CConstaterende datTerneuzen
Koppel je AI →
Document · PDF

2023-11-09 Begroting 2024 DEF na aanpassing

gemeenteraad 9 november 2023, gemeente TerneuzenBij agendapunt: Vaststellen Programmabegroting 2024 en meerjarenperspectief 2025-202729.481 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

Wanneer gereed? doorlopend

29

Naar aanleiding van het Integraal Huisvestingsplan stelt de gemeenteraad een investeringskrediet beschikbaar voor nieuwbouw in Rivierenbuurt Terneuzen, nieuwbouw in Hoek en vernieuwbouw in Westdorpe. De (ver)nieuwbouw in Rivierenbuurt Terneuzen en Westdorpe verwachten we in 2024 af te ronden. De realisatie van de multifunctionele accommodatie Hoek verwachten we in 2026 af te ronden. Wat gaan we daarvoor doen? We geven verder invulling aan het uitwerken en realiseren van het project Campus Terneuzen.

Wanneer gereed? december 2028

Op 15 december 2022 wees de gemeenteraad het onderzoeksgebied van locatie Vliegende Vaart aan als de ontwikkellocatie voor nieuwe onderwijshuisvesting voor het voortgezet onderwijs. De ambitie is breder. Aansluitend zetten we stappen om binnen het onderzoeksgebied Campus Terneuzen te realiseren. We streven naar de realisatie van een nieuwe school voor het Lodewijk College in 2028. De Zeeuws-Vlaamse gemeenten, Provincie Zeeland en het Rijk leveren tot en met uiterlijk 2028 een financiële bijdrage (Transitiearrangement) om het voortgezet onderwijs (VO) in Zeeuws-Vlaanderen te ondersteunen. Het VO heeft de opdracht om een kwalitatief hoogwaardige en toekomstbestendige onderwijsinfrastructuur op te bouwen. Wat gaan we daarvoor doen? We actualiseren het Integraal Huisvestingsplan onderwijs gemeente Terneuzen.

Wanneer gereed? december 2028

Elke vier jaar actualiseren we het IHP. In 2024 leggen wij het geactualiseerde IHP voor aan de gemeenteraad. Wat gaan we daarvoor doen? We streven naar behoud van bestaande onderwijsvoorzieningen binnen onze regio.

Wanneer gereed? doorlopend

Wij ondersteunen het Centrum voor Toptechniek. Scalda is als enige MBO-instelling in onze regio een belangrijke samenwerkingspartner.

Wat willen we bereiken? Aanbod van internationaal onderwijs binnen het primair onderwijs. Wat gaan we daarvoor doen? We stimuleren en ondersteunen samenwerkingsinitiatieven binnen onze gemeente en in de regio Zeeuws-Vlaanderen.

Wanneer gereed? doorlopend

De schoolbesturen voor PO en VO en kinderopvangorganisaties stelden gezamenlijk een plan van aanpak op. Dit zit in een afrondende fase. Afhankelijk van de uitkomst gaan wij na of we een rol hebben in de uitwerking.

Wat willen we bereiken? Een startkwalificatie voor iedereen. Wat gaan we daarvoor doen? We stimuleren de ontwikkeling van de rijke schooldag. Dit doen we samen met onze netwerkpartners.

30

Wanneer gereed? doorlopend

Thema 3.2 Jeugd spelen en ontmoeten Tot dit thema behoren activiteiten die betrekking hebben op jeugd, spelen en ontmoeten. Wat willen we bereiken? Dat kinderen en jongeren gezond en veilig opgroeien en optimale ontwikkelkansen krijgen. Wat gaan we daarvoor doen? We investeren in passende vrijetijdsvoorzieningen.

Wanneer gereed? doorlopend

Wij realiseren ontmoetingsplaatsen met speel- en sportvoorzieningen in de buitenruimte voor kinderen en jongeren. Wat gaan we daarvoor doen? We faciliteren en stimuleren de samenwerking tussen de wijk, kinderopvang, het onderwijs, preventie en jeugdhulpverlening.

Wanneer gereed? doorlopend

Wat willen we bereiken? We willen dat onze jeugd over aantrekkelijke en goed bereikbare sport- en speelvoorzieningen en ontmoetingsgelegenheden beschikt waar zij op een gezonde manier kunnen spelen, sporten en elkaar ontmoeten. Wat gaan we daarvoor doen? We geven invulling aan het geactualiseerde speelruimtebeleid.

Wanneer gereed? doorlopend

We voeren dit beleid uit.

31

Wat mag het kosten per programma? Rekening Begroting Begroting bedrag x € 1.000

Meerjarenraming

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Lasten

8.998

9.237

10.870

10.387

10.416

11.313

Baten

4.553

4.957

4.397

4.057

3.977

4.003

Saldo

4.445

4.280

6.473

6.330

6.440

7.310

423

316

311

316

317

423

316

311

316

317

3.1 Onderwijs

3.2 Jeugd spelen en ontmoeten Lasten Baten Saldo Totaal programma Jeugd & onderwijs Lasten

8.998

9.660

11.185

10.698

10.733

11.630

Baten

4.553

4.957

4.397

4.057

3.977

4.003

Saldo

4.445

4.703

6.789

6.641

6.756

7.628

Reserves Begroting bedrag x € 1.000

2024

Meerjarenraming 2025

2026

2027

1.229

144

23

23

13

13

13

13

-1.108

-157

-36

-36

Toevoegingen Reserve sociaal domein Algemene reserve

134

Onttrekkingen Reserve budgetoverhevelingen Algemene reserve Reserve kapitaallasten econ.nut programma 3 Saldo

Investeringen Omschrijving investering Onderwijshuisvesting VO

2024

2025

2026

2027

70.000

Onderwijshuisvesting Zaamslag

0

Speelvoorzieningen

60

60

60

60

70.060

60

2.568

60

Totaal

32

2.508

Klimaat & Duurzaamheid Missie We stimuleren en bevorderen de transitie naar een toekomst met duurzame energie.

Visie Door het verduurzamen van onze omgeving zorgen we er voor dat ook voor de generaties na ons het prettig leven blijft in de gemeente.

Thema 4.1 Duurzaamheid/klimaat Tot dit thema behoren taken ter bescherming van het milieu. Hiervoor zetten we de samenwerking voort met de andere Zeeuwse gemeenten, de provincie Zeeland, Waterschap Scheldestromen, netbeheerder Stedin en het Rijk. We werken verder aan de uitvoering van de RES Zeeland, het uitvoeringsplan RES Zeeland, de KASZ, de REIS, het MIEK en het PIDI. Voor klimaatadaptatie verwijzen we naar thema 1.4 beheer openbare ruimte. Wat willen we bereiken? Energiebesparing voor de inwoners. Wat gaan we daarvoor doen? We nemen deel aan het Nationaal Isolatie Programma (NIP).

Wanneer gereed? doorlopend

Vanaf 2023 kunnen gemeenten een aanvraag doen voor de regeling Lokale aanpak van het NIP. Zo kunnen we eigenaren van een huis met een slecht energielabel helpen bij het isoleren van hun woning. Vanuit het energieloket informeren we onze inwoner over de mogelijkheden van energiebesparing. Wat willen we bereiken? Robuuste leefomgeving met het oog op klimaatverandering. Wat gaan we daarvoor doen? We voeren de Water Klimaatadaptatie Aanpak (WKA) uit.

Wanneer gereed? december 2024

Voor klimaatadaptatie is het belangrijk om meer waterberging te maken. Dit is ook om de verzilting van ons gebied tegen te gaan en om periodes van droogte in de zomer op te vangen. Waterberging laat zich goed combineren met natuurontwikkeling. Meer groen op verschillende plekken gaat wateroverlast tegen en ook droogte en hittestress. We gaan de Bosvisie gemeente Terneuzen maken. Verder werken we een actieplan uit op basis van de Klimaatadaptatiestrategie. Wat willen we bereiken? Een goede balans tussen milieubelasting en leefbaarheid. Wat gaan we daarvoor doen? We maken een plan van aanpak voor het Schone Lucht Akkoord.

Wanneer gereed? doorlopend

In dit plan komt een reeks actiepunten te staan die we gaan uitvoeren.

33

Wat gaan we daarvoor doen?

Wanneer gereed?

We maken in onze omgevingsvisie ruimtelijke keuzes om de leefbaarheid te verbeteren.

doorlopend

In de omgevingsvisie geven we aan waar we welke ontwikkeling willen. Dat vraagt keuzes. We willen specifiek ruimte geven aan duurzame bedrijven. Zo leveren we een positieve bijdrage aan de balans tussen milieubelasting en leefbaarheid. Wat willen we bereiken? Tracés en randvoorwaarden vaststellen voor 380KV, restwarmtenet Kanaalzone, multiutilityleidingen onder de Westerschelde, CO2-afvang en –opslag. Wat gaan we daarvoor doen?

Wanneer gereed?

We faciliteren nieuwe vormen van infrastructuur voor de energietransitie.

doorlopend

We onderzoeken welke plannen er zijn voor kabels en leidingen. Dat doen we samen met andere overheden, netwerkbeheerders en het bedrijfsleven. Zo onderzoeken we aan welke eisen de tracés moeten voldoen. We bepalen hiervoor de (rand)voorwaarden. Zo zetten we voor de 380KV in op een ondergronds tracé voor zover economisch en technisch haalbaar. Wat willen we bereiken? Minder gasverbruik. Wat gaan we daarvoor doen?

Wanneer gereed?

We gaan verder met het onderzoek naar en de opzet en de uitvoering van het Restwarmtenet Kanaalzone.

doorlopend

We hebben in 2023 onderzoek gedaan naar het tracé en mogelijkheden voor het restwarmtenet. Het restwarmtebedrijf brengt het net verder in detail in kaart. Daarna doet het een aanbod aan de inwoners. Wanneer dit haalbaar en betaalbaar is, zetten we stappen binnen de planvorming en uitvoering van het project. Wat gaan we daarvoor doen? We bereiden het proefproject Restwarmtenet Hoek voor.

Wanneer gereed? december 2024

Er is een restwarmtebedrijf opgericht. Dit bedrijf werkt het proefproject nu verder uit.

Wat gaan we daarvoor doen? We faciliteren de bouw van waterstoffabrieken in de Kanaalzone.

Wanneer gereed? doorlopend

We bieden ruimte aan nieuwe waterstoffabrieken en de benodigde infrastructuur. In onze omgevingsvisie nemen we de locaties en de kaders op. Wat gaan we daarvoor doen? We ontwikkelen Wijk uitvoeringsplannen (WUP). Hierin geven we aan hoe het aardgasgebruik sterk verminderd kan worden.

Wanneer gereed? doorlopend

We onderzoeken hoe alle kernen in Terneuzen op een duurzame manier verwarmd kunnen worden. Per kern of wijk stellen we een WUP op. We leggen ze ter besluitvorming voor aan de gemeenteraad. De raad heeft het WUP voor Hoek al vastgesteld.

34

Wat willen we bereiken? Meer duurzame energie opwekken. Wat gaan we daarvoor doen? We faciliteren aanvragen voor zonneparken.

Wanneer gereed? doorlopend

Als de aanvragen binnen het beleidskader passen, verlenen we medewerking.

Wat gaan we daarvoor doen? We werken verder aan het project Zon op het dak.

Wanneer gereed? doorlopend

Dit doen we in samenwerking met de provincie Zeeland, de gemeenten Hulst en Sluis en Stedin.

Thema 4.2 Bodemkwaliteit Tot dit thema behoren taken ter bescherming van de bodemkwaliteit. Deze mag niet verslechteren. Verontreinigingen die al bekend zijn, moeten beheersbaar zijn en blijven of verwijderd. Nieuwe verontreiniging of aantasting wordt opgeruimd. Wat willen we bereiken? Voorbereid zijn op de taken die van de provincie naar gemeenten over komen in het kader van de Omgevingswet. Wat gaan we daarvoor doen? We nemen de uitvoeringstaken op die de Provincie aan ons overdraagt in het kader van de Omgevingswet.

Wanneer gereed? december 2024

We hebben afspraken gemaakt met de Regionale Uitvoeringsdienst Zeeland (RUD Zeeland) over de uitvoeringstaken onder de Omgevingswet. De RUD voert op het gebied van milieu de basistaken uit namens de gemeente. Daarnaast hebben we afspraken gemaakt over de plustaken.

Verbonden partijen - Regionale UitvoeringsDienst Zeeland (RUD)

35

Wat mag het kosten per programma? Rekening Begroting Begroting bedrag x € 1.000

Meerjarenraming

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Lasten

2.280

2.114

2.571

2.622

2.643

2.662

Baten

370

294

189

189

189

189

Saldo

1.909

1.821

2.382

2.433

2.454

2.472

35

35

35

35

35

35

35

35

35

35

4.1 Duurzaamheid/klimaat

4.2 Bodemkwaliteit Lasten Baten Saldo

Totaal programma Klimaat & Duurzaamheid Lasten

2.280

2.149

2.606

2.657

2.678

2.697

Baten

370

294

189

189

189

189

Saldo

1.909

1.856

2.417

2.468

2.489

2.507

Reserves Begroting bedrag x € 1.000

Meerjarenraming

2024

2025

2026

2027

185

185

185

185

185

185

185

185

Toevoegingen Algemene reserve Reserve ruimtelijke ontwikkelingen Reserve budgetoverhevelingen Onttrekkingen Reserve klimaatbeleid Reserve ruimtelijke ontwikkelingen Reserve budgetoverhevelingen Algemene reserve Saldo

Investeringen Omschrijving investering Totaal

36

2024

2025

2026

2027

0

0

0

0

Economie & arbeidsmarkt Missie We ondersteunen en stimuleren economische ontwikkeling en groei. De kansen om hierin samen te werken op lokaal, regionaal en nationaal niveau proberen we te verzilveren. De groei van de regio kan ook een motor zijn om de leefbaarheid in de regio op peil te houden. We maken ruimte voor nieuwe bedrijven. We kijken ook op welke manier we kunnen faciliteren in het aantrekken van nieuwe arbeidskrachten voor de regio.

Visie Een sterke lokale en regionale economie.

Thema 5.1 Arbeidsmarkt Tot dit thema behoort beleid dat bijdraagt aan een stabiele arbeidsmarkt, zoals activiteiten die de mobiliteit verbeteren en de huisvesting van arbeidsmigranten. Het accent ligt hier op samenwerking. Onze partners zijn Onbegrensd Zeeuws-Vlaanderen, het Expat Center Zeeland en de Stichting Citymarketing Terneuzen. We proberen mogelijke nieuwe inwoners en arbeidskrachten enthousiast te maken om zich in onze gemeente te vestigen. Wat willen we bereiken? Betere mobiliteit, zodat mensen hun werkplek goed kunnen bereiken. Wat gaan we daarvoor doen? We nemen deel aan de Zeeuwse werkgroep mobiliteit (vanuit Arbeidsmarktregio).

Wanneer gereed? doorlopend

Als arbeidsmarktregio is Zeeland aangesloten op de provinciale werkgroep mobiliteit. Het doel is het vergroten van (arbeids)participatie en het aanpakken van krapte op de arbeidsmarkt. Mobiliteit en bereikbaarheid komen hierbij naar voren als hindernissen. De provinciale werkgroep mobiliteit probeert hier oplossingen voor te vinden. Wat willen we bereiken? Evenwicht in vraag en aanbod van arbeidskrachten. Wat gaan we daarvoor doen? We trekken nieuwe inwoners en arbeidskrachten van buiten onze regio aan en zorgen dat de huidige arbeidskrachten blijven.

Wanneer gereed? doorlopend

We richten ons vooral op het aantrekken van nieuwe arbeidskrachten en inwoners. Dit doen we samen met onze Zeeuwse en Vlaamse partners. Dit zijn onder andere de Z4, Onbegrensd ZeeuwsVlaanderen, Expat Center Zeeland, het Werkservicepunt Zeeuws-Vlaanderen, Stad Gent, huis van de techniek en scholen. We nemen ook deel aan het Interreg-project North Sea Port Talent. En we doen mee aan proefprojecten. Een voorbeeld hiervan is de beroepen speeddate, voor de leerlingen die een keuze moeten maken voor een vervolgopleiding. Wat gaan we daarvoor doen? We zoeken samen met het bedrijfsleven naar mogelijkheden en geschikte locaties voor de huisvesting van arbeidsmigranten.

Wanneer gereed? doorlopend

We willen dat partijen zich medeverantwoordelijk voelen voor dit huisvestingsvraagstuk, elk op zijn of haar eigen terrein. Hierover zijn we al met ze in gesprek, samen met de provincie Zeeland en onze buurgemeenten. In onze omgevingsvisie maken we keuzes.

37

Thema 5.2 Toerisme en plattelandsontwikkeling Tot dit thema behoren havens voor de recreatieve scheepvaart en activiteiten die toerisme en plattelandsontwikkeling stimuleren. Wat willen we bereiken? Het toerisme versterken voor bezoekers en inwoners. Wat gaan we daarvoor doen? We versterken bestaande toeristische informatievoorzieningen en voegen nieuwe toe.

Wanneer gereed? doorlopend

In het Toeristisch Informatie Punt, het Portaal van Vlaanderen, het Warenhuis en het Industrieel Museum Zeeland bieden we toeristische informatie aan. Over Sas van Gent is er een digitaal Toeristisch Infopunt. Daarnaast zijn er plannen om het Portaal van Vlaanderen door te ontwikkelen, voor wanneer de Nieuwe Sluis af is. Wat gaan we daarvoor doen? We voeren het project Veerhaven uit.

Wanneer gereed? 2024

In 2024 is de nieuwe inrichting van de Veerhaven en omgeving bijna helemaal klaar. We bereiden de plaatsing van de Ballerina van de Zeeman en het Icoon voor. We willen in 2024 bereiken dat de haalbaarheid van de realisatie van die twee objecten duidelijk is. We onderzoeken technische randvoorwaarden en subsidiemogelijkheden en maken kostenramingen. Wat gaan we daarvoor doen? We ontwikkelen verhaallijnen rond cultureel erfgoed.

Wanneer gereed? doorlopend

Cultuurhistorie speelt een belangrijke rol in de verhaallijnen, zoals de Staats-Spaanse Linies. De verhaallijnen passen in de thema’s die zijn beschreven in de Erfgoedlijnen Zeeland. In de regiomarketing zijn de drie thema’s Wind door je hoofd, Zeeuwse Smaken en Stad en Ommeland. We werken samen met diverse partijen, zoals heemkundige kringen, ondernemers en het gidsenteam Zeeuws-Vlaanderen. Wat willen we bereiken? Het platteland duurzaam ontwikkelen en versterken. Wat gaan we daarvoor doen? We nemen deel in de grensoverschrijdende aanpak van waterproblematiek voor boeren en glastuinders.

Wanneer gereed? doorlopend

We willen zorgen voor voldoende beschikbaarheid van zoet water. Dit is onderdeel van het robuust watersysteem. We helpen initiatieven van onder meer de ZLTO en het waterschap om (rest)waterstromen ter beschikking te stellen aan de agrarische sector en glastuinbouw. Wat gaan we daarvoor doen? We verbeteren de veiligheid voor boeren.

Wanneer gereed? doorlopend

We onderzoeken samen met het RIEC de mogelijkheid om een Keurmerk Veilig Ondernemen voor de agrarische sector (KVO-A) te starten. Met deze samenwerking willen we ondermijning in de agrarische sector tegengaan.

38

Thema 5.3 Economie Tot dit thema behoren taken voor de (beroeps)scheepvaart en de bijbehorende infrastructuur. Het gaat ook om activiteiten die zich richten op het scheppen van fysieke condities voor alle vormen van bedrijvigheid. Tot dit thema behoren ook de ondersteuning van en dienstverlening aan ondernemers en de promotie van onze gemeente, inclusief de toeristenbelasting. Wat willen we bereiken? Het versterken van economische ontwikkelingen en bedrijvigheid in de gemeente Terneuzen. Wat gaan we daarvoor doen?

Wanneer gereed?

We voeren de subsidieverordening Verbetering kwaliteit winkelgebieden Terneuzen 2024-2025 uit.

2025

De subsidieverordening Verbetering kwaliteit winkelgebied centrum Axel en kernwinkelgebied Terneuzen 2020 was een proefproject. We gaan in 2024 en 2025 verder met deze subsidieverordening.

Wat willen we bereiken? Het behartigen van de belangen van de gemeente Terneuzen als aandeelhouder in onze deelnemingen. Wat gaan we daarvoor doen? We geven actief invulling aan onze rol als aandeelhouder onze deelnemingen (ZEH, GBE Aqua, North Sea Port, Economische Impuls Zeeland).

Wanneer gereed? doorlopend

De gemeente Terneuzen is aandeelhouder van ZEH NV (voorheen: PZEM NV), GBE Aqua BV, North Sea Port SE en NV Economische Impuls Zeeland. We behartigen onze belangen in deze bedrijven. Daarnaast bekijken we of we aandeelhouder willen worden van andere bedrijven. Er ligt een aanvraag van Stedin. Wat willen we bereiken? Een duurzaam ruimtegebruik van bedrijventerreinen. Wat gaan we daarvoor doen? We onderzoeken herstructurering en transformatie van bestaande bedrijventerreinen.

Wanneer gereed? doorlopend

Onze bedrijventerreinen zijn steeds meer gevuld. Op dit moment ligt er een claim op alle stukken grond die we nog kunnen uitgeven. Terwijl we een toename in de vraag naar bedrijfsgronden verwachten. We proberen verplaatsing of vestiging van bedrijven zo goed mogelijk te faciliteren. We zoeken hiervoor oplossingen in de ontwikkeling van bedrijventerrein Zuidpoort, naast de geplande uitbreiding van bedrijventerrein Terneuzen-Zuid. Zo ontstaat ook flexibiliteit in het matchen van bedrijven met locaties. We hebben verschillende oudere bedrijventerreinen. We onderzoeken mogelijkheden om ze op te vormen. Hiermee verhogen we de kwaliteit van deze bedrijventerreinen. Ook kunnen we vrijkomende bedrijfsgronden gebruiken als locaties voor wonen.

39

Wat gaan we daarvoor doen?

Wanneer gereed?

In onze omgevingsvisie leggen we vast waar we bedrijventerreinen uitbreiden.

2024

In onze omgevingsvisie en in het omgevingsplan nemen we de uitbreiding voor onder andere bedrijventerreinen Zuidpoort en Terneuzen-Zuid op. Wat gaan we daarvoor doen? We overleggen met het Rijk over de mogelijkheden voor aanlanding van energie (elektriciteit of waterstof).

Wanneer gereed? doorlopend

We willen Terneuzen onder de aandacht blijven brengen bij het Rijk om de aanlanding hier plaats te laten vinden. We zijn gesprekspartner in onderzoeken en haalbaarheidsstudies. We willen aantonen dat aanlanding in Terneuzen van levensbelang is voor behoud van industrie in de gehele Kanaalzone. We willen betrokken zijn bij de planvorming. We scheppen voorwaarden die bevorderend kunnen zijn voor deze ontwikkeling en faciliteren waar mogelijk. In de langetermijnplanning houden we rekening met het tot stand komen van een aanlanding. Wat willen we bereiken? Vitale kernen en wijken. Wat gaan we daarvoor doen? We herstructureren bestaande winkelgebieden door de RetailDeal die we hebben gesloten met het ministerie van Economische Zaken verder uit te voeren.

Wanneer gereed? doorlopend

De uitvoeringsagenda biedt een platform waarop de gemeente, ondernemers en vastgoedeigenaren samenwerken aan een toekomstbestendig winkelgebied. Het doel is om gezamenlijk te komen tot een toekomstgericht beleid voor detailhandel in de gehele gemeente. We kiezen hierbij duidelijk voor lagere regeldruk en publiek-private samenwerking waar dat noodzakelijk is. Wat gaan we daarvoor doen? We saneren de onbenutte plancapaciteit detailhandel.

Wanneer gereed? doorlopend

We stellen voor de winkelgebieden Terneuzen, Axel en Sas van Gent beleidsregels en een bestemmingsplan op voor de sanering van plancapaciteit in de detailhandel. Hiermee geven we de richting aan waarin de detailhandel zich (ruimtelijk gezien) het beste kan ontwikkelen. Zo maken we gewenste ontwikkelingen op korte termijn mogelijk. We maken het mogelijk het teveel aan plancapaciteit te saneren zonder planschade. Wat gaan we daarvoor doen? We werken samen met ondernemers en vastgoedeigenaren in de Denktank Invulling Leegstaande Panden.

Wanneer gereed? doorlopend

Op basis van de uitgevoerde benchmarkanalyse voor het kernwinkelgebied van Terneuzen maken we begrijpelijk hoe de gemeente Terneuzen scoort vergeleken met andere gemeenten. We bekijken welke winkels of winkelketens er ontbreken of ondervertegenwoordigd zijn. Wat willen we bereiken? Het behouden en vergroten van de leefbaarheid in de kernen.

40

Wat gaan we daarvoor doen?

Wanneer gereed?

We betalen mee aan activiteiten die bijdragen aan de leefbaarheid in de kernen.

doorlopend

Hiermee spelen wij in op veel verschillende soorten initiatieven van bedrijven en bewoners.

Wat willen we bereiken? Het professionaliseren en faciliteren van ondernemers en ondernemersorganisaties. Wat gaan we daarvoor doen? De bedrijfscontactpersonen ondersteunen, faciliteren en begeleiden ondernemers en ondernemersorganisaties.

Wanneer gereed? doorlopend

De bedrijfscontactpersonen organiseren themabijeenkomsten en bedrijfsbezoeken en ze nemen deel aan (netwerk)bijeenkomsten. Verder hebben ze periodiek overleg met besturen van ondernemersverenigingen. Daarom investeren we in zichtbaarheid, digitale vindbaarheid en informatievoorziening. Samen met de twee andere Zeeuws-Vlaamse gemeenten hebben we bijvoorbeeld www.ondernemeninzvl.nl. Daar hebben we de informatie voor bedrijven geconcentreerd. Daarnaast bestaat ons eigen Ondernemersportaal https://www.terneuzen.nl/Ondernemers. Wat gaan we daarvoor doen? We werken samen aan een schoon en veilig winkelgebied.

Wanneer gereed? doorlopend

Voor de winkelcentra Centrum Terneuzen, Zuidpolder, Axel en Sas van Gent werken we samen met het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid, politie en brandweer. Voor het Winkelgebied Centrum Terneuzen willen we de vijfde ster KVO (Keurmerk Veilig Ondernemen) Certificaat Continu Samenwerken behalen.

Verbonden partijen - Economische Impuls Zeeland N.V. - GBE Aqua B.V. - North Sea Port SE - ZEH N.V. - Benelux Groepering Territoriale Samenwerking (BGTS) North Sea Port District (NSPD)

41

Wat mag het kosten per programma? Rekening Begroting Begroting bedrag x € 1.000

2022

Meerjarenraming

2023

2024

2025

2026

2027

Lasten

219

214

217

176

177

Baten

92

86

86

86

86

Saldo

127

128

131

90

91

5.1 Arbeidsmarkt

5.2 Toerisme en plattelandsontwikkeling Lasten

289

376

364

360

355

361

Baten

48

88

48

48

48

48

Saldo

241

288

316

311

307

313

Lasten

2.862

4.983

7.327

3.796

2.960

2.845

Baten

2.941

4.031

6.101

2.585

1.993

1.828

Saldo

-79

952

1.226

1.212

967

1.017

5.3 Economie

Totaal programma Economie & arbeidsmarkt Lasten

3.151

5.579

7.906

4.373

3.491

3.383

Baten

2.990

4.211

6.235

2.719

2.127

1.962

Saldo

161

1.368

1.671

1.654

1.364

1.421

Reserves Begroting bedrag x € 1.000

Meerjarenraming

2024

2025

2026

2027

Reserve kapitaallasten econ.nut programma 5

13

13

13

13

Saldo

-13

-13

-13

-13

Onttrekkingen Reserve budgetoverhevelingen

Investeringen Omschrijving investering Totaal

42

2024

2025

2026

2027

0

0

0

0

Goed bestuur Missie We vinden het belangrijk dat we weten wat er speelt. Inwoners en bedrijven hebben de mogelijkheid om mee te doen en te laten weten wat er bij hen leeft.

Visie Versterken brede welvaart. De gemeente Terneuzen is zichtbaar, benaderbaar en integer. We doen het samen met inwoners en bedrijven.

Thema 6.1 Transparante samenwerkende overheid Tot dit thema behoren taken op het gebied van (interbestuurlijke) samenwerking en de transparante overheid en de kosten van de bestuursorganen en de facilitering ervan. De Wet open overheid (Woo) is in 2022 ingegaan. De Woo regelt het recht van burgers op informatie van de overheid. Wij verwijzen naar paragraaf H. voor meer toelichting. Wat willen we bereiken? Terneuzen is onderdeel van diverse netwerken waardoor we in samenwerking met andere partijen meer kunnen bereiken. Wat gaan we daarvoor doen?

Wanneer gereed?

We geven uitvoering geven aan de Regio Deal North Sea Port District, waarin we samenwerken met het Rijk, de provincie en diverse Zeeuwse gemeenten.

2028

De Regio Deal loopt van 2024 tot 2028. In 2024 starten we met de uitvoering van het convenant dat in 2023 is gesloten. Wat gaan we daarvoor doen?

Wanneer gereed?

We zetten samen met partners actief in op lobbyactiviteiten.

doorlopend

We zijn onderdeel van diverse netwerken, die we kunnen inzetten voor de lobby naar het Rijk. Zowel met andere Zeeuwse overheden als met soortgelijke, middelgrote gemeenten in de M50. Wat gaan we daarvoor doen?

Wanneer gereed?

We blijven investeren in bestuurlijke samenwerking.

doorlopend

We zijn actief in samenwerkingen binnen Zeeland en met Vlaamse partners. Zoals de Regiovisie Zeeuws-Vlaanderen, het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO) en het grensoverschrijdende North Sea Port District.

Thema 6.2 Dienstverlening Tot dit thema behoren taken op het gebied van BRP, reisdocumenten, kadastrale informatie en verkiezingen en referenda en de volgende burgerzaken: bevolkingsregister en burgerlijke stand, rijbewijzen en paspoorten en andere reisdocumenten, straatnaamgeving en kadastrale informatie, burgerschap, verkiezingen, referenda, leges burgerzaken, leges kadastrale gegevens. Wat willen we bereiken? In de pas lopen met landelijke ontwikkelingen op het gebied van dienstverlening.

43

Wat gaan we daarvoor doen?

Wanneer gereed?

We geven opvolging aan landelijke ontwikkelingen.

doorlopend

In 2014 werd de geldigheidsduur van reisdocumenten voor volwassenen verlengd van vijf naar tien jaar. Hierdoor ontstaat in de dienstverlening een dip en een piek. Na de huidige reisdocumentendip merkt de gemeente vanaf 2024 de effecten van de nieuwe cyclus. Deze piek duurt tot 2029.

Thema 6.3 Burger- en overheidsparticipatie Tot dit thema behoren taken op het gebied van burgerinitiatieven, burgerparticipatie, overheidsparticipatie en invloed op de leefomgeving. Wat willen we bereiken? Inwoners van jong tot oud informeren, betrekken en laten meedenken over wat er speelt binnen de gemeente. Wat gaan we daarvoor doen? We maken optimaal gebruik van ons digitaal participatieplatform.

Wanneer gereed? doorlopend

We werken met het online participatieplatform doemee.terneuzen.nl In 2024 zullen we dit platform vaker gebruiken om inwoners te betrekken bij onze plannen. Hierdoor kunnen inwoners op een laagdrempelige manier hun vragen en ideeën delen. Eind 2023 ligt de participatieverordening voor aan de gemeenteraad. Hierin geven we aan hoe we de betrokkenheid van inwoners, naast de voorbereiding, ook bij de uitvoering en evaluatie van beleid willen vormgeven. Vanwege het participeren onder de Omgevingswet wordt er gewerkt aan een beleidskader Omgevingswet. Deze wordt in het najaar van 2023 voorgelegd aan de gemeenteraad.

44

Wat mag het kosten per programma? Rekening Begroting Begroting bedrag x € 1.000

2022

2023

Meerjarenraming

2024

2025

2026

2027

6.1 Transparante samenwerkende overheid Lasten

2.762

4.177

4.530

4.616

4.176

4.227

Baten

583

166

126

126

126

126

Saldo

2.179

4.011

4.404

4.490

4.050

4.101

Lasten

1.614

1.602

2.116

2.186

2.219

2.256

Baten

839

762

1.305

1.370

1.383

1.385

Saldo

775

839

811

815

836

871

86

100

100

100

100

86

100

100

100

100

6.2 Dienstverlening

6.3 Burger en overheidsparticipatie Lasten Baten Saldo Totaal programma Goed bestuur Lasten

4.375

5.865

6.745

6.901

6.494

6.583

Baten

1.422

929

1.430

1.496

1.508

1.511

Saldo

2.954

4.936

5.315

5.406

4.986

5.072

Reserves Begroting bedrag x € 1.000

Meerjarenraming

2024

2025

2026

2027

0

0

0

0

Onttrekkingen Algemene reserve Reserve budgetoverhevelingen Saldo

Investeringen Omschrijving investering Totaal

2024

2025

2026

2027

0

0

0

0

45

Financiën

46

Door de Raad te autoriseren begrotingsbedragen Programma

(bedragen x € 1.000)

Lasten

Baten

Saldo

1

Wonen & leefbaarheid

61.501

29.779

31.722

2

Zorg & gezondheid

102.396

21.101

81.294

3

Jeugd & onderwijs

11.185

4.397

6.789

4

Klimaat & Duurzaamheid

2.606

189

2.417

5

Economie & arbeidsmarkt

7.906

6.235

1.671

6

Goed bestuur

6.745

1.430

5.315

Algemene dekkingsmiddelen

6.541

158.938

-152.397

Overhead

19.518

1.895

17.623

Vpb

140

0

140

Onvoorziene uitgaven

250

0

250

Saldo van baten en lasten Mutatie reserves

218.788 8.108

223.964 2.932

-5.176 5.176

Resultaat

226.896

226.896

0

47

Geprognosticeerde balans Onderstaand geven wij de geprognosticeerde balans 2023-2027. Tevens is ter vergelijking de werkelijke balans 2022 opgenomen. De geprognosticeerde balans is tevens de basis voor de berekening van de financiële kengetallen in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Bij deze paragraaf lichten wij het verloop van de financiële kengetallen toe.

(Prognose) meerjarenbalans

Realisatie 2022 2023

Begroting 2024 2025 2026

2027

Activa Immateriële vaste activa Materiële vaste activa Financiële vaste activa Totaal vaste activa Voorraden Uitzettingen Liquide middelen Overlopende activa Totaal vlottende activa

3.052 3.589 3.619 3.319 3.030 2.763 197.024 229.367 243.251 255.485 287.169 315.085 8.123 8.029 7.935 7.844 7.760 7.679 208.199 240.985 254.805 266.648 297.959 325.527 6.551 5.360 3.988 3.423 4.597 4.384 33.650 34.642 35.242 36.342 37.442 38.542 164 235 280 333 313 280 10.596 10.818 13.318 15.818 18.318 20.818 50.961 51.055 52.828 55.916 60.670 64.024

Totaal activa

259.160 292.040 307.633 322.564 358.629 389.551

Passiva Reserves Resultaat boekjaar Voorzieningen Vaste schuld Totaal vaste passiva Vlottende schuld Overlopende passiva Totaal vlottende passiva

72.537 88.461 95.437 105.715 117.108 121.591 17.444 1.800 3.668 4.645 -2.233 -3.136 14.805 14.939 14.924 15.096 15.270 15.444 123.058 144.788 170.984 184.841 218.120 246.270 227.844 249.988 285.013 310.297 348.265 380.169 12.640 21.874 2.441 -7.911 -9.815 -10.796 18.676 20.178 20.178 20.178 20.178 20.178 31.316 42.052 22.620 12.267 10.363 9.383

Totaal passiva

259.160 292.040 307.633 322.564 358.629 389.551

48

EMU saldo De twee belangrijkste zaken die de wet HOF regelt komen voort uit Europese verplichtingen. De eerste is wettelijke vastlegging van het nationale systeem van begrotingsvoorbereiding en de toepassing van vaste uitgavenkaders. Ten tweede geldt voor lagere overheden een maximaal begrotingstekort op kasbasis. In de regeling vaststelling gelijkwaardige inspanning decentrale overheden voor het EMU-saldo is het gezamenlijk aandeel van de decentrale overheden in het EMU-saldo voor de jaren 2019 tot en met 2022 bepaald, en ook de uitsplitsing daarvan per bestuurslaag. De eerdere regeling van de periode 2019-2022 wordt met 1 jaar verlengd. Voor gemeenten bedraagt dit plafond voor -0,4% van het BBP (Bruto Binnenlandse Product). Het netto-financieringssaldo van alle gemeenten bij elkaar mag in een jaar niet boven dit plafond uitkomen. Een individuele EMU-referentiewaarde is geen norm, maar een indicatie van het aandeel dat een provincie of gemeente in de gezamenlijke tekortnorm heeft. Een deel van het EMU-saldo van de gemeenschappelijke regelingen maakt onderdeel uit van het EMU-saldo van de deelnemende decentrale overheden. EMU Realisati saldo e Begroting 2022 2023 2024 2025 2026 2027 Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit 1. reserves + 26.895 280 8.844 11.255 4.515 3.580 2.

Afschrijvingen ten laste van de exploitatie

+

3.

Bruto dotatie aan voorzieningen ten laste van exploitatie

+

4.

Investeringen in (im)materiële vaste activa die op de balans worden geactiveerd

- 10.443 43.397 25.232 23.609 43.977 40.605

5.

Ontvangen bijdragen van andere overheden, de Europese Unie en overigen in mindering gebracht op de onder post 4 bedoelde Investeringen +

8.991 10.515 11.318 11.675 12.582 12.956 -41

134

414

414

414

414

0

0

0

0

0

0

+

477

2

0

0

0

0

7.

Aankoop van grond en uitgaven aan bouw-, woonrijpmalen e.d. -

764

594 2.678

68

1.827

68

8.

Grondverkopen: verkoopopbrengsten van grond (tegen verkoopprijs)

+

1.166

2.025

6.050

1.633

1.653

1.281

9.

Betalingen ten laste van voorzieningen

-

0

0

429

242

240

240

Betalingen die niet via de onder post 1 genoemde exploitatie lopen, maar rechtstreeks ten laste van reserves (inclusief fondsen en dergelijke) worden gebracht en die nog niet vallen onder één van bovenstaande posten.

-

0

0

0

0

0

0

-

nee 0

nee 0

nee 0

nee 0

nee 0

nee 0

6.

10.

11.

Desinvesteringen in (im)materiële vaste activa: Opbengsten uit desinvesteringen in (im)materiële vaste activa (tegen verkoopprijs)

Verkoop van aandelen: Gaat u deelnemingen en aandelen verkopen - ja/nee Zo ja, wat is bij verkoop de te verwachten boekwinst,

Berekend EMU - saldo

26.281 31.034 -1.713

1.058 26.880 22.682

49

Algemene dekkingsmiddelen In dit onderdeel gaan wij in op de financiële situatie met betrekking tot de algemene dekkingsmiddelen. Missie Verantwoord evenwichtig financieel beleid gericht op het verlagen van de schuldpositie.

Taakvelden Tot dit onderdeel behoren de volgende thema's: 

7.1 Resultaat van de rekening van baten en lasten;

7.2 Treasury;

7.3 OZB woningen;

7.4 OZB niet-woningen;

7.5 Parkeerbelastingen;

7.6 Belastingen overig;

7.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds;

7.8 Overige baten en lasten;

Sabewa Wij nemen samen met de gemeenten Borsele, Goes, Hulst, Kapelle, Reimerswaal, Sluis en Tholen en het waterschap Scheldestromen deel in de gemeenschappelijke regeling Sabewa. Voor meer informatie verwijzen wij naar de paragraaf verbonden partijen. Aandelen bezit N.V. BNG Bank Wij nemen samen met andere gemeenten en provincies en het hoogheemraadschap deel in N.V. BNG. Wij bezitten 45.474 aandelen. Voor meer informatie verwijzen wij naar de paragraaf verbonden partijen.

50

Overzicht algemene dekkingsmiddelen Rekening Begroting Begroting 2022

2023

Meerjarenraming

2024

2025

2026

2027

7.1 Resultaat van de rekening van baten en lasten Lasten

17.444

1.800

3.667

4.646

-2.234

-3.137

Baten

0

0

0

0

0

0

Saldo

17.444

1.800

3.667

4.646

-2.234

-3.137

Lasten

115

-841

-173

812

1.588

1.773

Baten

7.042

1.147

7.405

7.405

7.405

7.405

Saldo

-6.927

-1.989

-7.579

-6.594

-5.818

-5.633

Lasten

658

804

767

758

758

758

Baten

7.674

8.266

8.616

8.787

8.961

9.138

Saldo

-7.016

-7.463

-7.849

-8.029

-8.203

-8.380

Lasten

129

146

136

135

135

135

Baten

11.091

11.660

12.280

12.528

12.782

13.040

Saldo

-10.963

-11.514

-12.144

-12.394

-12.647

-12.906

Lasten

0

0

0

0

0

0

Baten

767

1.106

1.079

1.083

1.087

1.090

Saldo

-767

-1.106

-1.079

-1.083

-1.087

-1.090

Lasten

73

64

66

65

65

65

Baten

385

361

399

407

416

424

Saldo

-312

-297

-334

-342

-350

-359

7.2 Treasury

7.3 OZB

7.4 OZB

7.5 Belastingen Overig

7.6 Belastingen Overig

7.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen Gemeentefonds Lasten

0

0

0

0

0

0

Baten

121.453

120.298

129.158

136.017

129.683

132.347

Saldo

-121.453

-120.298

-129.158

-136.017

-129.683

-132.347

7.8 Overige baten en lasten Lasten

373

-61

2.468

4.653

5.481

7.465

Baten

119

0

0

0

-350

-350

Saldo

253

-61

2.468

4.653

5.831

7.815

Totaal Algemene Dekkingsmiddelen Lasten

18.791

1.912

6.931

11.068

5.794

7.059

Baten

148.532

142.839

158.938

166.228

159.983

163.096

Saldo

-129.741

-140.928

-152.007

-155.160

-154.189

-156.037

51

Reserves Begroting bedrag x € 1.000

Meerjarenraming

2024

2025

2026

2027

7.349

7.349

7.349

7.349

7.349

7.349

7.349

7.349

Toevoegingen Reserve onderhoud gebouwen Algemene reserve Onttrekkingen Reserve onderhoud gebouwen Algemene reserve Reserve budgetoverhevelingen Saldo

52

Overhead Overhead betreft alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces. Toelichting Tot dit taakveld behoren de kosten van overhead, d.w.z. alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces: financiën, toezicht en controle gericht op de eigen organisatie, personeel en organisatie, de gemeentesecretaris, inkoop (incl. aanbesteding en contractmanagement), juridische zaken, bestuurszaken en bestuursondersteuning, informatievoorziening en automatisering, facilitaire zaken en huisvesting (incl. beveiliging), documentaire informatievoorziening (DIV), managementondersteuning primair proces. Lasten:    

   

Salarissen en sociale lasten: Hieronder vallen de salariskosten die samenhangen met de hierboven genoemde onderdelen; Belastingen: Te betalen belasting o.a. waterschap voor gemeentelijke huisvesting; Ingeleend personeel: Kosten voor inhuur personeel op verschillende afdelingen; Overige goederen en diensten: Hieronder vallen de personele kosten zoals scholing, reis en verblijfkosten, Huisvestingslasten zoals onderhoudskosten, gas en elektra, lidmaatschappen, verzekeringen, archief, kopieer, schoonmaak, telefoon en porti kosten, en diverse andere overhead kosten; Inkomensoverdrachten: Hieronder valt onder andere de bijdrage aan de personeelsvereniging; Lease termijnen: De computers en mobiele telefoons zijn ondergebracht in een lease contract; Afschrijvingen: De afschrijvingslasten voor de geactiveerde kosten van onder andere de huisvesting van de gemeentelijke gebouwen en ICT apparatuur; Toegerekende reële rente: De rente die toegerekend wordt aan de geactiveerd kosten.

Baten:  

Overige goederen en diensten: betreft voornamelijk terug ontvangst van kosten zoals gas en elektra; Inkomensoverdrachten - gemeenschappelijke regelingen: Dit betreffen de inkomsten van overheden en gemeenschappelijke regelingen zoals de dienstverleningsovereenkomst met de RUD Zeeland.

Berekening overheadpercentage Bij de berekening van het percentage overhead zijn wij uitgegaan van hetgeen hierover in de notitie Overhead (juli 2016) van de commissie BBV vermeld staat. Dit betreft een percentage wat tot stand komt door het totaal van de overhead te delen door de salarissen welke verantwoord zijn op de taakvelden van de begroting, exclusief het taakveld overhead zelf. In onderstaande tabel is af te lezen dat in 2024 het percentage overhead 60% bedraagt. Gebruik overheadpercentage Wij hebben het overheadpercentage van 60% toegepast bij het toerekenen van overhead aan de investeringen, grondexploitatie en bij de extracomptabele berekeningen van de tarieven in de paragraaf lokale heffingen. Dit laatste betreft de afvalstoffenheffing, de rioolrechten, de begraafrechten, de parkeergelden de marktgelden en de leges.

53

Omschrijving (bedragen x € 1.000) Lasten Salarissen en sociale lasten Belastingen

2024

10.779 139

Duurzame goederen

8

Ingeleend personeel

1.133

Overige goederen en diensten

6.529

Inkomensoverdrachten - overige overheden

12

Inkomensoverdrachten - overige instellingen en personen

2

Mutatie voorzieningen Afschrijvingen Toegerekende reële en bespaarde rente Totaal Lasten

1.120 505 20.228

Baten Leges en andere rechten Overige goederen en diensten

1 256

Inkomensoverdrachten - Rijk Inkomensoverdrachten - gemeenten Inkomensoverdrachten - gemeenschappelijke regelingen Inkomensoverdrachten - overige overheden Totaal baten Totaal overhead Doorberekeningen aan investeringen en bouwgrond

1.622 15 1.895 18.333 -710

Totaal overhead na toerekening investeringen en bouwgrond

17.623

Overhead salarissen over de totale salariskosten (x € 1.000)

2024

Salariskosten op taakveld overhead (A)

10.779

Totale salarissen

30.617

Percentage overhead salarissen (A/B)

35%

Overhead over het begrotingstotaal (x € 1.000)

2024

Totale overhead (A) Afgerond begrotingstotaal Percentage overhead begrotingstotaal (A/B)

18.333 226.896 8%

Totaal overhead (A)

18.333

Salariskosten excl.0.4 overhead (B)

30.617

Overheadpercentage alle overhead (A/B)

54

60%

Wat mag het kosten? Rekening Begroting Begroting bedrag x € 1.000

Meerjarenraming

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Lasten

16.706

23.388

19.518

20.550

21.210

21.087

Baten

2.406

2.111

1.895

1.895

1.895

1.895

Saldo

14.300

21.277

17.623

18.656

19.315

19.193

0.4 Overhead

Reserves Begroting bedrag x € 1.000

Meerjarenraming

2024

2025

2026

2027

57

57

57

57

-57

-57

-57

Toevoegingen Reserve kapitaallasten econ.nut progr.Overhead Onttrekkingen Reserve project publiekszaken Reserve kapitaallasten econ.nut programma 8 Algemene reserve Rekeningsaldo Reserve budgetoverhevelingen Saldo

287 -344

Investeringen Omschrijving investering Machines, materiaal en tractiemiddelen afd. R&B Aanpassingen gebouwen hybride werken Totaal

2024

2025

2026

2027

813

596

900

907

596

900

907

300 1.113

55

Vennootschapsbelasting (VpB) Vanaf 2016 geldt een vennootschapsbelastingplicht (hierna: Vpb-plicht) op winstgevende ondernemingsactiviteiten van gemeenten. Doel van deze Vpb-plicht is het scheppen van een gelijk speelveld tussen overheidsondernemingen en private ondernemingen. Of sprake is van een winstgevende ondernemingsactiviteit beoordelen wij aan de hand van de volgende cumulatieve eisen: 1. er is sprake van een duurzame organisatie van kapitaal en arbeid; en 2. die deelneemt aan het economisch verkeer; en 3. winst beoogt (het winstoogmerk is al aanwezig bij het behalen van structurele overschotten worden behaald of incidenteel overschotten door het in concurrentie treden). De aangiften over de belastingjaren 2016 tot en met 2021 zijn ingediend. De Belastingdienst stelde voor de jaren 2016 tot en met 2020 de definitieve aanslagen vast. De aangifte over 2021 heeft de Belastingdienst in behandeling genomen. Voor dit jaar bedraagt de verschuldigde Vpb naar verwachting circa € 41.800. Daarnaast zijn er voor de jaren 2022 en 2023 voorlopige aanslagen ingediend om belastingrente te voorkomen. In de meerjarenbegroting hebben we voor de Vpb een post van € 140.000 opgenomen.

Wat mag het kosten? Rekening Begroting Begroting bedrag x € 1.000

Meerjarenraming

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Lasten

121

140

140

140

140

140

Baten

0

0

0

0

0

0

Saldo

121

140

140

140

140

140

0.8 Overige baten en lasten

56

Reserves en voorzieningen Onderstaand geven wij inzicht in het verloop van de reserves en de voorzieningen. Hierbij baseren wij ons op eerdere besluitvorming. In de geprognosticeerde balans (zie bij het onderdeel Financiële positie – Meerjarenperspectief) voegen wij t.b.v. de berekening van de financiële kengetallen ook nog de verwachte begrotingsresultaten 2022-2026 toe aan de algemene reserve. In de tabel hebben we naast de genomen besluiten met betrekking tot reserves ook de te verwachten claims (toevoegingen en onttrekkingen) verwerkt. Omschrijving

31-122022

31-122023

31-122024

31-122025

31-122026

31-122027

61.203 61.203

45.729 45.729

45.576 45.576

46.227 46.227

46.981 46.981

48.057 48.057

Reserve project publiekszaken

44

15

15

15

15

15

Reserve onderhoud gebouwen

421

21

21

21

21

21

1.169

1.134

1.134

1.134

1.134

1.134

Reserve bouwgrondexploitatie

281

281

281

281

281

281

Reserve stadsuitleg

481

459

459

459

459

459

Reserve gezond in de stad

296

158

138

118

118

118

Reserve klimaatbeleid

118

115

115

115

115

115

Algemene Reserve Algemene reserve Sub-totaal

Reserve glasvezelnetwerk

Reserve campus Terneuzen Reserve uitvoeringsprogr.wonen

0

11.000

11.000

11.000

11.000

11.000

109

109

109

109

109

109

Reserve bevolkingskrimp

821

676

676

676

676

676

Reserve kapitaallasten inv. met econ. nut

5.336

24.298

24.131

23.892

23.627

23.346

Reserve kapitaallasten invest.met mts nut Reserve social return on investment

1.586

1.563

1.540

1.517

1.473

1.416

30

0

0

0

0

0

Reserve gemeentefonds

500

500

500

500

500

500

Reserve sociaal domein Reserve armoedebestrijding kinderen

506

427

427

427

427

427

28

28

28

28

28

28

Reserve lokale aanpak eenzaamheid

48

46

46

46

46

46

Reserve GBE Aqua Reserve ruimen graven voor 1/1/2017 Reserve ruimtelijke ontwikkelingen Reserve totaalplan Binnenstad Reserve kwaliteitsverbetering fysieke leefomgeving Reserve nieuwe sluis Reserve budgetoverhevelingen Reserve precariobelasting Reserve COVID-19 Totaal

0

12.517

19.091

25.646

32.218

38.468

1.386

1.254

1.106

954

800

643

27

191

376

561

746

931

10.500

10.200

9.900

9.600

9.300

9.000

0

10

10

10

10

10

316

286

244

244

244

244

4.168

777

48

1

1

1

0

0

0

0

0

0

604 322 322 322 322 322 89.979 112.118 117.294 123.904 130.652 137.369

Toelichting: Bij de begroting geeft de raad aan welke reserves, nog voor bepaling van het saldo van de jaarrekening, gebruikt mogen worden om de boekingen budgettair neutraal te verwerken in de jaarrekening. Dit betreft de volgende bestemmingsreserves, onderhoud gebouwen, glasvezelnetwerk, bouwgrondexploitatie, campus Terneuzen, kapitaallasten economisch en maatschappelijk nut, sociaal domein, GBE Aqua, ruimen graven voor 1/1/2017.

57

Algemene reserve 2022 In het saldo per 31-12 -2022 is de stand van de reserve ultimo 2022 op genomen € 43.758.000 en het rekeningresultaat € 17.444.000, wat een totaal geeft van € 61.203.000. Een gedeelte (€ 2.611.000) van dit resultaat is opnieuw bestemd in 2023. Wat de netto toevoeging aan de reserve op € 14.833.000 brengt. 2023 Onttrekkingen 

Overheveling naar bestemmingsreserve Campus Terneuzen, € 11.000.000

Overheveling naar reserve kapitaallasten inv.ec.nut Progr.3 tbv Campus Terneuzen, € 19.000.000

Overheveling van algemene reserve naar reserve GBE Aqua, € 5.982.000

Overig, € 822.000

Toevoegingen 

Overschot rijksbijdrage opvang Oekraïne, € 5.164.000

Bestemming rekeningsaldo 2022, € 14.833.000

Dividend GBE Aqua BV (Evides), € 814.000

Onderwijshuisvesting, € 494.000

Overig, € 25.000

De onttrekkingen zijn in totaal € 36.801.000 en de toevoegingen € 21.331.000. De mutatie op de algemene reserve is in 2023 per saldo -/- € 15.473.000. In het overzicht van de vermogensruimte in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing beginnen we met het saldo per 31 december 2022 (€ 43.473.000) en muteren hierop de mutaties voor 2023 ( -/- € 15.473.000). 2024: Onttrekkingen 

dekking voor kosten van tijdelijke voorzieningen tijdens de bouwperiode van de basisschool in de Rivierenbuurt Terneuzen, € 40.000;

dekking voor sloopkosten en asbestsanering van de basisschool de Hille, Meerpaal, het Rivierenhuis en de gymzaal aan de Merwedelaan, € 301.000;

dekking voor de afwaardering van de boekwaardes op basisschool de Hille, Meerpaal, het Rivierenhuis en de gymzaal aan de Merwedelaan, € 828.000;

dekking voor kosten van tijdelijke voorzieningen tijdens de bouwperiode van de basisschool in Hoek, € 31.000;

dekking voor de afwaardering van de boekwaardes op basisschool de Kreeke Westdorpe en het gymlokaal in Westdorpe, € 103.000.

Toevoegingen

58

dividend GBE Aqua BV (Evides), € 776.000. GBE Aqua BV is voor 50% aandeelhouder in Evides. De gemeente Terneuzen is via GBE Aqua BV voor 7,35% aandeelhouder in Evides. Bij het besluit tot oprichten van GBE Aqua BV is berekend welk jaarlijks dividend de gemeenten ontvangen. Voor Terneuzen is dit € 776.000 in 2024, € 794.000 in 2025, € 778.000 in 2026 en € 1.099.000 in 2027. In de gemeente is jaren geleden het beleid vastgesteld dat (incidentele) voordelen zoals onderuitputting kapitaallasten, verkoop gronden en gebouwen en dividend, ten gunste komen van de algemene reserve. Dit ter versterking van de financiële positie van de gemeente Terneuzen. Volgens dit beleid voegen wij de geraamde dividenden 2024 t/m 2027 in deze begroting direct toe aan de Algemene reserve.

verkoop bouwgrond op de vrijkomende locatie van de huidige basisscholen in de rivierenbuurt Terneuzen, € 240.000.

bijdrage van de gebruikers in de basisschool in Westdorpe als gevolg van bouwen volgens ENG-norm, € 134.000;

2025: Onttrekkingen 

dekking voor kosten van tijdelijke voorzieningen tijdens de bouwperiode van de basisschool in Hoek, € 23.000;

dekking voor sloopkosten en asbestsanering van de basisschool de Kreeke en de gymzaal in Westdorpe, € 121.000;

Toevoegingen 

dividend GBE Aqua BV (Evides), € 794.000. Voor verdere informatie verwijzen we naar de toelichting bij toevoegingen 2024.

2026: Onttrekkingen 

dekking voor kosten van tijdelijke voorzieningen tijdens de bouwperiode van de basisschool in Hoek, € 23.000;

Toevoegingen 

dividend GBE Aqua BV (Evides), € 778.000. Voor verdere informatie verwijzen we naar de toelichting bij toevoegingen 2024.

2027: Onttrekkingen 

dekking voor kosten van tijdelijke voorzieningen tijdens de bouwperiode van de basisschool in Hoek, € 23.000;

Toevoegingen 

dividend GBE Aqua BV (Evides), € 1.099.000. Voor verdere informatie verwijzen we naar de toelichting bij toevoegingen 2024.

Reserve Gezond in de Stad (GIDS) Onttrekkingen In 2024 en 2025 onttrekken we € 20.000 per jaar voor de uitbreiding van de steekproef van de gezondheidsmonitor van de GGD Zeeland Reserve kapitaallasten investeringen met economisch nut Toevoegingen Vanaf 2022 hevelen we € 200.000 budget over vanuit de exploitatie naar de reserve kapitaallasten investeringen met economisch nut voor de dekking van kapitaallasten van (rol)containers. Volgens het BBV (besluit begroting en verantwoording) moeten wij de kosten van aanschaf van (rol)containers activeren. Onttrekkingen In 2024 onttrekken we € 367.000, in 2025 € 440.000, in 2026 € 465.000 en in 2027 € 480.000 voor dekking van de kapitaallasten van diverse investeringen met economisch nut. Reserve kapitaallasten investeringen met maatschappelijk nut Onttrekkingen In de jaren 2024 en 2025 onttrekken we € 23.000 per jaar voor dekking van de kapitaallasten van diverse investeringen met maatschappelijk nut. In 2026 € 44.000 en in 2027 € 57.000.

59

Reserve GBE Aqua Toevoegingen We voegen jaarlijks het dividend van GBE Aqua toe aan deze nieuwe bestemmingsreserve. In 2024 bedraagt dit € 6.573.000, in 2025 € 6.555.000, in 2026 € 6.571.000 en in 2027 € 6.250.000. Reserve ruimen graven voor 1/1/2017 Onttrekkingen Vanaf 2022 onttrekken we middelen aan de reserve om de salariskosten van het project begraafplaatsen te dekken. In 2024 betreft dit € 148.000, in 2025 € 151.000, in 2026 € 154.000 en in 2027 € 157.000.

Reserve ruimtelijke ontwikkelingen Toevoegingen De initiatiefnemers van vergunde zonneparken storten een totaal bedrag aan vereveningsbijdragen van € 185.000 per jaar aan de gemeente Terneuzen. Dit bedrag voegen we jaarlijks toe aan deze bestemmingsreserve. Reserve totaalplan Binnenstad Onttrekkingen 

Vanaf 2023 onttrekken we jaarlijks € 300.000 aan de reserve voor planproducten, onderzoeken, advies en taxaties.

Reserve nieuwe sluis Onttrekkingen 

We onttrekken in 2023 € 30.000 en in 2024 € 42.000 aan de reserve voor het plaatsen van het beeld Ballerina van de Zeeman op de zeedijk nabij de Oostsluis.

Reserve budgetoverhevelingen Onttrekkingen

60

In 2024 onttrekken we € 50.000 aan de reserve in verband met schuldhulpverlening;

We onttrekken € 30.000 voor de inrichting van de thuiswerkplek voor medewerkers;

We onttrekken € 165.000 in verband met de omgevingswet;

We onttrekken € 90.000 voor de inzet van de zogenaamde POK-middelen voor het opvolgen van beschikkingen;

Voor de kosten van een jongerenopbouwwerker onttrekken we € 90.000;

We onttrekken € 257.000 voor de inzet van middelen voor schuldhulpverlening, reintegratie en armoedebeleid;

In de jaren 2024 en 2025 onttrekken we middelen aan de reserve budgetoverhevelingen om de kosten van de nieuwe wet inburgering te dekken. Dit betreft € 47.000 per jaar.

Omschrijving

31-12- 31-12- 31-12- 31-12- 31-12- 31-122022 2023 2024 2025 2026 2027

Voorziening riolering

22

0

0

0

0

0

Voorziening pensioenuitkeringen APPA

6.580

6.713

6.846

6.979

7.112

7.245

Voorziening wachtgelduitkeringen APPA

69

13

2

0

0

0

Voorziening spaarverlof

682

682

682

682

682

682

Voorziening begraafrechten

929

1.071

963

963

963

963

6.198

6.198

6.198

6.198

6.198

6.198

Voorziening ruimen graven na 1 januari 2017

199

240

281

322

363

404

Voorziening afval

70

70

0

0

0

0

Risicovoorziening precariobelasting

Voorziening legaat van Sprang Totaal

56 56 56 56 56 56 14.805 15.043 15.028 15.200 15.374 15.548

Toelichting: Voorziening riolering In 2024 valt de voorziening vrij ten gunste van de exploitatie (€ 22.000). Deze voorziening werd in 2021 gevormd, doordat wij lagere kapitaallasten hadden dan vooraf was geprognosticeerd. In 2024 valt deze voorziening vrij om de kapitaallasten van de uitgestelde investeringen te dekken. Voorziening pensioenuitkeringen APPA De toevoegingen betreffen jaarlijks opgebouwde pensioenrechten en backserviceverplichtingen. Daarnaast betreft het onttrekking voor uitbetaling pensioenen. Voorziening wachtgelduitkeringen APPA De onttrekkingen betreffen de uitkeringen voor wachtgeld. Voorziening begraafrechten Wij verwerken op voorziening schommelingen (tekorten en overschotten) op de exploitatie begraafplaatsen. Overschotten op de exploitatie voegen we toe aan de voorziening. Tekorten op de exploitatie onttrekken we aan de voorziening. Voorziening ruimen graven na 1 januari 2017 Deze voorziening vormen we door toevoeging van € 265 per begraving.

Wat mag het kosten? Rekening Begroting Begroting bedrag x € 1.000

Meerjarenraming

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Lasten

25.674

3.563

8.108

7.734

7.734

7.734

Baten

16.223

9.640

2.932

1.124

986

1.018

Saldo

9.450

-6.078

5.176

6.610

6.748

6.717

0.10 Mutatie reserves

61

Incidentele lasten en baten x € 1.000 Incidentele lasten Programma Wonen & leefbaarheid Sanering Canisvliet Invoeren starterslening Regioarrangement cultuur Zeeuws-Vlaanderen Ballerina van de zeeman Ruimen graven Totaalplan Binnenstad Omgevingswet Incidentele lasten Programma Zorg & gezondheid

2024

Regiodeal Hof Zeldenrust gymlokalen Kinderopvang inburgering Beschikkingen WMO en Jeugd Kamers met doorgroei Extra AED's Steekproef GGD Incidentele lasten Programma Jeugd & onderwijs

125 74 200 90 60 50 20

1e inrichting onderwijsleerpakket Regenboog Onderwijshuisvesting Rivierenbuurt Onderwijshuisvesting Rivierenbuurt Onderwijshuisvesting Westdorpe Onderwijshuisvesting Zaamslag Onderwijshuisvesting Hoek Nationaal Programma Onderwijs (NPO) Incidentele lasten Programma Klimaat & duurzaamheid

23 341 772 86 35 51 278

120 35 43 140

41 250

42 250

Incidentele lasten Programma Economie & arbeidsmarkt Bijdrage aan arbeidsmarktregio Subsidieverordening verbetering kwaliteit winkelgebieden Prognose bedrijventerreinen Zeeland Incidentele lasten Programma Goed bestuur Regiodeal - NSPD Incidentele lasten Algemene dekkingsmiddelen

Incidentele lasten Overhead Wmo contracten Externe inhuur Omgevingswet

Middelen shv, re-integratie en armoedebeleidsmiddelen Incidentele lasten Mutaties Reserves Toevoeging aan reserves Totaal incidentele lasten

62

25 500 96 42 148 300 165

2025

2026

2027

151 300

154 300

157 300

41

41

41

200 60

60

20

43

23

7.534 8.132

7.534 8.055

25 500

500

40 126 257 7.908 12.628

7.534 9.436

2024 Incidentele baten Programma Wonen & leefbaarheid Grondverkopen op vrijkomende onderwijslocaties Regioarrangement Cultuur Incidentele baten Programma Zorg & gezondheid

2025

2026

2027

240 86

Incidentele baten Programma Jeugd & onderwijs Onderwijshuisvesting Westdorpe Nationaal Programma Onderwijs (NPO) Incidentele baten Programma Klimaat & duurzaamheid

134 278

140

vereveningsbijdrage Zonneparken

185

185

185

185

7.349

7.349

7.349

7.349

2.542 10.814

662 8.336

447 7.981

480 8.014

Incidentele baten Programma Economie & arbeidsmarkt Incidentele baten Programma Goed bestuur Incidentele baten Algemene dekkingsmiddelen Dividend GBE Aqua Incidentele baten Overhead Incidentele baten Mutaties Reserves Onttrekkingen aan reserves Totaal incidentele baten Incidentele lasten (toelichting)

Programma Wonen en leefbaarheid Sanering Canisvliet We willen de gemeentelijke grond inzetten voor het aanplanten van een bos. De grond is vervuild en de kosten voor het saneren bedragen € 25.000. Invoeren starterslening Op 6 oktober 2022 heeft de gemeenteraad middels 'Motie 22-22' het college verzocht om een starterslening in te stellen. De toewijzing voor een starterslening vormt het startpunt voor een autonome financiële toetsing door SVn. We stellen in eerste instantie een bedrag van € 500.000 beschikbaar. Regioarrangement cultuur Zeeuws-Vlaanderen Van de provincie Zeeland ontvangen we in de periode 2022 tot en met 2024 een bijdrage in het regioarrangement Cultuur. Dit betreft bijdragen voor podiumprogrammering en de beeldenroute 'Beelden aan de Schelde'. We betalen deze bijdrage door aan de betreffende organisaties en instellingen. Ballerina van de zeeman De niet te activeren kosten van de zeeman zijn in 2023 € 100.000 en in 2024 € 42.000. Dit zijn incidentele uitgaven. De uitgave in 2024 wordt gedekt door een incidentele onttrekking aan de reserve nieuwe sluis.

63

Ruimen graven Voor het project ruimen graven voor 1 januari 2017 onttrekken we middelen uit de reserve ruimen graven voor 1 januari 2017 om deze kosten te dekken. Totaalplan Binnenstad Terneuzen We onttrekken jaarlijks € 300.000 ter dekking van de te maken kosten voor de realisatie van het totaalplan uit de bestemmingsreserve totaalplan Binnenstad Terneuzen. Omgevingswet Uit de decembercirculaire 2022 zijn er middelen ontvangen voor de implementatie van de omgevingswet. Deze kosten zijn van 2022 overgeheveld naar 2023. Programma Zorg en gezondheid Regiodeal Voor de regiodeal hebben we in 2024 €125.000 opgenomen en in 2025 tot en met 2027 € 41.000 ter realisatie van de projecten van de gemeente Terneuzen. Afwaardering boekwaardes Hof Zeldenrust en gymlokalen Merwedelaan en Westdorpe Door de bouw van de brede school De Steiger in de Rivierbuurt Terneuzen moeten we de boekwaardes van het Hof Zeldenrust (rivierenhuis) en het gymlokaal aan de Merwedelaan afwaarderen. Ook voor het afwaarderen van de boekwaarde van het gymlokaal in Westdorpe nemen we een incidentele last op. Extra impuls kinderopvang tbv inburgering Via de kaderbrief is voor 2024 en 2025 € 200.000 voor extra impuls kinderopvang t.b.v. inburgering opgenomen. Beschikkingen WMO en Jeugd Voor het opvolgen van de beschikkingen Wmo & Jeugd nemen we in 2024 een bedrag van €90.000 op.

Kamers met doorgroei We verwerken de financiële consequenties van het subsidieoverzicht 2024 voor de jaren 2024 tot en met 2026 voor een jaarlijks bedrag van € 60.000. Extra AED's Bij de Kaderbrief 2024-2027 namen we € 50.000 op voor de vervanging van bestaande AED's in het boekjaar 2024. Steekproef monitor GGD De GGD zet elke vier jaar een gezondheidsenquête uit onder volwassenen. In de jaren 2012, 2016 en 2020 breiden we deze steekproef uit om beter inzicht te krijgen in de gezondheidsbeleving van inwoners van de gemeente Terneuzen. Het doel is om sociaaleconomische gezondheidsverschillen te verkleinen. In 2024 en 2025 besteden we € 20.000 aan de uitbreiding van deze steekproef.

64

Programma Jeugd en onderwijs 1e inrichting onderwijsleerpakket Regenboog Voor de 1e inrichting onderwijsleerpakket bij de Regenboog nemen we € 23.000 op als incidentele last. Onderwijshuisvesting Rivierenbuurt Voor Rivierenbuurt is gepland dat de nieuwbouw gerealiseerd is in 2024. De oude schoolgebouwen worden na in gebruik name van de nieuwe school gesloopt (€ 301.000). Voor tijdelijke voorzieningen hebben we ook incidentele bedragen opgenomen (€ 40.000). De boekwaardes van de oude schoolgebouwen waarderen we af (€ 772.000). Onderwijshuisvesting Westdorpe Voor het afwaarderen van de boekwaarde nemen we een incidentele last op van € 86.000 in 2024. Voor sloop- en saneringskosten nemen we in 2025 een incidentele last op van € 120.000. Tijdelijke units Torenberg Momenteel voeren wij een onderzoek uit voor de onderwijshuisvesting Torenberg. In afwachting van mogelijk nieuwbouw heeft schoolbestuur Probaz in het kader van het programma onderwijshuisvesting 2022 een voorziening in de huisvesting onderwijs aangevraagd. Dit betreft twee tijdelijke units voor de Torenberg. De toets aan de verordening leidt tot een toekenning. Hiervoor nemen we tot en met 2025 een raming op van € 35.000. Onderwijshuisvesting Hoek Voor tijdelijke voorzieningen in Hoek nemen we incidentele bedragen op (€ 31.000 in 2024; 2025 tot en met 2027 € 23.000).

In verband met de slechte staat van de gymzaal nemen we incidentele bedragen op van € 20.000 per jaar voor busvervoer voor gymlessen in de jaren 2024 tot en met 2026 Nationaal Programma Onderwijs (NPO) Dit betreft de besteding van , de door het Rijk beschikbaar gestelde, middelen voor de uitvoering van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO). Deze besteding betreft het versterken van de zorgstructuur binnen de Zeeuws-Vlaamse kinderopvanginstellingen. Programma Klimaat en duurzaamheid

Programma Economie en arbeidsmarkt Bijdrage aan arbeidsmarktregio We leveren een jaarlijkse financiële bijdrage voor de uitrol en instandhouding van een Expat Center Zeeland vanaf 1 januari 2023 tot 2025. Subsidieverordening verbetering kwaliteit winkelgebieden Momenteel loopt de inventarisatie welke winkelgebieden hiervoor in aanmerking komen. In 2024 zal de subsidieverordening ervoor worden opengezet. Prognose bedrijventerreinen Zeeland In het kader van een goed ondernemersklimaat zijn vitale en toekomstbestendige bedrijventerreinen van cruciaal belang. In de rapportage ‘Prognose bedrijventerreinen Zeeland’ van de Stec Groep wordt gesteld dat zeker de helft van de Zeeuwse economie afhankelijk van de droge bedrijventerreinen en zeehaventerreinen. De huidige bedrijventerreinen kennen een gezonde

65

invulling en lopen vol. De verwachting is dat het opnemen van de Kanaalzone in de National Omgevingsvisie (NOVI) en de toenemende focus op een circulaire economie dit verder gaan versterken. Uitbreiding van bedrijventerreinen is dan ook wenselijk. Voorafgaand aan het ruimtelijk proces is het wenselijk om te onderzoeken welke (toekomstige) vraag te verwachten is en welke sectoren/bedrijven een meerwaarde bieden. Ter uitvoering van deze onderzoeken en scans wordt voorgesteld een budget van €25.000 per jaar voor 2023 en 2024 beschikbaar te stellen. Programma Goed bestuur Regiodeal North Sea Port District Het Rijk heeft positief gereageerd op de aanvraag voor een nieuwe Regio Deal vanuit Zeeland. De uitvoering van de Deal gaat vanaf 2024 voor vier jaar lopen. Het doel is om de brede welvaart te vergroten in en rond het grensgebied van North Sea Port District, onder meer in Terneuzen. Het gaat om drie sleutelopgaves: 1. Versterken van gezonde leefomgeving/leefbaarheid door onder meer natuur en water. 2. Aantrekken van talent door innovatie, kennistransfer en cultuurvernieuwing. 3. Vergroten bereikbaarheid van voorzieningen door slimme en duurzame mobiliteit die de landsgrenzen overstijgt. Het Rijk reserveerde € 30 miljoen voor de uitvoering van deze Regio Deal. Vanuit de regio is er minimaal eenzelfde bedrag aan cofinanciering nodig voor de uitvoering.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13451978/1