2025-07-01 a. Vaststelling van het strategisch economisch beleidsplan 2025 - 2035 - Ontwerpbesluit

Gemeenteraad Ontwerpbesluit

Zitting van 1 juli 2025 Omgeving & Economie - Beleidsontwikkeling zaaknummer: 265897

2025_Raad_00086 - Vaststelling van het Strategisch economisch beleidsplan 2025-2035 Portefeuillehouder Jurgen Vervaet Programma en/of paragraaf Programma Economie & arbeidsmarkt Besluit Besluitpunt 1 De raad besluit het Strategisch economisch beleidsplan 2025-2035 vast te stellen. Wat is de aanleiding? In september 2024 startten we met het maken van een strategisch economisch beleidsplan. Dit beleidsplan bestaat uit twee delen: in deel I staat onze economische visie en strategie, en in deel II staat de economische uitvoeringsagenda voor de periode 2025-2030. De economische visie en strategie staan in het rapport 'Economisch perspectief Terneuzen 2035; Terneuzen: grensverleggend in Europa'. De visie beschrijft onze doelen en ambities. We stellen ons voor hoe Terneuzen er in 2035 uitziet als we onze ambities weten te realiseren. In de strategie staat hoe we resultaten willen bereiken. In de economische uitvoeringsagenda staat welke acties we hiervoor gaan uitvoeren: het gaat hier om concrete plannen en lopende projecten. Wat willen we bereiken? We beschrijven het strategisch economisch beleid van onze gemeente en voorzien in een uitvoeringsagenda voor de komende jaren. De economische visie en strategie vormden de basis voor de uitvoeringsagenda. We willen hiermee duidelijkheid geven over ons economisch beleid, en bijdragen aan brede welvaart.

Het Strategisch economisch beleidsplan 2025-2035 behandelt de vijf thema's uit het rapport 'Economische agenda voor stad en regio' van de VNG (economische transities, ruimte voor werken en ondernemen, arbeidsmarkt, samenwerking en dienstverlening aan ondernemers), plus een zesde thema: bezoekerseconomie.

1/82

Argumenten 1.1 We staan als gemeente voor grote transitieopgaven en economische uitdagingen. Dit vraagt om een langetermijnvisie en -strategie. De essentie van de economische visie en strategie van Terneuzen voor 2035 is te vatten in de slogan: “Terneuzen: grensverleggend in Europa”. De gemeente wil een leidende rol spelen in de grote transities die op ons afkomen, vooral op het gebied van duurzaamheid en innovatie, en tegelijkertijd de leefbaarheid en brede welvaart in de regio versterken. In de economische visie staan onze ambities en doelen voor 2035 centraal. We willen onze doelen bereiken aan de hand van een meerjarige investeringsagenda. Zie bijlage 1 voor het Strategisch economisch beleidsplan 2025-2035. 1.2. We werken samen met het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, onderwijs- en onderzoeksinstellingen en onze inwoners aan het realiseren van onze doelen. Het Strategisch economische beleidsplan 2025-2035 is hiervoor het uitgangspunt, intern en extern. Uit onze economische visie en strategie spreekt een betrokken, verbindende en ondernemende houding om de ambitieuze doelen voor 2035 te realiseren. Dit betekent een verandering in de rol van de gemeente: van een reactieve houding naar een meer proactieve houding, van vergunningverlening en toezicht houden naar voorwaarden scheppen samenwerken, van faciliteren naar regisseren.

We willen met ons economisch beleid ook bijdragen aan beleid op andere beleidsterreinen. We willen nog klantvriendelijker voor ondernemers worden en ons nog meer richten op samenwerking. Kanttekeningen 1.1 Hoewel ook Hulst en Sluis aan een economische visie werk(t)en, maakten we geen regionaal economisch plan. De Regiovisie Zeeuws-Vlaanderen vormt de basis voor samenwerking met de gemeenten Hulst en Sluis. We hebben de economische plannen inhoudelijk op hoofdlijnen wel op elkaar afgestemd. Op onderdelen werken we al samen: •

als het gaat om dienstverlening aan ondernemers: via het digitale platform ondernemeninzvl.nl;

•

als het gaat om ruimte voor werken en ondernemen: met het Regionaal bedrijventerreinprogramma Zeeuws-Vlaanderen 2023-2032;

•

als het gaat om bezoekerseconomie: op het gebied van toerisme en regiomarketing.

Wat mag het kosten? Na vaststelling van het Strategisch economisch beleidsplan 2025-2035 maken we in de tweede helft van 2025 de verwachte uitgaven gedurende de komende jaren inzichtelijk. Gezien de slechte financiële vooruitzichten voor gemeenten, is het uitgangspunt dat de dekking van de kosten de eerstvolgende jaren uit bestaande budgetten of eventuele subsidies moet komen. Mogelijk is er in de loop van de tijd meer budget beschikbaar. Wat gaan we ervoor doen? We werken de uitvoeringsagenda 2025-2030 uit in de tweede helft van 2025. In een uitvoeringsplan geven we aan welke acties prioriteit hebben, welke personele capaciteit 2/82

beschikbaar is en wat onze planning is. Ook geven we een indicatie van de kosten die we verwachten te maken in de uitvoering. Op basis van het uitvoeringsplan monitoren we de voortgang en sturen we bij waar nodig.

Bijlagen 1. 20250701 Strategisch economisch beleidsplan economie 2025 - 2035.pdf

3/82

Strategisch economisch beleidsplan 2025 - 2035

terneuzen.nl

4/82

Inhoudsopgave Strategisch economisch beleidsplan 2025 - 2035 .................................................................. 1 DEEL I ............................................................................................................................... 3 Leeswijzer.......................................................................................................................... 4 Samenvatting van het rapport ‘Economisch perspectief Terneuzen 2035’ ......................... 5 Rapport ‘Economisch perspectief Terneuzen 2035’ ........................................................... 8 DEEL II .............................................................................................................................. 1 Uitvoeringsagenda 2026 - 2030 ......................................................................................... 2 Nadere uitwerking in een uitvoeringsplan ……………………………………………..………17 Verantwoording van de participatie en communicatie .......................................................18 Verklarende woordenlijst ...................................................................................................26 Verklarende woordenlijst organisaties...............................................................................29 Bijlage 1 Lijst geïnterviewden door Birch…………………………..………………………….32

2 5/82

DEEL I

3 6/82

Leeswijzer Voor u ligt het Strategisch economisch beleidsplan van de gemeente Terneuzen. Het bestaat uit twee delen. DEEL I bestaat hoofdzakelijk uit het rapport ‘Economisch perspectief Terneuzen 2035’. Het bevat verder een inhoudsopgave, een leeswijzer en een samenvatting van het rapport. DEEL II bevat de uitvoeringsagenda. Naast de tabel en de matrix met actiepunten komen ook aan de orde de paragrafen over het proces en de organisatie en over monitoring en evaluatie. Ook leggen we verantwoording af over het participatieproces. Hieronder geven we de volgorde voor het lezen van de stukken. Het document bestaat uit een: -

voorblad met de titel van het beleidsplan

-

inhoudsopgave met vermelding van de paginanummers

DEEL I -

leeswijzer

-

samenvatting van het rapport ‘Economisch perspectief Terneuzen 2035’, met daarin de economische visie en strategie voor Terneuzen voor de komende tien jaar

-

rapport ‘Economisch perspectief Terneuzen 2035’. Adviesbureau Birch heeft dit rapport gemaakt. Het rapport beschrijft de visie en strategie voor Terneuzen. Om het rapport sprekender te maken staan in de strategie al enkele concrete acties

DEEL II -

uitvoeringsagenda (2026-2030). Hierin staan de acties die we gaan uitvoeren om de ambities uit het Economisch perspectief Terneuzen in 2035 te behalen

-

nadere uitwerking in een uitvoeringsplan. In 2026 beginnen we met de uitvoering van de economische uitvoeringsagenda. Eerst maken we nog een uitvoeringsplan voor de jaren 2026-2030. In dit plan vermelden we per actie de benodigde capaciteit, prioriteit, het budget en de periode waarin we de acties gaan uitvoeren. Wel zeggen we kort iets over onze werkwijze, onze rol en monitoring.

-

verantwoording van de participatie en communicatie met de stakeholders

-

verklarende woordenlijst van moeilijke woorden uit het beleidsplan

-

verklarende woordenlijst van in het beleidsplan genoemde organisaties

-

bijlage 1 Lijst geïnterviewden door Birch

4 7/82

Samenvatting van het rapport ‘Economisch perspectief Terneuzen 2035; Terneuzen: grensverleggend in Europa’ In dit document presenteren we de economische visie en strategie van de gemeente Terneuzen. Het heeft als ondertitel Terneuzen: grensverleggend in Europa. Het is in april 2025 opgesteld door adviesbureau Birch in opdracht van de gemeente. Dit document bestaat uit twee delen. In deel I staat onze economische visie (doel) en een strategie (hoe). Die vormen de basis voor een aparte uitvoeringsagenda (wat). De uitvoeringsagenda staat in deel II. Samen vormen ze het Strategisch economisch beleidsplan van Terneuzen. We beschrijven de economie van Terneuzen aan de hand van zes thema’s: economische transities, ruimte voor werken en ondernemen, arbeidsmarkt, grensoverstijgende samenwerking, dienstverlening aan ondernemers en bezoekerseconomie. 1 Inleiding Dit hoofdstuk beschrijft de aanleiding voor het opstellen van de economische visie en strategie. Grote transitieopgaven en economische uitdagingen vragen om een langetermijnvisie en een strategie. Hiermee versterken we de economie en bereiden we ons voor op de toekomst. De gemeente Terneuzen wil het bedrijfsleven ondersteunen, inspelen op (inter)nationale ontwikkelingen en trends, en haar eigen rol bepalen in het faciliteren en stimuleren van de economie.

Het doel is om met een heldere visie en propositie duidelijkheid te geven over het economisch beleid en bij te dragen aan brede welvaart. 2 Economische uitgangspositie 2025 Dit hoofdstuk schetst de economische uitgangspositie van de gemeente in 2025. Het economisch DNA van Terneuzen kenmerkt zich door een sterke mix van industrie, logistiek en landbouw. De haven speelt een cruciale rol als één van de belangrijkste zeehavens in Europa. De haven trekt internationale handel aan en ondersteunt een grote industriële bedrijven in de chemie, de logistiek en steeds meer innovatieve bedrijven. Ondanks deze sterke basis staat de brede welvaart in Zeeuws-Vlaanderen, en met name in Terneuzen, onder druk. We zien uitdagingen op het gebied van gezondheid, voorzieningen, openbaar vervoer, sociale cohesie, onderwijs, arbeidsdeelname en milieu. Het ecosysteem voor ondernemerschap in Zeeuws-Vlaanderen behoort momenteel tot de minder sterke in Nederland. Dit komt vooral door een gebrek aan leiderschap op het gebied van innovatie en door een relatief laag aandeel hoger opgeleiden. De gemeente Terneuzen staat voor diverse economische transities op het gebied van grondstoffen en energie, die zowel uitdagingen als kansen bieden. Er is volop ruimte voor werken en ondernemen, maar er zijn beperkingen in beschikbare locaties.

Ook zijn er uitdagingen op het gebied van netcongestie, arbeidsmarktkrapte en vergrijzing. De arbeidsmarkt is sterk gericht op industrie, logistiek en landbouw, met een relatief hoge werkgelegenheid. Maar de arbeidsmarkt kent ook uitdagingen zoals vergrijzing en een gebrek aan hoger opgeleid personeel. Grensoverstijgende samenwerking met diverse partners is essentieel om vraagstukken op regionaal niveau aan te pakken. De gemeente Terneuzen wil de bezoekerseconomie verder ontwikkelen door het centrum van Terneuzen en de andere kernen aantrekkelijker te maken en door te investeren in marketing en toeristisch-recreatieve producten. Ten slotte richt de gemeente haar dienstverlening aan ondernemers op het faciliteren van ondernemen door toegankelijk zijn, goede informatievoorziening en het benutten van subsidies.

5 8/82

3 Visie en ambitie 2035 Dit hoofdstuk beschrijft hoe Terneuzen er in 2035 uitziet als we de ambities realiseren. De visie is dat Terneuzen in 2035 een aantrekkelijke plek om te werken is, met een groeiende internationale bedrijvigheid in maritieme sectoren, logistiek, techniek en industrie. Het is ook een plek om te wonen, met verschillende woonwijken en betaalbare woningen, centraal gelegen in Zeeuws-Vlaanderen met veel werkgelegenheid en gastvrije inwoners. Daarnaast is Terneuzen een plek om te recreëren, met een gastvrije ontvangst, maritieme beleving, ruimte, levendige kernen en een rijke historie en landschap. De economische transities hebben geleid tot verduurzaming van de gevestigde industrie en kansen voor nieuwe innovatieve bedrijvigheid. Terneuzen speelt een leidende rol in CO2-reductie en de grondstoftransitie. Er is een juiste balans voor bedrijven, onderwijs, inwoners en bezoekers gevonden door ruimte te bieden aan innovatie, het transformeren en diversifiëren van bedrijventerreinen en het creëren van aantrekkelijke stads- en dorpskernen. De arbeidsmarkt is toekomstbestendig door het behouden en aantrekken van talent. Dit komt mede dankzij een sterk internationaal karakter en samenwerking met het bedrijfsleven en onderwijs.

Grensoverstijgende samenwerking is effectief gebleken in het aanpakken van maatschappelijke opgaven en het versterken van de concurrentiepositie. De dienstverlening aan ondernemers is toegankelijk en ondersteunend, waarbij de gemeente een meer regisserende rol heeft aangenomen. De bezoekerseconomie hebben we verder ontwikkeld door het benutten van de unieke kenmerken van de gemeente en het investeren in recreatiemogelijkheden. 4 Strategie Dit hoofdstuk beschrijft de strategie per thema om de economische visie werkelijkheid te maken. Voor economische transities zetten we in op een stimulerende en faciliterende rol in de energie- en circulaire transitie, met concrete acties gericht op elektrificatie, waterstof, efficiënt energiegebruik en CO2-afvang. De strategie voor ruimte voor werken en ondernemen richt zich op toekomstbestendige economie met duurzame groei en innovatie, diversificatie van bedrijventerreinen, ontwikkeling van campussen en broedplaatsen, aantrekkelijke stads- en dorpskernen, ondersteuning van de agrarische sector in transitie en stimulering van de ondernemerscultuur. De strategie voor de arbeidsmarkt is gericht op een betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt, stijging van de arbeidsproductiviteit, behoud van talent in de regio en een gezamenlijke aanpak voor het aantrekken van talent.

De strategie voor grensoverstijgende samenwerking benadrukt de noodzaak van intensieve regionale en internationale samenwerking, met focus op grensoverstijgende, Zeeuwse en Zeeuws-Vlaamse samenwerking, en het bijdragen aan andere beleidsterreinen. De strategie voor dienstverlening aan ondernemers is gericht op het stroomlijnen van de dienstverlening en het op orde hebben van de zakelijke dienstverlening, waarbij de gemeente een meer proactieve en samenwerkingsgerichte rol aanneemt. Tot slot richt de strategie voor de bezoekerseconomie zich op het bevorderen van de toeristische aantrekkingskracht en het inzetten van recreatie ter bevordering van brede welvaart, door het profileren van unieke kenmerken, het verbeteren van het recreatieve aanbod en afstemming met onze beide buurgemeenten.

6 9/82

5 Bouwstenen en prioritering voor de uitvoeringsagenda Dit hoofdstuk concludeert dat de beschreven bouwstenen per thema in deze economische visie en strategie richting geven aan de economische uitvoeringsagenda. Deze uitvoeringsagenda is een apart document dat concrete acties en projecten bevat. Samen vormen de economische visie en strategie en de uitvoeringsagenda het Strategisch economisch beleidsplan 2025-2035 van de gemeente Terneuzen. We werkten aan dit document in de periode september 2024 tot en met mei 2025.

7 10/82

Rapport ‘Economisch perspectief Terneuzen 2035’

8 11/82

Economisch perspectief Terneuzen 2035 Economische visie en strategie van de gemeente Terneuzen

Terneuzen: Grensverleggend in Europa

Auteurs:

Saskia Vogelaar, Bram Schoenmakers en Mark Olsthoorn

Opdrachtgever: Gemeente Terneuzen Versie: Datum:

1.0 11 april 2025

12/82

Inhoud 1

Inleiding

3

2

Economische uitgangspositie 2025

4

3

Visie en ambitie 2035

9

4

Strategie

19

5

Bouwstenen en prioritering voor de uitvoeringsagenda

37

13/82

Economisch perspectief Terneuzen 2035 • Versie 1.0 • 11 april 2025

2

1 Inleiding Aanleiding Op dit moment komen er grote transitieopgaven en economische uitdagingen op ons af. Ze vragen om een langetermijnvisie op de lokale en regionale economie. En om een strategie: hoe kan onze economie bijdragen aan het verwezenlijken van die visie? Een economische visie en strategie maken duidelijk op welke manier wij ons als gemeente willen inzetten om onze groeiambitie waar te maken. We laten zien hoe we willen inspelen op (inter)nationale ontwikkelingen en trends. Het vraaggericht ontwikkelen van een langetermijnvisie en strategie sluit aan op onze eigen ambitie. We willen meehelpen om onze economie sterker te maken, klaar voor de toekomst. We vragen aandacht voor ons bedrijfsleven, voor ondernemen in onze gemeente. We kijken ook naar onze eigen rol. Soms willen als gemeente de regie nemen en tegelijk willen we anderen graag meer faciliteren en stimuleren. Kortom, het bedrijfsleven en onze economie zijn van toegevoegde waarde voor brede welvaart. Met een heldere visie en propositie willen we duidelijkheid bieden over het economisch beleid van de gemeente.

Opzet Dit document bestaat uit twee delen: een economische visie (doel) en een strategie (hoe). Het is bedoeld om richting te geven aan concrete plannen en projecten. Voor de uitwerking ervan maken we een uitvoeringsagenda (wat). De economische visie en strategie vormen de basis voor de economische uitvoeringsagenda. De uitvoeringsagenda is een apart document. Beide documenten samen vormen het strategisch economisch beleidsplan van Terneuzen. We werken aan de nieuwe economie van Terneuzen aan de hand van zes thema’s: Economische transities Ruimte voor werken en ondernemen Arbeidsmarkt Grensoverstijgende samenwerking Dienstverlening aan ondernemers Bezoekerseconomie

Leeswijzer In hoofdstuk 2 schetsen we de uitgangspositie van onze gemeente. In hoofdstuk 3 staan onze visie en ambities voor 2035. (In dit hoofdstuk benoemen we het thema Bezoekerseconomie niet apart, het komt aan bod bij de andere thema’s.) In hoofdstuk 4 vertalen we de visie in een strategie.

14/82

Economisch perspectief Terneuzen 2035 • Versie 1.0 • 11 april 2025

3

2 Economische uitgangspositie 2025 Ons economisch DNA: mix van industrie, logistiek en landbouw Sectorstructuur en specialisatie Terneuzen o.b.v. aantal vestigingen Specialisatiegraad Terneuzen

900

3

750

2,5

600

2

450

1,5

300

1

150

0,5

0

0

Specialisatiegraad t.o.v. Nederland

Vestigingen Terneuzen

Aantal vestigingen

De economie van Terneuzen wordt gekenmerkt door een sterke aanwezigheid van industrie, logistiek en landbouw. De haven van Terneuzen is één van de belangrijkste zeehavens in Nederland en Europa. De aanwezigheid van de haven speelt een cruciale rol in de economische ontwikkeling. De haven maakt de regio aantrekkelijk voor internationale handel. De haven ondersteunt een grote industrie, vooral in de sectoren chemie en logistiek. Diverse toonaangevende bedrijven uit deze sectoren zijn hier gevestigd. Maar ook steeds meer innovatieve bedrijven. Daarnaast is de agrarische sector kenmerkend voor de gemeente Terneuzen.

Figuur 1: Sectorstructuur en specialisatie Terneuzen op basis van aantal vestigingen. Bron: CBS (2024)

De combinatie van deze sectoren bevordert de werkgelegenheid en draagt bij aan de regionale economie. Verder maakt de toenemende focus op duurzaamheid en innovatie de gemeente aantrekkelijk voor nieuwe bedrijven en initiatieven. Deze veelzijdige economische basis maakt Terneuzen de economische motor van Zeeuws-Vlaanderen.

Brede welvaart staat onder druk Onder brede welvaart verstaan we in Terneuzen alles wat voor onze inwoners van waarde is. Zoals gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving, sociale cohesie, ontplooiing en veiligheid. De brede welvaart 1 in Zeeuws-Vlaanderen, vooral in Terneuzen, staat onder druk 2 . We kennen uitdagingen op onderwerpen als ervaren gezondheid, de afstand tot voorzieningen en openbaar vervoer, vertrouwen en sociale contacten, aandeel hoger opgeleiden, arbeidsdeelname en milieu. Dit komt terug in de gezonde stad index. Hierin scoort de stad Terneuzen laag op punten als het voorzieningenniveau, zorgfaciliteiten en openbaar vervoer 3.

Definitie: Brede welvaart gaat in essentie over het welzijn van mensen. Het is een maatstaf voor alles dat mensen van waarde vinden. Naast materiële welvaart gaat het ook om zaken als gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving, sociale cohesie, persoonlij ke ontplooiing en (on)veiligheid. Het gaat zowel om de kwaliteit van leven in het ‘hier en nu’, als om de effecten van onze manier van leven op het welzijn van mensen op andere plekken en voor toekomstige generaties. (Planbureau voor de Leefomgeving, n.d.) 2 CBS (2024), Regionale Monitor Brede Welvaart 3 Arcadis (2024), Gezonde Stad Index 2024 1

15/82

Economisch perspectief Terneuzen 2035 • Versie 1.0 • 11 april 2025

4

Terneuzen scoort wel positief op punten als gebruiksgroen, ruimte in de gebouwde omgeving en geluidsoverlast. De uitdagingen staan niet op zichzelf. Ze zijn voor een groot deel te terug te brengen tot de kenmerken van het gebied en onze bevolkingssamenstelling. Het uitgestrekte landelijke gebied kenmerkt zich door grote afstanden tot voorzieningen en openbaar vervoer. Daarnaast gaat een sterk vergrijzende bevolking vaak samen met een gemiddeld slechtere ervaren gezondheid en lagere arbeidsparticipatie. Ook zorgt de zware industrie voor naar verhouding hoge milieudruk in de regio4. Het uitgestrekte karakter van de gemeente heeft ook positieve uitwerkingen. Zo dragen het groene karakter en de lage geluidsoverlast bij aan brede welvaart.

Ecosysteem voor ondernemerschap Ondernemerschap staat niet op zichzelf, er zijn verschillende factoren die het beïnvloeden. Dit zijn vooral kennis, talent, (sociale) netwerken, leiderschap, kapitaal, cultuur en wet- en regelgeving. Deze elementen samen noemen we het ecosysteem voor ondernemerschap 5. Het Zeeuws-Vlaamse ecosysteem behoort momenteel tot de minder sterke regio’s op het gebied van ondernemerschap in Nederland 6, wat tegelijkertijd kansen biedt voor gerichte verbetering en stimulering. Er is vooral weinig leiderschap dat richting geeft aan gezamenlijke actie op het gebied van innovatieprojecten. Dit is een rol die kennisinstellingen en grote (kennisintensieve) bedrijven vaak oppakken. Als dit niet gebeurt, zijn bedrijven minder goed verbonden met en binnen (internationale) kennis- en innovatienetwerken en projecten. In onze regio zijn wel verschillende andere netwerken die productief ondernemerschap kunnen stimuleren. Denk hierbij aan het Z4-stedennetwerk, KicMPi, North Sea Port District en Smart Delta Resources. Naast het ontbreken van voldoende leiderschap op het gebied van innovatie, hebben het relatief lage aandeel hoger opgeleiden en de uitdagingen op het gebied van infrastructuur en afstand tot voorzieningen ook een negatief effect

Figuur 2: Scores Entrepreneurial Ecosysystem (Ecosysteem voor Ondernemerschap) Index per stadsregio 2024. Bron: Hendricksen et al. (2024)

Kenniscentrum Zeeuwse Samenleving (2024). Hoe is het met de brede welvaart in Zeeland? Stam, E. & Brouwer, J. (2024) Zo laat je ecosystemen voor ondernemerschap floreren. Handleiding voor ecosysteemstrategie. Stichting Entrepreneurial Ecosystem Observatory: Driebergen 6 Hendricksen, T., et al. (2024). Entrepreneurial Ecosystem Index 2024 4 5

16/82

Economisch perspectief Terneuzen 2035 • Versie 1.0 • 11 april 2025

5

op ondernemerschap in de regio. Daarentegen lijkt kapitaal steeds beter zijn weg te vinden naar bedrijven in de regio die daar behoefte aan hebben. Het aantal bedrijven dat in de laatste jaren financiering heeft ontvangen is sinds 2022 namelijk sterk gestegen en ligt boven het Nederlands gemiddelde.

Economische transities bieden uitdagingen en kansen Als gemeente zien we diverse economische transities op ons afkomen. Hiermee staan we voor uitdagingen, maar het biedt tegelijkertijd kansen. We krijgen te maken met andere grondstoffen en energievormen. Die hebben een grote impact op onze economie en ons vestigingsklimaat. Hiervoor worden steeds meer projecten opgezet, bijvoorbeeld op het gebied van groene stroom en waterstof. Ook komen steeds meer Rijksprojecten naar de regio. En er wordt gekeken naar mogelijkheden voor windparken op zee en kernenergie. Ook zien we dat er steeds meer projecten op het gebied van CO 2-reductie komen, vooral in de havengebieden. De eiwittransitie zorgt voor een nieuwe opkomende keten, waar gevestigde bedrijven op inspelen.

Volop ruimte voor werken en ondernemen Het beperkte aantal beschikbare locaties voor uitbreiding van havengebieden en bedrijventerreinen zet het vestigingsklimaat en de leefbaarheid van onze regio onder druk. Dat geldt ook voor netcongestie, arbeidsmarktkrapte en vergrijzing. Er is een betere ontsluiting van de regio nodig om de bereikbaarheid van plaatselijke ondernemingen te verbeteren, voor zowel klanten als leveranciers en potentiële medewerkers. Hiermee staan we als gemeente voor een aantal belangrijke keuzes. In de economische visie en strategie maken we keuzes voor de lange termijn: welke bedrijvigheid willen we aantrekken en welke juist niet. In aansluiting hierop maken we in de omgevingsvisie voor Terneuzen keuzes waar we die bedrijvigheid willen zien en waar juist niet vanwege de leefbaarheid van de omgeving.

Arbeidsmarkt: behouden en aantrekken van talent

Banen Terneuzen 8000 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0

Specialisatiegraad Terneuzen 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0

Specialisatiegraad t.o.v. Nederland

Ondanks een relatief hoge werkgelegenheid zijn er uitdagingen. Denk aan een vergrijzende bevolking en een gebrek aan hoger opgeleid personeel. Ook zorgt het ontbreken van diversiteit in het arbeidsaanbod in onze gemeente ervoor, dat onze arbeidsmarkt kwetsbaar is en niet voor alle doelgroepen interessant is. Met onder andere de Regiovisie Zeeuws-Vlaanderen (samen met

Sectorstructuur en specialisatie Terneuzen o.b.v. aantal banen

Aantal banen

Onze arbeidsmarkt kenmerkt zich door een sterke focus op de industrie, logistiek en de agrarische sector. De haven van Terneuzen biedt tal van mogelijkheden voor werkgelegenheid, vooral in de chemische industrie en transport.

Figuur 3: Sectorstructuur en specialisatie Terneuzen op basis van het aantal banen. Bron: CBS (2022)

17/82

Economisch perspectief Terneuzen 2035 • Versie 1.0 • 11 april 2025

6

Hulst en Sluis), het Z4-stedennetwerk (samen met Goes, Middelburg en Vlissingen), het Werkservicepunt (WSP) en het Grensinfopunt Scheldemond werken we aan het aantrekken en behouden van jongeren, jonge gezinnen en (internationale) kenniswerkers. Ook initiatieven zoals North Sea Port Talent, Rootzz, Onbegrensd Zeeuws-Vlaanderen en het Expat Center Zeeland dragen hieraan bij.

Figuur 4: Samenstelling potentiële beroepsbevolking (15 tot 75 jaar), instroom uit onderwijs en arbeidsdeelname in Terneuzen. Bron: CBS (2023, 2024)

Grensoverstijgende samenwerking voor duurzame ontwikkeling Vraagstukken spelen vaak op regionaal niveau en hebben invloed op veel verschillende partijen. Daarom werken we hierin samen met anderen. Met bedrijven, onderwijs, overheden, maatschappelijke organisaties en inwoners. In de Strategische Regiovisie Zeeuws-Vlaanderen is onze samenwerking met de omliggende gemeenten Hulst en Sluis verankerd. Ook werken energie- en grondstof-intensieve bedrijven in de Vlaams-Nederlandse Schelde-Deltaregio samen binnen de Smart Delta Resources. Ook onze grensoverstijgende samenwerking binnen North Sea Port District draagt bij aan een duurzame economische en maatschappelijke ontwikkeling van onze gemeente en van de regio. Tot slot zorgt de Nieuwe Sluis Terneuzen voor een sterkere strategische positie en (inter)nationale verbinding van onze gemeente.

Bezoekerseconomie: tijd om door te pakken Terneuzen is een stoere, gastvrije havenstad. Met het Totaalplan Binnenstad Terneuzen ontwikkelen we de stadskern van Terneuzen tot een ‘place to be’ en een ‘place to live’. Van de binnenstad maken we niet alleen een (ver)koopcentrum, maar ook een aangename ontmoetings- en verblijfsplek. Zo wordt het een aantrekkelijkere plek om te wonen en te recreëren. Daarnaast staan onze kernen voor ruimte, natuur, verenigingsleven, voorzieningen en een fijne woonomgeving met betaalbare woningen. We willen (nieuwe) inwoners en

18/82

Economisch perspectief Terneuzen 2035 • Versie 1.0 • 11 april 2025

7

toeristen iets te bieden hebben. Het investeren in city- en regiomarketing kan ons hierbij helpen, net als het verder ontwikkelen van bestaande toeristisch-recreatieve producten.

Dienstverlening aan ondernemers De gemeente Terneuzen wil ondernemers graag laten ondernemen. Hier richten we onze dienstverlening op in. We willen toegankelijk zijn voor ondernemers. Deze toegankelijkheid bevorderen we door het fysieke en digitale ondernemersloket. Onze contactpersonen voor ondernemers zijn het eerste aanspreekpunt voor ondernemers. Ook stellen we zo veel mogelijk informatie online beschikbaar. We geven subsidie aan nieuwe en vernieuwende activiteiten die ondernemers(verenigingen) organiseren. En voor initiatieven die de bestuurskracht van ondernemersorganisaties vergroten. Ook geven we subsidie voor het opknappen van winkelpanden. Hiermee willen we de kwaliteit van onze winkelgebieden verbeteren. We ondersteunen ondernemers op verschillende manieren, zodat ze telkens weer nieuwe stappen kunnen zetten.

19/82

Economisch perspectief Terneuzen 2035 • Versie 1.0 • 11 april 2025

8

3 Visie en ambitie 2035 De komende jaren laat Terneuzen zien grensverleggend te zijn. Niet alleen op het gebied van de grote transities, ook als het gaat om het verbeteren van de leefkwaliteit (brede welvaart) in de regio. Dit doen we vanuit onze kracht én rekening houdend met onze kwetsbaarheid. We willen het sámen doen: met inwoners, ondernemers, werknemers, overheid en maatschappelijke organisaties. Ons economisch beleid nodigt ertoe uit dat bewoners, ondernemers, bezoekers en andere overheden in Terneuzen willen investeren. We kiezen voor een integrale aanpak, waarbij de economie andere beleidsterreinen kan versterken. We realiseren ons dat we voor opgaven staan die om een lange adem vragen. Maar we zijn gewend om vol te houden. We weten ook dat we niet op alle ontwikkelingen invloed hebben. Toch houden we koers, tenzij het niet anders kan. Als afwegingskader (kompas) voor ons handelen hanteren we het verbeteren van de brede welvaart. We bouwen voort op waarden uit ons DNA: grensverleggend, contrastrijk, stoer, gastvrij en genieten. Ons vertrekpunt is dat we een leidende rol willen spelen in het verbeteren van toekomstige welvaart en welzijn in onze gemeente, in de regio, in Nederland en in Europa. Kortom: we werken grensverleggend en grensoverstijgend.

Gemeente Terneuzen in 2035: plek om te werken Met de Westerschelde, de Nieuwe Sluis Terneuzen en onze positie in het North Sea Port District is de gemeente Terneuzen bij uitstek de stoere gemeente aan het water. Centraal gelegen in Europa, met ruimte voor ondernemen, eigen initiatief en innovatie. Door de groeiende internationale bedrijvigheid in de sectoren maritiem, logistiek, techniek en industrie, heeft de gemeente alles wat nodig is om goed te ondernemen en werken.

Gemeente Terneuzen in 2035: plek om te wonen

De gemeente Terneuzen biedt met haar stads- en dorpskernen een divers woonmilieu met betaalbare woningen. Zowel in een binnenstad met stedelijke voorzieningen, als in levendige dorpskernen, aan het water of in een natuurlijke omgeving. Centraal gelegen in Zeeuws-Vlaanderen, met veel (internationale) werkgelegenheid en gastvrije inwoners, maakt het de gemeente Terneuzen tot een plek waar het goed wonen is.

Gemeente Terneuzen in 2035: plek om te recreëren In de gemeente Terneuzen voel je de ingehouden trots van de inwoners. Een gastvrije ontvangst, maritieme beleving en ruimte gaan samen met levendige en gezellige stads- en dorpskernen met een uniek eigen karakter. De beleving van het landschap en de historie ervan, met Staatse en Spaanse Linies, eeuwen van overstromingen en ontginningen, bedijken van polders en kreekrestanten die nog overal te vinden zijn. In de gemeente Terneuzen valt

veel te genieten.

20/82

Economisch perspectief Terneuzen 2035 • Versie 1.0 • 11 april 2025

9

In deze visie kijken we naar de toekomst vanuit een economisch perspectief. In dit hoofdstuk beschrijven we hoe Terneuzen er in 2035 uitziet als we de ambities realiseren.

3.1 Economische transities: verduurzaming van gevestigde industrie biedt kansen voor nieuwe innovatieve bedrijvigheid Terneuzen is onderdeel van de derde haven en het op één na grootste sluizencomplex in Europa. We hebben een forse bijdrage geleverd aan het halen van de klimaatdoelen. In 2030 heeft North Sea Port de helft minder CO 2-uitstoot gerealiseerd: van 22 naar 11 miljoen ton per jaar. We streven ernaar deze trend door te zetten, om zo in 2050 volledig CO 2-neutraal te werken. Als het gaat om grondstoftransitie en inzet op duurzaam-circulair produceren liggen we op koers. Dat geldt ook voor grote investeringen in CO 2- en stikstofreductie, het gebruik van (groene) energie en van de infrastructuur die hiervoor nodig is. De eventuele komst van een nieuwe kerncentrale kan hier een nieuwe impuls aan geven. Net als de ontwikkeling van waterstof. Dit heeft invloed gehad verschillende werklocaties in Terneuzen. Denk maar aan de niet-havengebonden bedrijventerreinen, de stads- en dorpskernen, agrarische locaties en nog uitgeefbare woon-werklocaties. We hebben ervoor gezorgd dat ondernemerschap en de economische groei meehielpen aan het oplossen van maatschappelijke uitdagingen. Bijvoorbeeld door vernieuwende ideeën in het onderwijs en de zorg. Maar ook met onze eigen dienstverlening. We hebben ruimte geboden voor toegepast onderzoek.

De uitkomsten van onderzoeken gebruiken bedrijven en (overheids)organisaties. Er is een uitgebreide onderwijs- en onderzoeksinfrastructuur in Zeeland en over de grens, in Vlaanderen. We hebben hier volop gebruik van gemaakt. We hebben samengewerkt met kennis- en innovatienetwerken, van KicMPi tot Campus Zeeland. Door (grensoverstijgende) samenwerkingen hebben we transities kunnen versnellen. We zijn in staat gebleken om Europese, Nederlandse en Zeeuwse fondsen aan te boren door met goede voorstellen te komen. Hiernaast investeren bedrijven zelf bovengemiddeld in onderzoek. Ook hebben we ruimte geboden voor innovatief mkb, startups en scale-ups. Deze bedrijven werken niet alleen nauw samen met de (grote) bedrijven en organisaties in Terneuzen en in de regio. Ze boren ook hun eigen markten aan. Ook hebben we bedrijven aangetrokken die zelf bijdragen aan het versnellen van de economische en maatschappelijke transities. Zij kunnen dit proces bij gevestigde bedrijven versnellen. Op deze manier versterken ze de sterke ketens in Terneuzen. Maar we hebben ook voor meer diversiteit van de regionale arbeidsmarkt gezorgd. Hierdoor kunnen we de klappen opvangen als het met een groot bedrijf of een bepaalde sector niet goed gaat. We hebben samen met bedrijven ingezet op een flinke stijging van de arbeidsproductiviteit.

Want we realiseerden ons dat economische en maatschappelijke transities alleen mogelijk zijn met goede arbeidskrachten. We hebben de arbeidskrachten die er zijn, behouden voor de

21/82

Economisch perspectief Terneuzen 2035 • Versie 1.0 • 11 april 2025

10

cruciale functies in de industrie, haven, energievoorziening, ICT, bouw, zorg, onderwijs, veiligheid en voedselvoorziening. We hebben bedrijven en maatschappelijke organisaties geholpen om slimmer te werken, (proces)innovaties door te voeren en kennis en vaardigheden van hun medewerkers te ontwikkelen. Ook hebben we bereikt dat inwoners en bezoekers bijdragen aan oplossingen. Door open te staan voor nieuwe manieren van dienstverlening in de zorg, het onderwijs, de detailhandel, de horeca & recreatie en bij de overheid. We zijn best trots op wat we in 2035 hebben bereikt. En we houden dit niet voor onszelf. Onze opgedane kennis en vaardigheden dragen we over aan de rest van de regio en Nederland.

Verwant beleid op Economische transities •

Regionale Energiestrategie (RES) Zeeland

•

Transitievisie warmte

•

Bestuursakkoord 2022-2026 gemeente Terneuzen

•

Economische Agenda Zeeland 2024-2028

•

Zeeuwse Omgevingsvisie

•

Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied North Sea Port District

•

Werkagenda North Sea Port District

•

Merkstrategie Zeeland ‘Shaping the Future Delta’

•

Regiovisie Zeeuws-Vlaanderen

3.2 Ruimte voor werken en ondernemen: de juiste balans voor bedrijven, onderwijs, inwoners en bezoekers Bedrijventerreinen De omvang van de transities vroeg veel van het ruimtegebruik, vooral in het havengebied. De duurzame energiebronnen die ervoor nodig zijn, vragen meer ruimte, maar ook de circulaire processen doen dat. Om innovatie mogelijk te maken hebben we ruimte geboden aan broedplaatsen, (buitenlandse) startups en scale-ups. Nieuwe bedrijven hebben zich binnen de gemeente kunnen vestigen. We hebben bedrijventerreinen gediversifieerd om verschillende economische initiatieven een plek te kunnen geven. We hebben ook bestaande hoogwaardige bedrijven ondersteund. We hebben ondersteuning geboden aan allerlei ondernemingen, van bedrijven met de hoogste milieucategorie tot nieuwe ambachten. Bij de diversificatie van bedrijven zijn we uitgegaan van ons economisch DNA. We hebben ervoor gezorgd dat nieuwe bedrijvigheid van hoge kwaliteit is. En dat die aansluit op het gevestigde bedrijfsleven. Dat ze bestaande ketens en clusters verder versterkt. We hebben niet alle beschikbare bedrijfsgrond uitgegeven. Want we hebben ruimte vrijgehouden voor nieuwe ontwikkelingen, in de toekomst. Zo hebben we ruimte gecreëerd voor nieuwe bedrijven en voor groei van de bedrijven die hier al zijn. We zijn in staat geweest om de grootste uitdagingen het hoofd te bieden.

Zo is in 2035 het 380kV hoogspanningsnet aangelegd. Het is gelukt om de netcapaciteit zo efficiënt mogelijk te

22/82

Economisch perspectief Terneuzen 2035 • Versie 1.0 • 11 april 2025

11

benutten. We hebben systemen voor hergebruik en zuivering van water opgezet. Ook hebben we stappen gezet in het hergebruik van circulaire grondstoffen, ondanks belemmerende EUregelgeving. Dit alles betekent dat er in 2035 meer ruimte voor werken en ondernemen is. De komst van de Nieuwe Sluis Terneuzen gaf grotere zeeschepen toegang tot de haven. In 2028 is de Seine-Schelde verbinding voltooid. Terneuzen is in 2035 niet alleen het portaal naar Vlaanderen, maar naar Parijs. Door de Nieuwe Sluis is de capaciteit van de sluizen toegenomen, waardoor wachttijd is verminderd. De betere bereikbaarheid als gevolg van de Nieuwe Sluis heeft geresulteerd in meer economische activiteit en werkgelegenheid in de regio. Het aan- en vervoeren van grondstoffen is immers makkelijker geworden voor bedrijven. Op lokaal niveau heeft de Nieuwe Sluis een hoofdrol in het toeristische profiel van de gemeente. We hebben via aantrekkelijke wandelroutes de verbinding gelegd met de binnenstad. Dit heeft de mogelijkheden voor recreatie en vrijetijdsbesteding in en rondom de (binnen)stad vergroot. Het Portaal van Vlaanderen is een maritieme trekpleister in Terneuzen. Samen met inwoners en het bedrijfsleven hebben we ons maritiem en cultuurhistorisch erfgoed beter zichtbaar gemaakt. We hebben in 2035 een grotere bezoekerseconomie en meer recreatiemogelijkheden voor inwoners en toeristen.

De activiteiten op de bedrijventerreinen in de haven beïnvloeden de kwaliteit van omliggende woon- en natuurgebieden nadelig. Daarom hebben we koppelingsgebieden 7 gemaakt. Dit zijn kwalitatief hoogwaardige bufferzones tussen bedrijven en woonkernen. Ze beperken de negatieve milieueffecten voor onze leefomgeving tot een minimum. Wat is gebleven is het contrast: waar je ook kijkt, in 2035, je ziet eigenlijk overal wel een combinatie van economische activiteit en natuur. Dit is voor een deel ook de charme van onze gemeente en van de regio.

Campussen en broedplaatsen In Terneuzen hebben we letterlijk en figuurlijk ruimte gemaakt om vernieuwend bezig te zijn. Op de Campus Terneuzen staat onderwijs centraal. Daar hebben we actief de koppeling gemaakt met het bedrijfsleven en het (beroeps)onderwijs. Ook hebben we bestaande campussen ondersteund die bijdragen aan het innovatief vermogen van onze economie. Voorbeelden hiervan zijn het Kennis- en Innovatiecentrum Maintenance Procesindustrie (KicMPi), Innovatiehub voor Techniek en Veiligheid (ITV) en de CO3 Campus. Verder hebben we het aanbod aan hybride vormen van onderwijs en fieldlabs bij bedrijven en organisaties ondersteund. Zo vinden theorie en praktijk van onderzoek en onderwijs elkaar. Hierbij hebben we verbindingen gelegd tussen het middelbaar beroepsonderwijs, het hoger beroepsonderwijs en het wetenschappelijk onderwijs.

Stads- en dorpskernen Andere veelgenoemde werklocaties in Terneuzen zijn de stads - en dorpskernen. We hebben ons gefocust op de winkelgebieden in Terneuzen, Axel en Sas van Gent. Ze onderscheiden zich door een gevarieerd aanbod van winkels. In 2035 zijn al onze woonkernen nog fijnere plekken om te wonen en te werken. We hebben de Scheldeboulevard nog beter verbonden met de binnenstad van Terneuzen. De uitkijktoren het ICOON is uitgegroeid tot een symbool van onze gemeente.

Koppelingsgebieden zijn groene bufferzones die de leefbaarheid rond industriegebieden verbeteren. Het zijn buffers met ruimte voor natuur, landbouw en recreatie. Onderling verbonden vormen de koppelingsgebieden steeds meer een groene ketting rond de haven en industrie in onze gemeente. 7

23/82

Economisch perspectief Terneuzen 2035 • Versie 1.0 • 11 april 2025

12

Daarnaast hebben we geïnvesteerd in aantrekkelijke evenementen in de woonkernen. Ze verrassen bezoekers en maken inwoners trots. We hebben ons evenementenbeleid geactualiseerd. Ook bij evenementen hebben we de relatie gelegd met (een van) onze kernwaarden: grensverleggend, contrast, stoer, gastvrij en genieten. Ook hebben we de mogelijkheden die cultuurhistorie biedt zo veel mogelijk benut. En we hebben de internationale samenstelling van onze inwoners, werknemers en bezoekers omarmd.

Agrarische locaties De agrarische sector was al sterk vertegenwoordigd in onze gemeente. Toch levert die niet de grootste bijdrage aan de toegevoegde waarde van onze economie. 8 Sommige bedrijven maken deel uit van de keten om de eiwittransitie mogelijk te maken en duurzame bouwmaterialen te produceren. Natuurlijk zijn hier ook bedrijven die bijdragen aan de voedselvoorziening in de regio. We hebben allerlei bedrijven geholpen bij de omslag van arbeidsintensief naar arbeidsextensief. Bij vrijkomende agrarische locaties hebben we bewust aangestuurd op nieuwe arbeidsextensieve bedrijvigheid met een hoge arbeidsproductiviteit. We hebben ervoor gezorgd dat (voormalige) agrarische bedrijven de mogelijkheid hebben om over te stappen naar andere economische dragers. Bij (her)bestemming van gronden hebben we gekeken naar duurzame vormen van landbouw, en grondgebruik dat de bodem niet uitput.

Recreatiegebieden Onze gemeente is verschillende recreatiegebieden en toeristische voorzieningen rijk. Bijvoorbeeld de Westerschelde, de Braakman, de Margarethapolder, de Staatse en Spaanse Linies, de openluchtzwembaden, campings en camperplaatsen. Juist in onze regio, met een zichtbare aanwezigheid van industrie, is de mogelijkheid om je vrije tijd te door te brengen in de natuur en op het water belangrijk. We hebben ingespeeld op de verschuiving van toerisme van de kust naar het achterland. Musea als het Warenhuis en het Industrieel Museum zijn onlosmakelijk verbonden met het DNA van onze gemeente. We hebben vooral ingezet op onze cultuurhistorie, op het vertellen van verhalen en op het zichtbaar maken van ons landschap. De nieuwe koppelingsgebieden zijn een mooie toevoeging in ons aanbod. Verder hebben we evenementen ingezet om gevoelens van trots en saamhorigheid te voeden. De traditionele evenementen in de binnenstad van Terneuzen en in andere stads - en dorpskernen zijn ook in 2035 een vaste waarde gebleken. We hebben partijen gestimuleerd om toeristische diensten en producten te ontwikkelen. We hebben initiatieven van inwoners ondersteund. Ook hebben we de aantrekkingskracht van onze gemeente voor Vlaamse bezoekers benut. Zij brengen graag een bezoek aan onze horeca en speciaalzaken. In aanvulling hierop hebben we meer mogelijkheden voor zakelijk toerisme gerealiseerd.

Op al deze manieren hebben we toerisme, recreatie en vrijetijdsbesteding ingezet om brede welvaart in Terneuzen te versterken.

Ondernemerscultuur Bij het bieden van ruimte voor werken en ondernemen hoort het bieden en zo goed mogelijk inrichten van fysieke ruimtes en gebieden. Daarnaast moeten we ook ruimte voor ondernemerschap bieden. We hebben er dan ook voor gezorgd dat mensen initiateven kunnen

De arbeidsproductiviteit van de agrarische sector in Nederland lag in 2022 21% onder de gemiddelde Nederlandse arbeidsproductiviteit. (CBS, 2022) 8

24/82

Economisch perspectief Terneuzen 2035 • Versie 1.0 • 11 april 2025

13

nemen, een bedrijf durven beginnen. Om aan een toekomstbestendige ondernemerscultuur te bouwen, hebben we ruimhartig nieuwe initiatieven toegestaan. We hebben als voorwaarde gesteld dat die initiatieven bijdragen aan het versterken van brede welvaart. Ze moeten ook bijdragen aan meer arbeidscapaciteit en hoogproductieve activiteiten. Het stimuleren van ondernemerschap start met onderwijs dat zich richt op ondernemer zijn. We geloven dat we de opgaven waar we voor staan samen kunnen oplossen door ondernemend te zijn – dit staat ook in de organisatievisie van de gemeente Terneuzen. Daarom hebben we ruimte geboden aan inwoners om kleinschalige economische activiteiten te ontwikkelen. En hebben we (jonge) ondernemers nadrukkelijk betrokken bij het vinden van oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Het aanbod van producten en diensten door bedrijven en maatschappelijke organisaties is net als de hulp van inwoners een waardevolle aanvulling op onze eigen dienstverlening. Ook hebben we bij inwoners, en in beperkte mate bezoekers, de mogelijkheden aangeboord om mee te betalen aan nieuwe initiatieven. Zo kunnen ze direct invloed uitoefenen op het behouden en versterken van het voorzieningenniveau. Het verleden heeft al laten zien dat de inwoners van Terneuzen hier ruimhartig op inspringen.

Verwant beleid op Ruimte voor werken en ondernemen •

Nota grondbeleid gemeente Terneuzen

•

Bestuursakkoord gemeente Terneuzen 2022-2026

•

Economische Agenda Zeeland 2024-2028

•

Regionaal bedrijventerreinprogramma Zeeuws-Vlaanderen 2023-2032

•

De regeling Samen in Zee

•

TUA-Programma 2021 (Toeristische Uitvoeringsalliantie)

•

Strategie Citymarketing Terneuzen

•

Toekomstbeeld Bestemming Zeeland 2030

•

LEADER projecten

•

Totaalplan binnenstad Terneuzen

•

Omgevingsvisie Terneuzen

•

Woondeal Zeeland 2022-2030

•

Landschapsuitvoeringsplan voor de Zeeuws-Vlaamse Kanaalzone

•

Detailhandelsvisie Terneuzen

•

Bestemming Zeeland 2030

•

Visie waterrecreatie gemeente Terneuzen

•

Beleid Circulaire Economie Zeeuwse gemeenten 2025-2028

3.3 Toekomstbestendige arbeidsmarkt: behouden en aantrekken van talent De regionale arbeidsmarkt kenmerkt zich door zijn internationale karakter. Er spelen grote transities die impact hebben op het welzijn en de welvaart in de wereld. De banen die hiervoor nodig zijn, trekken medewerkers aan uit veel landen, die via hun werk een zinvolle bijdrage

25/82

Economisch perspectief Terneuzen 2035 • Versie 1.0 • 11 april 2025

14

willen leveren. Ze hebben de expertise die bedrijven in onze regio nodig hebben en die niet beschikbaar is in Nederland. Er is in Terneuzen en in de regio meer dan genoeg werk, maar onvoldoende natuurlijke aanwas van (jong) talent en expertise. Daarom hebb en we samen met het bedrijfsleven gewerkt aan het verhogen van de (arbeids)productiviteit. Op die manier verminderen we de vraag naar arbeid. Tegelijk hebben we ingezet op het onder de aandacht brengen van de loopbaanmogelijkheden die Terneuzen en de Euregio te bieden hebben. We hebben hiervoor nauw samengewerkt met het bedrijfsleven, scholen en maatschappelijke organisaties zoals Rootzz Zeeuws-Vlaanderen. Ook hebben we toegang geboden tot nieuwe broedplaatsen. We hebben zo de mogelijkheden vergroot om te studeren en te werken in een innovatieve omgeving waar je je ambities waar kan maken. We hebben dit onder de aandacht gebracht bij jonge inwoners, maar ook op de (internationale) arbeidsmarkt. We hebben gezamenlijk ingezet op het behouden en aantrekken van talent. We hebben ons ingezet als ambassadeurs van hybride onderwijs door samen onderwijshubs en innovatiecampussen te ontwikkelen. We hebben bedrijven gestimuleerd om zich in te spannen voor een gezamenlijk wervingsbeleid, soepele baanovergangen, ook tussen sectoren, mixbanen, modern HR-beleid en het bieden van een warm welkom aan (internationaal) talent.

Zo hebben we het aanbod van arbeid in de regio behouden en vergroot. Arbeidsmarktbeleid kan niet zonder beleid op het gebied van mobiliteit, woningbouw, (internationale) samenwerking, armoedebestrijding, leefomgeving en gezondheid. Terneuzen moet goed bereikbaar zijn vanuit de rest van Nederland en Vlaanderen. Het woningaanbod moet aansluiten op de wensen van de verschillende typen werknemers. De leefomgeving moet een voldoende gevarieerd aanbod van voorzieningen en cultuur bieden. En de bevolking moet in een gezonde omgeving leven, maar ook zelf gezond zijn om goed te kunne n werken. We zien een toekomstbestendige arbeidsmarkt als een gezamenlijke opgave. We hebben er samen met werkgevers en werknemers aan gewerkt. Dit heeft in 2035 geresulteerd in een gemeente waar toekomstbestendig werk, een fijne woon- en leefomgeving en goede onderwijsvoorzieningen voor iedereen bereikbaar zijn. Wij hebben onze sterke punten actief gepromoot. Hierdoor is het imago van Terneuzen verbeterd. Het aantal mensen dat in Terneuzen wil wonen en werken groeit!

Verwant beleid op Ruimte voor werken en ondernemen •

Bestuursakkoord gemeente Terneuzen 2022-2026

•

Economische Agenda Zeeland 2024-2028

•

Strategische onderzoeks- en onderwijsagenda Zeeland 2035

•

North Sea Port Talent

•

Economische agenda voor stad en regio (VNG)

•

Strategie Citymarketing Terneuzen

•

Meerjarenagenda Aan de slag in Zeeland 2021-2025

•

Uitvoeringsplan Arbeidsmarktregio Zeeland 2024

26/82

Economisch perspectief Terneuzen 2035 • Versie 1.0 • 11 april 2025

15

3.4 Grensoverstijgende samenwerking om maatschappelijke opgaven effectief aan te pakken Intensieve regionale en internationale samenwerking is onmisbaar om alle opgaven waar we voor staan aan te pakken en onze concurrentiepositie in diverse sectoren te verstevigen. Op regionaal niveau hebben we daar waar mogelijk samengewerkt met de aangrenzende gemeenten, Hulst en Sluis. Het North Sea Port District heeft laten zien dat we in staat zijn tot een succesvolle Vlaams-Nederlandse samenwerking. Ook op provinciaal niveau hebben we samengewerkt met diverse partijen. Onder andere de provincie Zeeland, het Overleg Zeeuwse Overheden en het Z4-stedennetwerk zijn belangrijke samenwerkingsverbanden en partners. We hebben actief invulling gegeven aan onze rol als aandeelhouder in onze deelnemingen. Dit zijn bedrijven met een publieke taak: de Zeeuwse Energiehoudster Maatschappij N.V., Gemeenschappelijk Bezit Evides Aqua B.V., Stedin Holding N.V., North Sea Port SE en de N.V. Economische Impuls Zeeland. Aan de hand van de aanpak ‘Elke regio telt’ hebben we geprobeerd om de leefbaarheid en het voorzieningenniveau op peil te brengen en te houden. Levendige stads- en dorpskernen en de gezondheid van inwoners in Terneuzen zijn van groot belang. Hiervoor zette n we in op het realiseren van goede voorzieningen en genoeg geschikte woningen.

Samenwerking met omringende gemeenten is ook nodig om de toegankelijkheid van het onderwijs te waarborgen. En om verbindingen te maken tussen studenten uit andere gemeenten met bedrijven in Terneuzen. Een sterke binding met de regio zorgt ervoor dat studenten er na hun opleiding blijven wonen en werken. In een tijd van schaarste en grote onzekerheden hebben we op een integrale manier keuzes gemaakt. Partijen hebben leiderschap getoond door hun visie met ons te delen en gezamenlijke belangen sturend te laten zijn. We hebben onze keuzes transparant gemaakt door goede afwegingskaders op te stellen. We hebben zo aangegeven wanneer en waarom we iets wel en niet doen. Participatie van bedrijven en inwoners is in 2035 een vanzelfsprekend en logisch onderdeel van ontwikkelingsprocessen. Economische activiteiten zijn geen black box maar juist helder en toegankelijk. Ze wekken trots en verwondering op!

Verwant beleid op Ruimte voor werken en ondernemen •

Strategische Regiovisie Zeeuws-Vlaanderen

•

Bestuursakkoord gemeente Terneuzen 2022-2026

•

Economische Agenda Zeeland 2024-2028

•

Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied North Sea Port District

•

Strategische samenwerkingsagenda Overleg Zeeuwse Overheden (OZO)

•

Elke Regio Telt

•

Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR)

27/82

Economisch perspectief Terneuzen 2035 • Versie 1.0 • 11 april 2025

16

3.5 Dienstverlening aan ondernemers: een toegankelijke en ondersteunende gemeente De traditionele rollen van gemeenten waren die van toezichthouder en dienstverlener. Hoe langer hoe meer wordt van de gemeente gevraagd om invulling te geven aan de rol van ondersteuner en samenwerkingspartner. Dit vereiste meer proactief handelen door de gemeente. In onze dienstverlening aan ondernemers hebben we onze rol gepakt vanuit de verantwoordelijkheid en het leiderschap die je van ons mag verwachten. We hebben werklocaties verbeterd en bedrijven ondersteund. We hebben geprobeerd om samenwerkingen te intensiveren. Ook intern heeft economie een bijdrage geleverd aan andere beleidsvelden. We hebben coalities gevormd om uitvoering te geven aan onze gedeelde visie. Onze rol had in 2025 vooral een reactief karakter, zie treden 2, 3 en 4 in Figuur 5. In 2035 heeft de gemeente zich de regierol meer eigen gemaakt. Door het initiëren van samenwerkingen en te sturen vanuit onze eigen visie, zie treden 4 en 5.

Figuur 5: Verschillende vormen van economisch beleid en rollen van gemeenten

We hebben ons gerealiseerd dat er onder andere door demografische ontwikkelingen arbeidskrapte is. De belemmeringen en uitdagingen die ondernemers ervaren, liggen onder andere op het gebied van regelgeving, vergunningaanvragen, veiligheid, financiële middelen, digitalisering en innovatie. We hebben keuzes moeten maken in welke dienstverlening we aanbieden en hoe. We hebben de dienstverlening aan ondernemers gestroomlijnd. Die van onszelf en die van partners. We hebben ervoor gezorgd dat ondernemers ons makkelijk kunnen benaderen. En dat we alle mogelijkheden om ondernemers te ondersteunen blijven benutten. Ook hebben we de digitale dienstverlening logisch aan elkaar gekoppeld. Met een speciaal programma voor mkb-ondernemers hebben we ondernemers ondersteund in de benodigde productiviteitsverbetering en professioneel HR-beleid. Ook hebben we specifieke startersfaciliteiten geboden. Niet alleen voor Nederlandse maar nadrukkelijk ook voor buitenlandse starters. Dit helpt bedrijven, én het stimuleert ook de startersdynamiek in onze gemeente. Het versterkt onze ondernemerscultuur. Terneuzen is de grootste Nederlandse gemeente binnen het North Sea Port District. Voor de grote transitieopgaven vinden we het onze de taak om de vraag en toekomstplannen van bedrijven te kennen. We hebben gelobbyd en (Europese) fondsen binnengehaald.

Bij de ruimtelijke opgave hebben we gestuurd op kansen voor diversificatie van de economie en ruimte voor innovatie. We gebruikten hiervoor een helder afwegingskader. Ook hebben de vaart gehouden in het verbeteren van de leefbaarheid in stads- en dorpskernen. We hebben structureel de behoeften en bijdragen vanuit het economisch domein ingebracht bij andere

28/82

Economisch perspectief Terneuzen 2035 • Versie 1.0 • 11 april 2025

17

beleidsterreinen. Dit hebben we onder meer gedaan op het gebied van de regionale arbeidsmarkt, als het gaat om woningbouw, het sociaal domein en ruimtelijke planvorming. Aan de basis hiervan ligt een meerjarige investeringsagenda. Hieraan dragen zowel de gemeente alsook het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en onderwijs- en onderzoeksinstellingen bij. We hebben aandacht besteed aan het monitoren van resultaten en het herijken van visies en beleid. We stuurden bij waar dat nodig was.

Verwant beleid op Ruimte voor werken en ondernemen •

Bestuursakkoord gemeente Terneuzen 2022-2026

•

Economische Agenda Zeeland 2024-2028

•

Totaalplan binnenstad Terneuzen

29/82

Economisch perspectief Terneuzen 2035 • Versie 1.0 • 11 april 2025

18

4 Strategie Het uitvoeren van een economische strategie is een samenspel van activiteiten die de gemeente Terneuzen zelf uitvoert en acties die andere partijen oppakken, zoals het georganiseerde bedrijfsleven, onderwijs- en kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en andere overheden. Ook inwoners kunnen invloed uitoefenen op de economie. Bijvoorbeeld via crowdfunding of het mee-organiseren van evenementen. De gemeente Terneuzen heeft per benodigde actie de keuze uit grofweg vijf handelingen. Dit varieert van dingen loslaten, door bijvoorbeeld minder strenge regels te toe te passen, tot juist meer reguleren. We vinden dat gemeenten een belangrijke rol hebben in het in gang zetten van veranderingen. Dit doen we door te faciliteren, stimuleren en regisseren. We delen de verantwoordelijkheid met alle belangrijke belanghebbenden. Op die manier kunnen we onze inzet weer op nieuwe dingen richten.

In dit hoofdstuk beschrijven we per thema en voor de belangrijkste onderwerpen welke strategie nodig is om onze economische visie werkelijkheid te maken. We geven ook aan op welke bestaande initiatieven we aanhaken. Onze inspanningen zijn vooral gericht op een aantrekkelijk vestigingsklimaat in Terneuzen.

4.1 Economische transities We willen als gemeente een stimulerende en faciliterende rol spelen in duurzaamheidstransities op het gebied van energie en circulariteit. Hierbij zetten we in op een halvering van de CO 2 uitstoot naar 11 miljoen ton per jaar in 2030 en het volledig CO 2 neutraal opereren in 2050 9. Voortbouwend op onze economische visie richten we ons op twee strategische pijlers: Energietransitie Circulaire transitie

Energietransitie De energietransitie biedt onze gemeente zowel kansen als uitdagingen. Elektrificatie speelt hierbij een belangrijke rol. Sommige (industriële) activiteiten zijn niet geschikt voor elektrificatie. Dan stimuleren we vervanging van het gebruik van gas door het gebruik van waterstof. De gebruikte energie wordt zo efficiënt mogelijk ingezet, zodat met zo min mogelijk energie kan worden voldaan aan de energiebehoefte. Daarnaast willen we de energietransitie versnellen en netcongestie beperken. Daarom spelen we niet alleen in op beleid vanuit het Rijk, maar zetten

9

Bij een CO2 neutrale uitstoot is de totale CO 2 uitstoot gelijk aan de totale absorptie van CO 2.

30/82

Economisch perspectief Terneuzen 2035 • Versie 1.0 • 11 april 2025

19

we ook proactief in op energieprojecten. Om dit te bereiken zetten we in op de volgende strategische acties: We vergroten de mogelijkheden voor elektrificatie van (industriële) bedrijvigheid. Dit doen we door het (economisch) belang van een 380kV aansluiting en netuitbreiding onder de aandacht te blijven brengen. Als gemeente willen we lobbyen voor energieprojecten van het Rijk. Denk aan de 380kV netuitbreiding in Zeeuws-Vlaanderen, Verbindingen Aanlanding Wind Op Zee, Waterstofnetwerk zuidwest-Nederland en toekomstige Rijksprojecten. Als grootste Nederlandse gemeente in North Sea Port District pakken we hier een leidende rol in. Maar we trekken hierin ook samen op met omliggende gemeenten en andere stakeholders. Tegelijkertijd blijven we aandacht vragen voor investeringen in het huidige elektriciteitsnet. De netbeheerder moet de netcongestie voor zowel grote als kleine bedrijven op korte termijn zoveel mogelijk te beperken. In het geval van rijksenergieprojecten zijn we voor een groot deel afhankelijk van het Rijk. Daarom zetten we ook in op andere strategische acties, die we hieronder benoemen. We stimuleren de overgang naar waterstof. Dit doen we door (innovatieve) bedrijven die zich bezighouden met de ontwikkeling van waterstof als energiebron te faciliteren.