2021-12-16 a. Regionale Nota Gezondheidsbeleid 2022-2025 - Ontwerpbesluit

Gemeenteraad Ontwerpbesluit

Zitting van 16 december 2021 Samenleving - Maatschappelijke Ontwikkeling zaaknummer: 360455

2021_Raad_00275 - Regionale Nota Gezondheidsbeleid 2022-2025 'Een leven lang gezond en fit in Zeeuws-Vlaanderen' Portefeuillehouder Sonja Suij Programma en/of paragraaf Programma Volksgezondheid en milieu Besluit Besluitpunt 1 De raad besluit de Regionale Nota Gezondheidsbeleid Zeeuws-Vlaanderen 2022 – 2025 'Een leven lang gezond en fit in Zeeuws-Vlaanderen' vast te stellen. Besluitpunt 2 De raad besluit kennis te nemen van het Zeeuws-Vlaamse Preventieakkoord 'Een leven lang gezond en fit!'

Wat is de aanleiding? In december 2020 stelden de Zeeuws-Vlaamse gemeenteraden de Kadernotitie 'Samen invulling geven aan gezondheidsbeleid in Zeeuws-Vlaanderen' vast. In deze kadernotitie staan de speerpunten van het regionale gezondheidsbeleid 2022-2025. In bijgaande Regionale Nota Gezondheidsbeleid Zeeuws-Vlaanderen 2022 – 2025 (de gezondheidsnota), zijn deze speerpunten verder uitgewerkt in een aanpak voor de komende vier jaar. Op 18 oktober 2021 ondertekenden de drie Zeeuws-Vlaamse gemeenten, GGD Zeeland en 30 lokale en regionale organisaties en bedrijven het Preventieakkoord Zeeuws-Vlaanderen: 'Een leven lang gezond en fit!'. Nog heel wat partijen zullen later ondertekenen. Met het ondertekende Preventieakkoord vragen we voor de gemeente Terneuzen een uitvoeringsbudget aan bij de VNG.

Wat willen we bereiken? We willen het gezondheidsbeleid actualiseren. Dit conform de Wet publieke gezondheid. Dit betekent dat we na 4 jaar nieuw beleid vaststellen; beleid dat aansluit bij de landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen. Het gezondheidsbeleid is verweven met het door ons voorgestelde beleid voor het sociaal domein. Een belangrijk deel van gezondheidsbevordering bereiken we immers door het herstellen en behouden van 1/35

bestaanszekerheid en het vergroten van kansengelijkheid. Ook voor het gezondheidsbeleid is het van belang dat inwoners:  gezond en veilig opgroeien en zich optimaal ontwikkelen;  actief kunnen meedoen aan het maatschappelijk leven;  een zinvolle dagbesteding hebben;  een inkomen hebben;  hun financiën op orde hebben en houden;  een eigen huishouding voeren en voor zichzelf zorgen;  een geschikte en schone woonruimte hebben waarin zij (zo lang mogelijk) zelfstandig en veilig wonen.

Argumenten 1.1 de nota is een wettelijke verplichting Lokaal gezondheidsbeleid is een wettelijke verplichting. Ieder vier jaar stelt de gemeenteraad gezondheidsbeleid vast (artikel 13 van de Wet publieke gezondheid). Dit beleid moet aan een aantal eisen voldoen. Het moet bijvoorbeeld het landelijke beleid in acht nemen. Dit landelijke beleid is onder meer gebaseerd op de uitkomsten van de landelijke Volksgezondheid Toekomstverkenning van het RIVM. Lokaal gezondheidsbeleid maakt zo deel uit van een landelijke beleidscyclus en volgt op de landelijke nota op basis van de uitkomsten van de lokale gezondheidsmonitor – uitgevoerd door de GGD Zeeland. 1.2 de nota is een verdere uitwerking van de vastgestelde Kadernotitie 'Samen invulling geven aan gezondheidsbeleid in Zeeuws-Vlaanderen' Aan deze beleidsnota ging de Kadernotitie Regionaal Gezondheidsbeleid 2022-2025 'Samen invulling geven aan gezondheidsbeleid in Zeeuws-Vlaanderen' vooraf. Met deze Kadernotitie heeft de raad in december 2020 de speerpunten en ambities voor het beleid van de komende vier jaar vastgesteld. De beleidsnota geeft aan welke doelen de gemeenten zich stellen de komende jaren en wat ze gaan doen om die te bereiken.

1.3 de nota werkt de uitgangspunten verder uit: positieve gezondheid als verbindende (succes)factor Het uitgangspunt van positieve gezondheid krijgt in dit beleidsplan meer inhoud. Met deze opvatting over gezondheid verbinden we het gezondheidsbeleid aan beleid gericht op de fysieke en sociale leefomgeving van inwoners en beleid op het sociaal domein. We zetten immers het vermogen van mensen om regie te voeren op hun leven en leefomgeving centraal. Het maakt het versterken van die regie tot een van de centrale doelstellingen van het beleid. Dit biedt meer mogelijkheden om gezondheid te bevorderen. Positieve gezondheid verbindt ons ook met de zorgaanbieders. Deze kijk op gezondheid staat centraal het Zeeuws preventieakkoord dat in de maak is bij de Zeeuwse Zorgcoalitie. Steeds meer zorgpartijen in Zeeland en Zeeuws-Vlaanderen willen deze kijk op gezondheid centraal stellen in hun patiëntenzorg. Zij hopen hiermee patiënten beter te helpen en een meer behapbare zorgvraag te creëren. 1.4 de nota werkt de uitgangspunten verder uit: werkelijk integraal beleid komt zo dichterbij

2/35

Het uitgangspunt van integraal beleid krijgt uitwerking in het speerpunt Gezond in de fysieke en sociale leefomgeving. Het structureel meewegen van gezondheidseffecten van gemeentelijk beleid komt hiermee dichterbij. We stellen ons tot doel hieraan handen en voeten te geven in de komende jaren. 1.5 de nota werkt de uitgangspunten verder uit: met een gezamenlijke aanpak komen we verder De uitwerking van het beleid pakken we op met inwoners en uiteenlopende lokale en regionale partners. Met deze gezamenlijke verantwoordelijkheid beogen we het effect van gezondheidsbeleid te vergroten. 1.6 de nota sluit aan op Zeeuws-Vlaamse en Zeeuwse samenwerkingsverbanden Met de inhoud van dit beleidsplan sluiten we aan bij samenwerkingsafspraken die we op Zeeuws-Vlaams en Zeeuws niveau maken ter bevordering van gezondheid en behoud van goede zorg. 2.1 preventieakkoord: belangrijkste uitvoeringsplan gezondheidsnota Het Zeeuws-Vlaamse Preventieakkoord 'Een Leven Lang Gezond en Fit!' (LLGF) voorziet in de uitvoering van het regionaal gezondheidsbeleid. Het is een instrument om meerdere partijen en organisaties te verbinden en verenigen in een beweging gericht op gezondheid voor iedereen.

Doel ervan is om meer aandacht voor gezondheid in brede zin te genereren, om meer aandacht te krijgen voor die groepen en gebieden waar dit niet vanzelfsprekend is en daardoor meer gelijke kansen op gezondheid voor iedereen te creëren. Doel is ook om alle partijen die zich hierbij betrokken voelen en zich voor de gezondheidsdoelen wil inzetten, aan te laten sluiten. 2.2 het uitvoeringsbudget is geregeld De VNG heeft het Preventieakkoord Zeeuws-Vlaanderen, zoals bijgevoegd, goedgekeurd. De drie Zeeuws-Vlaamse gemeenten kunnen een uitvoeringsbudget aanvragen bij de VNG. We krijgen dan naar rato van aantal inwoners een budget. Dit werkt hetzelfde als voor het Sportakkoord. Voor Terneuzen zal dit een bedrag zijn van € 30.000 voor 2022 en mogelijk ook voor 2023. Met deze middelen kunnen we lokale en regionale initiatieven voor gezondheidsbevordering ondersteunen. Dit vanuit het oogpunt dat we gezamenlijk meer bereiken dan als gemeente(n) en GGD alleen. Het uitvoeringsbudget is van belang omdat dat het juist voor kleinere lokale partijen - van verenigingen tot supermarkten - interessant maakt om mee te doen.

Kanttekeningen 1.1 De regionale nota vraagt nog verdere uitwerking op lokaal niveau De nota is in samenwerking met Hulst en Sluis tot stand gekomen. De uitwerking op lokaal niveau krijgt meer gestalte in 2022. Een eerste uitwerking is bijgevoegd als bijlage. 1.2 Gedeelde verantwoordelijkheid vraagt flexibiliteit in de uitvoering Doordat we 'partners' zoeken en betrekken voor de uitvoering van het beleid, is niet te zeggen wat we precies gaan doen de komende jaren. We leggen wel de processen vast,

3/35

volgens welke we gaan samenwerken. Dit geldt vooral voor de samenwerking in het Zeeuws-Vlaamse Preventieakkoord. We verwachten dat deze aanpak voor acties gaat zorgen die beter aansluiten bij wat mensen beweegt en nodig hebben en daarmee effect zal scoren.

Wat mag het kosten? Er zijn geen kosten verbonden aan uw besluit. De financiering van de activiteiten die zijn opgenomen in de gezondheidsnota worden binnen de reguliere budgetten uitgevoerd. Om de activiteiten van het Zeeuws-Vlaamse Preventieakkoord 'Een leven lang gezond en fit!' te financieren, vragen we bij het Rijk een uitvoeringsbudget aan voor 2022 en 2023. Voor 2022 is dit toegezegd. Het betreft een werkbudget van totaal € 70.000 per jaar. De gemeente Terneuzen ontvangt daarvan € 30.000; (Sluis en Hulst ieder € 20.000). Dit uitvoeringsbudget nemen we budgettair neutraal op in de begroting. We geven het in 2022 uit conform de voorwaarden in het Preventieakkoord.

Wat gaan we ervoor doen? De gezondheidsnota treedt in werking op 1 januari 2022. Na vaststelling publiceren we het beleidsplan en delen we het met de partners van de Zeeuwse Zorgcoalitie en de Toekomstige Zorg Zeeuws-Vlaanderen. Gedurende de looptijd zal op gezette tijden een stand van zaken worden gemaakt. Deze zal ter kennisname worden gebracht aan uw raad. We vragen voor het Preventieakkoord uitvoeringsbudget aan bij de VNG en maken een voorstel voor de werkwijze met het preventienetwerk in 2022. We starten met de netwerkbijeenkomsten in 2022.

Bijlagen 1. 30207 - Preventie Akkoord ZVL3.pdf 2. 2021-12-16 Bijlage 2 - 2021-11-03 Nota Gezondheidsbeleid Zeeuws Vlaanderen_Terneuzen.pdf 3. 2021-11-03 Uitwerking regionale nota gezondheidsbeleid 2022 2025 Terneuzen_Wat gaan we doen.pdf

4/35

Preventie Akkoord Zeeuws-Vlaanderen: een leven lang Gezond & Fit! 5/35

6/35

Inleiding Gezonde Zeeuws Vlamingen, daar gaan we voor! Zeeuws-Vlaanderen geeft met dit Preventie Akkoord invulling aan haar regionale taakstelling op het gebied van gezondheidsbeleid. Via dit Akkoord dragen wij ook bij aan de ambities van het Nationaal Preventie Akkoord. In het Nationaal Preventie Akkoord hebben landelijke partners zich verbonden op de volgende drie thema’s: terugdringen van overgewicht, roken en alcohol- en middelengebruik. Zeeuws-Vlaanderen heeft in december 2020 de Kadernota Regionaal Gezondheidsbeleid Zeeuws- Vlaanderen 2022-2025 vastgesteld. Deze nota is gemaakt door de drie gemeenten in Zeeuws-Vlaanderen - Terneuzen, Sluis en Hulst - samen met de GGD. De Kadernota hanteert een brede visie op gezondheidsbevordering, vanuit het gedachtegoed ‘Positieve Gezondheid’. Hierbij gaat het niet alleen om de lichamelijke kanten van gezondheid, maar ook om het vermogen om de eigen mogelijkheden en beperkingen te hanteren, met het accent op welbevinden, eigen regie, veerkracht, participatie en zingeving. Vanuit deze brede visie zijn wij ervan overtuigd dat aan de slag gaan met schuldhulpverlening of arbeidsbemiddeling voor sommige inwoners een beter startpunt is voor het verbeteren van de gezondheid, dan een aanpak die zich alleen richt op een gezondere leefstijl. De Kadernota geeft ook prioriteit aan het verkleinen van gezondheidsachterstanden in Zeeuws-Vlaanderen.

Hierbij gaat het vooral om het terugdringen van de gezondheidsachterstand van mensen met een lage SES (bepaald op basis van opleidingsniveau en inkomen); groepen inwoners die substantieel meer chronische klachten ontwikkelen en vanuit hun sociaaleconomische situatie niet in staat zijn gezonde keuzes te maken.

Preventienetwerk Deze brede insteek beschouwen wij als

In 2025 is er een vitaal en professioneel

randvoorwaarde voor het realiseren van

preventienetwerk van maatschappelijke

een effectieve aanpak op de thema’s van

partijen, ondernemers, wijk- en bewoner-

het Nationaal Preventie Akkoord: roken,

sinitiatieven en de drie betrokken gemeen-

alcohol- en middelengebruik, en overge-

ten. Met dit akkoord bundelen wij al deze

wicht. Dit heeft vooral kans van slagen

krachten, vanuit de gedeelde ambitie om

als er ook aandacht is voor onderliggende

gezondheidsverschillen in Zeeuws-Vlaande-

factoren zoals gezondheidsvaardigheden,

ren te verkleinen.

armoede en de directe leefomgeving. De regio Zeeuws-Vlaanderen heeft al eerder

Wij nodigen alle regionale en lokale partijen

de krachten gebundeld om het gezond-

en partners van harte uit dit Preventie Ak-

heidsbeleid te verbeteren. Dit Preventie

koord te onderteken om zich daarmee in te

Akkoord geeft daar een extra impuls aan;

zetten voor de beweging naar een gezonder

we gaan voor een domeinoverstijgende,

Zeeuws-Vlaanderen.

regionale preventieaanpak, vertaald naar lokale accenten per gemeente. We ver-

Sluit u zich ook aan bij deze beweging?

binden waardevolle programma’s, maatschappelijke projecten, wijk- en buurtinitiatieven die toewerken naar een gezonde leefstijl. Met dit Preventie Akkoord streven we naar collectieve impact.

7/35 3

Collectieve ambities tot 2030 Gezonde leefomgeving Zeeuws-Vlaanderen is bij toeristen in trek vanwege

Schoolpleinen en sportparken gaan zo veel mogelijk

onze prachtige stranden, de ruimte en de natuur. We

open en krijgen meer eigentijdse beweegelementen.

gaan deze groene en blauwe ruimte beter ontsluiten

En we gaan ondernemers binnen toerisme en leisure

voor onze eigen inwoners. Voor senioren is de mobi-

actief betrekken bij (beweeg-)activiteiten voor en met

liteit een aandachtspunt bij de bovenlokale gebieds-

de inwoners. Dit leidt tot meer sociale verbanden tus-

ontwikkeling. Meer veilige fietspaden waar ook e-bikes

sen maatschappelijke organisaties, ondernemers en

en scootmobielen gebruik van kunnen maken. In de

inwoners. Natuurlijk breiden we het aantal rookvrije

kernen gaan we werken aan een beweegvriendelijke(-

plekken in Zeeuws-Vlaanderen verder uit. Niet alleen

re) openbare ruimte, met urban sports-voorzieningen

op de bekende locaties, zoals op en rond school- en

en groene ontmoetingsplekken in elke kern. Te den-

sportlocaties, maar ook in het uitgaansleven. Daar zal

ken valt aan openbare moes- en pluktuinen, waar ook

de handhaving van wet- en regelgeving worden aan-

voedseleducatie plaats kan vinden voor basisschool-

gescherpt om overmatig alcohol- en middelengebruik

leerlingen.

te voorkomen.

Mentale weerbaarheid jeugd / jongeren De Coronaperiode heeft een stevige wissel getrok-

voor jongeren. Gezinnen krijgen ondersteuning bij

ken op onze jongste generatie. Maandenlang geen

de opvoeding vanuit een inclusieve invalshoek. En we

onderwijs op school en geen sport, muziekles of an-

gaan de psychische druk die jongeren (kunnen) erva-

dere activiteiten buitenshuis. Met de versoepelingen

ren ook bespreekbaar maken via regionaal bekende

ontstaat weer ruimte voor contact. De scholen gaan

influencers op sociale media. Speciale aandacht is er

een inhaalslag maken op basis van de extra financiële

voor jongeren in de agrarische sector en jongeren die

steun richting het onderwijs. Cultuur en sport zullen in

in armoede opgroeien. De verantwoordelijke onder-

dit aanbod worden ingepast om kinderen en jongeren

wijs-, branche- en zorgorganisaties gaan vanaf nu hun

weer te stimuleren tot expressie. Huisartsen krijgen

krachten bundelen.

meer opties aangereikt naar een preventief aanbod

Vitaal ouder worden Zeeuws-Vlaanderen krijgt komende jaren te maken

zullen actief geïnstrueerd worden over symptomen

met een versnelde vergrijzing. Dit stelt niet alleen ho-

van alcohol- en middelengebruik en verwaarlozing en

gere eisen aan de zorg, zeker in combinatie met het

geïnformeerd worden over verwijzingsmogelijkheden.

vertrek van jongeren uit onze regio, maar vergt ook nu

Ten eerste laagdrempelige vitaliteitsactiviteiten in de

al aandacht voor sociale mobiliteit en preventie. Juist

buurt, zoals vrijwilligerswerk, samen wandelen, fietsen

nu, bij de huidige generatie veertigers en vijftigers. Het

of werken in de moestuin. Maar ook de meer gerichte

aanleren en vasthouden van een gezonde leefstijl staat

ondersteuning, zoals AA-groepen en andere lotge-

voorop. Maar we gaan ook onze bestaande lokale net-

noten-netwerken zullen actief versterkt worden. Ook

werken beter toerusten op signalering en ondersteu-

voor volwassenen en senioren zal de communicatie

ning van kwetsbare senioren, alleenstaande ouders,

komende jaren verschuiven naar digitale kanalen en

weduwen en weduwnaars. Denk aan mantelzorgers,

sociale media, waarbij bepaalde inwonersgroepen nog

vrijwilligers bij de belbus en de voedselbank, maar ook

wel gerichte ondersteuning nodig hebben.

zorgverleners, winkeliers en horecaondernemers. Zij

8/35 4

Inzet gemeente Sluis a) Specifieke doelstellingen Sluis

- Roken: ook in Sluis zal het beleid gericht op een gezonde, beweegvriendelijke leefomgeving geïn-

In de gemeente Sluis willen we de prioriteit binnen

tensiveerd worden. Vooral meer groen in wijken en

het preventiebeleid leggen bij sport en bewegen als

kernen vormt hierbij een prioriteit. De inzet is hier-

het belangrijkste middel om een gezonde leefstijl te

boven geformuleerd onder ‘Collectieve ambities tot

bevorderen. Sluis zal de inzet vanuit het Sportakkoord

2030’.

combineren met de mogelijkheden vanuit het Preventie Akkoord Zeeuws-Vlaanderen. Sport en bewegen

- Alcohol- en middelengebruik: naast voorlichting

voor iedereen, een veilig sportklimaat en vaardig in

en bewustwording in het onderwijs en binnen

bewegen; dat zijn de hoofddoelstellingen in Sluis.

sportverenigingen, zal de handhaving van wet- en

Een gezonde bevolking in een gezonde leefomgeving

regelgeving worden aangescherpt om overmatig

werkt door op alle terreinen van onze samenleving;

alcohol- en middelengebruik te voorkomen. Hiertoe

dat is dan ook wat Sluis wil bereiken via het Preventie

zoeken we de samenwerking met koplopers binnen

Akkoord. De sport- en beweegdeelname is in Sluis,

de horeca en werkgevers die hiervoor willen gaan.

afgezet tegen de regionale en landelijke cijfers, relatief laag. Van de ouderen voldoet 38% aan de beweegricht-

c) Criteria budgetverdeling

lijnen en 27% sport wekelijks. Daarmee is de sport- en beweegdeelname in Sluis relatief laag, afgezet ten opzichte van de regio en landelijke cijfers.

Alle lokale uitvoeringsorganisaties in Sluis, die het Preventie Akkoord Zeeuws-Vlaanderen hebben onder-

Er zijn meer laagdrempelige beweegactiviteiten ge-

tekend, kunnen een aanvraag indienen voor uitvoe-

wenst, vooral voor inwoners voor wie de weg naar de

ringsbudget, mits:

sportvereniging of sportschool niet vanzelfsprekend is. Het is ook zaak dit aanbod op een goede locatie (ook

- de voorgestelde activiteiten betrekking hebben op

digitaal) te presenteren. Verder is gerichte inzet nodig

ten minste één thema uit het Akkoord;

om inwoners van alle leeftijden binnen hun specifieke context (school, werk of buurt) te activeren, zowel qua

- er met ten minste één andere partner van het Pre-

vindplaatsen als verwijsmogelijkheden.

ventie Akkoord wordt samengewerkt; - de resultaten van de activiteit zichtbaar worden

b) Accenten op thema’s NPA

gemaakt door middel van ‘tellen en vertellen’, bijv. het meten van het aantal deelnemers én het delen

Alle drie de thema’s binnen het Nationaal Preventie

van hun ervaringen.

Akkoord zijn relevant binnen Sluis. Zo heeft 60% van de ouderen overgewicht, waarvan 20% obesitas. Van de volwassenen heeft 52% overgewicht, waarvan 13% obesitas. Wat roken, alcohol en middelengebruik betreft: 23% van de volwassenen in Sluis rookt en 20% is overmatig drinker (significant meer dan het Zeeuws gemiddelde). Van de ouderen rookt 7%, 3% is zware drinker en 15% is overmatig drinker. - Het terugdringen van overgewicht zal vooral via meer sport- en beweegactiviteiten bij alle leeftijdsgroepen aandacht krijgen, inclusief bewustwording over andere vitaliteitsbevorderende maatregelen, zoals gezonde voeding.

9/35 5

Inzet gemeente Hulst a) Specifieke doelstellingen Hulst

de jeugd geldt dat 26% van de 14/15 jarigen aan binge

In Hulst bestaat al veel preventief aanbod in de sfeer

heid). Dit is hoger dan het Zeeuwse gemiddelde van

van gezondheid, bewegen en cultuur. Alleen bereikt

22% (niet significant) en daarmee zorgelijk. Als het

dit aanbod niet altijd de inwonersgroepen die hier

gaat om de cijfers van overgewicht onder volwassenen

het meest bij gebaat zouden zijn, zoals inwoners met

scoort Hulst 48%, terwijl het Zeeuwse gemiddelde op

een lage SES, mensen met een beperking en gezinnen

49% ligt. Bijna de helft van de volwassen inwoners van

met een migratie achtergrond of met psychosociale

Hulst heeft dus te maken met overgewicht. Ook een

problematiek. Daarom leggen we in Hulst de volgende

signaal dat aandacht verdient.

drinken doet (meer dan 4-6 glazen bij een gelegen-

accenten: Daarom is de specifieke inzet op de drie thema’s van - Hulst zal focussen op het beter ontsluiten van be-

het Nationaal Preventieakkoord in Hulst:

staand aanbod, via eerstelijns zorg en het onderwijs, maar zeker ook via informele netwerken, peers

- Terugdringen overgewicht: dit zal bij alle leeftijds-

en influencers.

groepen aandacht krijgen via normaliseren van beweegactiviteiten, voedseleducatie en aandacht voor

- Werken aan een gezonde leefstijl zal voor alle

een gezonde leefstijl.

Hulstenaren de norm worden, zodat dit normaal wordt in elke context: op school, op de kinderop-

- Roken: ook in Hulst zal het beleid gericht op een

vang, op het werk en in de vrije tijd.

gezonde leefomgeving geïntensiveerd worden. De inzet is hierboven geformuleerd onder ‘Collectieve

- In Hulst komt meer gerichte inzet op de meest

ambities tot 2030’.

kwetsbare inwoners(groepen), hen weten te activeren kost de meeste tijd, energie en vergt dus een

- Alcohol- en middelengebruik: naast voorlichting en

extra financiële impuls.

bewustwording in het onderwijs en binnen sportverenigingen, zal er blijvende aandacht zijn om

- De onderlinge samenwerking tussen partners bin-

overmatig alcohol- en middelengebruik terug te

nen Hulst behoeft ook meer aandacht. Natuurlijk

dringen.

tussen onderwijs, sport, cultuur en zorg, maar er is ook structurele samenwerking nodig met lokale

c) Criteria budgetverdeling

werkgevers, winkeliers, horeca ondernemers en woningbouwcoöperaties. Zodat alle partijen elkaar weten te vinden en er een hechte ketensamenwer-

Alle lokale uitvoeringsorganisaties in Hulst, die het

king ontstaat.

Preventie Akkoord Zeeuws-Vlaanderen hebben ondertekend, kunnen een aanvraag indienen voor uitvoeringsbudget, mits:

b) Accenten op thema’s NPA

- de voorgestelde activiteiten betrekking hebben op

De drie thema’s binnen het Nationaal Preventie Ak-

ten minste één thema uit het Akkoord;

koord zijn ook actueel binnen Hulst. Op het thema roken voor volwassenen scoort Hulst met 14% relatief

- er met ten minste één andere partner van het Pre-

laag (niet significant) ten opzichte van heel Zeeland

ventie Akkoord wordt samengewerkt;

(19%). Toch roken dus nog 14 van de 100 volwassenen in Hulst. En hierbij geldt richting de jeugd: zien roken

- de resultaten van de activiteit zichtbaar worden

doet roken. Op het thema overmatig alcohol drinken

gemaakt door middel van ‘tellen en vertellen’, bijv.

door volwassenen scoort Hulst 17% ten opzichte van

het meten van het aantal deelnemers én het delen

14% in Zeeland. Hoewel ook dit cijfer niet significant

van hun ervaringen.

is, is het toch hoger dan het Zeeuws gemiddelde. Voor

10/35 6

Inzet gemeente Terneuzen a) Specifieke doelstellingen Terneuzen

b) Accenten op thema’s NPA

Binnen Terneuzen zal het accent verschuiven van

De drie thema’s binnen het Nationaal Preventie Ak-

beleid naar uitvoering; er is vooral behoefte aan een

koord zijn uiteraard ook relevant voor Terneuzen. Van

samenhangend aanbod om inwoners te ondersteu-

de volwassen inwoners tot 65 jaar heeft 17% ernstig

nen bij het aanleren en vasthouden van een gezonde

overgewicht of obesitas; dat is significant hoger dan

leefstijl. De problematiek in Terneuzen is stevig. Rond

het Zeeuws gemiddelde. 15% van de inwoners rookt

2030 is 20% van de inwoners in Terneuzen 75 jaar of

en drinkt overmatig. Eenzaamheid is een aandachts-

ouder. Daarnaast kan Terneuzen ook getypeerd wor-

punt voor zowel 65-minners als 65-plussers. De ver-

den als een gemeente met een lager sociaalecono-

schillen zijn vooral zichtbaar in vergelijking met de

misch profiel. Het besteedbaar inkomen is gemiddeld

Nederlandse cijfers. Veel volwassenen vanaf 19 jaar

lager dan in de rest van Nederland. Van de inwoners

bewegen te weinig: 66% van de 65-plussers en 50%

woont zelfs 6,4% in een huishouden onder de armoe-

van de inwoners onder de 65 jaar. Ook deze cijfers

degrens. En in 2020 ontving 14% van de jongeren tot

verschillen significant van het Zeeuws gemiddelde.

18 jaar een vorm van jeugdhulp (ten opzichte van 10% landelijk). De problematiek speelt tegenwoordig ge-

Onder 65-plussers drinkt 19% overmatig. Inwoners

meente breed. Daarom richten we ons op meerdere

hebben meer dan gemiddeld in Zeeland last van ge-

doelgroepen. Het motto is: niet stigmatiseren, maar

luidshinder en stof, rook of roet. De meeste overlast

normaliseren. Iedereen is gebaat bij een gezonde leef-

wordt veroorzaakt door industrie en scheepvaart.

stijl. Samengevat gelden voor Terneuzen de volgende

Terneuzenaren geven vaker aan zich psychisch onge-

prioriteiten:

zond(er) te voelen. Jongeren uit klas 2 en 4 van het VO ervaren veel stress, voldoen niet aan de beweegnorm,

- Normaliseren van een gezonde leefstijl via een ge-

drinken relatief weinig water, slapen slechter en voe-

meentebrede, integrale aanpak;

len zich minder gelukkig. Zij lijken daarbij op leeftijdsgenoten elders in Zeeland. Ze fietsen wel weer vaker

- We activeren meer vindplaatsen binnen flankerende

naar school en drinken minder alcohol. Hoe lager het

domeinen, zoals winkelcentra, schuldhulpverlening,

onderwijsniveau des te ongezonder jongeren leven.

sport- en welzijnslocaties, kinderopvang en scholen,

Ook zijn er vaker indicaties voor psychosociale proble-

informele netwerken en sociale media;

men.

- We gaan met alle relevante partijen een laagdrem-

De specifieke inzet op de drie thema’s van het Natio-

pelig aanbod samenstellen van gezondheid bevor-

naal Preventieakkoord in Terneuzen:

derende activiteiten voor alle inwoners. De promotie hiervan gebeurt niet alleen generiek, maar ook

- Terugdringen overgewicht: dit zal bij alle leeftijds-

gericht op verschillende typen verwijzers in Terneu-

groepen vooral aandacht krijgen via het normalise-

zen.

ren van beweegactiviteiten en aandacht voor een gezonde leefstijl.

- Bevordering van mentale weerbaarheid van jeugdigen.

- Roken: ook in Terneuzen wordt het beleid gericht op een gezonde leefomgeving geïntensiveerd. Zie de

- Blijvende aandacht voor een gezonde en groene

inzet onder ‘Collectieve ambities tot 2030’. Verleiden

leefomgeving zonder lawaai en fijnstof;

tot gezonde leefstijl in de openbare ruimte krijgt bijvoorbeeld vorm op het Busstation Terneuzen.

- Meer participatie van jongeren, volwassenen en se-

Een initiatief van de Provincie ter bevordering van

nioren (ook met een migratie-achtergrond of beper-

de vitaliteit, ook vanwege de regionale functie van

king) bij het ontwikkelen van een eigentijds aanbod

bushalte WST.

en passende communicatie.

11/35 7

- Alcohol- en middelengebruik: naast voorlichting en bewustwording in het onderwijs en binnen sportverenigingen, zal de handhaving van wet- en regelgeving worden aangescherpt om overmatig alcohol- en middelengebruik te voorkomen. Ook in Terneuzen zoeken we hiertoe de samenwerking met horecaondernemers en werkgevers die hiervoor willen gaan.

c) Criteria budgetverdeling Alle lokale uitvoeringsorganisaties in Terneuzen, die het Preventie Akkoord Zeeuws-Vlaanderen hebben ondertekend, kunnen een aanvraag indienen voor uitvoeringsbudget, mits: - de voorgestelde activiteiten betrekking hebben op ten minste één thema uit het Akkoord; - er met ten minste één andere partner van het Preventie Akkoord wordt samengewerkt; - de resultaten van de activiteit zichtbaar worden gemaakt door middel van ‘tellen en vertellen’, bijv. het meten van het aantal deelnemers én het delen van hun ervaringen.

Bronnen Cijfers afkomstig van de GGD-Gezondheidsmonitor en / of de website ‘waarstaatjegemeente.nl’.

12/35 8

Organisatie Gezamenlijk werken aan preventie vergt co-creatie om de regionale verbindingen te bepalen, in combinatie met lokale accenten per gemeente. Hoe gaan we hier vanuit een gedeelde verantwoordelijkheid in de hectiek van alledag vorm aan geven? Het gaat niet alleen om het delen van kennis en ervaringen - ieder vanuit eigen expertise en ervaring - maar vooral om het verbinden van afzonderlijke initiatieven om zo toe te werken naar collectieve impact. De uitrol van dit Preventie Akkoord is daarmee een lerende beweging, waarin ruimte is om elkaar (beter) te leren kennen, barrières te overwinnen, elkaar de bal toe te spelen en samen successen te delen.

Preventienetwerk De partners die zich scharen achter dit Preventie Akkoord, vormen samen het Preventienetwerk Zeeuws-Vlaanderen. Deze groep bewaakt de samenhang binnen de uitrol van het Akkoord en adviseert over een transparante budgetverdeling binnen de drie gemeenten. De deelnemende organisaties zijn zelf verantwoordelijk voor de uitvoering van afspraken en het behalen van specifieke doelen. Elke gemeente houdt samen met de lokaal deelnemende organisaties bij (monitoren) hoe het staat met de voortgang van de uitrol van het Preventie Akkoord.

Lokale kernteams Elke gemeente stelt een lokaal kernteam samen. Het kernteam organiseert, ondersteunt, en/of monitort de lokale activiteiten en onderhoudt contact met de deelnemende organisaties over de voortgang.

Verdelen uitvoeringsbudget Voor de jaren 2022 en 2023 is elk jaar € 70.000 uitvoeringsbudget voor de regio Zeeuws-Vlaanderen beschikbaar. Hiervan gaat 10% naar de regionale coördinatie en gemeenschappelijke activiteiten. De overige 90% is beschikbaar voor activiteiten, in te brengen door lokale partijen.

Concrete jaarlijkse activiteiten / afspraken: Jaarlijkse netwerkbijeenkomst waar resultaten worden gedeeld en gezamenlijk successen worden gevierd; Gezamenlijke inzet / activiteiten (bijv. een jaarlijks terugkerende Stoptober-campagne).

13/35 9

Lijst van regionale partijen die het Preventie Akkoord ondertekenen: • Gemeente Sluis • Gemeente Hulst • Gemeente Terneuzen • Provincie Zeeland (onder voorbehoud) • GGD Zeeland • ZorgSaam Zeeuws-Vlaanderen • Nucleuszorg B.V. (Zeeuws-Vlaamse huisartsen) • Emergis (Geestelijke Gezondheidszorg en Emergis Preventie4) • Kinderopvang Zeeuws Vlaanderen • Zeeuwse Muziekschool • Bibliotheek Zeeuws-Vlaanderen • SportZeeland • Woongoed Zeeuws-Vlaanderen (onder voorbehoud) • Natuur & Zo • VO ZVL (Lodewijkcollege, praktijkschool Hulst, Reynaertcollege en Zwincollege) • Buurtzorg

Lijst van lokale partijen uit Sluis die het Akkoord ondertekenen: • Gemeente Sluis • Stichting Cultuureducatie Zeeuws Vlaanderen • ChrisFit-Gym Breskens • Match sportmanagement • SV Oostburg • St. Cultuureducatie Zeeuws Vlaanderen • SWEAT Healthcenter

14/35 10

Lijst van lokale partijen uit Hulst die het Akkoord ondertekenen: • Gemeente Hulst • Reynaertcollege Hulst • Kinderopvang De Tivoli • Scouting ‘t Jagertje • Dorpsraad Kloosterzande • AA Groep Hulst • Stichting Hulst voor Elkaar (uitvoerings- en welzijnsorganisatie) • Woonstichting Hulst • Plus Supermarkt Kloosterzande (onder voorbehoud) • Wijkraad Den Dullaert (onder voorbehoud)

Lijst van lokale partijen uit Terneuzen die het Akkoord ondertekenen: • Gemeente Terneuzen • EHBO Vereniging Koewacht • Lodewijk College (onder voorbehoud) • Aan-Z (uitvoerings- en welzijnsorganisatie) • Toonbeeld, Kunstorganisatie in Terneuzen • Apotheek BENU

15/35 11

16/35

Een leven lang gezond & fit in Zeeuws-Vlaanderen! Regionale Nota Gezondheidsbeleid 2022-2025 uitwerking gemeente Terneuzen

December 2021

17/35

1. Inleiding Waar het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in de vierjaarlijkse Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) van 2018 nog schreef over de positieve ontwikkelingen op het gebied van volksgezondheid, heeft het nieuwe coronavirus het toekomstscenario veranderd. Het coronavirus maakt dat de focus in Nederland meer dan ooit op de gezondheid ligt; op de effecten voor Nederlanders op de korte en de lange termijn. Het is daarom belangrijk om te kijken naar wat er nu speelt en hoe we samen de pandemie het hoofd kunnen bieden. Ook is het belangrijk om vooruit te blijven kijken en niet uit het oog te verliezen welke stappen zijn gezet en wat wij nog meer kunnen doen om onze gezondheid verder te versterken. De huidige programma’s1 van het kabinet en gemeenten helpen hier al bij. Dit schrijft staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Paul Blokhuis, op 25 mei 2020 aan de Tweede Kamer. Hij biedt met zijn brief de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 aan.

VTV-2018: Een gezond vooruitzicht Het RIVM stelt in de VTV-2018 ‘Een gezond vooruitzicht’ nog dat het goed gaat met onze volksgezondheid. We worden steeds ouder en de meeste mensen voelen zich gezond en niet beperkt. De grote toekomstige opgaven waar we voor staan hebben deels te maken met het toenemend aantal ouderen. Hierdoor stijgt het aantal mensen met chronische aandoeningen en sociale problemen, zoals eenzaamheid. Door deze ontwikkelingen ontstaat er meer druk op zowel de formele als de informele zorg. Zorgvoorzieningen komen het meest onder druk te staan in de zogenaamde krimpregio’s. Naast de vergrijzing zijn er nieuwe ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op onze volksgezondheid, zoals een toenemende druk op ons dagelijks leven. Dit kan stress en gezondheidsproblemen veroorzaken. Zo ervaren scholieren en studenten steeds meer prestatiedruk. Ook op de arbeidsmarkt zijn er ontwikkelingen die kunnen leiden tot meer druk en stress, zoals de steeds grotere invloed van de 24-uurseconomie en de verdere flexibilisering van arbeidsrelaties. Vooral voor de groep mensen die werk, zorg voor de kinderen en mantelzorg moet combineren, lijkt de druk hoger op te lopen. Op het gebied van leefstijl zijn er zowel gunstige als ongunstige toekomstige ontwikkelingen. Minder mensen roken en meer mensen bewegen. Daar staat tegenover dat meer mensen te zwaar zijn.

Ongezond gedrag is verantwoordelijk voor bijna 20 procent van de ziektelast. Roken is hiervan de belangrijkste oorzaak. Een ongezond binnen- en buitenmilieu veroorzaakt 4 procent van de ziektelast, met luchtverontreiniging als de belangrijkste oorzaak. Ongezonde arbeidsomstandigheden veroorzaken bijna 5 procent van de ziektelast. Deze ontwikkelingen zijn niet voor alle bevolkingsgroepen hetzelfde. Roken daalt harder bij mensen met een hoge sociaaleconomische status en ernstig overgewicht stijgt harder bij degenen die een lage sociaaleconomische status hebben. Kwetsbare groepen hebben vaker te maken met een opeenstapeling van gezondheids- én sociale problemen. Dit zijn ouderen en mensen met een lagere sociaaleconomische status. Deze laatste groep heeft vaker een ongezonde leefstijl. Ook hebben zij vaker te maken met sociale problemen, die stress met zich meebrengen. Negatieve effecten van ontwikkelingen op de arbeidsmarkt als robotisering en digitalisering treffen vooral laagopgeleiden. Dit kan de sociale problemen en stress in deze groep versterken. Vaak moeten eerst deze achterliggende sociale problemen worden opgelost, voordat er ruimte ontstaat om aan een gezonde leefstijl te werken.

1 Programma’s zoals het Sportakkoord, Kansrijke Start en Gezond in de Stad.

2 18/35

De druk op de zorg en zorguitgaven kent meerdere dimensies. De uitgaven stijgen door de vergrijzing en de groei van de bevolking en door andere factoren zoals technologie. Technologie kan veel voor onze volksgezondheid betekenen en de zorg ingrijpend veranderen. Het gebruik van technologie in de zorg neemt toe, maar kent vertraging doordat de digitalisering in de zorg minder snel gaat dan in andere domeinen van ons dagelijks leven. Patiënten doen steeds meer zelf en dit wordt versterkt door nieuwe technologische mogelijkheden. Dit vergt nieuwe en andere vaardigheden van zorgverleners en patiënten, maar ook aandacht voor groepen die er moeite mee hebben. Tot slot concludeert het RIVM dat we alert moeten zijn op bekende én nieuwe risico’s. Antibioticaresistentie is daar een van. Andere aandachtspunten zijn het goed inzetten van groen en water in de leefomgeving om de effecten van klimaatverandering op te vangen, en de dalende vaccinatiegraad. Er zijn ook nieuwe ontwikkelingen die mogelijk risico’s met zich meebrengen. Zo kunnen technologieën als virtual reality en 3D-printing nog onbekende gezondheidseffecten hebben als ze vaker gebruikt gaan worden. Verder zullen er meer medicijnresten, microplastics en nanodeeltjes in ons milieu komen. De gezondheidseffecten hiervan zijn nu nog niet duidelijk.

Gezondheid in Zeeuws-Vlaanderen: stand van zaken In het najaar van 2020 zette de GGD Zeeland gezondheidsenquêtes uit onder 18- tot 65jarigen en onder 65-plussers. De resultaten van het onderzoek zijn vergeleken met die van de drie vorige onderzoeken in 2008, 2012 en 2016. Hieruit blijken een aantal positieve trends in de gezondheid van de inwoners van Zeeuws-Vlaanderen en in het voorkomen van factoren die invloed hebben op de gezondheid. Inwoners van 65 jaar en ouder zijn meer zelfredzaam geworden. Ze zijn mobieler, nemen minder betaalde hulp af en het grootste deel van de ouderen heeft hulp beschikbaar in de omgeving. De 65-plussers zijn meer tevreden over hun woning en buurt in vergelijking met inwoners tot 65 jaar. Voor alle 18-plussers geldt dat onveiligheidsgevoelens, vooral ’s avonds en ’s nachts, zijn afgenomen. Mensen voelen zich veiliger. Overgewichtscijfers lijken sinds 2009 stabiel te zijn. Dit geldt ook voor eenzaamheid onder de volwassen bevolking. De percentages zijn echter nog steeds hoog, rond de 50%. We willen de komende jaren ons blijven inzetten op een verdere daling. Dit geldt ook voor de leefstijlfactoren roken en alcoholgebruik. Hier is zelfs al voor sommige gemeenten in Zeeuws-Vlaanderen een daling waarneembaar. Het aantal volwassenen dat nooit gerookt heeft, is de laatste jaren gestegen en meer ouderen stoppen met roken.

Ook hier willen ons de komende jaren beleidsmatig op blijven richten. Een minder gunstige trend zien we bij het risico op angststoornis en depressie. Dit percentage is opvallend hoog. Bij inwoners van 65 jaar en ouder gaat dit om 43% en bij inwoners tot 65 jaar betreft dit bijna de helft (48%) van de ondervraagden. Voor deze laatste groep zien we een gemiddelde stijging van 15 % ten opzichte van 2009. Dit vraagt de komende jaren de nodige aandacht. Een kwart van de 18- tot 65-jarigen in Zeeuws-Vlaanderen geeft aan bezorgd te zijn over de invloed van de omgeving op de gezondheid.

3 19/35

De juiste zorg op de juiste plek / de toekomstige zorg Zeeuws-Vlaanderen is een van de gebieden waarop het RIVM doelt als het over krimpregio’s schrijft. Dat de zorg hier zwaarder onder druk komt te staan is aanleiding voor zowel Zeeuws-Vlaamse als Zeeuwse samenwerking tussen gemeenten, zorgaanbieders en zorgverzekeraar. In Zeeuws-Vlaanderen spelen volgens het Regiobeeld van De Juiste Zorg op de Juiste Plek uit 2019 de volgende thema’s: - De kwaliteit van specialistische zorg staat onder druk, omdat relatief weinig mensen gebruik maken van zorg. - Een groeiende groep 65-plussers (vergrijzing) met een risico op kwetsbaarheid. - Een groot en groeiend personeelstekort in de zorg- en welzijnssector. - Piekbelasting van de spoedeisende zorg door toerisme. - Een derde van de zorg wordt buiten Zeeland afgenomen; Zeeuws-Vlamingen halen zorg in België. - Toegankelijkheid van zorg komt onder druk te staan door de combinatie van geografie (grote afstanden) en arbeidsmarkt (te weinig personeel, te hoge kosten). - De beschikbaarheid van huisartsenzorg staat onder druk door vergrijzing van huisartsen en problemen met hun opvolging. - Wachttijden voor medisch specialistische zorg zijn groot. (https://www.dejuistezorgopdejuisteplek.nl/regiobeelden/#zeeland) In de samenwerkingsverbanden noemen we de frictie tussen (toenemende) vraag en (afnemend) aanbod de zorgkloof.

Zowel de Toekomstige Zorg Zeeuws-Vlaanderen als de Zeeuwse Zorgcoalitie zijn gericht op het dichten van de kloof.

Landelijk gezondheidsbeleid: ‘Gezondheid breed op de agenda’ Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024. In juni 2020 publiceerde het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid (LNG). Uitgangspunten van dit beleid zijn: - Gezondheidsbeleid gaat (ook) over de aanpak van achterliggende problematiek waardoor mensen ongezond zijn; deze problemen zijn alleen beleidsdomein overstijgend aan te pakken. Preventief gezondheidsbeleid is het voorkomen van deze problemen vanuit de verschillende beleidsdomeinen. - Uitgaan van positieve gezondheid – de brede benadering van gezondheid - maakt het mogelijk om inwoners meer regie te geven, om in gemeentelijke dienstverlening meer rekening te laten houden met gezondheidsaspecten en om samenwerking te zoeken met relevante partijen, over stelsels heen. - Inwoners hebben de regie als we ze ondersteunen met goede, digitaal beschikbare informatie en toegang tot preventieve interventies vanuit de zorgverzekering. - Gezondheidsbeleid overstijgt de beleidsdomeinen en vergt samenspel tussen de landelijke en lokale overheden. In de landelijke nota staan vier gezondheidsvraagstukken ofwel speerpunten centraal: 1. Gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving 2. Gezondheidsachterstanden verkleinen 3. Druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen 4. Vitaal ouder worden

Regionaal Gezondheidsbeleid 2022-2025 In de Kadernotitie Regionaal Gezondheidsbeleid Zeeuws-Vlaanderen 2022-2025, ‘Samen invulling geven aan gezondheidsbeleid in Zeeuws-Vlaanderen’, zijn de speerpunten en ambities voor het regionale gezondheidsbeleid vanaf 2022 vastgesteld. In dit beleidsplan staat hoe de Zeeuws-Vlaamse gemeenten hier de komende vier jaar invulling aan geven.

4 20/35

Opbouw van deze nota In deze nota geven we per speerpunt de doelstellingen aan voor de komende vier jaar en de voorgenomen acties. We maken per speerpunt onderscheid in regionale en lokale doelen en activiteiten. Lokale verschillen zijn onder meer gebaseerd op verschillen in gezondheidstoestand, sociale vraagstukken en uitgangspunten op andere beleidsterreinen. Voorafgaand aan de beschrijving en uitwerking van speerpunten beschrijven we kort de uitgangspunten van beleid. Voor een uitgebreidere toelichting daarop verwijzen we naar de Kadernotitie 2022-2025.

5 21/35

2. Uitgangspunten van beleid 2022-2025 In navolging van het landelijke beleid staan in het Zeeuws-Vlaamse gezondheidsbeleid de onderstaande uitgangspunten centraal.

Positieve gezondheid als leidend concept We gaan uit van het concept van Positieve Gezondheid: ‘Gezondheid is het vermogen van mensen om met ziekten, beperkingen en tegenslagen om te gaan.’ (Huber, 2012). In het gedachtegoed van Positieve Gezondheid gaat het om wat iemand wél kan, belangrijk vindt en eventueel wilt veranderen. Bovendien gaat het niet alleen om de lichamelijke kanten van gezondheid, maar ook om het aanpassingsvermogen, welbevinden, eigen regie, veerkracht, participatie en zingeving. Vanuit het gedachtengoed van Positieve gezondheid richten we ons beleid op het versterken van de regie van inwoners op hun leven en een integrale aanpak van gezondheidsvraagstukken.

Integrale aanpak Gezondheid van mensen wordt bepaald door veel factoren: gedrag van mensen zelf, leefstijl, persoonsgebonden factoren als het lichamelijk gestel al dan niet erfelijk bepaald, en de omgeving: het binnen- en buitenmilieu. Ook sociale en sociaaleconomische omstandigheden veroorzaken ongezondheid. Dit geldt bijvoorbeeld voor armoede en eenzaamheid. Gezondheidsbeleid kan dan ook alleen effectief zijn als het integraal beleid is. Dat wil zeggen dat achterliggende problematiek waardoor mensen ongezond zijn, alleen beleidsdomein overstijgend kan worden opgelost. Preventief gezondheidsbeleid zien we als het voorkomen van deze problemen vanuit de verschillende beleidsdomeinen.

Gezondheid is van iedereen Gezondheid is van iedereen en gezondheidsbevordering een doelstelling die we delen met onze inwoners zelf en veel partijen in onze regio zoals de zorgaanbieders, bedrijven en ondernemers, scholen en maatschappelijke organisaties. Gezondheidsbeleid kan alleen goed beleid worden als we het samen met al deze belanghebbenden neerzetten.

6 22/35

3. Speerpunten van beleid 2022-2025 Speerpunt 1: Gezondheid in de fysieke en sociale omgeving Waar hebben we mee te maken? De omgeving waarin mensen wonen, werken en leven is één van de factoren die hun gezondheid beïnvloedt. Deze omgeving is zowel fysiek als sociaal van aard. De fysieke en sociale leefomgeving staan niet los van elkaar: een gezond en toegankelijk ingerichte fysieke leefomgeving kan bijdragen aan een gezonde sociale leefomgeving en andersom. Het positief stimuleren van beide typen leefomgeving draagt zo niet alleen bij aan preventie en welbevinden, maar ook aan gezonde werknemers en een gunstig economisch vestigingsklimaat. Een gezonde fysieke leefomgeving kan bijdragen aan bijvoorbeeld de vermindering van eenzaamheid en overgewicht. Een ongezonde fysieke leefomgeving daarentegen kan juist een bron van ziektelast zijn.

Gezondheidsbeleid en de Omgevingswet Op 1 juli 2022 treedt naar verwachting de Omgevingswet in werking. Met de Omgevingswet vereenvoudigt en bundelt de overheid regels op het gebied van wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. Het doel van de wet is drieledig: meer samenhang in het beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving, eenvoudiger procedures en meer verantwoordelijkheid op lokaal niveau. De Omgevingswet geeft bestuurders en beleidsmakers ook meer ruimte om een gezonde leefomgeving te ontwikkelen. Inwoners krijgen in de wet meer regie en invloed op de inrichting van hun leefomgeving. Dit sluit aan bij de uitgangspunten en speerpunten van het gezondheidsbeleid.

Wat is de situatie nu? Een op de tien 18- tot 65-jarigen in Zeeuws-Vlaanderen geeft een onvoldoende voor de eigen buurt. In Terneuzen vindt 10% van hen de buurt onaantrekkelijk om in te bewegen en 14% vindt dat de buurt onvoldoende ontmoetingsplekken heeft. Sluis scoort hier beter op; namelijk 2% onaantrekkelijk om te bewegen en 7 % onvoldoende ontmoetingsplekken (Hulst zit daar tussenin). Ook ervaart de helft van de inwoners tot 65 jaar onvoldoende sociale samenhang in de buurt. Inwoners van 65 jaar en ouder scoren hun omgeving op alle punten een stuk positiever. Opvallend is dat steeds meer mensen (van beide leeftijdsgroepen) minder gezelligheid om zich heen ervaren. Nagenoeg de helft van de 18- tot 65-jarigen (49%) in Zeeuws-Vlaanderen is eenzaam. Voor de 65-plussers is dat 54%. Ernstige eenzaamheid komt bij 13% van alle volwassen inwoners voor. Als het gaat om de relatie van de leefomgeving tot leefstijl zien we dat van de volwassenen tot 65 jaar 51% overgewicht heeft. Bij 65-plussers is dat 60%. Ernstig overgewicht komt voor bij 16-17% van de inwoners (18+). Tot slot maakt een kwart van de inwoners tot 65 jaar zich zorgen over de invloed van de omgeving op hun gezondheid. Opvallend is de toegenomen bezorgdheid over de invloed van pelsdieren. In Terneuzen scoort de bezorgdheid over de industrie en in Hulst die over de kerncentrale hoog.

Wat willen we de komende 4 jaar bereiken? -

Versterken van integraliteit van gemeentelijk beleid bij de inrichting van de fysieke leefomgeving, waardoor de leefomgeving (fysiek en sociaal) bijdraagt aan gezondheid. Fysieke leefomgeving zo inrichten en inzetten dat de gezonde keuze gemakkelijk te maken is en deze uitnodigt tot meer bewegen, gezondere voeding en leefstijl en ontmoeting (en eenzaamheid tegengaat). Meer betrokkenheid van inwoners bij de inrichting van hun leefomgeving. Meer inzicht voor inwoners in milieuaspecten, zowel als het gaat om de stand van zaken van milieuverontreiniging als onze inspanningen om deze te verbeteren. 7 23/35

Wat gaan we doen? -

-

Gezondheid een duidelijke plek geven in de uitwerking van de Omgevingswet. Bij de uitvoering van het Preventie Akkoord Zeeuws-Vlaanderen (zie onder Preventie Akkoord Zeeuws-Vlaanderen: ‘Een leven lang gezond en fit!’, pagina 7) projecten gericht op gezonde leefomgeving stimuleren. Een platform of App inrichten waardoor bewoners mee kunnen denken en praten over herinrichting van hun woonomgeving. We maken binnen de drie gemeenten concreet hoe we de verbinding verbeteren tussen het sociaal domein, het fysieke domein en gezondheid. Hiertoe organiseren we het gesprek intern en met drie gemeenten met de verschillende beleidsterreinen. Dit voorstel betreft: - het meewegen van gezondheidseffect in ontwikkeling van ruimtelijk beleid bijvoorbeeld door uitvoering gezondheidseffectscreeningen; - het proces van integraal ontwikkelen van vooral lokaal beleid voor de leefomgeving. Verkennen of en hoe we informatie over milieuaspecten en inspanningen inzichtelijk kunnen maken voor inwoners. Inwoners meer betrekken bij zorg voor elkaar: in ieder geval via het realiseren van een dekkend netwerk van AED’s en (al dan niet) vrijwillige hulpverleners, in kader van HartslagNu.

Lokale accenten Terneuzen -

-

Dit speerpunt werken we onder meer verder uit in de beleidsnota sociaal domein Terneuzen. We zien aansluiting bij de voorgestelde Maatschappelijke Kostenbatenanalyses (MKBA) naar Een set van basisvoorzieningen op gebied van sport, welzijn en cultuur en naar Oud worden in de eigen kern. De projecten voor Gezond in de Stad (GIDS) in de Sluiskil, Sas van Gent, Binnenstad, Triniteit en Lievenspolder sluiten bij dit speerpunt aan. Een deel van deze projecten is onderdeel van de Regiodeal ‘Zeeuwen zelf aan zet’/ de lokale deal. Een platform voor burgerparticipatie is eveneens doel van onze inzet voor de Regiodeal ‘Zeeuwen zelf aan zet’. Via Preventieakkoord dekkend netwerk voor HartslagNu volmaken.

Speerpunt 2: Gezondheidsachterstanden verkleinen Waar hebben we mee te maken? Wie rijker en hoger opgeleid is, leeft gemiddeld langer en in betere gezondheid. Zo is het verschil in levensverwachting tussen mensen met een hoge en lage sociaaleconomische status (SES) ongeveer zes jaar. Het verschil tussen deze twee groepen in het aantal jaren goed ervaren gezondheid bedraagt bijna 15 jaar. Het vermogen van mensen om “gezonde” keuzes te maken en zich hieraan te houden, wordt vaak overschat. Gezondheidsproblemen zijn vaak onderdeel van achterliggende problematiek zoals schulden, armoede, laaggeletterdheid en werkloosheid. Ook omgevingsfactoren hebben invloed op de gezondheid, zoals de fysieke en sociale leefomgeving, de kwaliteit van huisvesting en de (fysieke) toegankelijkheid en kwaliteit van voorzieningen. De gezondheidsachterstanden van mensen met een lage SES (bepaald op basis van opleidingsniveau en inkomen) zijn de afgelopen decennia niet of nauwelijks kleiner geworden, ondanks flinke inspanningen van Rijk en gemeenten. Het meeste effect is te verwachten van interventies tijdens de eerste levensfasen en preventieve interventies op het gebied van roken, alcohol en overgewicht. Deze interventies hebben vooral kans van slagen als er ook aandacht is voor achterliggende factoren, zoals gezondheidsvaardigheden, armoede en de directe leefomgeving. Inzet daarop is dan ook 8 24/35

nodig. Deze ambities zijn ook terug te vinden in de actieprogramma’s van het Rijk zijnde Gezond in de stad (GIDS), het Nationaal Preventieakkoord, het Nationaal Sportakkoord en Kansrijke start. Onze gemeenten zijn actief bezig met de uitwerking van deze programma’s.

Preventie Akkoord Zeeuws-Vlaanderen; ‘Een leven lang gezond en fit!’ We hebben in 2021 naar landelijk model een Preventieakkoord voor Zeeuws-Vlaanderen opgesteld. Hieraan hebben de drie Zeeuws-Vlaamse gemeenten samen met enthousiaste bedrijven, onderwijsinstellingen, organisaties, verenigingen en adviesraden in de zomer van 2021 gewerkt. Op 18 oktober 2021 is het akkoord door de deelnemers ondertekend. Met dit akkoord is een preventienetwerk ontstaan, waarvan de deelnemers zich inzetten om door samenwerking de doelen uit deze nota te bereiken. Dit realiseren we mede met een uitvoeringsbudget voor de jaren 2022 en 2023 van het Rijk. Het Preventieakkoord ‘Een Leven Lang Gezond en Fit!’ (LLGF) zien we onder meer als instrument om meerdere partijen en organisaties te verbinden en verenigen in een beweging gericht op gezondheid voor iedereen. Doel van het Zeeuws-Vlaamse Preventieakkoord is: - meer aandacht voor gezondheid in brede zin; - meer aandacht voor die groepen en gebieden waar dit niet vanzelfsprekend is, gelijke kansen op gezondheid voor iedereen en dus; - verkleinen van gezondheidsachterstanden; - meer partijen die zich hierbij betrokken voelen en zich hiervoor willen inzetten bij het preventienetwerk aan te laten sluiten (een groeiend netwerk).

Wat is de situatie nu? We zien in de monitorcijfers van de GGD Zeeland sinds 2009 een verschuiving in opleidingsniveau in de regio. Sinds 2009 zijn er minder laag opgeleide mensen en meer mensen die in “midden 2” (LBO/MAVO/HAVO/VWO) zitten. Dit geldt voor alle inwoners van 19 jaar en ouder. Ook zien we het percentage dat moeite heeft met rondkomen sinds 2009 dalen. 12 % van de 18- tot 65-jarigen heeft moeite met rondkomen. Bij de 65-plussers is dit 5%. Als we kijken naar leefstijl dan zien we dat gemiddeld in Zeeuws-Vlaanderen bijna een vijfde (19%) van de 18- tot 65-jarigen rookt. Voor 65-plussers is dat 9%. In Sluis en Terneuzen zien we het percentage rokers onder 65minners dalen en het percentage ex-rokers significant stijgen. Ook op het gebied van alcohol zien we enkele positieve trends. In Terneuzen is het percentage 65-minners dat alcohol drinkt gedaald en in Hulst is het percentage overmatige drinkers aan het dalen sinds 2009. Overgewicht is en blijft hoog, maar lijkt stabiel. Het risico op angststoornis en depressie is opvallend hoog. Bij inwoners van 65 jaar en ouder gaat dit om 43% en bij inwoners tot 65 jaar betreft dit bijna de helft (48%) van de ondervraagden. Voor deze laatste groep zien we een gemiddelde stijging van 15 % ten opzichte van 2009. Dit vraagt de komende jaren de nodige aandacht.

Wat willen we de komende 4 jaar bereiken? -

We streven een verdere daling na van het percentage inwoners dat rookt en overmatig alcohol drinkt. Verkleinen van gezondheidsachterstanden door een trendbreuk in overgewicht te bewerkstellingen. Meer gelijke kansen op gezondheid creëren voor alle inwoners. Met de overige Zeeuwse gemeenten blijven inzetten op een integrale aanpak om het (overmatig) alcoholgebruik onder jongeren aan te pakken.

9 25/35

Wat gaan we doen? -

We gaan actief aan de slag met de uitvoering van het Preventie Akkoord ZeeuwsVlaanderen en het preventienetwerk. Voortgaan met en verbinden van de uitvoering van het Sportakkoord voor Zeeland, Kansrijke Start en Gezond in de Stad. Voortzetting verslavingspreventie via Emergis Preventie (1NUL1) en de uitvoeringsorganisaties. Gebruik van de Toolkit Sportgezond! We zetten in op een rookvrije generatie. Evalueren van de campagne Laat ze Niet (Ver)zuipen!

Lokale accenten Terneuzen -

De projecten voor Gezond in de Stad (GIDS) in de Sluiskil, Sas van Gent, Binnenstad, Triniteit en Lievenspolder sluiten bij dit speerpunt aan. Een deel van deze projecten is onderdeel van de Regiodeal ‘Zeeuwen zelf aan zet’/ de lokale deal. Dit speerpunt werken we onder meer verder uit in de beleidsnota sociaal domein Terneuzen. We zien aansluiting bij de voorgestelde Maatschappelijke Kostenbatenanalyses (MKBA) naar Een set van basisvoorzieningen op gebied van sport, welzijn en cultuur en naar de Aanpak van armoede.

Speerpunt 3: Druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen Waar hebben we mee te maken? Er is veel aandacht voor de mentale gezondheid van jongeren. In de discussie over dit onderwerp spelen verschillende maatschappelijke ontwikkelingen een rol, zoals ervaren prestatiedruk, de rol van sociale media en het leenstelsel voor studenten. Deze ontwikkelingen kunnen een effect hebben op de gezondheid, waardoor er meer risico is op psychische problemen, zoals depressies, slaapproblemen en toenemende stress. Of deze ontwikkelingen ook echt van invloed zijn op het aantal jongeren met psychische problemen, is op basis van de huidige cijfers niet te zeggen. Hoewel deze problemen ook optreden onder bijvoorbeeld mensen die werken of mantelzorg verlenen, richt het beleid zich op de groep waar we de meeste gezondheidswinst kunnen behalen: jeugd en jongvolwassenen. De aanpak van druk op het dagelijks leven is complex en vraagt om een domein overstijgende aanpak. Het is een complex probleem omdat niet iedereen druk op dezelfde manier ervaart. Het is belangrijk dat jeugd en jongvolwassenen (en hun ouders) weten hoe zij mentaal gezond opgroeien en dit ook kunnen blijven. Mentale problemen moeten bespreekbaar zijn en door de omgeving geaccepteerd worden.

Om ervoor te zorgen dat jeugd en jongvolwassenen zich gezond ontwikkelen op de korte en lange termijn, zijn maatregelen nodig om de druk te verkleinen en hun mentale weerbaarheid en veerkracht te vergroten. De sociale omgeving kan helpen om met prestatiedruk om te gaan. Er zijn aanwijzingen dat het risico op stress gerelateerde aandoeningen en depressieve klachten op latere leeftijd daardoor kan afnemen. De toenemende druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen is een relatief nieuw gezondheidsvraagstuk. Veel kennis over de oorzaken of oplossingen ontbreekt nog. Ook over de effecten van coronamaatregelen op jongeren is nog veel onbekend. De Coronaperiode heeft in ieder geval een stevige wissel getrokken op onze jongste generatie. Maandenlang geen onderwijs op school en geen sport, muziekles of andere activiteiten buitenshuis. Met de versoepelingen ontstaat weer ruimte voor sociaal contact. De scholen gaan een inhaalslag maken op basis van de extra financiële steun richting het onderwijs. 10 26/35

Meerjarenprogramma Depressiepreventie (MJP) en de Gezonde School Er zijn meerdere programma’s en interventies die gericht zijn op het vergroten van weerbaarheid en geestelijke gezondheid van onder meer jongeren. Het meerjarenprogramma (MJP) zet in op afname van het aantal mensen met depressieve klachten in zes geselecteerde hoog-risicogroepen, waaronder jongeren. Het betreft hier een ketenaanpak. In het kader van de Gezonde School zijn er voor het voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs certificaten en dus ook toolkits beschikbaar op thema’s als welbevinden, mediawijsheid en relaties en seksualiteit.

Wat is de situatie nu? Hoe lager het onderwijsniveau, des te vaker een indicatie voor psychosociale problematiek. In klas 2 wordt ten opzichte van klas 4 van de middelbare school meer gepest. Hoe hoger het onderwijsniveau, des te vaker jongeren stress ervaren. Bij meisjes is er sprake van minder mentaal welbevinden. Meer dan 40% van de jongeren voelt zich (zeer) vaak gestrest. Qua preventie organiseren we vanuit het jeugd- en jongerenwerk het gesprek met jongeren op straat, voorlichting op school, en ontmoetingsactiviteiten (zoals bijvoorbeeld een jeugdsoos) en sportactiviteiten. Daarnaast kopen de drie Zeeuws-Vlaamse gemeenten bij Emergis Preventie jaarlijks interventies in op het gebied van collectieve preventie geestelijke gezondheidszorg. In de uitvoering werken ze samen met de uitvoeringsorganisaties. We vragen Emergis vraaggericht te werk te gaan en dus aan te sluiten bij actuele vraagstukken. Vanuit het Regionaal Bureau Leerlingzaken is aandacht voor de achtergronden van verzuim van leerlingen. Preventief zetten we in op ziekteverzuimbegeleiding door Jeugdgezondheidszorg. Vanaf 2021 is die inzet er ook voor jongeren van het MBO, in samenwerking met Scalda.

Wat willen we de komende 4 jaar bereiken? -

-

We willen dat jongeren veilig en gezond opgroeien en zich optimaal kunnen ontwikkelen. We willen verdiepend inzicht in de druk op en mentale weerbaarheid van jongeren in Zeeuws-Vlaanderen. We willen de mentale weerbaarheid van jongeren vergroten.

Wat gaan we doen? -

-

In 2021 vindt er onder jongeren in het Voortgezet Onderwijs (VO) een extra monitor plaats. Uitkomsten gaan we met VO en scholieren bespreken. Naar aanleiding van de uitkomsten hiervan ontwikkelen gemeenten, GGD, VO, Emergis en relevante partners bijvoorbeeld op het gebied van sport, cultuur en welzijn samen met jongeren een aanpak. Inzet extra middelen corona gericht op mentaal en fysiek welzijn van jongeren (jongerenwerk). Voortgaan met en verbinden van de uitvoering van het Sportakkoord voor Zeeland, Kansrijke Start, en Gezond in de Stad. Voortzetting vormgeven CPGGz via Emergis Preventie en de uitvoeringsorganisaties. Voortzetting weerbaarheidslessen op scholen. Versterken van weerbaarheid via het preventienetwerk van het Preventie Akkoord Zeeuws-Vlaanderen.

Lokale accenten Terneuzen -

Dit speerpunt werken we onder meer verder uit in de beleidsnota sociaal domein Terneuzen. We zien aansluiting bij de voorgestelde Maatschappelijke Kostenbatenanalyses (MKBA) naar Een set van basisvoorzieningen op gebied van sport, welzijn en cultuur en naar de Aanpak van armoede.