2025-11-11 IC1 - Omgevingsvisie Terneuzen- versie 250902 bijlagenrapport

Omgevingsvisie Terneuzen Bijlagenrapport

Bijlagen 1. Bronvermelding afbeeldingen

2. Verwijzingen naar vastgestelde beleidsstukken

3. Verslag participatieproces

4. Benchmark Terneuzen met 20 vergelijkbare gemeenten

5. Visietekening contramal

6. Visietekening Kanaalzone

7. Uitwerking van de kernen

3

Omgevingsvisie Terneuzen Bijlage 1. Bronvermelding afbeeldingen

Bronvermelding afbeeldingen • • • • • • • • • • • • • • • • •

Pdok: Viewer van Publieke Dienstverlening Op de Kaart, geraadpleegd augustus 2025. CBS: Statline, datasets per thema, geraadpleegd mei 2025 Topotijdreis: Kaart Kadaster, geraadpleegd augustus 2025 Provincie Zeeland, Zoet-zoutverdeling Zeeuwse ondergrond: Kaarten Zeeland, geraadpleegd augustus 2025 Bureau Waardenburg, Kaart natuurwaarden gemeente Terneuzen, 7 februari 2012 (rapport nr. 11-186) Provincie Zeeland, Cultuurhistorie Zeeland: Kaarten Zeeland, geraadpleegd augustus 2025 Westzuidwest, Kwaliteitsnetwerk Landbouwverkeer Zeeland 2022, 12 mei 2022 Overmorgen, Transitievisie warmte Terneuzen, oktober 2021 Gemeente Terneuzen, kaartmateriaal aangeleverd december 2024 Juust, Terneuzen onbeperkt bereikbaar, GVVP Gemeente Terneuzen, november 2021 (rapport 000474_R01_D) HyNetwork Services/Arcadis, Notitie reikwijdte en detailniveau Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland, 26 maart 2024 Tennet/Arcadis, Concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau TenneT EU-300 P1, 380kV Zeeuws-Vlaanderen, 19 december 2024 (Doc.ID.

A5A25RRUC75D-379413507-1634) Arcadis/BRO/CE Delft/Pondera, Concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau Programma VAWOZ 2031-2040, 9 februari 2024 Antea, Concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau, Plan-MER locatiestudie twee nieuwe kerncentrales, 16 mei 2025 (projectnummer 0486653.100) Departement Omgeving, Startnota Gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan ‘Zelzate Oost’, 27 juni 2025 (VR 2025 2706 DOC.0546/2) Bosch & Slabbers, De Zeeuwse Bosvisie, de ontwikkeling van bos en houtige landschapselementen in Zeeland, 10 november 2020 (project BS20-001); Kuiper Compagnons/Twijnstra Gudde, Totaalplan binnenstad Terneuzen, “Leven in de binnenstad”, 7 februari 2022. Daar waar geen bron is vermeld is de afbeelding gemaakt door Stegenga Werkplaats voor Stedenbouw, de gemeente Terneuzen en/of Van Kerkhoff Maatwerk in RO.

3

Omgevingsvisie Terneuzen

Bijlage 2. Verwijzingen naar vastgestelde beleidsstukken

Verwijzingen naar vastgestelde beleidsstukken Nr. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39

Document Participeren onder de Omgevingswet Panorama Landschap - Zeeuws-Vlaanderen (Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed) Gent en het Water, Van Middeleeuwse kanalen tot Klimaatadaptatie (Stad Gent) Water- en klimaatadaptatie aanpak Nota bodembeheer voor de landbodem van ZeeuwsVlaanderen en Bodemkwaliteitskaart PFAS ZeeuwsVlaanderen Bodemkansen Zeeuws-Vlaanderen, balans tussen het gebruiken en beschermen van bodemkwaliteiten Kaart natuurwaarden gemeente Terneuzen De onderste steen boven? Interim-beleid archeologie gemeente Terneuzen Regionale Woonvisie Zeeuws-Vlaanderen Beleidskader voor woonwagenstandplaatsen en woonwagens Beleidsnotitie “Grip op flexwonen” Wonen met zorg en welzijn in Terneuzen Mantelzorgbeleid Een leven lang gezond & fit in Zeeuws-Vlaanderen, Regionale nota gezondheidsbeleid 2022-2025 uitwerking Terneuzen Iedereen aan boord, Beleidsplan sociaal domein Terneuzen 2022 – 2025 Terneuzenaren schuldenvrij, Beleidsplan schuldhulpverlening Onderwijskansenbeleid 2021 Integraal huisvestingsplan onderwijs 2024 Beleidsplan speelvoorzieningen Welzijnsaccommodatiebeleid 2023 Intentieverklaring Campus Terneuzen Aanpak overcapaciteit buitensportaccommodaties Nota kunst en cultuur 2020 Kerkenvisie Terneuzen Inventarisatie historische graven en opvallende grafbedekkingen op de bijzondere begraafplaatsen Visie waterrecreatie Beleidsnotitie kampeerbeleid Beleidsnotitie

camperplaatsen Beleidsnotitie Bed & Breakfast in de bebouwde kom Strategisch economisch beleidsplan 2025-2035 Visie commerciele functies centrum Axel Visie commerciele functies centrum Sas van Gent Totaalplan binnenstad Terneuzen "Leven in de binnenstad" Kwaliteitsnetwerk landbouwverkeer Zeeland 2022 Transitievisie warmte Structuurvisie zonne-energie en ruimtelijke compensatie Cluster Energie Strategie 3.0 Schelde-Deltaregio Regionale energiestrategie 2.0 Geluidbeleidsplan Terneuzen 2010-2015

Datum 1 januari 2024 11 juli 2022 1 oktober 2024 11 oktober 2023 4 mei 2021 15 april 2013 7 mei 2012 27 januari 2011 6 oktober 2022 10 mei 2020 13 april 2023 29 november 2022 9 april 2024 16 december 2021 16 december 2021 12 december 2019 14 oktober 2021 26 september 2024 25 januari 2024 9 november 2023 5 november 2024 15 augustus 2021 17 december 2020 26 april 2024 15 maart 2022 2 juli 2024 23 januari 2020 18 juli 2019 21 november 2013 1 juli 2025 17 oktober 2023 13 oktober 2023 7 februari 2022 12 mei 2022 15 oktober 2021 15 mei 2020 1 september 2024 17 september 2024 1 januari 2010 3

Nr. 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55

Document Beleidsvisie externe veiligheid Veiligheidscontour (industrie)gebied Dow, Mosselbanken en Logistiek Park Structuurvisie ondergrondse infrastructuur Advies 'vervoer gevaarlijke stoffen per gemeente' (Veiligheidsregio Zeeland) Grondstoffenplan 2022 Toekomstige Milieustraten Zeeland Terneuzen onbeperkt bereikbaar, gemeentelijk verkeers- en vervoersplan Parkeernota Terneuzen 2023-2033 Naar een veilig(er) Zeeuws-Vlaanderen, Integraal veiligheidsbeleid 2018-2022 Nota prostitutiebeleid 2013 Beleidsnota artikel 13b Opiumwet (Damoclesbeleid) Inbreng veiligheidsregio’s in omgevingsvisies: Kernwaarden (Brandweer Nederland) Strategische regiovisie Zeeuws-Vlaanderen Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied North Sea Port District Toekomstperspectief Zeeland 2050, Bouwen aan de delta van de toekomst Klimaatadaptatiestrategie Zeeuws-Vlaanderen 2021-2025

Datum 1 januari 2006 28 juni 2016 27 maart 2014 20 december 2016 15 september 2021 23 november 2021 15 november 2021 25 juli 2023 26 september 2018 21 november 2013 10 juni 2021 15 september 2018 6 juli 2021 2 oktober 2023 2 juli 2025 13 januari 2022

4

Omgevingsvisie Terneuzen Bijlage 3. Verslag Participatieproces

Inhoudsopgave Omgevingsvisie Terneuzen ................................................................................................... 2 Bijlage 3. Verslag Participatieproces ..................................................................................... 2 Hoofdstuk 1: Inleiding ........................................................................................................ 4 Hoofdstuk 2: Participatie .................................................................................................... 5 1.

College .................................................................................................................. 5

2.

Gemeenteraad ....................................................................................................... 5

3.

Ondernemers, maatschappelijke organisaties en medeoverheden ........................ 6

4.

Gezamenlijke dorps- en kernraden ........................................................................ 6

5.

Individuele dorpsraden ........................................................................................... 7 Hoek ........................................................................................................................... 8 Philippine .................................................................................................................... 8 Westdorpe .................................................................................................................. 8 Biervliet ....................................................................................................................... 8

6.

Basisschoolleerlingen Democracity ........................................................................ 8

7.

Inwoners ...............................................................................................................10 Opdracht studenten Hogeschool Zeeland ..................................................................10 Straatinterviews .........................................................................................................10 Digitale enquête .........................................................................................................12

Hoofdstuk 3: Evaluatie ......................................................................................................15 1. Bereik en inclusiviteit .................................................................................................15 2. Transparantie ............................................................................................................15 3. Betrokkenheid en interactie .......................................................................................15 4. Kwaliteit van inbreng .................................................................................................15 5. Effectiviteit van methoden .........................................................................................16 6. Terugkoppeling en verantwoording............................................................................16 7. Tevredenheid van deelnemers ..................................................................................16 8. Impact en resultaten ..................................................................................................16 Nawoord ...........................................................................................................................17

3

Hoofdstuk 1: Inleiding Dit verslag beschrijft het participatieproces dat we hebben doorlopen om te komen tot een omgevingsvisie voor Terneuzen. Het proces is gebaseerd op het participatieplan dat eind 2024 in overeenstemming met de ‘Verordening participatie en inspraak gemeente Terneuzen 2024’ is opgesteld. Het doel van het participatieplan is om de betrokkenheid van inwoners, bedrijven en belanghebbenden bij het maken opstellen van de Omgevingsvisie Terneuzen te waarborgen en te bevorderen. Met de participatie rondom de omgevingsvisie willen we de omgeving betrekken door de voorlopige versie, te gebruiken. De voorlopige versie noemen we de houtskoolschets. Het participatieplan en de houtskoolschets zijn begin januari 2025 door het college van B&W geaccordeerd. We hebben een onderverdeling in groepen gemaakt. We zien de gemeenteraad, inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, medeoverheden en vertegenwoordigende organisaties als belangrijke groepen om te consulteren. Daarbij willen we speciaal aandacht besteden aan jongeren, want de omgevingsvisie geldt voor de langere termijn. We hebben verschillende activiteiten georganiseerd om input te verzamelen en inwoners te betrekken bij het proces. Deze activiteiten vonden plaats in de periode januari-mei 2025. In dit verslag worden de verschillende activiteiten, de aantallen deelnemers en de uitkomsten beschreven.

4

Hoofdstuk 2: Participatie 1. College Het college van burgemeester en wethouders van Terneuzen is vanaf het begin actief betrokken bij het opstellen van de omgevingsvisie. In 2024 besloot het college om dit traject als een groot project aan te merken en stelde het een projectorganisatie in. Tijdens meerdere werksessies dacht het college mee over de koers, waarden en dilemma’s van de visie. Collegeleden spraken over onderwerpen als arbeidsmigratie, klimaatadaptatie, de rol van de gemeente en de balans tussen groei en leefbaarheid. In mei 2025 besprak het college de opbrengst van het participatietraject en de twaalf voorgestelde keuzes voor de omgevingsvisie. Daarbij werd onder meer gesproken over woningbouw, bedrijventerreinen, natuur, recreatie, mobiliteit en de mogelijke komst van een kerncentrale. Het college gaf richting aan de ambities. Ook benadrukte het college het belang van regie, samenwerking en realiteitszin. Ook bewaakte het college de planning, zodat de visie nog in 2025 kan worden vastgesteld. De ontwerp-omgevingsvisie wordt na de zomer ter inzage gelegd. Het college blijft tot aan de vaststelling nauw betrokken bij de inhoud en het proces. 2. Gemeenteraad We hebben de gemeenteraad van Terneuzen door middel van voortgangsrapportages op de hoogte gehouden. Op 21 november 2024 vond een raadsinformatiebijeenkomst (RIB) plaats voor de gemeenteraad van Terneuzen.

Tijdens deze bijeenkomst kregen raadsleden uitleg over de omgevingsvisie een het bijbehorende proces. De gemeente werkte toen aan een eerste opzet, de zogenaamde houtskoolschets. Aan de hand hiervan konden inwoners, ondernemers en organisaties actief meedenken. De bijeenkomst had als doel om de raad te informeren en vertrouwd te maken met het begrip omgevingsvisie, een belangrijk onderdeel van de Omgevingswet. De bijeenkomst was een eerste stap in het betrekken van de raad bij het maken van een omgevingsvisie. Raadsleden werkten in groepen aan een opdracht om voor een fictieve Scandinavische delegatie een dagvullend programma te organiseren in de gemeente Terneuzen. Elk aanwezig raadslid beantwoordde de vraag: wat zouden jullie hen willen vertellen en wat zouden jullie hun willen laten zien en wat verwacht je 20 jaar later te kunnen vertellen?

5

Figuur 1. Voorbeeldopbrengst Raadsinformatiebijeenkomst 21 november 2024

Op 15 mei 2025 vond de tweede raadsinformatiebijeenkomst plaats over de omgevingsvisie van Terneuzen. Tijdens deze bijeenkomst kregen raadsleden een terugblik op het participatietraject. Ook werd de ambitie voor de omgevingsvisie gepresenteerd onder het motto "Terneuzen stroomopwaarts; samen vergroenen", met aandacht voor balans tussen mens, milieu en economie. De raad werd meegenomen in de ontwikkelprincipes en twaalf voorstellen voor keuzes voor de fysieke leefomgeving. De bijeenkomst gaf richting aan de visie, waarin de keuzes zijn verwoord en verder uitgewerkt. 3. Ondernemers, maatschappelijke organisaties en medeoverheden De projectleider heeft meerdere gesprekken gevoerd met ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere overheden. In deze gesprekken ging het over de toekomst van de gemeente, Zeeuws-Vlaanderen en Zeeland. Ook de visie ‘Zeeland 2050’ van de provincie Zeeland kwam aan bod. De deelnemers spraken over kansen die ontstaan als het aantal inwoners in de regio groeit. Ze vinden het belangrijk dat er een goede mix van banen blijft. Wel maken ze zich zorgen over netcongestie, omdat dit de verduurzaming van de industrie belemmert. Vanuit de landbouwsector en het waterschap wordt aandacht gevraagd voor zoet water, waarbij tegengaan van verzilting en het vasthouden van water voor tijden van droogte belangrijke thema’s zijn.

Daarnaast zien de gesprekspartners mogelijkheden om het woningaanbod beter te laten aansluiten op de vraag. Ze noemen de Kanaalzone als kansrijke plek voor ontwikkeling. Ook denken ze dat de komst van de 380kV-verbinding en waterstof een positieve impuls kunnen geven. Verder helpt het om functies voor groen, industrie en bedrijven duidelijker aan te wijzen. Daarbij is het belangrijk om rekening te houden met de huidige situatie. 4. Gezamenlijke dorps- en kernraden Op de wijk- en kernradenbijeenkomst van 1 april in Axel is de omgevingsvisie uitgebreid aan de orde geweest. Tijdens deze bijeenkomst gaf de projectleider een presentatie over hoe onze leefomgeving snel verandert, vaak zonder dat we het doorhebben. Het doel van de 6

avond was om samen met leden van dorps- en wijkraden na te denken over de toekomst van de wijken en dorpen in de gemeente. Deze bijeenkomst met de kernraden was een belangrijk onderdeel van het participatietraject. De ideeën en opmerkingen van de deelnemers worden meegenomen in de ontwerp-omgevingsvisie. De deelnemers gingen in groepjes aan de slag met drie vragen: • • •

wat is er nu goed in hun kern en de gemeente, hoe ziet hun kern eruit in 2075, en wat is er nodig om dat toekomstbeeld te bereiken?

Er was uitleg over de woningbouwopgave en de mogelijkheden binnen de gemeente. In deze sessies kwamen veel thema’s terug, zoals rust, ruimte, natuur, voorzieningen voor jong en oud en goede bereikbaarheid. Wat mensen belangrijk vinden voor de toekomst is duidelijk: leefbare dorpen met scholen, winkels, zorg en ontspanning. Ook veiligheid, betaalbare woningen en goede samenwerking met de gemeente en andere partijen werden vaak genoemd. Sommige kernen droomden zelfs van een jachthaven, een universiteit of een culinaire trekpleister. De deelnemers zien kansen, maar benadrukken ook dat er geld, samenwerking en draagvlak nodig zijn om deze dromen waar te maken.

Figuur 2. Kernradenbijeenkomst Axel

5. Individuele dorpsraden Op verzoek van verschillende dorpsraden bezochten de projectleider en een beleidsadviseur de dorpen om te praten over de omgevingsvisie. Tijdens deze gesprekken bespraken zij samen met de dorpsraden wat belangrijk is voor de toekomst van hun dorp. Ze keken naar onderwerpen als wonen, economie, mobiliteit, gezondheid en duurzaamheid. Elk dorp heeft eigen wensen en aandachtspunten, die hieronder per dorp zijn samengevat.

7

Hoek In Hoek waarderen inwoners vooral de rust, ruimte en sterke sociale samenhang. Er is behoefte aan levensloopbestendige woningen, vooral in het gebied Windlust II. Ook willen bewoners meer mogelijkheden om door te stromen naar een andere woning. Werkgelegenheid en wonen moeten goed samengaan. Er zijn zorgen over het gebrek aan bedrijvigheid en commerciële voorzieningen. Het ontwikkelen van het gebied Mauritsfort wordt gemist in de huidige plannen. Verder is er behoefte aan een rondweg richting Windlust om de verkeerssituatie te verbeteren. Philippine Philippine is een gezellig stadje met een historische uitstraling, stadswallen en een sterke culinaire identiteit als mosseldorp. Inwoners vinden saamhorigheid, gastvrijheid en cultuurhistorie belangrijk. Er is behoefte aan 50 tot 70 extra woningen, vooral in de vrije sector of middenhuur. De groei moet wel binnen de stadswallen blijven. Ook willen inwoners dat de Markt wordt opgeknapt en dat historische gebouwen een nieuwe functie krijgen. Economisch is er vraag naar meer winkels, een museum, wandel- en fietsroutes en culinaire activiteiten. Op het gebied van gezondheid zijn er wensen voor woon-zorgcomplexen, een nieuwe gymzaal, betere trottoirs en een trimbaan. Voor mobiliteit willen bewoners beter openbaar vervoer, een fietspad naar IJzendijke, betere verlichting en meer verkeersveiligheid.

Ook zijn laadpalen en een dorpsbatterij gewenst voor duurzame energie. Westdorpe Westdorpe staat bekend om rust, ruimte en een groene omgeving. Inwoners noemen het dorp verdraagzaam en gastvrij. Er is een duidelijke groeiambitie: in 25 jaar willen ze 150 tot 250 woningen erbij. Daarbij is goed openbaar vervoer belangrijk. Ook willen ze een inventarisatie van onbewoonbare of vervallen woningen. Er zijn zorgen over de leefbaarheid door de groei van het Novex-gebied, dat vooral gericht is op bedrijven. Bewoners staan positief tegenover een treinstation, mits er maatregelen komen tegen overlast. Een halte bij de rotonde aan de Molenstraat wordt onderzocht. Verder zien ze kansen voor een parallelweg voor landbouwverkeer. Tot slot is er behoefte aan een groene buffer langs het spoor, eventueel gecombineerd met recreatie. Biervliet De dorpsraad van Biervliet en de werkgroep energie zijn bezorgd over de komst van het 380 kV-station en de kerncentrale in de Paulinapolder. Dat zijn keuzes die niet zozeer in Terneuzen maar in Den Haag worden gemaakt. Als de keuze zou worden gemaakt, dan zijn drie zaken van het grootste belang. Duidelijkheid over de mate waarin de hoogspanning geluids- en stralingseffecten heeft op Biervliet. Een groene afscheiding aan de rand van het dorp, verbonden met de Braakman, zodat de installaties niet ervaren worden en er uitloopmogelijkheden zijn.

Een aparte aan- en afvoerroute naar de installaties die het bestaande wegennet in en rond Biervliet niet belast. Een dergelijke aan- en afvoerroute zou sowieso al kunnen helpen om het grootschalig landbouwverkeer uit het stadje te weren. 6. Basisschoolleerlingen Democracity In het eerste kwartaal van 2025 bezochten ruim 200 scholieren van 10 tot 12 jaar uit verschillende basisscholen in Terneuzen de Raadzaal om deel te nemen aan het spel Democracity. Dit spel is een educatief rollenspel van ProDemos waarin leerlingen op speelse wijze kennismaken met lokale politiek en democratische besluitvorming. Leerlingen bouwen 8

samen een fictieve stad en moeten keuzes maken over voorzieningen zoals scholen, ziekenhuizen, bedrijven en groen. Ze richten politieke partijen op, schrijven partijprogramma’s en gaan met elkaar in debat. Uiteindelijk stemmen ze over de inrichting van hun stad en ervaren ze hoe overeenstemming en meerderheid werken in een democratie Tijdens elk spel hielden we bij welke gebouwen zij kozen, om inzicht te krijgen in wat zij belangrijk vinden voor hun ideale stad. Ziekenhuizen, winkels, onderwijsvoorzieningen, huisvesting en ontspanningsmogelijkheden, zoals zwembaden en speeltuinen, werden opvallend vaak gekozen. Ook veiligheid en bescherming – in de vorm van brandweer, politie en rechtbank – werden door veel klassen toegevoegd. Gebedshuizen en woongebouwen werden niet door alle groepen gekozen, en horecagelegenheden werden slechts sporadisch toegevoegd.

Figuur 3. Opties scholieren Democracity

9

7. Inwoners Opdracht studenten Hogeschool Zeeland Twee groepen van vijf eerstejaarsstudenten van verschillende opleidingen aan de Hogeschool Zeeland hebben onderzocht wat Terneuzense jongeren belangrijk vinden voor het leven in Terneuzen. Uit het onderzoek kwamen ook suggesties. Beide groepen maakten een eindrapport en een poster. Ook hielden ze een pitch. Ze gebruikten veldonderzoek door middel van interviews en digitale enquêtes om hun adviezen te onderbouwen. Zij spraken in totaal 13 mensen en ontvingen 22 ingevulde enquêtes. De studenten kwamen met het advies om het openbaar vervoer te verbeteren, vooral voor de kleine kernen. Zij missen een arcadehal waar je kan poolen, darten en games kan spelen. Zorg voor evenementen in de winterperiode en versterk de community door social media en digitale platforms in te zetten.

Figuur 4. Opbrengst opdracht studenten Hogeschool Zeeland

Straatinterviews Op 21 en 22 februari 2025 voerde De Reuringdienst straatinterviews uit in Terneuzen. Inwoners gaven hun mening over onderwerpen als gezondheid, veiligheid, water- en bodemvervuiling en klimaatverandering. De 69 gesprekken vonden plaats op vijf locaties, waaronder busstation Westerscheldetunnel, voetbalvereniging Hoek en Scalda. Mensen werden benaderd tijdens hun wachttijd. Daardoor gaven ze een breed scala aan meningen en inzichten. Inwoners uitten zorgen over vervuiling, de noodzaak van meer interactie tussen jongeren en de wens voor meer bouwprojecten en betere samenwerking met België.

10

Figuur 5. Straatinterview busstation WST

Inwoners van Terneuzen maken zich zorgen over industriële vervuiling en milieuschade. Ze hebben weinig vertrouwen in de gemeentelijke aanpak van klimaatproblemen en pleiten voor meer groen en duurzaamheid. Daarnaast vragen ze om betaalbare starterswoningen. Ook maken ze zich zorgen over overbevolking en de druk op voorzieningen. Ook de afname van zorgfaciliteiten en de aanwezigheid van criminaliteit en onveiligheid op straat baren hen zorgen. Het gebruik van opvallende materialen en het aanbieden van koffie en thee bleken effectieve manieren om mensen aan te trekken en gesprekken te starten.

11

Figuur 6. Opbrengst straatinterviews

Digitale enquête Inwoners van de gemeente gaven van 15 januari tot 22 februari 2025 hun mening over verschillende onderwerpen tijdens de enquête Omgevingsvisie. Dit deden 639 deelnemers, zij werden uitgenodigd via een brief aan huis, het Zeeuws Vlaams Advertentieblad, de website van de gemeente Terneuzen, social media en Hoplr.

12

Figuur 7. Digitale vragenlijst

Meer dan 50 procent verwelkomt nieuwe inwoners, zowel in bestaande als nieuwe woningen. Ze zijn tevreden met hun huidige woning en buurt, maar 15 procent wil verhuizen naar een kleinere woning met meer voorzieningen. Inwoners maken zich zorgen over de hoge kosten van gezond eten, werkstress, beperkte toegang tot zorg en sportfaciliteiten. Daarnaast zijn er ook zorgen over slechte luchtkwaliteit door industrie en verkeer. Verder benadrukken inwoners de noodzaak van verbetering van het openbaar vervoer en samenwerking tussen Nederlandse en Belgische gemeenten. Inwoners zouden meer willen bewegen en vragen om veilige en prettige fiets- en wandelroutes. Ook zien ze kansen in goedkopere boodschappen en brandstof uit België. Maar cultuurverschillen en gebrek aan informatie vanuit België vormen obstakels voor verdere samenwerking, bijvoorbeeld op het gebied van sporten. Inwoners zijn trots op hun buurt vanwege de groene omgeving en recreatiemogelijkheden. Maar een deel maakt zich zorgen over de komst van rijksenergieprojecten, het verminderen van het zorgaanbod en de komst van vluchtelingen. Parkeren dichtbij huis is belangrijk voor inwoners. Ze willen meer gebruik maken van buurthuizen en zijn positief over veranderingen die goed zijn voor de omgeving.

Een bijdrage aan de maatschappij leveren inwoners door vrijwilligerswerk, aansluiting op Hoplr en deelname en organisatie van activiteiten. Ze benadrukken het belang van een actieve levensstijl, gezonde voeding en sociale interactie.

13

Figuur 8. Overzicht resultaten digitale vragenlijst

14

Hoofdstuk 3: Evaluatie 1. Bereik en inclusiviteit Aantal en diversiteit van deelnemers: In totaal namen ruim 1.000 mensen deel via enquêtes (639), straatinterviews (69), Hogeschool Zeeland studenten, Democracity (200+ leerlingen) en bijeenkomsten met wijken dorpsraden, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Daarmee is het streefdoel van 1.000 deelnemers behaald. Deelnemers kwamen uit verschillende leeftijden, kernen en achtergronden. Bereik van communicatiekanalen: De gemeente gebruikte een mix van kanalen: brieven aan huis, sociale media, lokale kranten, Hoplr en de gemeentelijke website. Deze brede aanpak heeft geholpen om verschillende doelgroepen te bereiken, inclusief jongeren en mensen die minder snel deelnemen aan formele bijeenkomsten. 2. Transparantie Duidelijkheid van informatie: De informatie over het proces en de omgevingsvisie werd op begrijpelijke wijze gedeeld via meerdere kanalen. Tijdens bijeenkomsten en interviews werd toegelicht wat de bedoeling was. De houtskoolschets vormde de basis voor de participatie. De houtskoolschet gaf houvast, onderwerpen, inzichten en schetste een mogelijk beeld. Transparantie van het proces: Deelnemers wisten wat er met hun input zou gebeuren. De opbrengsten zijn meegenomen in de ontwerp-omgevingsvisie en uiteindelijke omgevingsvisie. 3. Betrokkenheid en interactie Mate van betrokkenheid: De betrokkenheid was hoog.

Inwoners vulden massaal de enquête in. Ze namen deel aan straatinterviews en leverden input via wijk- en dorpsraden en tijdens bijeenkomsten. Ook jongeren en basisschoolleerlingen deden actief mee. Kwaliteit van interactie: Er was ruimte voor dialoog, vooral tijdens de bijeenkomsten met dorps- en kernraden. De straatinterviews en studentprojecten zorgden voor laagdrempelige en open gesprekken. 4. Kwaliteit van inbreng Relevantie en bruikbaarheid van input: De input was inhoudelijk sterk en goed bruikbaar. Thema’s als woningbouw, mobiliteit, duurzaamheid, voorzieningen en leefbaarheid kwamen breed aan bod en zijn verwerkt in de visie.

15

Diversiteit van perspectieven: Er zijn verschillende perspectieven opgehaald: van jongeren, ouderen, ondernemers, maatschappelijke organisaties en inwoners uit alle kernen. 5. Effectiviteit van methoden Geschiktheid van gebruikte methoden: De combinatie van digitale en fysieke methoden (enquête, interviews, bijeenkomsten, educatieve spellen) was effectief en passend bij de doelgroep. Flexibiliteit en aanpassingsvermogen: Het proces was flexibel. Er werden extra gesprekken gevoerd waar nodig. Ook werd de aanpak aangepast op basis van de doelgroep (bijv. studenten, basisschoolleerlingen). 6. Terugkoppeling en verantwoording Terugkoppeling aan deelnemers: De terugkoppeling vond plaats via raadsinformatiebijeenkomsten, het participatieverslag en de presentatie van de ontwerp-omgevingsvisie. Verantwoording: Het verslag biedt een duidelijke verantwoording van het proces, de keuzes en de opbrengsten. 7. Tevredenheid van deelnemers Tevredenheid met het proces: We hebben geen expliciete tevredenheidsmeting opgenomen. Uit de hoge opkomst en actieve deelname blijkt wel dat het proces positief werd ontvangen. Tevredenheid met de uitkomsten: De visie is de proof of the pudding. Als het goed is vinden mensen hun zorgen en ideeën terug op het abstracte niveau van de Omgevingsvisie. Dit draagt bij aan tevredenheid over de uitkomsten. 8.

Impact en resultaten Invloed van participatie op besluitvorming: De participatie heeft duidelijk invloed gehad op de inhoud van de omgevingsvisie. Thema’s als natuur, woningbouw, mobiliteit en voorzieningen zijn mede op basis van de input vormgegeven. Bereikte doelen: De doelen van het participatieproces – brede betrokkenheid, diverse input en versterking van de visie – zijn behaald.

16

Nawoord Met dit verslag sluiten we een intensieve en waardevolle fase van het participatieproces voor de Omgevingsvisie Terneuzen af. We kijken terug op een periode waarin inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, dorps- en wijkraden, jongeren en bestuurders samen hebben nagedacht over de toekomst van onze gemeente. De betrokkenheid was groot, de inbreng divers en de gesprekken open en eerlijk. De opbrengsten van dit proces vormen een stevige basis voor de verdere uitwerking van de omgevingsvisie. Ze laten zien wat mensen belangrijk vinden we zijn ambitieus we willen: een leefbare, groene en bereikbare gemeente, met ruimte voor wonen, werken, ontmoeten en ontspannen. We zijn dankbaar voor alle bijdragen en het vertrouwen dat deelnemers ons hebben gegeven. De komende tijd werken we verder aan de omgevingsvisie. Daarbij blijven we luisteren, terugkoppelen en samenwerken. Want alleen samen kunnen we bouwen aan een toekomstbestendig Terneuzen, waarin iedereen zich thuis voelt.

17

Omgevingsvisie Terneuzen Bijlage 4 Benchmark Terneuzen met 20 vergelijkbare gemeenten

Augustus 2025

Inleiding Om een beeld te krijgen van de sterke en zwakke punten van Terneuzen hebben we een vergelijking gemaakt met 20 gemeenten. Deze vergelijking vormt een referentiekader voor de keuzes die we in de omgevingsvisie maken. Niet om ‘hoger te klimmen’ in de rangorde, maar meer om te leren en om achteraf te kunnen zien of de inspanningen effect hebben gehad. Het is daarmee een soort nulmeting voorafgaand aan het schrijven van de omgevingsvisie.

Keuze vergelijkbare gemeenten We hebben ons beperkt tot Nederlandse gemeenten, omdat de data in aangrenzende landen anders van opzet zijn, waardoor de vergelijking moeilijk is. Het zou voor Terneuzen relevant zijn om ook Belgische gemeenten mee te nemen, maar dat is niet standaard mogelijk. Om vergelijkbare gemeenten te zoeken, is gezocht in de range van 35.000 tot 75.000 inwoners, plus of min 20.000 ten opzichte van het inwoneraantal van Terneuzen. Vervolgens is gekeken naar de functie van de gemeente (regionaal verzorgend) en de vraag of er ook zwaardere industriële of havenactiviteiten te vinden zijn. Gekozen is voor 20 gemeenten, verdeeld over heel Nederland. Op de nevenstaande kaart zijn de geselecteerde gemeenten weergegeven.

Basisgegevens geselecteerde gemeenten Gemeente 1. Almelo 2. Barneveld 3. Bergen op Zoom 4. Beverwijk 5. Den Helder 6. Doetinchem 7. Eemsdelta 8. Gorinchem 9. Harderwijk 10. Kampen

11. Maassluis 12. Oosterhout 13. Roermond 14.Tiel 15. Vlissingen/Borsele1 16. Waalwijk 17. Weert 18. Woerden 19. Zutphen 20. Zwijndrecht TOTAAL (gemiddeld) TERNEUZEN

Aantal inwoners 2024

74.317 62.592 69.694 42.866 56.432 59.623 45.106 38.671 49.387 56.177 35.832 57.924 60.743 42.370 68.510 50.302 51.079 53.724 48.752 44.874 53.449 55.132

Landoppervlakte

6.718 17.584 7.997 1.836 4.510 7.905 26.807 1.871 3.892 14.123 844 7.143 6.063 3.280 17.586 6.454 10.425 8.855 4.091 2.030 8.001 25.013

Aantal huishoudens (2024)

33.795 23.693 31.775 19.798 27.610 26.822 21.149 17.505 21.470 23.148 16.019 26.314 29.493 19.073 33.032 23.093 23.767 23.029 23.105 20.480 24.209 26.430

Aantal banen (2023)

47.370 38.120 32.640 18.980 27.240 37.500 18.970 24.130 27.580 24.840 9.150 30.240 39.960 25.120 30.730 33.550 26.710 30.220 21.690 20.570 28.266 31.360

1. Vlissingen is samen met Borsele voorzien, omdat daarmee het Sloegebied in zijn geheel in de vergelijking wordt betrokken.

Bij voorkeur te vergelijken aspecten Een veel gebruikte verdeling is ‘mensen’, ’planeet’ en ’profijt’. Als we een vergelijking maken op aspecten, zijn er diverse aspecten die niet goed te vatten zijn in die verdeling omdat het op het snijvlak ligt. We hebben daarom de verdeling uitgebreid met ‘voorzieningen’ en ‘effecten’.

Bodemgesteldheid en archeologie Watersysteem Landschap en cultuurhistorie Natuur(gebieden) Groen en biodiversiteit Werkgelegenheid Innovatiekracht Voorraad werklocaties Verkeer en vervoer

Leefstijl en gezondheid Sociale samenhang Veiligheidsgevoel

Woningvoorraad Detailhandel en commerciële diensten Onderwijs en opvang Zorg en ondersteuning Sport, cultuur, recreatie en horeca Openbare ruimte Congestie en parkeerdruk (Her)gebruik energie, water, stoffen Verontreiniging, geur, licht, geluid en trilling Veiligheidsrisico’s Hittestress

Indicatoren • • •

• • • •

Navolgend zijn 58 indicatoren opgetekend. De indicatoren zijn aan de hoofdgroepen toebedeeld. Per indicator is de score van Terneuzen visueel afgezet tegen de scores van 20 geselecteerde gemeenten afzonderlijk en tegen de gemiddelde score van de geselecteerde gemeenten en van Nederland. Per indicator is aangegeven wat er daadwerkelijk is gemeten en uit welke bron de gegevens afkomstig zijn. Per indicator zijn observaties gegeven over de positie van Terneuzen in de vergelijking. Dit is zeker geen volledig overzicht, maar geeft wel een stevige indicatie van de stand van zaken. De gebruikte bronnen en de jaren van de gegevens zijn voor alle gemeenten hetzelfde, zodat eventuele ‘fouten’ met gegevens in verschillende jaren voor elke gemeente hetzelfde zijn. Een overzicht van de 58 indicatoren is aan het eind opgenomen

Aandeel buitengebied

Toelichting indicator Percentage bos en open natuurlijk terrein van totaal oppervlakte gemeente exclusief water

Wat valt op • Terneuzen heeft een relatief groot onbebouwd buitengebied. • Het aandeel bos en natuur ligt wat lager dan gemiddeld. • De agrarische sector is een belangrijke speler in het buitengebied.

Bron CBS, Bodemgebruik; uitgebreide gebruiksvorm, per gemeente, 2017

Planeet

Groenpercentage

Toelichting indicator Het percentage van groen (vegetatie) per gemeente. Dit groen bestaat uit alle groenelementen, zoals bermen, grasvelden, bomen en parken. Basis is de Groenkaart van het RIVM, waarin per zone van 10x10 meter een groenpercentage is weergegeven.

Wat valt op • Terneuzen scoort relatief hoog. Dit is vooral te danken aan het ruime buitengebied. Het buitengebied wordt door inwoners ook hoog gewaardeerd, met name de weidsheid van het landschap en de kwaliteit van de natuurgebieden. • Andere gemeenten met een groot buitengebied scoren lager.

Bron Groenkaart van Nederland per gemeente, RIVM 2024 (Atlas natuurlijk kapitaal)

Planeet

Aandeel groen in de bebouwde omgeving

Toelichting indicator Uit de bodemgebruikstabel van het CBS zijn de vierkante meters park en plantsoen, volkstuin en begraafplaats bij elkaar geteld en gedeeld door de som van het bebouwd terrein en het verkeersterrein.

Wat valt op • In het bebouwd gebied is het aandeel groen in Terneuzen laag. Ook als het aandeel sportterrein erbij wordt geteld. De verhoudingen veranderen niet wezenlijk als in het bebouwd gebied bedrijventerreinen achterwege worden gelaten. • De toevoeging van groen in het stedelijk gebied is ook een wens van de inwoners.

Bron CBS, Bodemgebruik; uitgebreide gebruiksvorm, per gemeente, 2017

Planeet

Biodiversiteit

Toelichting indicator Het aantal unieke soorten per vierkante kilometer.

Wat valt op • Terneuzen scoort relatief goed op biodiversiteit. De verschillende typen gebieden (zandgronden, kleigronden, stedelijk gebied en groot water) zullen daar mede aan ten grondslag liggen.

Bron Laudius, Biodiversiteit door de jaren heen, bewerking CBS-gegevens

Planeet

Aantal rijksmonumenten

Toelichting Indicator Aantal rijksmonumenten per 10.000 inwoners

Wat valt op • Het is een zeer beperkte indicator voor de cultuurhistorische betekenis van Terneuzen. Maar een van de weinige meetbare vergelijkingsbronnen. • De score is laag ten opzichte van het gemiddelde. • Er zijn veel gemeenten die net zo laag of zelfs lager scoren. • De relatief lage score heeft ook te maken met de zware strijd die in dit deel van het land lange tijd gewoed heeft, na de bloeiperiode van enkele belangrijke nederzettingen en met de strijd tegen het water.

Bron CBS; Rijksmonumenten 1965-2025, 2024

Planeet

Bevolkingsdichtheid

Toelichting indicator Het aantal inwoners gedeeld door het aantal vierkante kilometer landoppervlak.

Wat valt op • De bevolkingsdichtheid is relatief laag vanwege het grote buitengebied. Dat geldt ook voor qua oppervlakte grote gemeenten als Barneveld, Eemsdelta en Vlissingen/Borsele. • Het betekent ook dat de ruimtedruk en de kans op congestie kleiner is.

Bron CBS, Bevolking op 1 januari en gemiddeld; geslacht, leeftijd en regio CBS, Bodemgebruik; uitgebreide gebruiksvorm, per gemeente

Planeet

Groene en grijze druk

Toelichting indicator Het aantal personen van 0 tot 20 jaar én 65 jaar of ouder per honderd personen van 15 tot 65 jaar. Het geeft een indicatie van de mate van de omvang van de groep waarvoor potentieel werkenden de kost moeten verdienen.

Wat valt op • Terneuzen scoort gemiddeld hoger percentage dan Nederland. Dat betekent dat er meer monden te voeden zijn met minder mensen. • Dat hangt ook samen met de status als regionale kern; immers Terneuzen scoort gemiddeld een lager percentage dan de geselecteerde vergelijkingsgemeenten.

Bron Waar staat je gemeente.nl, 2021

Profijt

Grijze druk

Toelichting indicator Het aantal personen van 65 jaar of ouder per honderd personen van 15 tot 65 jaar. Dit cijfer geeft inzicht in de verhouding van de ouderen tot het werkende deel van de bevolking.

Wat valt op • Daar waar de groene en grijze druk lager is dan de benchmark, is de grijze druk hoger. De bevolking is relatief oud. • Daar komt nog bij dat het aandeel 80-plussers het hoogste is van alle geselecteerde gemeenten. Er is sprake van een stevige zogeheten dubbele vergrijzing. • De zorgkosten zijn en blijven daarmee naar verwachting relatief hoog. Preventieve zorg voor ouderen door een goed aanbod van zorggeschikte woonruimte en een actief ontplooiingsklimaat is van het grootste belang.

Bron Waar staat je gemeente.nl, 2021

Profijt

Aandeel bedrijventerrein

Toelichting indicator Uit de bodemgebruikstabel van het CBS zijn de vierkante meters bedrijventerrein gedeeld door de som van het bebouwd terrein en het verkeersterrein. Dat geeft de verhouding weer ten opzichte van woon-, centrum- en verkeersgebied.

Wat valt op • Terneuzen en de benchmarkgemeenten scoren hoog ten opzichte van het Nederlandse gemiddelde. Dat is logisch omdat het om regionale centrumgemeenten gaat met een historie van haven en industrie. • Ten opzichte van de benchmarkgemeenten scoort Terneuzen gemiddeld ook hoog. Alleen Beverwijk (Tata Steel) en Vlissingen-Borsele (Sloegebied) scoren hoger. • De absolute omvang van bebouwd terrein is in Terneuzen het hoogst van allemaal. De absolute omvang van bedrijventerrein is alleen in VlissingenBorsele hoger.

Bron CBS, Bodemgebruik; uitgebreide gebruiksvorm, per gemeente, 2017

Profijt

Aandeel innovatieve bedrijven

Toelichting indicator Op basis van het Nederlandse Missiegedreven Topsectoren Beleid zijn de innovatiethema’s Agrifood, Bouw, Chemie, Circulair, Energie, Health, Hightech, ICT, Logistiek, Water en Social Impact vastgesteld. Als een bedrijf voldoende kenmerken heeft van één of meer deze Innovatiethema’s, wordt het bedrijf door een algoritme als innovatief gemarkeerd en ingedeeld bij de juiste thema’s. Het gevonden aantal bedrijven wordt gedeeld op het totaal aantal vestigingen.

Wat valt op • Terneuzen scoort hoog op innovatie, beter dan het gemiddelde van de benchmarkgemeenten en veel beter dan het Nederlands gemiddelde. • Niet alleen op basis van de prestaties van de grote (chemie)bedrijven, maar juist ook door het midden- en kleinbedrijf, bijvoorbeeld in de bouw.

Bron Innovatiespotter, 2024

Profijt

Aandeel landbouwvestigingen

Toelichting indicator Het aantal vestigingen in de landbouw gedeeld door het totaal aantal vestigingen. Hieruit komt het belang van de agrarische sector naar voren.

Wat valt op • Terneuzen scoort heel hoog ten opzichte van het gemiddelde in Nederland en het gemiddelde van de benchmarkgemeenten. • De relatie met het grote buitengebied is overduidelijk. • Als bij de verdeling van de vestigingen over andere sectoren de landbouw buiten beschouwing gelaten wordt, heeft Terneuzen een zeer gemiddelde verdeling met relatief iets minder zakelijke dienstverlening en iets meer handel en logistiek.

Bron CBS; Regionale kerncijfers Nederland, 2024

Profijt

Hok- en graasdieren

Toelichting indicator Het totale aantal hok- en graasdieren per hectare terrein dat in de bodemgebruikstabel van het CBS als agrarisch terrein is aangeduid. Graasdieren zijn dieren op een agrarisch bedrijf die een deel van de tijd buiten lopen, zoals runderen, schapen, geiten en paarden. Hokdieren zijn dieren op een agrarisch bedrijf die normaliter in stallen gehuisvest zijn, zoals varkens en pluimvee.

Wat valt op • Ondanks dat Terneuzen een groot buitengebied met een belangrijke agrarische sector heeft, is het aantal dieren per hectare uiterst laag. Het bewijst dat het Terneuzense buitengebied vooral akkerbouw is. • De verschillen tussen gemeenten zijn enorm. Barneveld en Weert springen eruit vanwege de enorme hoeveelheden pluimvee. • De ecologische druk vanuit de veestapel is in Terneuzen relatief laag.

Bron CBS; Regionale kerncijfers Nederland, 2024 CBS, Bodemgebruik; uitgebreide gebruiksvorm, per gemeente

Profijt

Aandeel recreatieterrein

Toelichting indicator Uit de bodemgebruikstabel van het CBS zijn de vierkante meters terrein voor dagrecreatie (bijvoorbeeld speeltuinen) en verblijfsrecreatie (bijvoorbeeld kampeerterreinen) gedeeld door de som van het bebouwd terrein en het verkeersterrein. Dat geeft de verhouding weer ten opzichte van woon-, centrum- en verkeersgebied.

Wat valt op • Terneuzen scoort laag ten opzichte van de gemiddelden in Nederland en in de benchmarkgemeenten. • Dit is logisch omdat er in de naburige gemeente Sluis een kuststrook is met een grote aantrekkingskracht voor verblijfsrecreatie. • In de overige benchmarkgemeenten is er een wisselend beeld, waarbij Barneveld (aantrekkingskracht van de Veluwe), Den Helder en Harderwijk (waterrecreatie) en Roermond en Zwijndrecht (dagrecreatie) eruit spingen.

Bron CBS, Bodemgebruik; uitgebreide gebruiksvorm, per gemeente, 2017

Profijt

Werkgelegenheidsconcentratie

Toelichting indicator De verhouding tussen het aantal banen en de werkzame beroepsbevolking. Bij een score van rond de 100% is de balans tussen wonen en werken aanwezig. Immers het aantal mensen dat een baan zou kunnen hebben en het aantal banen is dan gelijk. Dat zegt niets over eventuele pendelstromen die elkaar in theorie tot in het oneindige kunnen opheffen.

Wat valt op • Het gemiddelde van Nederland ligt logischerwijs op 98%, op dat niveau zijn alle verschillen tussen gemeenten uitgevlakt. • De benchmarkgemeenten scoren gemiddeld hoger. Dit klopt met de verwachting omdat gezocht is naar gemeenten met regionale centrumfunctie en/of een verleden van industrie en/of havenactiviteiten. • Lang niet alle gemeenten uit de benchmark halen het gemiddelde • Terneuzen scoort relatief hoog met 112% en zit daarmee in de kopgroep. Terneuzen is het werkgelegenheidscentrum van Zeeuws-Vlaanderen.

Bron Waar staat je gemeente.nl, 2023 (aantal banen) CBS, Arbeidsdeelname; regionale indeling 2024 (werkzame beroepsbevolking)

Profijt

Netto arbeidsparticipatie

Toelichting indicator Het aandeel van de werkzame beroepsbevolking in de bevolking van 15 tot 75 jaar (beroeps- en niet-beroepsbevolking). Deze definitie heeft betrekking op personen die in Nederland wonen (exclusief de institutionele bevolking).

Wat valt op • De arbeidsparticipatie in Terneuzen is laag ten opzichte van het gemiddelde in Nederland en in de benchmarkgemeenten. • Er zijn slechts twee benchmarkgemeenten die lager scoren. • Er is in beginsel nog potentieel voor een groei van het aantal werkzame personen. Of dat potentieel ook bereikt kan worden hangt van vele andere (mens)factoren af.

Bron CBS, Arbeidsdeelname; regionale indeling 2024

Profijt

Uitkeringsontvangers

Toelichting indicator Het aantal uitkeringsontvangers tot de AOW-leeftijd ten opzichte van de werkzame beroepsbevolking.

Wat valt op • Terneuzen scoort wat hoger dan het Nederlands gemiddelde maar lager dan het gemiddelde van de benchmarkgemeenten. • Het potentiële arsenaal voor de werkzame beroepsbevolking is maar zeer ten dele toe te schrijven aan mensen die een uitkering ontvangen.

Bron CBS; Regionale kerncijfers Nederland, 2024

Profijt

Leerlingen en studenten

Toelichting indicator Het aantal leerlingen in het voortgezet onderwijs en studenten ten opzichte van het aantal inwoners. De verhouding geeft aan in hoeverre er geschoold arbeidspotentieel voor de toekomst is.

Wat valt op • Het aandeel in Terneuzen is laag ten opzichte van het gemiddelde in Nederland en in de benchmarkgemeenten. • De lagere groene druk geeft daarvoor een deel van de verklaring. • Daarnaast speelt het gebrek aan opleidingen op middelbaar en hoger niveau een rol. Wellicht is ook een (beperkt) weglekeffect naar Vlaanderen.

Bron CBS; Regionale kerncijfers Nederland, 2022

Profijt

Aandeel hbo-wo

Toelichting indicator Percentage studenten in het wetenschappelijk onderwijs en het hoger beroepsonderwijs ten opzichte van het totaal aantal leerlingen en studenten.

Wat valt op • Het aandeel in Terneuzen is laag ten opzichte van het gemiddelde in Nederland en in de benchmarkgemeenten. • Het gebrek aan opleidingen op middelbaar en hoger niveau wordt duidelijk zichtbaar. • Verder speelt mee de relatief geïsoleerde ligging van Zeeuws-Vlaanderen ten opzichte van Nederland, waardoor jongeren die elders gaan studeren relatief weinig terugkomen. • Het kost immers veel meer moeite om in de weekenden naar huis te komen of thuis te blijven wonen, waardoor de binding vermindert.

Bron CBS; Regionale kerncijfers Nederland, 2022

Profiit

Winkelvloeroppervlakte

Toelichting indicator Het aantal vierkante meters winkelvloeroppervlakte per 10.000 inwoners. De indicator geeft een beeld van de mate waarin een gemeente als centrumgemeente wordt benut. Het zegt niets over de kwaliteit van het winkelgebied.

Wat valt op • Terneuzen en de benchmarkgemeenten scoren hoog ten opzichte van het Nederlandse gemiddelde. Dat is logisch omdat het om regionale centrumgemeenten gaat met een historie van haven en industrie. • Terneuzen scoort hoog ten opzichte van het gemiddelde van de benchmarkgemeenten. • Binnen de benchmarkgemeenten hebben bijvoorbeeld Maassluis en Zwijndrecht geen centrumfunctie, dat blijkt ook uit de gegevens.

Bron Locatus, 2025

Profijt

Leegstand winkels

Toelichting indicator Het percentage van de totale winkelvloeroppervlakte dat als leegstaand is geregistreerd.

Bron Locatus, 2025

Wat valt op • Terneuzen en de benchmarkgemeenten scoren hoog ten opzichte van het Nederlandse gemiddelde. Dat is logisch omdat de gevolgen van onder meer internet en corona het hardste doorklinken in de regionale centrumgemeenten. • De meeste regionale centrumgemeenten hebben beleid om het aantal vierkante meters winkelvloeroppervlakte terug te dringen. • Terneuzen heeft daarin nog een flinke weg te gaan, getuige de hoge leegstandscijfers. Dat heeft niet alleen met de kwaliteit te maken, nu Bergen op Zoom (enkele jaren geleden uitgeroepen tot beste winkelstad) ook hoog scoort.

Profijt

Autobezit

Toelichting indicator Het aantal geregistreerde personenauto’s per huishouden. De indicator geeft een beeld van de hoeveelheid auto’s. Verwacht mag worden dat het gemiddelde autobezit in perifere regio’s zonder openbaar vervoer hoger ligt.

Bron CBS; Regionale kerncijfers Nederland, 2024 CBS, Huishoudens; samenstelling, grootte, regio, 1 januari, 2024

Wat valt op • Terneuzen scoort hoog, zowel ten opzichte van Nederland als ten opzichte van het gemiddelde van de benchmarkgemeenten. Dat is naar verwachting omdat Terneuzen verstoken is van een openbaar vervoeraansluiting op de rest van Nederland of Vlaanderen. Mensen zijn hier afhankelijk van een auto. • De benchmarkgemeenten scoren gemiddeld hoger dan Nederland. In het Nederlands gemiddelde hebben de grote gemeenten met een stedelijk gebied en een goede openbaar vervoer veel invloed. • Blijkbaar zijn er ook plaatsen waar een auto belangrijker wordt gevonden (status?). Harderwijk scoort heel hoog, maar heeft wel een goede treinverbinding.

Profijt

Aandeel duurzame voertuigen

Toelichting indicator Het percentage niet met fossiele brandstof aangedreven voertuigen ten opzichte van het totaal aantal voertuigen. De indicator geeft het aandeel elektrische auto’s (als belangrijkste exponent van duurzame voertuigen) aan.

Wat valt op • Het gemiddelde in Nederland ligt veel hoger dan het gemiddelde van de benchmarkgemeenten. Hier doet zich de invloed gelden van grote steden en hun rijkere randgemeenten, waar mensen het geld hebben voor een elektrische auto en waar de lease auto een ingeburgerd concept is. • Ten opzichte van de benchmarkgemeenten scoort Terneuzen relatief laag, maar uit het overzicht van de aparte gemeenten blijkt dat er enkele gemeenten boven uit springen.

Bron RVO, Klimaatmonitor 2024

Profijt

Duurzame energieopwekking

Toelichting indicator De opwekking van duurzame energie (zon, wind, geothermie) in gigajoule per hectare oppervlakte land en water.

Wat valt op • De positie van de gemeente Eemsdelta met windparken op zee komt hier al naar voren en is nog veel extremer als de verhouding ten opzichte van het aantal inwoners wordt gelegd. • De benchmarkgemeenten maken hun rol als regionaal centrum waar met een hoger gemiddelde dan Nederland. • Terneuzen scoort door het grote grondgebied relatief laag, maar ten opzichte van het aantal inwoners is Terneuzen na Eemsdelta de tweede grote opwekker van duurzame energie.

Bron Regionale klimaatmonitor, hernieuwbare energie, 2022 CBS, Bevolking op 1 januari en gemiddeld; geslacht, leeftijd en regio

Profijt

Aandeel woongebied

Toelichting indicator Uit de bodemgebruikstabel van het CBS zijn de vierkante meters woonterrein gedeeld door de totale landoppervlakte. Dat geeft weer in hoeverre wonen relatief gezien ruimte inneemt.

Wat valt op • Logischerwijs scoort Terneuzen laag door de aanwezigheid van het grote buitengebied. • De benchmarkgemeenten scoren hoger dan het Nederlands gemiddelde, hetgeen een bevestiging is van de regionale centrumfunctie. • Puur kwantitatief gezien is er fysieke ruimte voor woningbouw in Terneuzen die een deel van behoefte in Nederland kan dekken.

Bron CBS, Bodemgebruik; uitgebreide gebruiksvorm, per gemeente, 2017

Voorzieningen

WOZ-waarde

Toelichting indicator De gemiddelde waarde in euro van koopwoningen op grond van de Waardering Onroerende Zaken (WOZ). De WOZ-waarde is de waarde die een gemeente aan eigenaren en gebruikers van objecten begin van het jaar verschaft. Hiervoor wordt de waardepeildatum van het voorgaande jaar genomen.

Wat valt op • De gemeenten in de periferie van Nederland scoren laag (Terneuzen, Den Helder en Eemsdelta). • De benchmarkgemeenten scoren gemiddeld lager dan Nederland. • In Terneuzen krijg je relatief gezien waar voor je geld als je een woning koopt.

Bron CBS, Gemiddelde WOZ-waarde van woningen; eigendom, regio, 2023

Voorzieningen

Aandeel nieuwe woningen

Toelichting indicator Het aantal woningen opgeleverd na 2005 ten opzichte van het totaal aantal woningen. De indicator geeft een beeld van de ouderdom van de voorraad. Verwacht mag worden dat gemeenten met relatief weinig nieuwe woningen een relatief grote voorraad woningen uit de jaren zestig en zeventig hebben, omdat de woningen van matige kwaliteit uit die periode nog niet vervangen zijn.

Wat valt op • Het gemiddelde van de benchmarkgemeenten en Nederland ontloopt elkaar niet veel. Binnen de benchmarkgemeenten is Barneveld een uitschieter met een enorme groei van de bevolking, ook door natuurlijke aanwas. • Terneuzen scoort met onder meer Den Helder en Zwijndrecht relatief laag, omdat in die plaatsen in de jaren zestig ten behoeve van industrie en marine veel woningen zijn gebouwd en er weinig sprake is van groei van de bevolking.

Bron CBS, Voorraad woningen; gemiddeld oppervlak; woningtype, bouwjaarklasse, regio 2024

Voorzieningen

Energielabel

Toelichting indicator Het aantal woningen met een energielabel in de klasse A ten opzichte van het totaal aantal woningen. Een energielabel is een document dat de energiezuinigheid van een gebouw of apparaat aangeeft. Het label, uitgedrukt in klassen van A (zeer zuinig) tot G (zeer onzuinig), geeft een indicatie van het energieverbruik.

Wat valt op • Het gemiddelde van de benchmarkgemeenten en van Nederland ontloopt elkaar niet veel. • Terneuzen scoort hier laag. Dat heeft deels te maken met de beperkte nieuwbouw, maar ook ten opzichte van Zwijndrecht en Den Helder blijft Terneuzen achter. Hier is nog een flinke weg te gaan.

Bron RVO energielabelregister, 2024 CBS, Voorraad woningen; gemiddeld oppervlak; woningtype, bouwjaarklasse, regio

Voorzieningen

Afstand tot dagelijkse levensmiddelen

Toelichting indicator De gemiddelde afstand in meters over de weg van een woning tot de dichtstbijzijnde winkel waar dagelijkse levensmiddelen worden verkocht. Verwacht mag worden dat in gebieden met een groot buitengebied de afstanden relatief groter zijn.

Wat valt op • De afstand in Terneuzen is maar een fractie hoger dan het gemiddelde. Een verschil van nog geen 100 meter is geen reden om de auto te pakken. • Terneuzen scoort gelet op het omvangrijke buitengebied opmerkelijk goed. Dit kan verklaard worden door de kernenstructuur, waarin de meeste kernen nog over een winkel voor levensmiddelen beschikken. • Zorgelijk is de observatie dat recent enkele kleinere supermarkten in onder meer Zaamslag en Biervliet zijn gesloten. Een boodschappenvoorziening in elke kern, al is het een afhaalpunt voor tevoren bestelde boodschappen, is van belang mede gelet op de dubbele vergrijzing.

Bron CBS, Nabijheid voorzieningen; afstand locatie, regionale cijfers, 2023

Voorzieningen

Afstand tot voortgezet onderwijs

Toelichting indicator De gemiddelde afstand in meters over de weg van een woning tot de dichtstbijzijnde school voor voortgezet onderwijs. Verwacht mag worden dat in gebieden met een groot buitengebied de afstanden relatief groter zijn.

Wat valt op • De verwachting komt uit, omdat de gemeenten met het grootste buitengebied met de grootste afstanden te maken hebben. • Dit geldt overigens niet voor basisscholen, waar Terneuzen op het gemiddelde scoort. • In Zeeuws-Vlaanderen is er bewust voor gekozen om drie locaties (in Hulst, Terneuzen en Oostburg) aan te wijzen en daar het onderwijs te concentreren, gericht op een goede kwaliteit. Kwaliteit is hier belangrijker dan afstand.

Bron CBS, Nabijheid voorzieningen; afstand locatie, regionale cijfers, 2023

Voorzieningen

Afstand tot huisartsenpraktijk

Toelichting indicator De gemiddelde afstand in meters over de weg van een woning tot de dichtstbijzijnde huisartsenpraktijk. Verwacht mag worden dat in gebieden met een groot buitengebied de afstanden relatief groter zijn.

Wat valt op • De verwachting wordt gelogenstraft nu de gemiddelde afstand in Terneuzen onder het gemiddelde van Nederland ligt. • In 8 van de 11 kernen van Terneuzen is nog een huisarts actief. Het ligt in de lijn van de verwachting dat enkele huisartsenpraktijken nauwer samen gaan werken, waardoor de spreiding wat groter wordt. • Dat hoeft geen probleem te zijn als vervoer op maat beschikbaar is of als huisartsen ook spreekuur houden in de gemeenschapshuizen in kernen zonder huisarts.

Bron CBS, Nabijheid voorzieningen; afstand locatie, regionale cijfers, 2023

Voorzieningen

Afstand tot horeca

Toelichting indicator De gemiddelde afstand in meters over de weg van een woning tot de dichtstbijzijnde horecavoorziening in de vorm van een café, cafetaria of restaurant. Hotels zijn buiten beschouwing gelaten.

Wat valt op • De verwachting komt uit, omdat de gemeenten met het grootste buitengebied met de grootste afstanden te maken hebben.

Verwacht mag worden dat in gebieden met een groot buitengebied de afstanden relatief groter zijn.

Bron CBS, Nabijheid voorzieningen; afstand locatie, regionale cijfers, 2023

Voorzieningen

Dichtheid musea

Toelichting indicator Het gemiddeld aantal musea in Nederland gelegen binnen 20 kilometer van een woning. De waarde van de indicator is zeer beperkt voor de cultuursector, maar er is weinig ander vergelijkingsmateriaal voorhanden. Verwacht mag worden dat gemeenten aan de landsgrens lager scoren, omdat er in het naburige buitenland ook musea te vinden zijn en de grens daarvoor geen belemmering vormt.

Wat valt op • De verwachting komt uit, waarbij Terneuzen laag scoort mede als gevolg van de ligging aan de grens en het uitgestrekte buitengebied, waar de gehanteerde grens van 20 kilometer eerder gehaald wordt. • Ook plaatsen als Weert, Bergen op Zoom en Eemsdelta scoren laag door hun ligging aan de grens.

Bron CBS, Nabijheid voorzieningen; afstand locatie, regionale cijfers, 2023

Voorzieningen

Beweegvriendelijke omgeving

Toelichting indicator Een beweegvriendelijke omgeving is een inclusieve leefomgeving die mensen faciliteert, stimuleert en uitdaagt om te bewegen, spelen, sporten en ontmoeten. Het is een gemiddelde totaalscore van vier onderdelen: recreatief groen en blauw, sport- en speelplekken, sportaccommodaties en nabijheid van voorzieningen. Elk onderdeel wordt gescoord op een schaal van 0 tot 100.

Wat valt op • De score vanTerneuzen is laag ten opzichte van het gemiddelde in Nederland en in de benchmarkgemeenten. • Er is veel ruimte voor verbetering door het buitengebied beter open te stellen voor bewegen (zonder de agrarische sector daarbij te veel te belasten) en door in de kernen speelplekken te verbeteren.

Bron Beweegvriendelijke omgeving – VSG, Kenniscentrum Sport & Bewegen, RIVM, 2022

Voorzieningen

Lidmaatschap sportvereniging

Toelichting indicator Het aantal inwoners aangesloten bij een sportvereniging ten opzichte van het totaal aantal inwoners

Wat valt op • Terneuzen scoort laag, zowel ten opzichte van de benchmarkgemeenten als ten opzichte van Nederland. • Hier spelen waarschijnlijk het lagere besteedbare inkomen en de lange reisafstanden voor sporters in een Nederlandse competitie een belangrijke rol. • Voor verenigingen wordt het wel steeds moeilijker om het hoofd boven water te houden. Samenwerking biedt mogelijkheden voor de inzet van bestuurstaken en voor de verbetering van de financiële positie door het delen van voorzieningen en accommodaties.

Bron Waarstaatjegemeente.nl, 2021

Voorzieningen

Laadpunten elektrische voertuigen

Toelichting indicator Het totaal aantal laadpunten voor elektrische voertuigen, zowel publiek als privé, als percentage van het aantal personenauto’s. De beschikbaarheid van voldoende laadinfrastructuur maakt de overstap naar duurzamer vervoer eenvoudiger.

Wat valt op • Terneuzen scoort op het gemiddelde van Nederland, maar hoger dan het gemiddelde van de benchmarkgemeenten. • De laadinfrastructuur is geen reden voor het lagere aandeel duurzame voertuigen.

Bron RVO, laadinfrastructuur, 2024

Voorzieningen

Groeipercentage aantal inwoners

Toelichting indicator Het percentage dat de groei laat zien tussen het aantal inwoners van de gemeenten op 1 januari 2000 en 1 januari 2024. In het aantal inwoners zijn uitsluitend personen begrepen die zijn opgenomen in het bevolkingsregister van een Nederlandse gemeente. In principe wordt iedereen die voor onbepaalde tijd in Nederland woont, opgenomen in het bevolkingsregister van de woongemeente.