2025-06-26 a. Kaderbrief 2026-2029 -Ontwerpbesluit

Gemeenteraad Ontwerpbesluit

Zitting van 3 juli 2025 Middelen - Financiën zaaknummer: 701528

2025_Raad_00088 - Kaderbrief 2026-2029 Portefeuillehouder Frank van Hulle Programma en/of paragraaf Paragraaf Bedrijfsvoering Paragraaf Financiering Paragraaf Grondbeleid Paragraaf Lokale heffingen Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf Verbonden partijen Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Programma Economie & arbeidsmarkt Programma Goed bestuur Programma Jeugd & onderwijs Programma Klimaat & duurzaamheid Programma Wonen & leefbaarheid Programma Zorg & gezondheid Besluit Besluitpunt 1 De raad besluit akkoord te gaan met de kaderbrief 2026-2029 en deze te verwerken in de begroting 2026 en de meerjarenraming 2027-2029. Wat is de aanleiding? De aanleiding is de start van een nieuwe planning- en controlcyclus voor het begrotingsjaar 2026. De Kaderbrief 2026-2029 is hiervoor het eerste document. Wat willen we bereiken? Het stellen van uitgangspunten en kaders voor het opstellen van de Begroting 2026, inclusief de meerjarenraming 2027-2029. Argumenten 1.1 Uitgangspunten en kaders zijn nodig voor het opstellen van de Begroting 2026 inclusief meerjarenraming 2027-2029. Kanttekeningen Geen

1/33

Wat mag het kosten? De financiële positie is uitgewerkt in de kaderbrief. De verwachte uitkomsten van de Voorjaarsnota 2025 van het Rijk hebben we hierin verwerkt. De Voorjaarsnota 2025 wordt na besluitvorming door het Rijk verwerkt in de Meicirculaire 2025 Gemeentefonds. Wij informeren u over de uitkomsten van de meicirculaire medio juni per brief. Wat gaan we ervoor doen? Opstellen Begroting 2026, inclusief meerjarenraming 2027-2029.

Bijlagen 1. Bijlage 1. Kaderbrief 2026-2029 definitief 2.pdf 2. Bijlage 2 - Persbericht Kaderbrief 2026-2029

2/33

Postadres: Postbus 35, 4530 AA Terneuzen Bezoekadres: Stadhuisplein 1, 4531 GZ Terneuzen 14 0115 | +31 115 455 000 terneuzen.nl

zaaknummer contactpersoon telefoon verzonden

De Raad van de gemeente Terneuzen

: 701528 : P. De Vet : 14 0115 :

Terneuzen, 27 mei 2025 Onderwerp: Kaderbrief Beste Raad, Voor u ligt de kaderbrief 2026-2029. In deze kaderbrief informeren we u op hoofdlijnen over de uitgangspunten voor de begroting 2026 en de meerjarenraming 2027-2029. We geven een toelichting op de context, de uitgangspositie en de uitgangspunten. Daarna nemen we u mee in de belangrijkste ontwikkelingen en thema’s voor de komende jaren. Tot slot zetten we voor u op een rij wat de financiële verwerking van deze kaders is, inclusief de risico’s, de ratio’s en het investeringsprogramma. Inhoudsopgave 1. Bestuursakkoord 2022-2026 en brede welvaart 2. Maatschappelijke ontwikkelingen 4. Ontwikkelingen en speerpunten 5. Financiële uitgangspositie 5. Risico’s en ratio’s 6. Investeringsprogramma 2026-2029 Terneuzen: veelzijdig en toekomstgericht De gemeente Terneuzen is voor velen een vertrouwde thuishaven, een plek om fijn te wonen, te werken en te leven. Met een oppervlakte van meer dan 300 km2 en ruim 55.000 inwoners verspreid over veertien kernen zijn we een veelzijdige gemeente, waar stad, platteland, haven en industrie samenkomen. Onze gemeente is volop in beweging, met een toekomstgerichte blik. Als stoere havenstad staat Terneuzen steeds meer op de kaart, onze kernen zijn volop in beweging. Samen bouwen we verder aan een duurzame toekomst.

En zorgen we ervoor dat onze gemeente voor iedereen een fijne en goede plek blijft om te leven, met een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. We luisteren naar wat inwoners belangrijk vinden, zoals gezondheid, leefomgeving en onderwijs. En we werken samen met andere overheden en organisaties om onze maatschappelijke doelen te bereiken. Onze gemeente is een plek waar mensen fijn met elkaar leven. Waar we verbinding zoeken met elkaar en onze omgeving. Een gemeente waarin iedereen welkom is, als inwoner, ondernemer en bezoeker. Of je nu naar Terneuzen komt om bij te dragen aan de economische groei, op zoek bent naar een veilige haven, omdat je je eigen land moest ontvluchten, of verhuist naar Terneuzen, omdat het een fijne plek is om te wonen en werken.

Gemeente Terneuzen

3/33

We zien mogelijkheden om te groeien als regio. In het aantal inwoners, maar ook in het verstevigen van de voorzieningen. We trekken daarvoor samen op met partners in de regio en het havengebied en benutten het perspectief Zeeland 2050. We investeren concreet in de toekomst door te bouwen aan een levendige onderwijscampus en we ontwikkelen de binnenstad tot een aantrekkelijk gebied om te wonen, bezoeken en verblijven. We zetten in op transities op het gebied van energie en duurzaamheid. Dit alles zorgt ervoor dat het ook voor toekomstige generaties prettig leven blijft in onze gemeente. Door te investeren op al die verschillende onderwerpen geven we een impuls aan de aantrekkingskracht en leefbaarheid van onze gemeente. 1. Bestuursakkoord 2022-2026 en brede welvaart In het bestuursakkoord 2022-2026 ‘Goed leven in Terneuzen. Verder bouwen aan een duurzame toekomst’ legden we de ambities voor deze bestuursperiode vast. We hebben veel ambities bereikt en liggen goed op koers voor het behalen van onze doelen. Een deel van onze ambities vraagt om een extra inspanning. Met nog één jaar te gaan verwachten we ook deze doelen te behalen. Naast de ambities uit het bestuursakkoord zijn er enkele aanvullende opgaven die het komende jaar onze aandacht vragen.

Dan gaat het bijvoorbeeld over de impuls die we geven aan de ontwikkeling van Campus Terneuzen, de rol van onze regio in het Nationaal Programma Vitale Regio’s en de zesde tranche van de Regio Deal, en het verzilveren van kansen in ons cultuurbeleid. We werken aan de omgevingsvisie, daarin maken we ruimtelijke keuzes voor de toekomst. We werken intensief samen met het Rijk en bepalen onze voorwaarden en investeringen voor de Rijksenergieprojecten. En we zetten in op efficiënte en effectieve jeugdzorg. Bij dit soort grote en complexe uitdagingen zoeken we de samenwerking op met partners. We bundelen de krachten met onze buurgemeenten in de Strategische Regiovisie, we werken samen met andere Zeeuwse gemeenten in het OZO en we zoeken samenwerking over de grens. Bijvoorbeeld in het North Sea Port District. Ook werken we steeds intensiever samen met het Rijk rond grote opgaven. Met al deze inzet verwachten we een impuls te geven aan brede welvaart binnen onze gemeente. Aandacht hebben voor brede welvaart betekent dat we kijken naar alles wat inwoners belangrijk vinden, zoals gezondheid, milieu en leefomgeving en onderwijs. Door brede welvaart als kader en sturingsprincipe te gebruiken kunnen we beter inzichtelijk maken wat de impact van maatregelen is op onze fysieke omgeving, economische en sociale thema’s. Nu maar ook in de toekomst.

Daarnaast maakt brede welvaart het mogelijk om ambities uit het bestuursakkoord in samenhang op te pakken. 2. Maatschappelijke ontwikkelingen We leven in een tijd vol complexe vraagstukken. Hoe houden we onze aarde leefbaar voor toekomstige generaties? Hoe ontwikkelt de mondiale economie zich? Wat betekenen de verschillende conflicten in de wereld voor ons? Hoe vangen we de vergrijzing op de arbeidsmarkt op? Al deze vraagstukken hebben direct of indirect invloed op de leefbaarheid binnen onze gemeente. Als gemeente bereiden we ons voor op wat komen gaat. We luisteren naar de behoefte van onze inwoners en we investeren in de leefbaarheid van de regio. Hierbij hebben we oog voor wat er kan en gaan we verstandig om met de beschikbare middelen. Er is veel aandacht geweest voor de grote bezuiniging op het gemeentefonds. Het kabinet heeft in de voorjaarsnota besloten om extra middelen vrij te maken voor gemeenten voor de

Gemeente Terneuzen

4/33 2

jeugdhulp. Maar dit is slechts tijdelijk geld. Ons meerjarenperspectief laat dus nog steeds tekorten zien, wat betekent dat we in de toekomst keuzes moeten maken in wat we wel en niet kunnen doen. 3. Ontwikkelingen en speerpunten In dit hoofdstuk beschrijven we de belangrijkste ontwikkelingen en speerpunten voor het laatste deel van de bestuursperiode per programma. Programma Wonen en leefbaarheid Een prettig woon- en leefklimaat in alle kernen is voor ons het uitgangspunt. Daarom investeren we in het bouwen van woningen, dit voeren we uit binnen de afspraken van de Zeeuwse Woondeal. We stimuleren de bouw van betaalbare woningen voor verschillende doelgroepen. Ook investeren we in een prettige leefomgeving, die beter bestand is tegen veranderingen in ons klimaat. De beschikbaarheid en bereikbaarheid van voorzieningen bepaalt voor een groot deel de leefbaarheid in onze gemeente. We investeren in culturele voorzieningen en zorgen voor een betere bereikbaarheid met de fiets, de auto en het openbaar vervoer. Woningmarkt In de Strategische Regiovisie Zeeuws Vlaanderen spraken de gemeenten Hulst, Sluis en Terneuzen de ambitie uit om te groeien naar 125.000 inwoners in Zeeuws-Vlaanderen. Voldoende beschikbare woningen is een belangrijke randvoorwaarde voor deze groei. In de Zeeuwse Woondeal hebben we afgesproken dat we tot 2030 in ieder geval 1820 nieuwe woningen bouwen.

Minimaal twee derde hiervan moet betaalbaar zijn, dat wil zeggen dat deze woningen onder het afgesproken prijspeil blijven. De nationale woningbouwopgave en onze ambitie zijn groot. De afspraak in de woondeal is voor ons dan ook de ondergrens voor het aantal nieuwe woningen. In overleg met ontwikkelaars en woningcorporaties zorgen we ervoor dat er voldoende geschikte woningen zijn voor onze inwoners, nu en in de toekomst. Onze starterslening blijft beschikbaar om de drempel voor het kopen van een eerste eigen woning te verlagen. We werken aan een regionale woonzorgvisie (Zeeuws-Vlaams) met bijbehorende uitvoeringsagenda. De afspraak is dat we passende huisvesting voor specifieke doelgroepen ontwikkelen. Hierbij houden we rekening met noodzakelijke voorzieningen in de woningen. Huisvesting internationale werknemers We stelden een plan op voor het verbeteren van de huisvesting van internationale werknemers. Hierbij hebben we niet alleen oog voor passende woonruimte, maar ook op de impact die dit in de omgeving kan geven. Totaalplan binnenstad We transformeren de binnenstad naar een aangename ontmoetings- en verblijfsplek en een gewilde plek om te wonen en te recreëren. De komende jaren voeren we het Totaalplan binnenstad verder uit, in afstemming met ondernemers, eigenaren, bewoners en bezoekers.

We ontwikkelen een compact kernwinkelgebied met onder meer het omvormen van leegstaande panden naar woningen en belangrijke voorzieningen. We vergroenen grote delen van de binnenstad, zoals de oostelijke kanaalarm en zorgen voor ontmoetingsplekken.

Gemeente Terneuzen

5/33 3

We pakken ook de kwetsbare woningvoorraad aan. Eind 2023 ontvingen we van het Rijk subsidie uit het volkshuisvestingsfonds voor de Raadsledenbuurt. Welzijnsaccommodaties We kijken de komende jaren naar de manier waarop we onze welzijnsaccommodaties beheren. Zo loopt er momenteel een onderzoek rondom het beheer van De Triangel. Na afronding van het onderzoek nemen we een beslissing over de definitieve vorm van beheer. Ook zien we ontwikkelingen bij de huisvesting van verenigingen. Cultuur De beschikbaarheid van kunst en cultuur is van belang voor de leefbaarheid van een gemeente, daarom investeren wij ook in de aanwezigheid van kunst en cultuur in Terneuzen. Het programma rond de opening van de Nieuwe Sluis en The Passion waren twee goede voorbeelden van hoe cultuur een belangrijke bijdrage levert aan de leefbaarheid én bekendheid van Terneuzen. Hiermee bieden we inwoners laagdrempelig cultuur aan, zetten we Terneuzen op de kaart en versterken we het vestigingsklimaat. Via de Regio Deal North Sea Port District is de ontwikkeling van de Broedplaats Nesse tot stand gekomen. In deze broedplaats krijgen creatieve ‘makers’ ruimte voor hun werk. Cultuur vormt ook een belangrijk element bij de ontwikkeling van de binnenstad. Daarnaast zijn we een proeflocatie van ArtBase; een project om een kunstpodium voor hedendaagse kunst te ontwikkelen.

Porgy en Bess en de PIT zijn twee belangrijke instellingen voor het culturele aanbod in Terneuzen. De afgelopen twee jaar zetten de organisaties stappen om toekomstbestendig te worden. Het succes borgen we in een stichting en we faciliteren de organisatie om daar ook komend jaar mee door te gaan. Omgevingsvisie In de omgevingsvisie komt te staan wat we willen beschermen en benutten in de fysieke leefomgeving. Een omgevingsvisie is onderdeel van de Omgevingswet, die begin 2024 in werking trad. In januari 2025 hebben we de houtskoolschets afgerond. Die vormt de basis voor de participatie door inwoners, bedrijven en organisaties. We leggen in de omgevingsvisie vast hoe we de leefomgeving van Terneuzen zien en wat de opgaven zijn. Mobiliteit De bereikbaarheid van voorzieningen en de mogelijkheid om je vrij te bewegen zijn belangrijk voor de leefbaarheid en een prettige woonomgeving. Samen met de provincie Zeeland en andere Zeeuwse gemeenten voeren we de Regionale Mobiliteitsstrategie (RMS) uit. Op basis hiervan voeren we maatregelen uit die de infrastructuur van het openbaar vervoer verbeteren, zoals het realiseren van hubs en opstappunten. We hebben een verkeers-en vervoersplan. In de uitvoeringsagenda staat wat we concreet uitvoeren. We zetten in op 30 km/u zones in de kernen, zoals op de Scheldeboulevard te Terneuzen of Kinderdijk te Axel.

Ook willen we inzetten op duurzame mobiliteit, zoals het verbeteren van de laadvoorzieningen en het stimuleren van deelmobiliteit. Naast het openbaar vervoer en de auto is de fiets een belangrijk vervoersmiddel. We stimuleren en faciliteren het gebruik van de fiets. Door meer mensen op de fiets te krijgen hopen we de gezondheid van onze inwoners te verbeteren. Tegelijkertijd zetten we stappen in verduurzaming en bereikbaarheid.

Gemeente Terneuzen

6/33 4

Veiligheid Zoals altijd zetten we ons in voor veiligheid. Buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) zijn aanwezig in de kernen. En we zorgen ervoor dat we voorbereid zijn op incidenten en rampen door onze hulpverleningsvoorzieningen op peil te houden. Asielopvang en opvang ontheemden uit Oekraïne De asielopgave in Nederland is nog steeds groot. Er zijn niet genoeg opvangplekken. Wij nemen daarin als gemeente onze verantwoordelijkheid. Aan Handelspoort 1 bereidt het Centraal Orgaan Asielzoekers een regionale opvanglocatie voor. Hierin wordt plaats gerealiseerd voor tweehonderd asielzoekers. Totdat deze nieuwe locatie beschikbaar is, blijft de noodopvanglocatie in de voormalige bibliotheek open. Ook ontheemden uit Oekraïne blijven we onderdak bieden. Ongeveer 425 Oekraïners hebben we op verschillende locaties in onze gemeente gehuisvest. Programma Zorg & gezondheid Een goed leven is gezond leven. Daarom zetten we in op een gezonde gemeente. We vinden het belangrijk dat iedereen mee kan doen in de samenleving. We zetten het huidige beleid voort. Zo blijven we binnen het minimabeleid werken met de norm van 120% van de toepasselijke bijstandsnorm. We investeren in de gezondheid van jongeren en continueren we in samenwerking met Nucleuszorg de inzet van de Praktijkondersteuner HuisartsenJeugd (POH-J).

Positieve gezondheid Vanuit het principe van Positieve Gezondheid stimuleren we dat mensen keuzes maken om hun gezondheid te bevorderen en te behouden. Op deze manier hebben inwoners zelf regie op hun leven en zorgen we ervoor dat ze langer zelfredzaam zijn. Deze manier van naar gezondheid en vitaliteit kijken is ook een belangrijk onderdeel van het Gezond en Actief Leven Akkoord, Kerngezond en de verdere uitwerking van het Integraal Zorgakkoord. Door deze akkoorden werken we met meer partners samen wat een positief effect heeft op onze inwoners. Integraal Zorg Akkoord (IZA) en Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) We voeren de afspraken uit het IZA en GALA uit. Ook lopen er gesprekken over het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). Belangrijke onderdelen uit deze akkoorden zijn ketenaanpakken voor overgewicht (jong – JOGG = Jongeren op Gezond Gewicht – en oud), een kansrijke start, valpreventie, welzijn op recept en eenzaamheid. Daarnaast zetten we in op het verbeteren van de samenwerking tussen de zorg en het sociaal domein, het creëren van laagdrempelige gezondheidszorg voor mensen met psychische problemen en het maken van een sterke sociale basis. Sport Om gezond te blijven, is beweging belangrijk. We zoeken naar manieren om sport en beweging te bevorderen. We implementeren het Sportakkoord en introduceren nieuwe manieren van bewegen.

Tegelijkertijd houden we onze sportfaciliteiten, zoals zwembaden, op peil. Doorbraakmethode De doorbraakmethode is inmiddels een werkwijze die we structureel toepassen binnen onze gemeente. Deze methode geeft ons de mogelijkheid om naar de totale hulpvraag van inwoners te kijken en met deze inwoner naar oplossingen te zoeken, los van de gangbare procedures. De doorbraakmethode zorgt voor het centraal stellen van het perspectief van

Gemeente Terneuzen

7/33 5

burgers met ingewikkelde problematiek. We kunnen op deze manier mensen zo snel mogelijk weer regie op hun eigen leven teruggeven. Door deze methode samen met zorgaanbieders toe te passen, werken we toe naar een effectievere en efficiëntere zorg en ondersteuning. Hervormingsagenda Jeugd De Hervormingsagenda Jeugd moet leiden tot verbetering van de hulpverlening en een financieel beheersbaar en duurzaam jeugdstelsel. De agenda loopt tot 2028. Het Rijk, gemeenten, zorgaanbieders, zorgprofessionals en cliëntorganisaties zijn samen verantwoordelijk voor het uitvoeren van de agenda. De afspraken in de Hervormingsagenda zijn verwerkt in de regiovisie jeugdhulp Zeeland 2023-2028. We werken de komende jaren aan de ontwikkeling van een Stevig Lokaal Team (SLT) en het uitbreiden of vormgeven van vrij toegankelijke voorzieningen. Ontwikkelingen in de Wmo Door de vergrijzing hebben we te maken met steeds meer ouderen. Daardoor verwachten we een toename in de vraag naar voorzieningen vanuit de Wmo 2015. De inkomensafhankelijke eigen bijdrage is door het Rijk uitgesteld naar 2027. De verwachting is dat de bijdrage een rem zal zetten op het aantal aanvragen, maar dit moet zich in de praktijk nog uitwijzen. Vanaf 2026 werken we met vernieuwde contracten waarmee we meer kunnen sturen op de kwaliteit van het zorgaanbod. Programma Jeugd & Onderwijs De jeugd heeft de toekomst.

Daarom investeren we in de toekomst van onze jongeren. Op deze manier houden we de vitaliteit en leefbaarheid van onze omgeving op peil. Een belangrijke ambitie is de ontwikkeling van de Campus Terneuzen. Onderwijscampus Campus Terneuzen wordt de plek voor jongeren in onze gemeente. Een plek waar ze niet alleen naar school gaan, maar ook kunnen deelnemen aan activiteiten daarbuiten. Een plek waar jongeren hun onderwijscarrière kunnen voortzetten door na de middelbare school door te groeien naar beroepsonderwijs, waar ze elkaar kunnen ontmoeten en samen kunnen (op)groeien. En een groene plek waar ook de omgeving van kan meegenieten om er vrije tijd door te brengen en waar bedrijven kunnen investeren in hun toekomstige werknemers. Met de realisatie van deze onderwijscampus willen we passend en toekomstbestendig onderwijs voor de regio behouden en verder ontwikkelen. Met onderwijspartners werken we nauw samen in de verdere uitwerking van de campus. Voor de realisatie van de campus verwerven we de benodigde percelen en verplaatsen we enkele sportverenigingen. Onderwijshuisvesting In september 2024 stelde u het Integraal Huisvestingsplan (IHP) onderwijs vast. Hierin namen wij de beoogde bedragen ten behoeve van nieuwbouw en renovatie voor onderwijshuisvesting op voor de periode tot en met 2028.

Wij vervangen twee lokalen op de Prins Willem van Oranjeschool in Terneuzen, starten een scenario onderzoek naar nieuwbouw of renovatie in Koewacht en Zaamslag, onderzoeken hoe we de Regenboog in Terneuzen in stand kunnen houden en starten een onderzoek naar de onderwijshuisvestingssituaties in Othene en Axel. Ontmoetingsplekken De afgelopen jaren hebben we veel gedaan om de speerpunten van het beleidsplan speelvoorzieningen te realiseren. De focus lag onder andere op het clusteren en vernieuwen

Gemeente Terneuzen

8/33 6

van de speelvoorzieningen en het verbeteren van het onderhoud aan onze speeltoestellen. Toch zijn we nog niet op het gewenste niveau. De komende periode zetten we verder in op een inhaalslag en de speelgelegenheden verder te verbeteren en vernieuwen. Programma Klimaat & Duurzaamheid We verduurzamen onze omgeving. We investeren in klimaatadaptatie en stimuleren de transitie naar een toekomst met meer duurzame industrie. Maar ook dichtbij kunnen we veel doen. We verduurzamen ons vastgoed, investeren in maatregelen om de particuliere woningvoorraad te verbeteren en vergroenen de buitenruimte. De wijk Noordpolder in Terneuzen wordt een voorbeeld van wat we op het vlak van klimaatadaptatie kunnen bereiken. Verduurzaming gemeentelijk vastgoed We verduurzamen onze gemeentelijke gebouwen. Bij sommige is de netcongestie een probleem, en leidt dat tot aanschrijvingen van de RUD. Maar naast de minimale maatregelen uit de Erkende Maatregelen Lijst verwachten we een aantal grote verduurzamingsprojecten nu toch uit te kunnen voeren. Het Sportcentrum Vliegende Vaart voorzien we van nieuwe installaties die geschikt zijn om in de toekomst om te schakelen naar gasloos. En voor het gemeentehuis bereiden we de verduurzaming voor, zowel voor isolatie, verlichting als de installaties.

Het gebouw voor Toonbeeld en Kinderopvang Zeeuws Vlaanderen willen we voorzien van een volledig nieuwe, goed geïsoleerde buitenschil en nieuwe installaties. Met deze grote investering zal de huidige locatie klaar zijn voor de toekomst. Regionale Energiestrategie (RES) Zeeland en Transitievisie Warmte Vanaf 1 januari 2025 zijn wij centrum gemeente voor de Samenwerkende Gemeenten Duurzaamheid en de Regionale Energiestrategie. Wij ondersteunen deze samenwerkingen en dragen ook daarmee actief bij aan de energie- en duurzaamheidstransitie. Belangrijk voor de energietransitie zijn de Regionale Energiestrategie (RES) Zeeland 2.0 en de Transitievisie Warmte. De afspraken die hierin staan, voeren we de komende jaren uit. We maken hiervoor wijkuitvoeringsplannen en een warmteprogramma. North Sea Port onderzoekt met Smart Delta Resources de verdere opzet en uitrol van een restwarmtenet in de Kanaalzone. Rijksenergieprojecten Er lopen diverse grote rijksprojecten in onze gemeente. Denk aan waterstofinfrastructuur, netinfrastructuur en de verkenningen rond de komst van mogelijke kerncentrales. We werken hierin nauw samen met het Rijk. Hierdoor zorgen we ervoor dat de industrie en het middenen kleinbedrijf sneller kunnen verduurzamen.

Wij zien het als onze primaire verantwoordelijkheid om de belangen van onze inwoners en bedrijven stevig te behartigen, daar waar het onder andere gaat om veiligheid en leefbaarheid. Ook zorgt dit voor voldoende mogelijkheden om aanpassingen te doen in onze gebouwde omgeving en draagt het bij aan een gunstig vestigingsklimaat voor bedrijven. Water De beschikbaarheid van zoet water staat in Zeeland onder druk door toenemende verzilting van ons grondwater. Dit vormt een steeds grotere uitdaging in onze gemeente omdat zowel de landbouw als de industrie afhankelijk zijn van voldoende schoon en zoet water voor hun bedrijfsvoering en verduurzaming. In tijden van droogte willen we kunnen beschikken over voldoende zoet water. Daarom willen we in natte perioden lokaal zo veel mogelijk regenwater opvangen en in de bodem laten

Gemeente Terneuzen

9/33 7

zakken. Dit bereiken we door hemelwaterafvoeren af te koppelen van het riool, aanleg van wadi's en het vervangen van verhardingen door waterdoorlatende verhardingen of groen. Dit draagt ook bij aan het versterken van de biodiversiteit en het verminderen van hittestress. Hiermee sluiten we aan bij de Klimaat Adaptatie Strategie Zeeland (KASZ) Natuur Ons doel is om te komen tot een robuust groen netwerk dat positieve effecten heeft op de brede welvaart. Zowel Europees als landelijk hebben we wettelijke opgaven voor natuurherstel. We stellen een bosvisie op met verkenningen waar we bos willen (door)ontwikkelen en waar juist niet. De Europese, landelijke en provinciale ambities en opgaven voor bos nemen we hierin mee. Met koppelingsgebieden, buurtbossen en groene routes stimuleren we gezond gedrag zoals spelen, bewegen en recreëren. Binnen de regiodeals werken we hier binnen het North Sea Port District en met diverse partners aan. Programma Economie & Arbeidsmarkt Onze gemeente bruist van economische activiteit, met tal van bedrijven in de regio. We willen aantrekkelijk blijven voor zowel huidige als toekomstige bedrijven en werknemers. Daarom stimuleren en faciliteren we economische groei. Bedrijventerreinen Veel van de economische activiteit vindt plaats op onze bedrijventerreinen. Deze zijn bijna allemaal volledig in gebruik.

We investeren in de uitbreiding van capaciteit en we verduurzamen onze bedrijventerreinen. Verduurzaming vindt onder andere plaats door uitvoering van het project VerBeTer. We werken acties uit die we samen met de bedrijven in beeld hebben gebracht. Door hierin samen te werken, komen we makkelijker tot het uitvoeren van meer verduurzamingsmaatregelen. Arbeidskrachten We blijven ons inzetten om arbeidskrachten naar onze regio te trekken, dit doen we in nauwe samenwerking met bedrijven en andere overheden. Een cruciale voorwaarde hierbij is dat er voldoende betaalbare woningen en voorzieningen beschikbaar zijn. De gemeente ondersteunt het aantrekken van werknemers via het Grensinformatiepunt Scheldemond en het Zeeland International Center. Programma Goed bestuur De gemeente Terneuzen is zichtbaar, benaderbaar en integer. We zijn een inclusieve gemeente, wat we benadrukken door de regenboogvlag te hijsen en te zorgen voor toegankelijkheid van onze gebouwen en evenementen. We staan dicht bij onze inwoners, we vinden het belangrijk dat we weten wat er speelt in onze kernen. Daarom zoeken we actief contact, zowel digitaal als persoonlijk om te weten wat er bij hen leeft. Veel van de maatschappelijke opgaven kunnen we niet alleen oppakken. We werken daarom samen met andere partijen zoals overheden, bedrijven en maatschappelijke instanties aan vraagstukken.

De uitdagingen die op ons afkomen zijn groot en niet altijd te voorspellen, de beschikbaarheid van voldoende capaciteit heeft steeds onze aandacht. We moeten daarom soms keuzes maken of zoeken naar innovatieve oplossingen. Daarbij kijken we ook steeds hoe we ons werk nog efficiënter kunnen doen. Burger- en overheidsparticipatie We hechten veel waarde om direct van onze inwoners te horen wat er leeft en wat ze belangrijk vinden. Dat ze de gelegenheid krijgen om hun stem te laten horen en hun

Gemeente Terneuzen

10/33 8

belangen kenbaar te maken. Wij moedigen hen aan om mee te denken over nieuwe plannen en eigen initiatieven aan te dragen. We zoeken steeds naar manieren om alle verschillende inwoners in onze gemeente te bereiken, dus ook jongeren of inwoners die digitaal minder vaardig zijn. We investeren in de toekomst door jongeren kennis te laten maken met de gemeente en inzicht te geven in hoe de gemeente en de politiek werkt. Bestuurlijke samenwerking Complexe maatschappelijke opgaven kunnen we niet alleen oplossen, we blijven daarom investeren in samenwerking met andere partners. We werken in verschillende netwerken samen; binnen de regio via de Strategisch Regiovisie Zeeuws-Vlaanderen, binnen Zeeland via het Overleg Zeeuws Overheden en met het Rijk via de Regio Deals en het Nationaal Programma Vitale Regio's. Ook leren we graag van soortgelijk gemeenten hoe zij vraagstukken oppakken, bijvoorbeeld via het netwerkverband van middelgrote gemeenten (M50) of het netwerk van gemeenten met een regionaal ziekenhuis. Ook over de grens werken we samen, zo is het NOVEX-gebied North Sea Port District van grote meerwaarde om gezamenlijk op te trekken op grensoverschrijdende vraagstukken. Regio Deals We participeren als gemeente in verschillende Regio Deals. In 2024 is de Regio Deal North Sea Port District gestart.

Het doel is om de brede welvaart te vergroten in en rond het grensgebied van North Sea Port District, onder meer in Terneuzen. In deze deal werken we aan een gezonde leefomgeving, het aantrekken van talent en het vergroten van onze bereikbaarheid. In de zesde en laatste tranche van de Regio Deal heeft Zeeuws-Vlaanderen samen met de provincie een aanvraag ingediend voor ‘Mensen, Ruimte en Vitaliteit’, deze Regio Deal werken we verder uit en gaat vanaf 2026 van start. Subsidies Het verenigingsleven in onze gemeente is afhankelijk van subsidies om hun activiteiten uit te voeren. We zien een terugval in vrijwilligers die een rol kunnen spelen in deze verenigingen, daarom moeten zij meer financieren vanuit de subsidie. Sinds vorig jaar indexeren we alle subsidies met het VZG-percentage. We hebben vorig jaar ook de subsidiegrondslagen aangepast en voor dit jaar zullen we alle subsidies indexeren. Uit een specifieke verkenning die we uitvoerden voor onze gemeente blijkt dat de EU ons veel kansen biedt voor samenwerking en financiering. Diverse beleidsthema’s en onze grensligging sluiten goed aan bij Europese programma’s. We willen de Europese mogelijkheden als gemeente meer benutten. We gaan daarom vanuit onze organisatie aan de slag met een gerichtere aanpak en inzet hierop.

Dat doen we onder mee door een proactiever contact met (mogelijke) projectpartners en een continue verkenning van (subsidie)mogelijkheden. 4. Financiële uitgangspositie Voor de kaderbrief nemen we het begrotingsresultaat 2025 tot en met de 4e perioderapportage als beginstand. We gebruiken de basisuitgangspunten die te vinden zijn in bijlage 2 voor het maken van de begroting 2026 en de meerjarenraming 2027-2029. Deze percentages zijn geactualiseerd naar meest recente ontwikkelingen. Ook pasten we aantallen aan de actualiteit aan. We leggen de basisuitgangspunten elk jaar in de kaderbrief ter besluitvorming aan uw raad voor. Aanpassing van basisuitgangspunten heeft in de meeste gevallen financiële gevolgen.

Gemeente Terneuzen

11/33 9

Vanaf 2026 was er sprake van het zogenaamde ‘financieel ravijn’. Landelijk krijgen de gemeenten minder middelen van het Rijk in 2026 ten opzichte van 2025. De in april verschenen Voorjaarsnota 2025 van het Rijk laat zien dat er voor de jaren 2026 en 2027 incidentele en structurele middelen zijn toegekend. Hierdoor is het ravijn doorgeschoven naar 2028. Het Rijk verwerkt deze mutaties in de meicirculaire. Bij het onderdeel voorjaarsnota Rijk gaan we hier verder op in. Hieronder brengen we de financiële gevolgen van de basisuitgangspunten in beeld. Deze lichten we onder de tabel één voor één toe. Wat opvalt, is dat we geen reëel sluitend meerjarenperspectief hebben. Op basis van de basisuitgangspunten en de informatie die we op dit moment weten, verwachten we voor de jaren 2026 en 2027 een positief begrotingsresultaat. Voor de jaren 2028 en 2029 verwachten we een negatief begrotingsresultaat. Dit hangt ook samen met het verschuiven van het financieel ravijn van 2026 naar 2028. Er blijft in deze jaren nog een stevige opgave staan. Zeker op het gebied van jeugdzorg om te komen tot een kostenbeheersing. Bij het maken van de begroting 2026 bekijken we het meerjarenperspectief financieel verder. Net als vorige jaren is het uitgangspunt en doel een reëel sluitende meerjarenbegroting.

We vinden een gezonde financiële huishouding namelijk belangrijk om op een goede manier onze doelen te kunnen realiseren. Begrotingsresultaat (x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Stand voor kaderbrief 2026-2029

-1.436

-1.389

-3.413

-3.413

1.923

2.937

2.500

2.154

487

1.548

-913

-1.259

Stijging kosten jeugdhulp

-4.792

-5.998

-6.320

-3.959

Overige mutaties programma's

-2.586

-2.211

-1.770

-2.059

Subtotaal Mutaties

-7.378

-8.209

-8.090

-6.018

Stand na mutaties programma's

-6.891

-6.661

-9.003

-7.277

1.839

1.839

1.839

1.839

Doorrekening uitgangspunten: Doorrekening kaders incl. verbonden partijen (excl. IJZ) Subtotaal doorrekening uitgangspunten Mutaties:

Dekking: ZEH Dividend verhoging van 50% naar 75% Afbouw regeling ZEH dividend

0

-788

-1.577

-2.365

Subtotaal Dekking

1.839

1.051

263

-526

Totaal

-5.052

-5.610

-8.740

-7.803

Begrotingsresultaat (x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Stand voor voorjaarsnota

-5.052

-5.610

-8.740

-7.803

Jeugd

3.606

3.461

-1.275

-1.175

Gemeentefonds

2.869

3.096

3.125

3.428

Plafond BTW compensatiefonds

-150

-430

-520

-520

Uitstel vervanging abonnementstarief

975

Voorjaarsnota

Totaal Voorjaarsnota

7.300

6.127

1.330

1.733

Totaal

2.248

517

-7.410

-6.070

Gemeente Terneuzen

12/33 10

Toelichting op de tabel In de eerste regel van deze tabel ziet u de beginstanden van het begrotingsresultaat in de jaren 2026 tot en met 2029 volgens de 4e perioderapportage 2025. Wij lichten hieronder de mutaties uit de tabel toe. Doorrekening kaders In dit onderdeel rekenden we de basisuitgangspunten door die te vinden zijn in bijlage 2. Het gaat om meerjarige aanpassingen van indexeringen op basis van de CEP 2024 voor de onderdelen salarissen/inhuur, subsidies en materiële kosten. Daarnaast betreft het een verhoging van inkomsten door aanpassing van belastingopbrengsten (naar 2,7%) en opbrengsten sportaccommodaties. Ook namen we de aanpassingen mee in het nieuwe jaar 2029 ten opzichte van het laatste jaar in de kaderbrief 2025-2028. Het gaat hier vooral om mutaties op kapitaallasten en de algemene uitkering. Daarnaast pasten we de rente aan op basis van onze actualisatie van de financieringsbehoefte. Tenslotte hielden we ook rekening in de doorrekening met aanpassingen in het investeringsprogramma 2026-2029. Voor dit programma verwijzen we naar onderdeel 7 van deze brief. Verbonden partijen inclusief VZG-richtlijn Onze verbonden partijen zijn aan-z, Dethon, CVV, GGD, RUD Zeeland, VRZ, OLAZ en Sabewa Zeeland. Voor deze verbonden partijen is de VZG-richtlijn (-2,2% in 2026) van toepassing.

Daarnaast zijn er verbonden partijen, zoals de GGD en aan-z, die door een andere verhouding loon/materieel (dan 67,7/33,3) aanspraak kunnen maken op een extra percentage op basis van de voor hen geldende verhouding. Voor deze onderdelen namen we uit voorzichtigheidsprincipe in plaats van de VZG-richtlijn een indexatiebedrag van 2,0 % op. Stijging kosten jeugdhulp Door de in 2023 gepubliceerde Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie Besluit Begroten en Verantwoorden gemeenten en provincies raamt/verantwoordt de GGD de kosten van de jeugdhulp niet meer in hun begroting en jaarrekening. Dit gebeurt bij de gemeente. De gemeente is verantwoordelijk voor de rechtmatigheid van uitgaven door het afgeven van de toewijzingsbeschikkingen. Op dit moment loopt de voorbereiding op een nieuwe aanbesteding jeugdhulp voor de jaren 2026 en 2027. De financiële uitkomsten van deze aanbesteding zijn nog onzeker. De uitgaven voor 2026 zijn gebaseerd op een prognose die wij hebben ontvangen van de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland. Deze prognose bestaat uit een prijsindex ten opzichte van 2025 van ca. 4% en een index van 10% voor de nieuwe aanbesteding. Voor de aanbesteding wordt een kostprijsonderzoek gedaan. We verwachten de uitkomsten van het kostprijsonderzoek begin juni 2025. Dan hebben we ook meer zekerheid over de tarieven van 2026 en 2027 en daarmee ook over de kosten van de jeugdhulp.

Voor 2028 en verder zal in 2025 ook een aanbesteding worden opgestart waarbij zal worden gewerkt met nieuwe producten en diensten. Omdat we onvoldoende zekerheid hebben over de ontwikkeling van de jeugdkosten vanaf 2027 zijn de kosten van de jeugdhulp over 2027 t/m 2029 gebaseerd op de prognoses welke de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland begin februari 2025 heeft aangeleverd. Zodra we meer informatie hebben over de uitkomsten van de aanbestedingen zullen we dit bekend maken en doorrekenen in de begroting 2026.

Gemeente Terneuzen

13/33 11

Overige mutaties in de programma’s De mutaties in de programma’s betreffen mutaties die wij moeten doorvoeren vanuit wet- en regelgeving. Daarnaast betreft het mutaties in de lijn van het bestuursakkoord 2022-2026 ‘Goed leven in Terneuzen. Verder bouwen aan een duurzame toekomst’. De belangrijkste overige mutaties in de programma’s zijn: Programma Wonen & leefbaarheid • Ontwikkeling en uitvoering kunst en cultuur (structureel) • Cultureel erfgoed en monumenten/compensatie vleermuizen (structureel) • Eisen brandveiligheid gebouwen (2028)

€ - 510.000 € - 125.000 € 300.000

Toelichting ontwikkeling en uitvoering kunst en cultuur Voor verschillende onderdelen op het gebied van kunst en cultuur nemen we in 2026 een bedrag op van € 510.000, in 2027 van € 619.000, in 2028 van € 628.000 en in 2029 van € 637.000. Hieronder vallen Porgy en Bess/PIT professionalisering (structureel € 200.000) en het begrotingstekort van Toonbeeld (structureel € 100.000). Voor het verhogen van en extra budget voor aanvragen van nieuwe initiatieven is structureel € 210.000 opgenomen. Vanaf 2027 is extra budget voor de ontwikkeling en uitvoering van kunst en cultuur opgenomen van structureel € 100.000. Toelichting eisen brandveiligheid gebouwen We schuiven de werkzaamheden naar voren vanuit 2028 naar 2025. In 2028 levert dit een voordeel op van € 300.000. De hogere kosten in 2025 van € 300.000 verwerken we in een perioderapportage 2025. Programma Zorg & gezondheid • Inkomensafhankelijke bijdrage Wmo uitgesteld (2026) • Minimabeleid (vanaf 2027) • Woningaanpassingen Wmo (structureel) • Dementievriendelijk Terneuzen (structureel)

€ - 1.200.000 € - 150.000 € - 150.000 € - 100.000

Toelichting Inkomensafhankelijke bijdrage Wmo uitgesteld De invoering van de inkomensafhankelijke bijdrage voor maatwerkvoorzieningen binnen de Wmo is uitgesteld naar 2027. We hadden rekening gehouden dat er voor 2026 hogere inkomsten als gevolg van de invoering van deze bijdrage waren opgenomen. Ook verwachten wij door de invoering van deze inkomensafhankelijke bijdrage er minder uitgaven zouden zijn. Doordat de invoering is doorgeschoven draaien we dit terug. Toelichting Minimabeleid De extra middelen voor minimabeleid die ingezet zijn uit het bestuursakkoord tot en met 2026, zijn vanaf 2027 structureel verwerkt voor een bedrag van € 150.000. Toelichting Woningaanpassingen Wmo Vanwege het uitstellen van de invoering van de inkomensafhankelijke bijdrage en de kostenstijgingen/inflatie bij werken door o.a. aannemers, verwachten we meer kosten voor het onderdeel 'woningaanpassingen' binnen de Wmo. Voor 2026 en 2027 nemen we € 150.000 op, vanaf 2028 een bedrag van € 100.000.

Gemeente Terneuzen

14/33 12

Toelichting Dementievriendelijk Terneuzen We willen van Terneuzen een dementievriendelijke gemeente maken. Vanaf 2026 nemen we hiervoor middelen op: 2026: € 100.000, 2027: € 63.000, 2028: € 66.000 en in 2029 € 69.000. Programma Klimaat & duurzaamheid • Compensatie vleermuizen (vanaf 2026)

€ - 300.000

Toelichting Compensatie vleermuizen Als gemeente zijn we verplicht om de vleermuizen te beschermen. Provincie breed onderzoeken we wat we hiervoor kunnen maar ook moeten doen. Nu al is bekend dat dit de komende jaren een forse investering van onze gemeente vraagt. We nemen hiervoor de volgende bedragen op: 2026: € 300.000, 2027: € 150.000, 2028: € 75.000 en in 2029 € 25.000. Programma Economie & arbeidsmarkt • Programma Goed bestuur • Bestuurlijke samenwerking (vanaf 2027)

€ - 100.000

Toelichting Bestuurlijke samenwerking Vanaf het bestuursakkoord 2022-2026 is ingezet op het versterken en benutten van bestuurlijke samenwerking. Deze inzet loont; we werken samen in allerlei netwerken, we zijn beter in beeld bij het Rijk en werken goed samen in regio. Vaak gaat het om indirecte resultaten; maar dat we nu als regio onderdeel zijn in het Nationaal Programma Vitale Regio en Regio Deal(s) binnen weten te halen zijn concrete resultaten. Overhead • Kapitaallasten (vanaf 2027), gemiddeld

€ - 600.000

Toelichting Kapitaallasten Dit zijn investeringen die niet eerder in het investeringsprogramma zijn opgenomen. De afschrijvingslasten van deze extra investeringen berekenden we op structureel € 600.000 afgerond. Algemene dekkingsmiddelen • Parkeerbelasting (structureel)

€ - 202.000

Toelichting parkeerbelasting We verwachten minder inkomsten op de parkeerheffing, parkeergelden garages Oostkolk en Theaterplein. Onderuitputting kapitaallasten We zien de afgelopen jaren onderuitputting bij exploitatie- en investeringsbudgetten. Onderuitputting ontstaat vooral door optimisme bij het plannen en het op momenten ontbreken van voldoende capaciteit in de uitvoering. Door onverwachte omstandigheden lukt het vaak niet om alles te doen wat we vooraf hebben bedacht. Denk bijvoorbeeld aan een stroever lopend bestuurlijk traject. Of een medewerker wisselt van functie waardoor er beperkte capaciteit is.

Gemeente Terneuzen

15/33 13

Het ramen van onderuitputting is volgens de minister in het Besluit Begroten en Verantwoorden niet (meer) toegestaan. De Tweede Kamer heeft een motie aangenomen, om er voor te zorgen dat dit wel wordt toegestaan. Wij hebben met de toezichthouder onze stelpost onderuitputting kapitaallasten besproken. Wij kunnen het bedrag onderbouwen (€ 1.500.000). Omdat de stelpost onderbouwd is, is het volgens het BBV een optie om dit wel op te nemen in de begroting. Daar was de toezichthouder het mee eens. We zetten dit bedrag in als dekking in de begroting. Begrotingscirculaire 2026 Van de Provincie Zeeland (onze toezichthouder) ontvingen wij de Begrotingscirculaire 2026. In deze circulaire informeert de toezichthouder ons over actuele onderwerpen en geeft zij duidelijkheid over hoe zij onze meerjarenbegroting beoordelen. Wij lichten een aantal onderwerpen hieronder nader toe en geven waar dit nodig is de impact voor onze gemeente: Dividend ZEH NV en GBE Aqua BV De Zeeuwse gemeenten ontvangen de komende jaren dividenden vanuit de Zeeuwse Energie Houdstermaatschappij (ZEH). In het ondernemingsplan geeft ZEH een inschatting van de te verwachten dividenduitkeringen. Zoals in het ondernemersplan ZEH 2025 is aangekondigd zijn de dividenduitkeringen naar beneden bijgesteld.

De komende jaren gaat het om de volgende uitkeringen: 2026: € 175 miljoen 2027: € 155 miljoen 2028: € 100 miljoen 2029: € 100 miljoen De toezichthouder geeft aan dat tot een maximum van 75% van ons aandeel van € 100 miljoen dividenduitkering als structureel dekkingsmiddel in de begroting kan worden opgenomen. Daartegenover staat een risico dat afgedekt dient te worden in de risicoparagraaf. De toezichthouder acht het van belang dat de totale risico’s minimaal gedekt worden door het weerstandsvermogen. Tot voor kort mochten we een maximum van 50% van ons aandeel van € 100 miljoen dividenduitkering verwerken als structureel dekkingsmiddel. Het verhogen van het percentage naar 75% zorgt voor een positieve structurele mutatie in de kaderbrief van € 1.839.000. ZEH Dividend (x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

ZEH dividend totaal

175.000

155.000

100.000

100.000

Aandeel ZEH dividend Terneuzen (7,357%)

12.875

11.403

7.357

7.357

Inzet structureel dividend (75% van 100 miljoen)

5.518

5.518

5.518

5.518

Restant naar algemene reserve

7.357

5.886

1.839

1.839

De dividenden van ZEH zijn eindig en lopen vooralsnog tot eind 2033. De toezichthouder vraagt u aan te geven hoe stapsgewijs de structurele inzet van het dividend richting 2033 naar 0 teruggebracht kan worden. Vanaf de begroting 2027 bouwen we de structurele inzet van de dividenduitkering als dekkingsmiddel in 7 kleine stapjes af, zodat in 2033 dekking op een andere wijze is gerealiseerd. De bedragen in de regel afbouwschema in de onderstaande tabel zouden dan

Gemeente Terneuzen

16/33 14

op een andere manier gedekt dienen te worden. Bijvoorbeeld door ombuigingen of het realiseren van hogere inkomsten. Afbouw in 7 stappen (x € 1.000) ZEH dividend

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

5.518

5.518

5.518

5.518

5.518

5.518

5.518

5.518

0

Afbouwschema

0

-788

-1.577

-2.365

-3.153

-3.941

-4.730

-5.518

0

5.518

4.730

3.941

3.153

2.365

1.577

788

0

0

Begrotingssaldo en SRE (structureel reëel evenwicht) De begroting wordt beoordeeld op basis van het wettelijke criterium van structureel en reëel evenwicht. Dit betekent dat de begroting 2026 of de meerjarenraming, uiterlijk in 2029, structureel en reëel moet sluiten. Naast het structureel en reëel evenwicht moet de begroting ook formeel in evenwicht zijn. Dit houdt in dat alle lasten gedekt zijn door baten. In de begroting kunnen we een tekort tonen op een of meerdere jaren. Indien we een begrotingstekort hebben (maar wel een positief structureel en reëel evenwicht), moet in het raadsbesluit opgenomen worden hoe we het tekort in het begrotingsjaar dekken, bijvoorbeeld met een onttrekking aan de algemene reserve. Surplus regeling Het inzetten van de surplus regeling is een financieel technische mogelijkheid om structurele tekorten te dekken. Hieronder lichten wij de surplus regeling en strikte voorwaarden nader toe. In het Gemeenschappelijk financieel toezichtkader zijn voorwaarden opgenomen om geld uit de algemene reserve te gebruiken als structureel dekkingsmiddel voor de exploitatie. Hierbij is van belang dat dit geld niet nodig is om risico’s af te dekken. Om van deze mogelijkheid gebruik te maken is het vereist dat we aantonen welk deel van de algemene reserve vrij inzetbaar is. Dit moeten wij doen door het toepassen van risicomanagement.

Op basis hiervan bepalen we welk deel van de algemene reserve vrij inzetbaar is. Wij merken op dat het GTK aangeeft dat het inzetten van de surplus regeling niet een ‘reddingsboei’ is om de (meerjaren)begroting structureel in evenwicht te brengen. De exacte hoogte van de mogelijke inzet bij de gemeente Terneuzen moet nog bepaald worden. We schatten dit in rond de € 4 miljoen. De toezichthouder heeft gemeld dat de jaarlijkse onttrekking van € 1,7 miljoen in de jaren 2024 – 2028 uit de bestemmingsreserve jeugd, die gevormd is bij de jaarrekening 2023, als incidenteel moet worden aangemerkt. Om een structurele dekking te realiseren, moet dit deel uitmaken van de surplus regeling. Wij stellen voor om bij het opstellen van de begroting 2026 te bekijken of we de bestemmingsreserve jeugd omzetten naar de algemene reserve om structureel in evenwicht te komen. Voorjaarsnota Rijk 2025 De Voorjaarsnota 2025 van het Rijk is een voorbode van de meicirculaire, die de gemeenten doorgaans op 31 mei ontvangen. Bij het onderdeel financiële uitgangspositie gingen wij al in op de inhoud van de voorjaarsnota. Op basis hiervan maakten we een inschatting van de gevolgen voor onze begroting. De echte gevolgen weten we pas bij het uitkomen van de meicirculaire. Half juni informeren we u per brief over de uitwerking van deze circulaire.

In die brief actualiseren we ook onze meerjarige financiële positie. Gemeente Terneuzen

17/33 15

Jeugd Het Rijk draagt bij aan de tekorten voor de jeugdzorg, onder andere op basis van de deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd via het rapport ‘Groeipijn’ en een verzachting van het ingroeipad maatregelen hervormingsagenda. De gemeenten worden pas met ingang van 2028 aangeslagen voor de maatregelen in het kader van de Hervormingsagenda Jeugd. Daar staat wel tegenover dat die taakstelling vanaf 2028 geen € 1 miljard bedraagt, zoals tot nu toe het geval was, maar € 1,5 miljard. Voor de eerste twee jaren is dit een flinke verlichting van de bezuinigingsopgave, maar bezuinigen blijft nodig. Daar komt bij dat de financiële zorgen vanaf 2028, met name bij de jeugdzorg, alleen maar toenemen. Gemeentefonds In 2026 daalt de vergoeding van het Rijk aan de gemeenten met ongeveer € 2,3 miljard door een aantal systeemaanpassingen in de algemene uitkering. Per saldo gaat het om bijna 3% van de totale uitgaven van de gemeenten. Het kabinet stelt een bedrag beschikbaar om de terugval in het gemeentefonds te dempen. Daarnaast zijn de accrescijfers geactualiseerd op basis van de recentste cijfers van het Centraal Planbureau (maart 2025). De inflatie voor 2025 valt bijna 1% hoger uit dan in de miljoenennota in september werd voorzien. Dat leidt tot een hogere inflatievergoeding voor gemeenten.

Btw compensatiefonds Gemeenten kunnen onder voorwaarden de btw die ze betalen declareren bij het btwcompensatiefonds. Dit fonds kent een plafond. Als gemeenten meer declareren dan in het fonds beschikbaar is, wordt het resterende bedrag betaald uit het gemeentefonds. Declareren ze minder, dan vloeit het overblijvende deel terug naar het gemeentefonds. Er blijft in 2024 € 241 miljoen minder over dan in 2023. We mogen het laatst gerealiseerde voordeel doortrekken in onze meerjarenbegroting. Omdat het voordeel lager is, passen we onze raming hierop structureel aan. Uitstel vervanging abonnementstarief Het kabinet is van plan om voor een aantal voorzieningen binnen de Wmo 2015, namelijk de voorzieningen waar nu het abonnementstarief voor geldt, een inkomensafhankelijke eigen bijdrage in te voeren. Het kabinet heeft aangekondigd de ingangsdatum verder te verschuiven naar 1 januari 2027. De uitname uit het gemeentefonds wordt voor dit onderdeel teruggedraaid. De voorjaarsnota geeft gemeenten op korte termijn wat lucht, maar die ademruimte is tijdelijk. Zeker is dat de bezuinigingsplannen nog niet de ijskast in kunnen. Er blijft in veel gemeenten nog een stevige opgave staan. Zeker op het gebied van jeugdzorg. Werk maken van de hervormingsopgave bij de jeugdzorg blijft noodzakelijk om te komen tot een kostenbeheersing.

Anders dreigen structurele tegenvallers, die andere beleidsterreinen onder druk zetten.

Gemeente Terneuzen

18/33 16

5. Risico’s en ratio’s Onderdeel van een solide gemeentelijke begroting is een goed zicht op mogelijke financiële risico’s. We willen de risico’s zo klein mogelijk houden. Financiële ratio's zijn verhoudingsgetallen of kengetallen die inzicht geven in de financiële situatie en de ontwikkeling van de gemeente. Risico’s De belangrijkste financiële risico’s voor de meerjarenbegroting 2026-2029 zijn: • Informatiebeveiliging en bedrijfscontinuïteit. Dit vraagt continue risicobeheersing, onder andere op het vlak van informatieveiligheid en cybersecurity, kritische processen, functies en bemensing bij onvoorziene omstandigheden. • Onzekerheid ten aanzien van lange termijn uitkeringen uit het gemeentefonds. In afwachting van de vorming van een nieuw kabinet is er vooralsnog geen lange termijn zekerheid over de te verwachten uitkering uit het gemeentefonds, wat de voorspelbaarheid van een meerjarenbegroting risicovol maakt. • PFAS vervuiling: In Zeeuws-Vlaanderen zijn er zorgen over PFAS-vervuiling, vooral in gebieden met industriële activiteiten of waar PFAS-houdend blusschuim is gebruikt. Het is belangrijk om proactief te zijn in het identificeren en aanpakken van mogelijke PFASvervuiling om toekomstige kosten en gezondheidsrisico's te beperken.

• Hogere bijdragen aan verbonden partijen door nieuw beleid, beleidswijzigingen of doorbelasting van hoger dan verwachte kosten door inflatie. • De oplopende kosten van het Sociaal domein en de Jeugdhulp in het bijzonder. Onder meer door een groter beroep op de jeugdhulp en stijgende kosten door inflatie. • Projectrisico’s Campus Terneuzen. Door de complexiteit en omvang van dit project monitoren we de voortgang en risicobeheersing continue. Ratio’s Voor de investeringen in het investeringsprogramma, zoals de campus en Totaalplan binnenstad, moeten we nieuwe geldleningen aangaan. De prognose van de financieringsbehoefte geeft aan dat we de volgende leningen moeten aantrekken: • 2026: € 25 miljoen • 2027: € 50 miljoen • 2028: € 30 miljoen • 2029: € 20 miljoen Om de gezondheid van de financiële positie van de gemeente te bepalen, gebruiken we de solvabiliteitsratio, de debt ratio en de netto schuld per inwoner. De belangrijkste is de solvabiliteitsratio. Deze geeft de verhouding weer tussen het eigen vermogen en het totale vermogen. Dit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. In 2026 is deze 37,4%. Volgens de signaleringswaarden van de provincie betekent dit een B, gemiddeld risicovol (A is minst risicovol, C is meest risicovol).

De debt ratio en de netto schuld per inwoner lichten we toe in bijlage 4 Overzicht indicatoren.

Gemeente Terneuzen

19/33 17

6. Investeringsprogramma 2026-2029 Het totale investeringsprogramma 2026-2029 met uitleg vindt u in bijlage 3. De nieuwe investeringen (vergeleken met de Investeringsbegroting 2025-2028) vanaf € 100.000 zijn: • Grondstoffenplan • Verhoging verduurzaming vastgoed • Verhoging nieuwbouw brandweerkazerne Sas van Gent • Cameratoezicht binnenstad • Verhoging gebiedsontwikkeling Sasse Poort Sas van Gent • Park IKC Westdorpe • Verhoging vervanging atletiekbaan • Verhoging (en verschuiving van 2025 naar 2026) herallocatie VDH Kringgroep en Handboogmaatschappij Westerschelde • Renovatie/verduurzaming Toonbeeld • Renovatie twee tennisbanen TV Axel • Investering toiletten voor mindervaliden/inclusie • Verlaging investering De Regenboog • Verduurzaming stadhuis • Inrichting kantoren • Tractie afvalinzameling – container uitzet vrachtauto • Uitbreiding De Koegors • Aanschaf hondenpoepzuiger • Verhoging machines, materiaal en tractiemiddelen afdeling Realisatie en Beheer Naast deze investeringen zijn er ook vijf posten die op PM staan. Dit betreft verduurzaming van scholen en het integraal huisvestingsplan (IHP) 2024-2028, de inrichting van het openbaar gebied, de verkeersmaatregelen voor de Campus en de herinrichting van het stadhuis. Op dit moment zijn hier nog geen bedragen voor te noemen. De investeringen in 2026 schrijven voor het eerst af in 2027.

De investeringen van het investeringsprogramma 2026-2029 leiden tot een structureel bedrag aan kapitaallasten van € 600.000 vanaf 2027. Uw raad stelt bij vaststelling van de begroting 2026 de kredieten voor de investeringen van het begrotingsjaar 2026 (de zogenaamde 1e jaarschijf) beschikbaar. Tot slot Ook de komende jaren blijven we ons inzetten om uitvoering te geven aan de ambities uit het bestuursakkoord ‘Goed leven in Terneuzen’. Bij het maken van de begroting 2026 werken we zo mogelijk aan een meerjarig positief begrotingsresultaat. We vernemen graag welke opdracht de raad aan het college geeft voor het opstellen van de begroting 2026. Met deze brief vertrouwen we erop dat we uw raad inzicht geven in de ambities, de kaders voor de begroting 2026 en de financiële positie voor de komende jaren. Met vriendelijke groet, Burgemeester en Wethouders van Terneuzen, gemeentesecretaris,

burgemeester,

S.I.L. (Steven) de Waal

H.J.A. (Erik) van Merrienboer

Gemeente Terneuzen

20/33 18

Bijlagen: 1. Basisuitgangspunten begroting 2025-2028 2. Investeringsprogramma 2026-2029 3. Overzicht indicatoren

Gemeente Terneuzen

21/33 19

Bijlage 1. Basisuitgangspunten Begroting 2026-2029 Voor het opstellen van de (meerjaren)begroting gelden onderstaande uitgangspunten. Uitgangspunten

Bron

2026

2027

2028

2029

Inwoners

Vaststelling CBS 01-01-2025

55.789

55.889

55.989

56.089

Woonruimten

28.030

28.235

28.440

28.645

Verbonden partijen

Regionale woonvisie Centraal economisch Plan, VZG richtlijn 2026

2,00%

3,60%

3,30%

3,30%

Belastingen en heffingen

Afgeleide CPI voor 2026

2,70%

2,00%

2,00%

2,00%

Rentepercentage nieuwe leningen

Marktinschatting Treasurer

2,75%

2,75%

2,75%

2,75%

Salarissen en inhuur personeel

Septembercir.2024, prijsindex beloning werknemers

1,20%

3,60%

3,90%

3,90%

Overige goederen en diensten

Septembercir.2024, prijsindex materieel

2,20%

2,20%

2,20%

2,20%

Subsidies

Centraal economisch Plan, VZG richtlijn 2026

2,00%

3,60%

3,30%

3,30%

Sportaccommodaties

Centraal economisch Plan, VZG richtlijn 2026

2,00%

3,60%

3,30%

3,30%

Toelichting uitgangspunten 1. Inwoners Het door het CBS vastgestelde aantal inwoners op 1 januari 2025 is 55.689. We houden rekening met een toename van het aantal inwoners van 100 per jaar. Dit is op basis van de prognoses reëel. De ambitie is dat het aantal inwoners gaat toenemen. 2. Woonruimten We ramen het aantal woonruimten inclusief recreatiewoningen in 2026 tot en met 2029 met een verhoging van 205 per jaar. Dit op basis van het in de regionale woonvisie opgenomen extra ambitieprogramma voor onze woningbouwopgave. Dit gaat om maximaal 75 extra woningen per jaar bovenop de reguliere uitbreidingsbehoefte van 120 extra woningen. 3. Verbonden partijen In Zeeland spraken we af dat we de verbonden partijen indexeren met de VZG-richtlijn. Deze is voor 2026 -/- 2,2%. We houden voorzichtigheidshalve rekening met een verhoging van +/+ 2% als bijdrage aan de verbonden partijen. Deze richtlijn wordt alleen gegeven voor het eerstvolgende begrotingsjaar. De verbonden partijen waarvan we de kaderbrief of begroting hebben ontvangen, hebben we verwerkt in deze kaderbrief. Vanaf 2027 ramen we volgens dezelfde systematiek van de VZG richtlijn. We ramen in de begroting onze bijdrage volgens de begroting(-swijzigingen) van de gemeenschappelijke regelingen. Deze begrotingen en begrotingswijzigingen leggen we apart aan de raad voor. De raad kan op deze begrotingen een zienswijze indienen. 4.

Lokale heffingen Uit het Bestuursakkoord 2022-2026 volgt dat we de lasten voor de inwoners met niet meer dan het jaarlijkse prijspeil willen corrigeren, behalve als meer noodzakelijk is. We passen de tarieven van de lokale heffingen in 2026 aan met de inflatiecorrectie volgens de landelijke afgeleide consumentenprijsindex (CPI). De stijging voor de begroting 2026 is hierdoor 2,7%. Omdat we rekening hielden met een stijging van 2%, leidt de verhoging naar 2,7% tot een financieel voordeel in onze begroting. Om sterke fluctuaties in het meerjarenperspectief te voorkomen, houden we vanaf 2027 rekening met een constante stijging van 2%.

Gemeente Terneuzen

22/33 20

Niet alle tarieven van de lokale heffingen passen we aan. Op basis van het huidige parkeerbeleid blijven de tarieven voor het parkeren in de parkeergarages (€ 1,40 per uur) en het straat parkeren (€ 1,60 per uur) gelijk. Ook het tarief van de bijdrage Bedrijven investeringszone (BIZ) blijft in 2026 gelijk. Daarnaast zijn er wettelijke tarieven van lokale heffingen die aan een maximumbedrag gebonden zijn. Denk aan leges voor een identiteitskaart en rijbewijs. Voor de tarieven voor de lijkbezorgingsrechten geldt dat we deze elk jaar opnieuw bepalen, waarbij het uitgangspunt 100% kostendekkend is. Voor de tarieven van de afvalstoffenheffing en de rioolheffing werken we toe naar kostendekkende tarieven in 2026. De definitieve berekening en afweging van de tariefstijging vindt plaats bij het opstellen van de begroting 2026. 5. Rente nieuwe leningen Volgens berekening van de financieringsbehoefte ramen we de volgende nieuwe geldleningen in de komende jaren. Hierbij vermelden we het rentepercentage zoals ingeschat op actuele informatie door de gemeentelijke Treasurer. Jaar

Lening

Rentepercentage

2026

€ 25.000.000

2,75%

2027

€ 50.000.000

2,75%

2028

€ 30.000.000

2,75%

2029

€ 20.000.000

2,75%

6. Salarissen en inhuur De cao voor gemeenteambtenaren loopt tot en met 31 maart 2025. Momenteel is er ligt er een voorstel bij de VNG. In afwachting van de vaststelling hiervan indexeren wij de salarissen (en inhuur) voor 2026 met 1,2% en voor de jaren 2027 (9 maanden) tot en met 2029 met de prijsindex overheidsconsumptie beloning werknemers uit het Centraal Economisch Plan februari 2024 van het Centraal Plan Bureau.). Voor de jaren erna ramen we volgens dezelfde systematiek. Het nieuwe loonbod geeft een positief effect op het begrotingsresultaat, dit verwerken we bij de begroting 2026. 7. Overige goederen en diensten Voor inflatie houden wij rekening met een verhoging van de budgetten voor overige goederen en diensten. Naast allerlei contacten, bijvoorbeeld voor ICT en onderhoud, vallen hieronder te diverse maken kosten onder. We hanteren hierbij de index van het Centraal Economisch Plan voor materieel. 8. Subsidies In deze kaderbrief indexeren we de subsidies met het VZG percentage. Dit betreft de subsidies die vallen binnen de reikwijdte van de Algemene subsidieverordening Terneuzen 2025. Vanaf 2025 doen we dat voor al deze subsidies. Dit is één van de aanbevelingen van het subsidieonderzoek 2023/2024. Subsidies die hiernaast voortkomen uit specifieke verordeningen worden afzonderlijk beschouwd. In werkelijkheid kan dit afwijken. 9.