen geformuleerd.
werken aan een optimale invulling
aanbestedingsregels.
Op basis daarvan is er nog niet voor
van rollen en taken, waarbij
16
02 Governance Uitvoeringsplan RES 1.0
Sturen op integraliteit
de woningbouwopgave en blijft
landelijke tekort aan technici.
en systeemefficiëntie
regulier onderhoud noodzakelijk
Het totaal levert een enorme
De energietransitie leidt tot
om de hoge betrouwbaarheid van
uitdaging met een grote impact op:
grote veranderingen in het
de energie-infrastructuur te borgen.
een gebrek aan infrastructuur heeft
Nederlandse energiesysteem.
verstrekkende maatschappelijke en
Industrie, mobiliteit en gebouwde
Al deze ontwikkelingen samen
omgeving verduurzamen, net
zorgen ervoor dat het werkpakket
economische gevolgen.
als de opwek van energie. Deze
aan de energie-infrastructuur
De huidige transitieaanpak is
sectorale veranderingen – welke
groter is dan ooit tevoren. De
versnipperd. De klimaatopgave is
tot uiting komen in sectorplannen
uitvoeringscapaciteit van overheden
in het Klimaatakkoord opgeknipt
als RES, CES (Cluster Energie
(vergunningsverleners en
in vijf sectoren. Voor elke sector zijn
Strategieën), NAL (Nationale
handhavers), regionale uitvoerders
afspraken gemaakt die worden
Agenda Laadinfrastructuur),
(denk aan installatiebedrijven,
uitgewerkt in verschillende
TVW (Transitie Visie Warmte)
aannemers) en netbeheerders is
gremia. Voor het Klimaatakkoord
etc. – hebben grote impact
gelimiteerd. Deze capaciteit kan
is deze indeling logisch, elke
op de energie-infrastructuur.
slechts beperkt groeien door gebrek
sector heeft immers een eigen
Daarnaast zijn veel infrastructurele
aan financiering (bij netbeheerders
reductiedoelstelling. De energie-
aanpassingen nodig voor o.a.
en decentrale overheden) en het
infrastructuur laat zich echter niet
Sectorale plannen (uitwerking Klimaatakkoord) LANDELIJK
Landbouw
Mobiliteit
SG NAL
Industrie
Elektriciteit
MIEK
NP RES
WOZ/ VAWOZ
PIDI Routekaart groen gas, nationale warmtebronnenstrategie en nationaal waterstof programma
PROVINCIE / REGIO
Provinciale systeemstudies
RSW
RMP
RAL GEMEENTE
Figuur 1: Integraal programmeren infrastructuur
CES
RES
17
02 Governance Uitvoeringsplan RES 1.0
opknippen. De keuze voor één
kijken deze plannen vooral naar
een samenwerkingsverband
sector heeft impact op het geheel.
Nederland, terwijl onze nationale
om uitvoering te gaan geven
En er is grote wisselwerking tussen
energie-infrastructuur ook
aan de gewenste coördinatie
de infrastructuren. Zo kan b.v. de
internationaal verknoopt is en in
en regie. Vanuit Zeeland zal
keuze voor een warmtenet, het
de omringende landen óók keuzes
voor het RES overkoepelende
elektriciteitsnet lokaal ontzien.
worden gemaakt.
integraliteitsvraagstuk worden aangesloten bij de landelijke
Door steeds naar het energie-
Dit vraagt om programmering,
ontwikkelingen. De provincie
systeem te kijken dat voorwaarden-
prioritering en afwegingen om
Zeeland zal hierbij de regionale
scheppend is voor de ambities in
uitbreidingen en verzwaringen
regie nemen. Lokale overheden
de verschillende sectoren kan er
binnen het ruimtelijk omgevings-
worden hier actief in betrokken.
niet één ontwerp worden gemaakt.
beleid in goede banen te leiden.
Terugkoppeling aan de RES zal
Integratie vindt pas plaats bij
Hiervoor is landelijke en regionale
via de Provincie Zeeland ook
realisatie. Dat levert inefficiëntie
afstemming, coördinatie en
plaatsvinden in het bestuurlijk
op die we als maatschappij niet
regie nodig. Een interbestuurlijke
kernteam en de bestuurlijke
kunnen (aanpassingen zijn niet
werkgroep bestaande uit EZK,
Stuurgroep (OZO Energie).
te realiseren voor 2030) of willen
BZK, IPO, VNG, UvW, NPRES en
(hogere kosten) hebben. Bovendien
Netbeheer Nederland werkt aan
Integraal programmeren Gebouwde omgeving
NPO GO ?
Integrale afwegingen PES Afwegingen op landelijk niveau
Instrumentarium Omgevingswet Programma Noordzee
PEH
PAW / ECW
REIS Afwegingen op regionaal niveau
TVW / WUP
Wettelijk RO instrumenten
Afwegingen op lokaal niveau
NOVI
NOVI
Programma / Omgevingsplan
POVI
GOVI
18
03 Programma’s
03 Programma’s Uitvoeringsplan RES 1.0
In de RES 1.0 wordt helder
dat, waar mogelijk, er een
onderscheid gemaakt tussen
projectorganisatie ontwikkeld is
de drie sectortafels Elektriciteit,
en dat er duidelijke prioriteiten
Gebouwde Omgeving en Mobiliteit
gesteld zijn waarop ingezet wordt.
en overige sectoren zoals landbouw
Tevens zal binnen elk programma
en industrie en thema’s zoals
een balans plaatsvinden tussen
waterstof, arbeidsmarkt en scholing.
activiteiten die vanuit het ZEA, i.s.m. andere partijen, aangestuurd en
In dit uitvoeringsplan wordt zoveel
uitgevoerd worden – en activiteiten
mogelijk dezelfde structuur
die vanuit partner– en marktpartijen
aangehouden zoals beschreven
geïnitieerd en gerealiseerd worden.
in de RES 1.0. Echter, nu er
De ZEA-programmamanagers
van strategie naar uitvoering
hebben daarbij tevens de
overgegaan wordt, zijn de drie
verantwoordelijkheid om de
sectortafels, gezien de aard van
voortgang van de benoemde
de activiteiten en de rol van het
activiteiten binnen hun programma
ZEA, die niet altijd een eenduidig
te monitoren en rapporteren én
definieerbaar resultaat hebben,
tevens de betrokken partijen te
omgezet naar programma’s.
informeren en zorg te dragen voor
Elk programma is zo ingericht
kennisuitwisseling.
19
03 Programma’s Uitvoeringsplan RES 1.0
3.1.
Programma Elektriciteit
Doelstelling
met voldoende netcapaciteit,
De doelstelling van de sectortafel
zowel landelijk als regionaal, dat
Elektriciteit is primair gericht op
de stijgende vraag en opwek kan
het verduurzamen van het Zeeuws
verwerken.
elektriciteitsverbruik. Doel is om in 2030 alle elektriciteit duurzaam
Prioriteiten RES 1.0
op te wekken (3 TWh). Daarbij
De prioriteiten waarop vanuit het
ligt de focus op het realiseren en
Programma Elektriciteit ingezet
behouden van een robuust netwerk
wordt zijn:
PRIORITEIT
SUB-PRIORITEITEN
1a Realisatie duurzame opwek 3 TWh
• 2021-2030: Per jaar 90 MW erbij (subtafel Zon & Wind) o
2030: Zon op dak/ land 1000 MW
o
2030: Wind op land 700 MW
2a Realisatie voldoende transportcapaciteit
• 2021: Samenwerkingsmodel ZEA-partners
2b
• 2022: Congestieproblematiek TenneT
2c
• 2023: Onderzoeken en realiseren pilot
2d
• 2025: Congestieproblematiek Noordring
infrastructuur (Enduris) 150 kV (TenneT) grootschalige opslag (Elektriciteitstafel) (hoog- en laagspanningsnetten) (Enduris) 3a Integratie systeemimpact
• 2030: Transportcapaciteit aanlanding IJmuiden Ver (TenneT)
3b
• Aansluiten Elektriciteitstafel op ontwikkelingen Industrie
De maatschappelijke discussie over
in het maatschappelijk debat
de verschillende energiebronnen
continu gevolgd worden en indien
(wind, zon, fossiel, biomassa en
opportuun zal actie ondernomen
kernenergie) is continu in beweging.
worden om daar invulling aan
Binnen het Programma Elektriciteit
te geven.
zullen deze ontwikkelingen
20
03 Programma’s Uitvoeringsplan RES 1.0
Rollen en verantwoordelijkheden
Activiteiten
Het Programma Elektriciteit zet in
In onderstaand overzicht staan
op een drietal prioriteiten wordt
de activiteiten, gelinkt aan de
waarbij het ZEA, in de uitvoering,
prioriteiten, beschreven.
een initiërende, coördinerende en/
Tevens wordt een aantal overige
of faciliterende rol op zich neemt.
activiteiten toegelicht waar het
Prioriteiten 1 en 2 zijn met name
Programma Elektriciteit zich tevens
gericht zijn op het bereiken van
hard voor maakt.
voldoende duurzame opwek en voldoende transportcapaciteit. Op het vlak van duurzame opwek zal de daadwerkelijke uitvoering
Wat
door de markt plaatsvinden. Daarbij is het essentieel dat
Afspraken gemaakt in de RES + vertaald naar concrete activiteiten
voldoende ruimte op het net beschikbaar is, hier nemen Enduris, de gemeenten en de Provincie Zeeland de gezamenlijke
Activiteiten gelinkt aan de prioriteiten 1a
verantwoording in (zie paragraaf
Loketfunctie zon op dak
‘integrale systeemaanpak”). Vertegenwoordigers van Enduris en
2a
Opzetten samenwerkingsmodel ZEA-partners om tot gezamenlijke prioritering van investeringen in infrastructuur te komen
2b
Congestie TenneT 150 kV verhelpen
2c
Onderzoeken en realiseren pilot grootschalige opslag
2d
Congestie Noordring verhelpen
3a
Invulling motie Borsele – onderzoek grootschalige waterstofproductie vanuit energiemix incl. nucleair
3b
Aanlanding IJmuiden Ver
Provincie Zeeland hebben hierbij zitting in het programmateam. Prioriteit 3 is gericht op de koppeling met de toekomstplannen die de industrie rondom verduur-
Continueren regionale Zon & Wind tafel → beleid + uitvoering 90 MW/jaar
zaming heeft. De keuzes die de industrie maakt zullen effect en impact hebben op het Zeeuwse energiesysteem en de efficiëntie daarvan. Een voorbeeld hiervan zijn de backbone infrastructuur en beschikbaarheid van energiedragers. Het ontwikkelen en
Ontwikkelingen industrie – 380 kV Zeeuws-Vlaanderen Ontwikkelingen industrie en grootschalige elektrolyse capaciteit
uitvoeren van de verduurzamings-
Ontwikkelingen industrie – uitrol CUST-buisleidingen
plannen is een verantwoordelijkheid van de industrie, maar afstemmen
Ontwikkelingen industrie – levensduurverlenging kerncentrale BS30 & andere grootschalige opwek in Zeeland
met en volgen van keuzes en
Verbinden RES en CES
planningen door het ZEA is noodzakelijk. Om hier uitvoering aan te geven zijn Smart Delta Resources (SDR) en PZEM vertegenwoordigd in het programmateam.
Opstellen systeemaanpak voor energiesysteem, balans en effecten via afstemming (‘sateprikker’) tussen de Programma’s Elektriciteit, Mobiliteit en de Gebouwde Omgeving
21
03 Programma’s Uitvoeringsplan RES 1.0
Wanneer
Wie
Afronding/ oplevering in jaar
Wettelijk verantwoordelijke/ uitvoerende partij
Rol ZEA
Daadwerkelijke uitvoering door
2021-2030
Provincie, VZG, Enduris
Coördinatie, presterend
Markt
2021
Provincie, Enduris
Initiëren, faciliteren, presterend
Markt
2022
Provincie, VZG, Enduris
Initiëren, coördinatie
Provincie, VZG, Enduris
2024
Enduris, ZEA
Afstemmen, beïnvloeden, informeren
TenneT
2022
Enduris
Initiëren, faciliteren
Markt
2025
Enduris
Afstemmen, beïnvloeden, informeren
TenneT, Enduris
2021
ZEA
Uitvoeren, presterend
ZEA
2030>
Provincie, de gemeenten
Volgen, verbinden
TenneT
2030
Provincie
Volgen, verbinden
SDR, TenneT
2025
Provincie
Volgen, verbinden
SDR, markt
2030
Provincie
Volgen, verbinden
SDR, NSP
2021-2033
Provincie
Volgen, verbinden
PZEM
2021
ZEA-partners
Volgen, beïnvloeden, afstemmen, verbinden
ZEA, SDR
2021
ZEA
Initiëren, afstemmen, beïnvloeden
ZEA
22
03 Programma’s Uitvoeringsplan RES 1.0
3.2. Programma Gebouwde Omgeving
commercieel- en recreatievastgoed en van sociale- en particuliere woningbouw. Doel is om in 2030
Doelstelling
49% CO2 te besparen.
De doelstelling van de sectortafel
Prioriteiten RES 1.0
Gebouwde Omgeving is primair
De prioriteiten waarop vanuit het
gericht op energiebesparing én
Programma Gebouwde Omgeving
het verduurzamen van publiek-,
ingezet wordt zijn:
PRIORITEIT
SUB-PRIORITEITEN
1a Realisatie Regionale Structuur Warmte
• Opstellen Regionale Structuur Warmte
(RSW)
(RSW) ten behoeve van de Transitievisie Warmte van de gemeenten
1a
• 2020-2025: Uitvoeren Transitievisie Warmte (TVW)
2a Realisatie RES Energiebesparingsplan
• 2021: Ontwikkelen plannen m.b.t. energiebesparing van de subtafels particulier, commercieel en publiek vastgoed
2b
• 2021: Opzetten en uitvoeren van minimaal twee prioriteitsprojecten
2c
• 2021-2025: Uitvoeren RES Energiebesparingsplan
23
03 Programma’s Uitvoeringsplan RES 1.0
Rollen en verantwoordelijkheden
ontmoeten en themagericht
Activiteiten
Het programma Gebouwde
kennis kunnen uitwisselen, zoals
In het overzicht op de volgende
Omgeving vervult meerdere
in de speciaal hiervoor opgerichte
pagina staan de activiteiten, gelinkt
rollen; het faciliteert de overheden
subtafel Transitievisie Warmte
aan de prioriteiten, beschreven.
bij de complexe opgave van de
en de subgroep Verduurzaming
Tevens worden een aantal overige
verduurzaming van de gebouwde
maatschappelijk vastgoed,
activiteiten toegelicht waar het
omgeving voor het brede scala
voor vastgoedbeheerders
Programma Gebouwde Omgeving
aan doelgroepen. Het programma
van gemeenten en provincie.
zich tevens hard voor maakt.
Gebouwde Omgeving initieert
Tevens bewaakt het programma
enkele demonstratieprojecten, die
Gebouwde Omgeving de realisatie
gericht zijn om nieuwe vormen
van de opgave die de sector
van verwarmen te onderzoeken en
Gebouwde Omgeving heeft
voorbeeldprojecten te ontwikkelen,
opgelegd gekregen qua
gerelateerd aan energiebesparing
CO2-reductie.
voor particulieren, bedrijven en vastgoedbeheerders. Vanuit het programma worden goede voorbeelden gedeeld, wordt relevante regelgeving gesignaleerd en wordt breed (gericht op de verschillende doelgroepen) gewerkt aan bewustwording met betrekking tot de TVW en energiebesparing. Echter, dit is geen verantwoordelijkheid van het programma Gebouwde Omgeving, maar in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van het Rijk en de lokale overheden. De tafel Gebouwde Omgeving levert rond de zomer de Regionale Structuur Warmte op, een uitwerking van de in Zeeland aanwezige warmtebronnen. Gemeenten gebruiken dit voor de ontwikkeling van de Transitievisie Warmte, die zij eind 2021 moeten opleveren. Het programma Gebouwde Omgeving geeft ondersteuning om de warmtetransitie en energiebesparing te versnellen en versoepelen door kennis te verzamelen en te delen. Dit doet zij onder meer door het opzetten van een platform waar de lokale overheden elkaar
24
03 Programma’s Uitvoeringsplan RES 1.0
Wat Afspraken gemaakt in de RES + vertaald naar concrete activiteiten Activiteiten gelinkt aan de prioriteiten 1a
Realisatie Regionale Structuur Warmte (RSW): Opstellen Regionale Structuur Warmte (RSW) ten behoeve van de Transitievisie Warmte van de gemeenten Opstellen, opleveren en vaststellen TVW
1b
Ontwikkelen TVW Overzicht houden op TVW’s , WUP’s, en verdeling warmtebronnen m.b.t. realisatie CO2-reductie. Volgen van en informeren over relevante warmteprojecten Stimuleren van taakverdeling tussen gemeenten voor warmtevoorziening, bouwkundige thema’s, installatietechniek, infrastructuur, onderdelen wijkuitvoeringsplannen Sturen op de uitbreiding en voorziening van geschikte infrastructuur van warmtebronnen via TVW en RSW Nieuwbouw van woningen is aardgasvrij. Op alle nieuwbouw worden de BENG-normen toegepast Subsidieaanvraag Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) Onafhankelijk advies voor verduurzaming woning aan particuliere eigenaar
2a
Realisatie Energiebesparingsplan; ontwikkelen plannen m.b.t. energiebesparing van de subtafels particulier, commercieel en publiek vastgoed
2b
Sectoraanpak energiebesparing MKB-bedrijven Kantoren C-label communicatie en handhaving Informatieplicht bedrijven handhaven Opzetten en uitvoeren van minimaal 2 prioriteitsprojecten: Opleidingstraject aannemers en installateurs Project communicatie isolatie gemeenten (Hulst, Tholen, Reimerswaal) Ontwikkeling demoproject individuele warmteoplossingen
2c
Ontzorgingsprogramma Verduurzaming maatschappelijk vastgoed en routekaart DMJOP Monitoring startprojecten en activiteiten die de RES GO ondersteunen
Overige (start)projecten zoals beschreven in de RES 1.0 welke in gezamenlijkheid bijdragen aan het behalen van de voornamelijk een monitorende rol. a
De provincie en gemeenten zetten actief in op een forse reductie van de energievraag bij bedrijven binnen 5 jaar. Samen met de RUD zetten zij hiervoor een gezamenlijk plan van aanpak op (in ontwikkeling)
b
Gemeenten gaan richtlijnen opzetten voor het onder de aandacht brengen van de installatie van zonnepanelen op nieuwbouw en eisen die het aan de constructie stelt
c
De tafel commercieel vastgoed gaat aan de slag met de top 100 grootverbruikers op het vlak van energie. Deze worden door de gemeenten bezocht in 2021-2022 en aangespoord om werk te maken van energiebesparing
d
De sector stelt een plan van aanpak voor de RES sub-tafel recreatief vastgoed op
e
Verkenning Lange termijn (voor) financiering door overheden van infrastructuur voor restwarmte. Verkennende rol van overheden en woningcorporaties voor de aanleg van warmtenetten op basis van restwarmte bij haalbare businesscase
f
Aanpak verduurzaming VvE’s in Zeeland
g
Uitvoering van de subsidieregeling Regeling Reductie Energiebesparing
25
03 Programma’s Uitvoeringsplan RES 1.0
Wanneer
Wie
Afronding/ oplevering in jaar
Wettelijk verantwoordelijke/ uitvoerende partij
Rol ZEA
Daadwerkelijke uitvoering door
2021
Gemeenten
Presterend: uitvoerend
ZEA-GO
2021
Gemeenten
Faciliterend: Ondersteuning middels onderlinge kennisuitwisseling
Gemeente
2021
Gemeenten
Faciliterend
Gemeenten
2021-..
Gemeenten
Netwerkend: Faciliteren, communicatie
ZEA-GO i.s.m. gemeenten
2022
Gemeenten
Faciliterend
Gemeenten
2021-2030
Gemeenten
Faciliterend
Gemeenten
2021
Gemeenten
Faciliterend: Communicatie en monitoring
Gemeente
2021
Gemeente Vlissingen, Schouwen-Duiveland
Faciliterend
Gemeente
2021-2030
Marktpartijen
Faciliterend
Marktpartijen
2021
Gemeenten
Faciliterend
Gemeenten
2021-2030
Gemeenten
Faciliterend
Gemeenten
2021-2024
Gemeenten/Provincie
Faciliterend
Gemeenten/Provincie
2020-2025
Gemeenten/Provincie
Faciliterend
Gemeenten/Provincie
2021
ZEA-GO
Presterend: uitvoerend
ZEA-GO
2021-2023
Provincie/gemeenten/ mts vastgoedbeheerders
Faciliterend
Provincie/gemeenten/ mts vastgoedbeheerders
2021-...
ZEA-GO
Presterend: Faciliteren, communicatie
ZEA-GO
doelstelling. Uitvoering ligt bij derden, het ZEA heeft deze niet opgenomen in haar prioriteiten en pakt 2021-2022
Gemeenten, Provincie
Monitoring
Gemeenten, Provincie
2021
Gemeente Terneuzen
Monitoring
Gemeenten
2020-2022
Gemeenten
Monitoring
Gemeenten
2020-2021
TOZ/Recron
Monitoring
TOZ/Recron
2021
Gemeente Kapelle
Netwerkend
Gemeente Kapelle
2020-2022
Provincie, gemeente Vlissingen, Terneuzen, Middelburg, Goes
Netwerkend
Provincie, gemeente Vlissingen, Terneuzen, Middelburg, Goes
2020-2021
Gemeenten
Netwerkend
Gemeenten
26
03 Programma’s Uitvoeringsplan RES 1.0
3.3.
Programma Mobiliteit
en de inzet van een groot aantal CO2-reducerende maatregelen. In de periode tot 2030 wordt daar
Doelstelling
een stevige basis voor gelegd
De doelstelling van de sectortafel
waarbij de realisatie van de
Mobiliteit is primair gericht op
benodigde laadinfrastructuur
het verduurzamen van personen-
een randvoorwaarde is.
en goederenmobiliteit met het doel om in 2030 49% CO2
Prioriteiten RES 1.0
te besparen. Het bereiken van
De prioriteiten waarop vanuit
een in 2050 volledig duurzaam
het Programma Mobiliteit ingezet
mobiliteitssysteem vereist
wordt, zijn:
ingrijpende systeemveranderingen
PRIORITEIT
SUB-PRIORITEITEN
1a Stimuleren elektrisch personenvervoer)
• 2021-2030: Monitoren ontwikkeling landelijke en provinciale situatie (programma Mobiliteit)
1b
• 2021-2030: Uitvoeren ondersteunende activiteiten indien ontwikkeling negatieve tendens vertoont (programma Mobiliteit)
2a Terugdringen CO2-uitstoot bij zakelijke mobiliteit
• 2020-2023: Realisatie pilot t.b.v. vermindering CO2-uitstoot (Stichting Duurzame Mobiliteit Zeeland)
2b
• 2022-2030: Uitrol pilot bij overige ondernemingen in de sector
3a Realisatie laadinfrastructuur
• 2020-2021: Opstellen strategie/ plan van
3b
• 2020-2030: Realisatie laadinfrastructuur
aanpak laadinfrastructuur (RAL– RALZW) (doel: 10.000 laadpunten in 2030) (Bedrijfsleven)
27
03 Programma’s Uitvoeringsplan RES 1.0
Rollen en verantwoordelijkheden
Het ZEA voelt zich gezamenlijk
Activiteiten
De verantwoordelijkheid voor de
verantwoordelijk voor de uitvoering
In het overzicht op de volgende
uitvoering van de activiteiten m.b.t.
van de beschreven doelstellingen.
pagina staan de startprojecten,
het behalen van de doelstellingen
De ZEA-partners en het Zeeuwse
gelinkt aan de prioriteiten,
van het programma Mobiliteit
bedrijfsleven ondersteunen
beschreven. Tevens wordt een
liggen verspreid bij een aantal
elkaar om de gewenste doelen te
aantal overige startprojecten
partijen. Lokale overheden, zoals de
behalen. In de uitvoering neemt het
genoemd waar het Programma
Provincie Zeeland en de Zeeuwse
Programmateam Mobiliteit zowel
Mobiliteit monitort en op verzoek
gemeenten, dragen zorg voor de
een monitorende, stimulerende
faciliterend optreedt.
programmering en de uitvoering
als faciliterende rol op zich.
van de mobiliteitsagenda, waar de
Het ZEA heeft mede tot doel de
regionale laadinfrastructuur een
betrokkenheid van stakeholders
onderdeel van is. Tevens hebben
te vergroten om zo de in de RES
zij de verantwoording hun eigen
1.0 gedefinieerde startprojecten
wagenpark te verduurzamen.
en de daaruit voortvloeiende deelprojecten te realiseren. Het ZEA Programmateam legt via de Programmamanager verantwoordelijkheid af aan het ZEA-kernteam en aan de ZEA-stuurgroep.
28
03 Programma’s Uitvoeringsplan RES 1.0
Wat Afspraken gemaakt in de RES + vertaald naar concrete activiteiten Activiteiten gelinkt aan de prioriteiten 1a
Verduurzamen personenmobiliteit Reduceren fossiele particuliere autokilometers d.m.v. Deelauto’s, MAAS, Autonoom rijdend OV Overgang naar zero-emissie OV d.m.v. Slimme Mobiliteit, MAAS, Mobiliteitscentrale, concessie voorwaarden 2024
2a
Verduurzamen logistieke sector Bedrijven helpen om CO2 uitstoot van hun zakelijke mobiliteit te reduceren d.m.v Vervoerplan, OV, Carpool, deelauto’s en fietsplannen
2b
Stimuleren zero-emissie goederentransport d.m.v. Modalshift, OpZuid WP1,2,3,5 , Autoluwe binnenstad
3a
Laad en tankinfra Roadmap openbare (snel)laadinfra personenauto’s, inclusief aanbod toeristische sector d.m.v. RAL ZW, Plankaarten, Analyses Realisatie laad- en tankinfrastructuur voor wegtransport d.m.v. OPZuid WP5, VoltH2
Realisatie laad- en tankinfrastructuur voor de scheepvaart d.m.v. Park-line Aqua, Walstroom, Greenpoort Brouwershaven 3b
Stimuleren elektrisch personenvervoer met als doel meer elektrische personenauto’s d.m.v. Laadinfra, Toeristische Laadpleinen, Mobiliteits Hubs Verduurzamen logistieke infrastructuur d.m.v. EV Inrichtingen, Autonoom rijdend goederenvervoer
Verduurzamen havens & scheepvaart d.m.v. ZES, Oosterschelde schoonvaren, aanpassen haveninstallaties
Overige (start)projecten zoals beschreven in de RES 1.0 welke in gezamenlijkheid bijdragen aan het behalen van de voornamelijk een monitorende rol. a
Invoering Duurzaam Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW) d.m.v. Inzet EV Materiaal, Implementatie CO2PL
b
Duurzaam inkopen overheid d.m.v. Inspiratiemoment Reinigingsvoertuigen, EV doelgroepenvervoer
c
Gebruik duurzame energiedragers tijdens transitieperiode d.m.v. pilot H2 lange afstandsvervoer, Clean Energy Hubs
d
Inzet zero-emissie landbouwvoertuigen (o.a.) d.m.v. Korenschoof, Schone Lucht Akkoord, Stimulatie beschikbaarheid EV mobile werktuigen voor de bouw
29
03 Programma’s Uitvoeringsplan RES 1.0
Wanneer
Wie
Afronding/ oplevering in jaar
Wettelijk verantwoordelijke/ uitvoerende partij
Rol ZEA
Daadwerkelijke uitvoering door
2021 – 2023
Overheden,
Presterend: uitvoerend
ZEA-GO
2021 – 2023
Overheden, bedrijfsleven, inwoners
Monitoren, stimuleren
Provincie
2021 – 2023
Overheden, werkgevers, werknemers
Monitoren, stimuleren, faciliteren
SDMZ i.s.m. bedrijfsleven, overheden, kennisinstellingen, ZEA
2021 – 2023
Overheden, bedrijfsleven
Monitoren, stimuleren, faciliteren
Zeeland Connect i.s.m. overheden, bedrijfsleven, K=kennisinstellingen, ZEA
2021 – 2023
Overheden, Enduris, bedrijfsleven, inwoners
Monitoren, stimuleren, faciliteren
Gemeenten, provincie, netbeheerder, ZEA
2021 – 2023
Overheden, Enduris, bedrijfsleven, inwoners
Monitoren, stimuleren, faciliteren
Zeeland Connect i.s.m. overheden, netbeheerder, bedrijfsleven, ZEA
2021 – 2023
Overheden, Enduris, bedrijfsleven, inwoners
Monitoren, stimuleren, faciliteren
Provincie i.s.m. overheden, netbeheerder, bedrijfsleven
2021 – 2023
Overheden, Enduris, bedrijfsleven, inwoners
Monitoren, stimuleren
Provincie i.s.m. overheden, netbeheerder, ZEA
2021 – 2023
Overheden, bedrijfsleven
Monitoren, stimuleren, faciliteren
Zeeland Connect i.s.m. bedrijfsleven, overheden, kennisinstellingen, ZEA
2021 – 2023
Overheden, bedrijfsleven
Monitoren, stimuleren
North Sea Port, Zeeland Connect i.s.m. bedrijfsleven en overheden
doelstelling. Uitvoering ligt bij derden, het ZEA heeft deze niet opgenomen in haar prioriteiten en pakt 2021 – 2030
Overheden, bedrijfsleven
Monitoren, stimuleren, faciliteren
Waterschap i.s.m. overheden, bedrijfsleven ZEA
2021 – 2030
Overheden, bedrijfsleven
Monitoren, stimuleren, faciliteren
Gemeenten i.s.m. overheden, ZEA
2021 – 2030
Bedrijfsleven
Monitoring
Bedrijfsleven, overheden
2021 – 2030
Overheden, bedrijfsleven
Monitoren, stimuleren
Bedrijfsleven, overheden, kennisinstellingen
30
04 Integraliteit, doorsnijdende en overige thema’s
04 Integraliteit, doorsnijdende en overige thema’s Uitvoeringsplan RES 1.0
In de uitvoering van de RES 1.0 spelen, naast de 3 eerder beschreven programma’s, additionele thema’s een belangrijke rol. De thema’s in dit hoofdstuk dragen significant bij aan de realisatie van de RES 1.0: ze bewaken de integraliteit, zijn van doorsnijdende aard of het betreffen thema’s waar vanuit het ZEA minder focus op ligt, maar waar wel veel ontwikkelingen gaande zijn en waar andere partijen de trekkende rol dragen.
e
31
04 Integraliteit, doorsnijdende en overige thema’s Uitvoeringsplan RES 1.0
4.1. Integraliteit en onderlinge
4.2. Systeemaanpak energie-infrastructuur
afhankelijkheden
en oog houden voor de systeemgevolgen van keuzes binnen sectoren. In 2021 gaan de programmamanagers onderzoeken
Misschien wel de grootste
hoe de energiesystemen het
Hoe de integraliteit en de
uitdaging in de energietransitie
beste op elkaar kunnen worden
onderlinge afhankelijkheden te
ligt in de beschikbaarheid van
afgestemd voor een zo efficiënt
borgen en te monitoren zal nog
netcapaciteit en andere energie-
en effectief mogelijke aanpak.
nader door het ZEA-kernteam
infrastructuur zoals leidingen ten
Ook landelijk wordt hier onderzoek
onderzocht en uitgewerkt worden.
behoeve energiemoleculen zoals
naar gedaan, hetgeen het ZEA
De verwachting is dat dit in het
gas en waterstof. Door toenemende
nauwgezet zal volgen.
najaar van 2021 als toevoeging
elektrificatie van de industrie en
op dit Uitvoeringsplan
stijgende vraag naar elektriciteit
Rollen, verantwoordelijkheden
aangeboden wordt.
in de gebouwde omgeving (incl.
en activiteiten
aardgasvrij maken en de laadpalen
Onderhoud en uitbreiding van het
infrastructuur) zal de druk op
net is binnen Zeeland een taak
het elektriciteitsnet significant
van Enduris (en voor de nationale
vergroten. Door de toepassing van
verbindingen TenneT en Gasunie).
waterstof in de industriegebieden
Een integrale systeemaanpak
zal een waterstofnetwerk aangelegd
wordt echter vanuit kernteam ZEA
moeten worden. Keuzes in de
en de drie programmamanagers
ene sector kunnen bovendien
voorgestaan. Het ZEA, zal zorgen
effect hebben op andere sectoren.
voor een ‘satéprikker’ aanpak tussen
In het systeem hangt alles met
de sectoren Elektriciteit, Mobiliteit
alles samen. In de RES 1.0 is dit
en de Gebouwde Omgeving
onderwerp wel benoemd, maar
t.b.v. het inzichtelijk maken van
antwoorden hebben we nog niet.
een systeemaanpak voor het energiesysteem. Deze zal, middels
Vanuit het programmateam
de Elektriciteitstafel, gedeeld
Elektriciteit wordt daarom een
worden met andere Zeeuwse en
proces afstemming activiteiten
nationale spelers zoals het OZO,
(werkstroom) systeemintegratie
de SZPB, SDR, Enduris en EZK.
ingericht. Daarnaast hebben de gezamenlijke programmamanagers hier een taak: het tijdig afstemmen van sectoroverstijgende zaken
32
04 Integraliteit, doorsnijdende en overige thema’s Uitvoeringsplan RES 1.0
4.3.
Communicatie
uitvoering (menskracht, financiën) van de RES te waarborgen. In de netwerkcommunicatie
Doelstelling
spelen eveneens vele Zeeuwse
Vanuit communicatie wordt er in
stakeholders een rol. Tevens
de uitvoering van de RES ingezet op
worden zij middels de programma’s
zowel publiekscommunicatie als op
en sectortafels betrokken
netwerkcommunicatie. Doel is om
en geïnformeerd.
de doelgroepen bewust te maken van de noodzaak en de urgentie
ZEA communicatiestrategie
van de Zeeuwse energietransitie,
In samenwerking met de
een bijdrage te leveren aan het
Zeeuwse gemeenten en
draagvlak voor de projecten en
ZEA-partners is de gezamenlijke
activiteiten die plaats zullen (gaan)
ZEA communicatiestrategie
vinden én het stimuleren tot actief
2021-2022 (zie bijlage) opgesteld,
bijdragen aan de uitvoering van
welke tevens door de ZEA
de RES, onder de merknaam ZEA.
Stuurgroep geaccordeerd is.
Daarbij speelt het informeren,
In de communicatie-
(actief), betrekken en concreet
strategie worden de rollen
een helpende hand bieden een
en verantwoordelijkheden
belangrijke rol. Communicatie heeft
van de ZEA-partners, het
ook tot doel een bijdrage te leveren
gezamenlijk communicatie
aan de integratie van de uitvoering
fundament, de belangrijkste
van de programma’s en overige
communicatieactiviteiten en het
thema’s.
samenwerkingsproces beschreven.
Gezien het maatschappelijke
In 2020 en tot nu toe in 2021
karakter van het ZEA wordt qua
is gebleken dat er vanuit de
communicatie breed ingezet:
ZEA-partners veel ZEA/ RES
immers, de energietransitie
gerelateerde communicatie
en de RES is van ons allemaal
plaatsvindt richting inwoners
en treft elke Zeeuw. Vanuit
en bedrijven. Er zijn immers
publiekscommunicatie
zeer veel projecten, trajecten
wordt ingezet op Zeeuwse
en processen waarover deze
inwoners, bedrijven, overheden,
doelgroepen (en subdoelgroepen)
onderwijsinstellingen en
geïnformeerd dienen te worden.
maatschappelijke organisaties.
Naarmate de uitvoering vordert
Vanuit de netwerkcommunicatie
zal de communicatie alleen maar
ligt de focus op het politieke,
toenemen. Het risico hierbij is dat
bestuurlijke en ambtelijke niveau
zowel afzender (ZEA-partners,
om verankering van de RES
marktpartijen) als ontvanger
in lokaal overheidsbeleid en
(inwoners, bedrijven) overspoeld
33
04 Integraliteit, doorsnijdende en overige thema’s Uitvoeringsplan RES 1.0
raken en door de bomen het bos
of communiceren in de huisstijl
niet meer zien. Om deze reden
van de leidende partij waarbij het
wordt in 2021 het ZEA brandbook
nieuw te ontwikkelen ZEA stempel
ontwikkelt. Hierin zal helder worden
toegepast wordt.
vastgelegd hoe het ZEA merk eruitziet en toegepast wordt met
Prioriteiten RES 1.0
het doel een sterke en eenduidige
In de RES 1.0 zijn geen