2025-03-11 IC5 - Bijlage 2 Gesprekken door het land Onderdeel van Elke Regio Telt 2024

zitten de verschillen vooral in cultuur. Deze is in Zuid- en Oost-Drenthe echt

anders dan in de Achterhoek, Zeeuws-Vlaanderen of Zuid-Limburg. Maar

vergeet niet: we zitten allemaal aan elkaar vast (lees er zeker het spoken word nog eens op na). Niet alleen zit elke regio aan het Rijk vast, ook alle regio’s

onderling zijn verbonden aan elkaar. In de onderwerpen van de uitdagingen en

de behoeften in relatie tot het Rijk – die vertonen best veel overeenkomsten. Maak zeker onderscheid waar dit belangrijk is, maar zie ook de kracht van het, op sommige punten, niet groter maken dan ze zijn van de verschillen, om samen verder te kunnen komen.

31 | Gesprekken door het land

Houvast en plannen bij complexe vraagstukken, kan dat?

Sturen zonder grip vraagt iets van iedereen

Hoe complexer de vraagstukken, hoe groter de roep om concrete oplossingen

In elke regio hebben we het spoken word voorgedragen. Daarin staat: “Het

boomstam om zich aan vast te klampen. Daarbij zijn organisaties over het

niets. Sturen zonder grip, zaken uitproberen en daarvan leren zijn allemaal

lijkt te worden. En dat is logisch want in woelig water, zoekt iedereen naar een algemeen getraind als een soort probleemoplossingsmachines; organisaties

zijn er op ingericht om een probleem op een bepaalde manier te benaderen. Het instrumentarium van overheden is er vooral een van lineair werken; we gaan van A naar B, naar concrete oplossing C.

Bij de meeste regiodialogen overheerst het gevoel van “het moet anders”. Dat brengt een uitdaging met zich mee, want dat is best complex. En wanneer het complex wordt, werkt die lineaire manier van werken niet meer. Als er dan heel hard om concrete oplossingen geroepen wordt, gaat de oplossingsmachine

alleen maar harder draaien, op een manier die niet tot echte oplossingen leidt.

Sterker nog: bij complexe vraagstukken zíjn er meestal geen concrete

allerbelangrijkste: blijf in beweging, met alles wat je hebt.” Dat is niet voor

manieren om in beweging te blijven, en wat ons betreft een alternatief voor lang nadenken, langer onderzoeken en plannen schrijven. Die verandering is

er niet zomaar; dat vraagt iets van alle betrokkenen. Een van de deelnemers mailde ons na afloop van de dialoogsessie dat dit vraagt om ‘zelfbewustzijn,

reflectievermogen en het besef dat je een ander niet kunt veranderen, maar alleen jezelf.’ Dat betreft ambtenaren maar vooral ook bestuurders, en dat

mist ze op dit moment nog wel eens. De deelneemster schreef: “Je kunt van

alles aangaan en roepen en op poten zetten, en dat moet ook. Maar als je niet

ook bereid bent om uiteindelijk te beginnen met jezelf en jezelf te zien in die ander, dan kom je nergens.” Wij onderschrijven deze èn-èngedachte.

oplossingen7. In een complexe situatie is alles met elkaar verweven. Dat

Tijdens de regiodialoog werd opgeroepen tot mild zijn naar elkaar. Daarmee

stapsgewijs naar een oplossing toewerken. Tijdens de regiodialoog in de Kop

probeert, dit nu vaak sceptisch of kritisch gade geslagen wordt. Maar als je

bemoeilijkt het handelen. Je kunt het probleem niet definiëren en dan van Noord-Holland zei iemand: “Je plant je niet door een transitie heen.” Dat

kán op gespannen voet staan met het feit dat er momenteel gewerkt wordt aan een programmatische aanpak Elke Regio Telt! We zeggen bewust ‘dat kán’.

Het hoeft namelijk geen probleem te zijn; helderheid is enorm behulpzaam

bij het samen vooruitkomen. Maar er moet wel ruimte blijven om met die complexiteit om te gaan. In plaats van precies alles aan de voorkant te weten,

zullen we samen moeten sturen - zonder echt grip te hebben - door zaken uit te proberen en daarvan te leren. 7

Als de behoefte aan concreetheid blijft bestaan, zoek deze dan in concreet afgesproken processtappen, concrete contactmomenten met mensen om wie het gaat, concrete leerdoelen, concrete spelregels waarbinnen bewegingsruimte ontstaat. Door de concreetheid in dat soort zaken te zoeken, blijf je ook je ogen openhouden voor de kans dat er zomaar een concrete oplossing voorbijkomt die je gelijk toe kunt passen.

32 | Gesprekken door het land

wordt bedoeld dat als iemand, een afdeling of een organisatie iets nieuws echt samen wilt leren (en uiteraard is daarbij ruimte voor opbouwende kritiek), dan is mildheid een randvoorwaarde om in beweging te kunnen blijven.

Van sturing tot andere waarde komen of andersom? Een andere deelnemer mailde ons na afloop van de dialoogsessies dat

organisaties (met hun mensen, plannen, nota’s en agenda’s) gewend zijn om te sturen op bepaalde waarden. Deze persoon vraagt zich af of dat niet andersom moet: “Als we willen dat een systeem de waarden gelijkwaardigheid, menselijke

waardigheid en rechtvaardigheid produceert, welke sturingsprincipes horen

daar dan bij?” Tijdens de dialoogsessies hebben we hier een eerste stap in

gezet. We zijn op zoek gegaan naar waarden en wereldbeelden die onder de huidige manier van werken liggen en naar gewenste wereldbeelden en

waarden. Om van daaruit na te denken over welke systemische structuren deze waarden zouden kunnen creëren. Ook dat is wat ons betreft geen eenmalige exercitie, maar iets dat regio’s en Rijk samen regelmatig opnieuw kunnen doen.

Vergeet de mensen niet om wie het gaat! In lijn met het advies uit het rapport Elke Regio Telt! zijn de dialogen

voornamelijk ingestoken op de relatie tussen Rijk en regio. Dat is wat ons

betreft een professioneel gesprek. Dat neemt niet weg dat de feedback loop vanuit inwoners binnen het Nederlands Openbaar Bestuur op dit moment niet

goed georganiseerd is8. Dus ondanks het feit dat deze dialogen over de relatie tussen Rijk en regio vooral met professionals plaatsvonden: vergeet niet om in

de verdere opzet een actieve feedback loop te organiseren vanuit de inwoners. Zodanig dat de feedback terugvloeit naar de regio én naar het Rijk.

8

Bessems, K. (2024) Stuurloos Wegwijzers voor een land op drift Das Mag, Amsterdam.

33 | Gesprekken door het land