2021-05-19 Bijlage 2 - Inventarisatie historische graven en opvallende grafbedekkingen op de gemeentelijke begraafplaatsen Terneuzen

Over het algemeen kan gesteld worden dat de grafmonumenten in goede staat verkeren, met dien verstande dat veel grafmonumenten door alg minder goed leesbaar zijn. Wat symboliek betreft, komen we een aantal uiteenlopende voorbeelden tegen op de begraafplaats, maar het meest toch de palm- of looftak. Wederom door de Poolse graven ook veel kruisen en emblemen, maar verder een assortiment aan bloemen, een bijbel, een ring, sterren en zelfs een zandloper. Op het graf van het door een ongeval omgekomen gezin Naeije is naast een afgebroken zuil Afb. 32. Het opvallende grafmonument voor moeder en drie kinderen, graf A-23ook een scheepje XX. opgenomen. De zuil staat voor het plotseling afgebroken leven van de personen en het schip staat voor het geloof. Behalve de zandloper komen geen opvallende funeraire symbolen voor. Uiteraard zijn beroepen en rollen van de op de stenen genoemde personen meegenomen, evenals de oorzaak van hun dood, voor zover bekend. Bij 77 grafmonumenten kon dit achterhaald worden, waarvan in 63 gevallen een beroep of rol. Het aantal beroepen en rollen is het grootst in de categorie Slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. In maar liefst 46% is sprake van iemand die in de oorlogsjaren om het leven kwam. Dat betreft veel burgers uit Axel, maar ook uit de omgeving, bijvoorbeeld vanwege een evacuatie.

De Poolse soldaten die hier begraven werden, tellen vanzelfsprekend ook mee. De categorie die verder het meest voorkomt is die van Industrie, arbeid en landbouw. Vooral een beroep als landbouwer of arbeider valt op, maar ook een paardenfokker en enkele bierbrouwers. In de categorie Notabelen en bestuurders valt een vijftal burgemeesters op, 3 notarissen, 3 statenleden, 3 raadsleden en een wethouder. Er zijn ook enkele bijzondere gevallen, waaronder een landbouwer die in 1944 stierf op 91-jarige leeftijd als de destijds oudste inwoner van Axel. In 5 gevallen gaat het om een graf van een kind of waar een kind is bijgezet.

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

66 van 100

7.3 Groslijst gemeentelijke begraafplaats Westsingel, Axel Plaats

Hoo Vak fd. Afd. Axel, West I B

Reg Nr. el

Begraven personen

1

Eigen graf

Folmer, Jacobus Cornelis

1980

Axel, West I

C

1

Kindergraf

Hollebek, Corso

1980

Axel, West I

K

3

Grafruimte 3 Wege, Jojakim Pieter van de 1943 graven Wege, Pieter Jojakim van de 1975 Jansen van Rosendaal, Frans 1973

Axel, West II

S

3

particulier graf 1 overledene 10 jaar

Heijens, Harold

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

Jaar overlijd.

1981

Beroep/rol (oorzaak)

Staat

Grafbedekking

Materiaal

Raadslid

G

Hardsteen

Kind

G

Marmer

Geen

Voermansknecht (ongeval) Directeur transportbedrijf Hoofduitvoerder

G

Stèle tussen palen, rand Stèle tussen palen op rand, grind Stèles (drie) op rand

Symbool, Aante afbeelding kenin g Geen

Hardsteen

Geen

G

Kruis

Marmer

Kruis

67 van 100

Toelichting groslijst gemeentelijke begraafplaats Westsingel, Axel Op de nieuwe gemeentelijke begraafplaats van Axel aan de Westsingel zijn 4 grafmonumenten op 6 graven geïnventariseerd. Bij 2 grafmonumenten is hardsteen het hoofdmateriaal en bij de 2 andere marmer. Bij 3 grafmonumenten betreft het een stèle en in 1 geval gaat het om een kruis. Die laatste is een typisch grafmonument dat op het katholieke gedeelte veelvuldig voorkomt. Alle geïnventariseerde grafmonumenten op de begraafplaats verkeren in goede staat. Dat geldt ook voor veel andere grafmonumenten op de begraafplaats. Over het algemeen is de verwachting dat de staat van veel grafmonumenten in de komende jaren stabiel blijft. Wat symboliek betreft, komt een karig beeld naar voren. Slecht het grafmonument dat in een kruisvorm is vormgegeven, bevat een verwijzing naar symboliek. Dat is het algemene beeld op de begraafplaats. Bij de 4 grafmonumenten kon van alle een of meerdere beroepen of rollen achterhaald worden. Naast een raadslid werd ook de directeur van een transportbedrijf in Axel aangetroffen. In hetzelfde graf ligt ook een jongeman die in 1943 als voermansknecht omkwam bij een ongeluk. Voorts is een hoofduitvoerder gevonden, waarover verder weinig bekend is. In 1 geval gaat het om een graf van een kind.

Dit graf is gekozen omdat het waarschijnlijk een van de eerste begravingen van een kind op de begraafplaats betrof. Drie grafmonumenten zijn gekozen als representant van een graftype of vanwege hun ouderdom met verwijzing naar de eerste begravingen op de begraafplaats.

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

68 van 100

7.4 Groslijst gemeentelijke begraafplaats Beukelsstraat, Biervliet Plaats Biervliet

Hoofd- Vak Regel Nr. afd. I A 5 19

Begraven personen

Biervliet

I

A

6

B en C

Biervliet

I

A

6

E

Bogte, Maria Janeke Hoeve, Jacobus Jannis van Beentjes, Cornelis

Biervliet

I

A

7

A

Willemsen, Adriaan H.

Biervliet

I

A

7

B

Hoeve, Jannis P.

Biervliet

I

A

7

C

Roover, Adriana de

Biervliet Biervliet

I I

B B

3 5

878 A

1934 1944

Landbouwer

G G

Biervliet

I

C

8

B

Rijnberg, Frans Andries Leeuwen-Asard, Maria J. van Provoost, Isaac

1944

Arbeider (artilleriebeschieting)

Biervliet

I

C

9

A

Kramer-Bogte, Johanna M.

1944

Biervliet

I

C

9

B

Stam, Joost H.

1944

Biervliet

I

C

10

A

Oubrie, Isaac Eduard

1944

Biervliet

I

C

11

958

1944

Biervliet

I

E

18

1

Haneghem, Hendrik Willem van Pieters, Franciscus

Biervliet

I

E

20

1

Brevet, Cornelis A.

1944

Babijn, Johannes

Jaar Beroep/rol (oorzaak) overlijd. 1944 Arbeider (artilleriebeschieting) 1944 (artilleriebeschieting) 1944 Arbeider (artilleriebeschieting) 1944 Kok (bevrijding van Vlissingen) 1944 Slager (artilleriebeschieting) 1944 Arbeider (artilleriebeschieting) 1944 (bombardement)

Staat Grafbedekking

Materiaal

G

Stèle

Hardsteen

G

Stèle op basement, rand

Hardsteen

G

Stèle

Hardsteen

Treurboom

G

Opstand uit twee Kunststeen delen op rand, grind Opstand uit twee Kunststeen delen op rand, grind Stèle op basement Hardsteen

Granaat, palmtak Granaat, palmtak Looftak, ringen Palmtak Krans, ster

1946

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

G G

Symbool, Aantekening afbeelding Granaat Oorlogsdode (1) Palmtak Oorlogsdoden (2)

Hardsteen Hardsteen

G

Stèle Stèle op basement, rand met grind Stèle

G

Stèle op basement

Hardsteen

Schipper (bombardement Breskens) Krantenbezorger

G

Stèle tussen palen op basement

Hardsteen

G

Hardsteen

Palmtak

Schilder (bevrijding Hoofdplaat) Vlasbewerker (ongeval) (artilleriebeschieting)

G

Opstand uit twee delen op basement Opstand uit twee delen op rand, grind Stèle tegen kruis, rand met grind Opstand uit twee delen op basement, rand met grind

Hardsteen

Granaat, palmtak Bloemen, kruis Palmtak, zon

G G

69 van 100

Hardsteen

Hardsteen, marmer Hardsteen

Krans, looftakken Krans, looftakken, ringen Looftak, ringen

Oorlogsdode (1) Oorlogsdode (1) Oorlogsdode (1) Oorlogsdode (1)

Oorlogsdode (1)

Oorlogsdode (1)

Oorlogsdode (1)

Oorlogsdode (1)

Plaats

Hoofd- Vak Regel Nr. afd.

Begraven personen

Jaar overlijd.

Beroep/rol (oorzaak)

Staat Grafbedekking

Materiaal

Symbool, Aantekening afbeelding

Biervliet

I

E

22

2

Ruijsscher, Jannis de

1937

Winkelier

G

Stèle op basement, rand met grind

Hardsteen

Looftak

Biervliet

I

E

22

2a

Ruijsscher-Van Olde, Maria C.

1923

G

Stèle op basement, rand met grind

Hardsteen

Looftak

Biervliet

I

E

24

1 en 2 Leenhouts, Adriana Leenhouts, Isaac

1915 1915

Landbouwer

G

Zerk op roef

Hardsteen

Geen

1906 1915

Burgemeester (19011906)

M

Zerk op roef, palen met kettingen

Hardsteen

Geen

1833 1944

Predikant Landbouwer (artilleriebeschieting)

R G

Hardsteen Hardsteen

Geen Krans, ster

Burgemeester (19061933)

G

Zerk Stèle op basement, rand met palen, grind Stèle

Zandsteen

Geen

Straat vernoemd

(Spaanse griep)

R

Stèle op basement, rand met palen en kettingen, grind

Hardsteen

Palmtak

Spaanse griep

Landbouwer

R

Stèle op basement, rand met palen en kettingen, grind

Hardsteen

Palmtak

Biervliet

I

E

28

1 en 1a

Bats, Johannes Louis Isaac de Lijbaart, Catolina Jonge, Hendrik L. de Kraker, Jannis Jacobus de

Biervliet Biervliet

I I

E F

30 26

2 1

Biervliet

I

F

28

1 en 1a

Biervliet

I

F

28

2

Maarleveld, Pieter W. 1939 Maarleveld-Van der Linde, 1933 Maria S. Dees, Maria M. 1918

Biervliet

I

F

28

127

Hoeve, Jan P.

Biervliet

I

G

31

1c

Wiebosch, Hendrik C.P.M. 1954

Predikant

G

Stèle tegen paal op rand, palen met kettingen, grind

Hardsteen

Geen

Biervliet

I

G

33

1, 1a en 1b

Linde, Abraham J. van der 1912 Hooft, Janna van der 1932 Linde, Cornelis A. van der 1942

Kassier, kleermaker

R

Stèle op basement, rand met grind

Hardsteen

Acroteria, looftakken

Biervliet

I

G

34

2

Haneghem, Anna van

1946

Dienstbode

G

Marmer, hardsteen

Palmtak

Biervliet

I

G

34

3

Kramer, Anna J. de

1966

Stèle tussen blokken op basement, rand met palen en kettingen, grind Stèle, rand met palen, grind

Hardsteen, marbriet

Palmtak

1953

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

G

70 van 100

Kettingen missen

Oorlogsdode (1)

Kettingen missen

Deel kettingen mist

Plaats Biervliet

Hoofd- Vak Regel Nr. afd. I G 35 3,3a en 4

Begraven personen

Staat Grafbedekking

Orlebeke, Janna C. Kramer, Isaac de Kramer, Isaac de

Jaar Beroep/rol (oorzaak) overlijd. 1907 1945 Winkelier 1955

M R

G

Biervliet Biervliet

I I

G G

37 37

1 1a

Schaft, Alida van der Val, Daniël

1906 1905

Biervliet

I

G

40

2a

Smet, Laurentius Gillis Jacob de

1965

Biervliet

I

G

40

2b

Smet-De Beer, Gijsberta Maria de

1948

Biervliet

I

J

1

7

Naeije, Willem Izaak

1967

Biervliet

I

J

2

19

Leeuwen, Adriaan van

1971

R

Biervliet

I

J

4

58

Jansen, Jozina S.

1994

Biervliet

I

J

4

59

Slikke, Joseph W. van der

1979

Biervliet

I

J

4

60 en 61

Blaeij, Izaak Mattheus Basting, Catharina Elisabeth

1979 1984

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

Bakker

G

Materiaal

Stèle tussen paal Hardsteen en blok op basement, rand met grind Zerk op roef Hardsteen Zerk op roef Hardsteen

Symbool, Aantekening afbeelding Palmtak, Zakelijke stijl zon

Geen Geen

Stèle tussen blokken op rand, grind Stèle tussen blokken op rand, grind Kruis op rand, tegels Stèle op blokken, rand met grind

Zandsteen

Geen

Zandsteen

Geen

Tufsteen

Chi Rho, kruis Geen

G

Stèle op basement, rand met grind

Kunststeen

Bloemen

Landbouwer

M

Stèle op basement, rand met grind

Kunststeen

Bloemen

Landbouwer

G

Opstand tussen balken op rand, dekplaten

Hardsteen, marbriet

Palmtak

G

Vlashandelaar

G

71 van 100

Hardsteen, marbriet

Toelichting groslijst gemeentelijke begraafplaats Beukelsstraat, Biervliet Op de begraafplaats van Biervliet zijn 38 grafmonumenten op 47 graven geïnventariseerd. De geïnventariseerde grafmonumenten liggen vooral op het oude gedeelte van de begraafplaats. Met name op vak A bleek een deel van de grafmonumenten niet zichtbaar door struiken op het vak. Getracht is zoveel mogelijk van de grafmonumenten mee te nemen omdat hier veel burgerslachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog begraven zijn. Nader onderzoek naar de niet-zichtbare graven is aan te bevelen. Van de geïnventariseerde grafmonumenten is bij 70% hardsteen het hoofdmateriaal of komt het voor naast een ander materiaal. Kunststeen komt ook een aantal keer voor (9%) en ook zandsteen met 7%. Verder treffen we hier enig marmer, marbriet en ook een steen van tufsteen. Tufsteen is een vulkanisch gesteente dat vrij poreus is en in de jaren zestig en zeventig toegepast is in wat meer moderne grafmonumenten, maar uiteindelijk ingehaald werd door het veel hardere en goedkopere graniet. De meeste grafmonumenten betreft een stèle (67%), gevolgd door opstanden met 15% en vervolgens zerken met 13%. Ook werden twee kruisen aangetroffen. Meer dan 76% van de geïnventariseerde grafmonumenten in Biervliet verkeert in goede staat, met dien verstande dat een aantal grafmonumenten sterk overwoekerd is.

Zo’n 16% is in redelijke staat terwijl de overige 8% (3 monumenten) in matige staat verkeert. Wat symboliek betreft, komt bij de helft van de geïnventariseerde grafmonumenten een palm- of looftak voor. Verder vinden we een aantal uiteenlopende symbolen zoals bloemen, ringen, kransen en sterren. Op een aantal graven van oorlogsdoden is een levensgrote granaat uitgehouwen en opgenomen boven de stèle. Bij het grafmonument van Johannus Babijn (graf I-A-5-19) is dat een afbeelding van een granaat, de enige in de gemeente. Zondermeer zijn de grafmonumenten met granaten bijzonder te noemen. Bij 29 grafmonumenten kon een beroep of rol achterhaald worden. Het aantal beroepen en rollen is het grootst in de categorie Industrie, arbeid en landbouw. Net als in Axel zijn dat vooral beroepen als landbouwer of arbeider. Verder, zeer typerend voor de streek een vlasbewerker en een vlashandelaar. Daarnaast bijvoorbeeld nog twee winkeliers, een krantenbezorger en een kleermaker. Over de meesten kon geen nadere informatie worden gevonden. In de categorie Slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog zijn 11 grafmonumenten aangetroffen, bijna allen omgekomen bij de bevrijding van Biervliet. Ook iemand die volgens zijn grafsteen omgekomen is bij de bevrijding van Vlissingen, maar nergens vermeld is als oorlogsdode. In de categorie Notabelen en bestuurders treffen we 2 burgemeesters en 2 predikanten.

Een van die predikanten stierf in 1833 en is daarmee de oudste verwijzing naar een begrafenis op de begraafplaats. Er is 1 bijzonder geval, namelijk een vrouw die in 1918 vermoedelijk Afb. 33. Stèle met afbeelding van granaat (graf I-A-5-19). aan de Spaanse griep overleed. Met zekerheid is dat niet te zeggen maar ouderdom en sterftedatum wijzen er wel op.

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

72 van 100

7.5 Groslijst gemeentelijke begraafplaats Begoniastraat, Hoek Plaats

Vak Regel Nr.

Hoek, Begonia

A

2

28

Hoek, Begonia

A

3

Hoek, Begonia

A

Hoek, Begonia

Begraven personen

Staat Grafbedekking

Materiaal

Ruijter, Maria Janna de

Jaar Beroep/rol overlijd. (oorzaak) 1970 Dienstbode

G

Stèle tussen palen op basement, rand met grind

Hardsteen, marbriet

48

Welle, Fijgje van der

1971

R

Stèle op blokken, basement, rand met grind

Hardsteen, marbriet

Fotoportret

5

116

Verelst, Sara P.

1974

G

Stèle op blokken, basement

Hardsteen, marbriet

Geen

B

3

61

Vermeulen-De Graaf, Maria

1995

G

Stèle op basement, rand met grind

Kunststeen, marbriet

Bloemmotieven

Hoek, Begonia

B

3

62

Vermeulen, Jan Jacobus

1976

Voermansknecht

G

Stèle op basement, rand met grind

Kunststeen, marbriet

Bloemmotieven

Hoek, Begonia Hoek, Begonia

C

4

754

Hamelink, Cornelis Pz.

1932

Arbeider

G

Stèle

Hardsteen

Fotoportret

D

1

866

Leenhouts, Izaïk Pieter

1942

Huisarts

G

Tekstplaat op roef, rand met palen en kettingen, grind

Hardsteen, marmer

Geen

Hoek, Begonia

D

1

882

Jonge, François Jozias de

1946

Arbeider

R

Stèle op basement, rand met palen en kettingen, grind

Hardsteen

Treurboom

Hoek, Begonia

D

1

868

Dieleman, Janna

1942

G

Stèle op basement, rand met grind

Hardsteen

Palmtak

Hoek, Begonia

D

1

890

Jansen, Dominicus Johannes

1959

Landbouwer

G

Stèle op basement, rand met grind

Hardsteen

Palmtak

Hoek, Begonia Hoek, Begonia Hoek, Begonia Hoek, Begonia

D

2

593

1925

Schoenmaker

G

Stèle

Hardsteen

Palmtakken

D

2

622

Nederhand, Johannes Adr. Scheele, Dingeman

1927

Landbouwer

G

Stèle

Hardsteen

Ster

D

2

853

Landbouwer

G

Stèle op basement

Hardsteen

Palmtak

D

2

857

Tollenaar, Leendert 1937 Willem Jonge, Tanneke Esther de 1939

G

Stèle op basement

Hardsteen

Palmtak

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

73 van 100

Symbool, afbeelding Chi Rho

Aantekening

Kettingen missen

Plaats

Vak Regel Nr.

Begraven personen

Jaar Beroep/rol overlijd. (oorzaak) 1940 Landbouwer

Staat Grafbedekking

Materiaal

G

Stèle op basement

Hardsteen

Symbool, afbeelding Palmtak

Hoek, Begonia Hoek, Begonia

D

2

861

Tollenaar, Daniël

D

2

851

Deijer, Lodewijk Antoon Jan

1937

G

Stèle op basement, rand met grind

Hardsteen, marmer

Krans, palmtak, ster

Hoek, Begonia Hoek, Begonia

D

2

810

Hollebrands, Leuntje

1934

G

2

894

Deijer, Jozina C.

1974

G

Stèle op basement, rand met grind Stèle op basement, rand met grind

Hardsteen, marmer Hardsteen, marmer

Krans, palmtak, ster Krans, palmtak, ster

D

Hoek, Begonia Hoek, Begonia Hoek, Begonia Hoek, Begonia Hoek, Begonia Hoek, Begonia Hoek, Begonia

D

3

53

Dieleman, Sara

1909

G

Stèle

Hardsteen

Geen

D

3

237

Haak, Tanneke C.

1914

G

Zerk op roef

Hardsteen

Geen

D

3

246

Raams, Evert

1914

Schoolhoofd

R

Zerk

Hardsteen

Geen

D

3

351

Geelhoedt, Willem

1917

R

Zerk op roef

Hardsteen

Geen

D

3

434

Hoff, Jacob van 't

1919

Landbouwer, wethouder Timmerman

G

Stèle

Hardsteen

Acroteria, bloem

D

3

482

Velde, Catherina S. v.d.

1921

Dienstbode

G

Stèle

Hardsteen

Acroteria, palmtak

E

1

24

Feijter, Willem Jacobus de 1957

Molenaar

G

Stèle tussen paal en Hardsteen blok op basement, rand met grind

Zon

Hoek, Begonia

E

1

25

Kielman, Levina F.

1978

G

Stèle tussen paal en Hardsteen blok op basement, rand met grind

Zon

Hoek, Begonia

E

1

70

Fouw-Weststrate, J. de

1969

G

Stèle tegen paal op basement

Hardsteen

Palmtak

Hoek, Begonia Hoek, Begonia

E

2

G

Opstand tussen Hardsteen, balken, op rand marbriet Stèle tussen blokken Hardsteen op basement, rand met grind

Chi Rho

2

1963 1984 1964

G

E

36 en Wege, Catharina van de 37 Dieleman, François P. 42 Kiel, Jacomina Adri.

Hoek, Begonia

E

2

47

1965

G

Stèle, rand met grind

Palmtak

Orlebeke, François

Arts

Kapper

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

74 van 100

Hardsteen

Palmtak

Aantekening

Plaats

Vak Regel Nr.

Begraven personen

Hoek, Begonia

E

3

90

Stroo, Wilhelmina G.C.

Jaar overlijd. 1972

Hoek, Begonia

E

4

142

Putter, Jan de

1978

Hoek, Begonia

E

4

143

Kielman, Janneke F.

Hoek, Begonia Hoek, Begonia Hoek, Begonia

K

2

28

K

9

K

Hoek, Begonia Hoek, Begonia

Beroep/rol (oorzaak)

Staat Grafbedekking

Materiaal

R

Stèle op basement, rand met dekplaat

Hardsteen, marbriet

G

Stèle op basement tegen paal, rand met grind

Hardsteen, marbriet

Alfa en omega

1986

G

Stèle op basement tegen paal, rand met grind

Hardsteen, marbriet

Alfa en omega

Smallegang, Françoise M.

1936

G

Stèle

Hardsteen

210

Dieleman, Jan C.

1942

G

Stèle met bloembak

9

218

Louwerse, Willem Hendrik

1943

Bankagent, schoolhoofd

R

Stèle op basement, rand met palen en kettingen, grind

Hardsteen, marbriet Hardsteen

Geometrische motieven Looftak

K

13

26

Hoeve, Neeltje van

1942

Kind

G

Stèle op basement

K

13

28

Jurre (levenloos zoontje)

1942

Kind

G

Stèle tussen paal en Hardsteen blok op basement, rand met grind

Palmtak

Hoek, Begonia

L

1

306

Stralen, Trijntje Jacomina van

1946

Coupeuse

G

Fotoportret

Hoek, Begonia Hoek, Begonia

L

1

321

Knol, Daantje

1947

Kind

R

L

2

333

Steketee, Adriana J.W.

1947

Kind

G

Opstand uit drie delen Kunststeen op rand met palen, grind Stèle tussen paal en Hardsteen blok op rand, grind Stèle tussen paal en Hardsteen blok op basement, rand met grind

Landbouwer

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

75 van 100

Hardsteen

Symbool, afbeelding Chi Rho, kruis

Zon

Aantekening

Kettingen missen

Krans, ster

Palmtak Palmtak

Vreemde afkorting op steen

Toelichting groslijst gemeentelijke begraafplaats, Begoniastraat, Hoek Op de oude gemeentelijke begraafplaats van Hoek zijn 41 grafmonumenten op 42 graven geïnventariseerd. De meeste van die grafmonumenten liggen op grafvak D, waar ook de oudste grafmonumenten te vinden zijn. Enkele grafmonumenten waren niet leesbaar door struiken die over de graven en grafmonumenten groeien. Bij bijna 70% van de grafmonumenten is hardsteen het hoofdmateriaal of komt het voor naast een ander materiaal. Bij ruim 18% van de grafmonumenten komt marbriet naar voren als materiaal. Daarnaast vinden we nog bij ruim 7% marmer en bij ruim 5% kunststeen. Ruim 85% van de geïnventariseerde grafmonumenten betreft een stèle, gevolgd door 7% zerken. Er zijn verder nog 2 opstanden en 1 tekstplaat aangetroffen. Enkele jaren geleden konden ook nog de restanten van een graftrommel gevonden worden op de begraafplaats. Deze is inmiddels verwijderd waardoor er binnen de gemeente geen graftrommels meer te vinden zijn. Bijna 83% van de geïnventariseerde grafmonumenten in Hoek verkeert in goede staat. De rest verkeert in redelijke staat wat neerkomt op wat verzakte banden, missende kettingen of een gescheurde zerk. Deze schade is meestal snel te herstellen, zonder veel kosten. Veel stenen ogen oud en slecht leesbaar, maar zijn met een schoonmaakbeurt vaak weer goed te lezen.

Wat symboliek betreft, komen we een aantal uiteenlopende voorbeelden tegen op de begraafplaats, maar met ruim 36% vinden we de palmof looftak als meest voorkomend. Sommige uitbeeldingen gaven aanleiding om het grafmonument mee te nemen, zoals bij graf E-1-70. Daarnaast komt een aantal malen een krans voor met centraal een ster. Een dergelijke samenstelling komt op alle oudere begraafplaats in Terneuzen wel voor. Bij 3 grafmonumenten is een fotoportret opgenomen en ook is 3 keer een symbolische zon opgenomen, althans in de uitbeelding van de stralen die de zon werpt. Bij wat jongere grafmonumenten uit de jaren zestig en zeventig is een aantal malen het Christusmonogram (Chi-Rho teken) of Alfa en Omega aangetroffen. Voor 25 grafmonumenten Afb. 34. De uitvoering van deze looftak is anders dan de andere en konden een of meerdere beroepen of daarom opgenomen (graf E-1-70). rollen van de op de stenen genoemde personen gevonden worden. Het aantal beroepen en rollen is het grootst in de categorie Industrie, arbeid en landbouw. Landbouwer komt 6 keer voor naast arbeider (2), dienstbode (2) en een kapper, timmerman en coupeuse. Er is ook een molenaar aangetroffen wat een link legt naar de molens in Hoek. Ten aanzien van een van de dienstboden: die wordt op de grafsteen bedankt door de familie waarvoor de vrouw werkte (graf D-3-482).

Uit de categorie Notabelen en bestuurders treffen we alleen twee artsen en een wethouder. Uit de categorie Onderwijs, sport en wetenschap treffen we verder nog 2 schoolhoofden. In 4 gevallen gaat het om een graf van een kind of waar een kind is bijgezet.

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

76 van 100

7.6 Groslijst gemeentelijke begraafplaats Molendreef, Hoek Plaats

Vak

Hoek, Molen O

Regel Nr.

Begraven personen

4

Dieleman, Mattheus

1

Jaar Beroep/rol (oorzaak) overlijd. 1980 Arbeider, eerstbegravene

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

Staa Grafbedekking t G Stèle

77 van 100

Materiaal Hardsteen

Symbool, afbeelding Geen

Aantekening

Toelichting groslijst gemeentelijke begraafplaats Molendreef, Hoek Op de nieuwe begraafplaats van Hoek is maar 1 grafmonument opgenomen. Dat betreft de stèle voor de eerstbegravene op de begraafplaats, begin oktober 1980. Verder is er geen aanleiding om nu ook andere grafmonumenten op te nemen op de lijst. Het bewaren en eventueel markeren van deze grafsteen draagt bij aan het besef van geschiedenis en ontwikkeling van een plaats als deze.

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

78 van 100

7.7 Groslijst gemeentelijke begraafplaats Oude Kerkstraat, Philippine Plaats

Vak

Regel Nr.

Begraven personen

Philippine

A

1

6 en 7

Philippine

C

3

20

Philippine

C

3

21 a en b

Zwart, Cornelis Johannes Verstraten, Tanneke

1940 1940

Philippine

D

4

28

Berwald, Pieternella

1985

Bruijnooge, Adriaan Bruinooge-Rammeloo, Maria M. Zegers, Maria Tanneke

Jaar Beroep/rol overlijd. (oorzaak) 1965 Onderwijzer 1992 Ellewoutsdijk

Staat Grafbedekking

Materiaal

G

Opstand tussen balken op rand, grind

Hardsteen, marmer

Symbool, afbeelding Geen

1945

G

Stèle op basement, rand met grind Stèle op basement, rand met palen en kettingen, grind

Hardsteen

Krans, ster

Stèle op rand, dekplaten

Hardsteen, marbriet Palmtak

Landbouwer

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

M

R

79 van 100

Hardsteen, marbriet Palmtakken

Aantekening

Kettingen missen

Toelichting groslijst gemeentelijke begraafplaats Oude Kerkstraat, Philippine Op de gemeentelijke begraafplaats van Philippine zijn 4 grafmonumenten op 6 graven geïnventariseerd. In alle gevallen is hardsteen toegepast met als toegevoegd materiaal marbriet en marmer in de vorm van tekstplaten. De geïnventariseerde grafmonumenten betreft 3 stèles en een opstand. De helft van de geïnventariseerde grafmonumenten op de begraafplaats verkeert in goede staat, terwijl 1 grafmonumenten in redelijke staat verkeert en 1 matig is. Die laatste betreft een van de grotere monumenten op de begraafplaats met een tekstplaat van marbriet, maar de stèle blijkt gebroken te zijn. Wat symboliek betreft, zijn 2 grafmonumenten voorzien van een palm- of looftak en 1 grafmonumenten kent een krans met ster. De laatste stèle (C-3-200) behoort tot een type dat wel vaker in de gemeente voorkomt, maar hier de enige is. In 2 gevallen kon een beroep of rol achterhaald worden. Dat betrof een landbouwer en een onderwijzer. Die laatste is na zijn pensionering vanuit Ellewoutsdijk in Philippine komen wonen.

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

80 van 100

7.8 Groslijst gemeentelijke begraafplaats Schapersweg, Sas van Gent Plaats

Vak

Regel Nr.

Sas van Gent A

1

2

Sas van Gent A Sas van Gent D

1 2

14 8

Begraven personen

Jaar overlijd. Block, Albert F.M. de 1976 Vlaenderen, Albertha Z. van 1985 Westenberg, Cornelis Johannes 1976 Neeteson, Petrus Adrianus 1984 Bongers, Aaltje Anna 2011

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

Beroep/rol (oorzaak)

Ereburger Sas van Gent

Staat

Grafbedekking

Materiaal

G

Stèle op rand

Hardsteen

R R

Stèle op rand Stèle

Hardsteen Graniet

81 van 100

Symbool, afbeelding Kruis, palmtak Palmtak Ringen

Aantekening

Toelichting groslijst gemeentelijke begraafplaats Schapersweg, Sas van Gent Op de begraafplaats van Sas van Gent zijn 3 grafmonumenten op 3 graven geïnventariseerd. Van de geïnventariseerde grafmonumenten staan er 2 op vak A en de derde op vak D. Bij 2 van de geïnventariseerde grafmonumenten is sprake van de toepassing van hardsteen en bij 1 van graniet. De grafmonumenten verkeren alle in goede staat alhoewel de stenen wel een schoonmaakbeurt kunnen gebruiken. Op de 3 grafmonumenten is twee keer een palmtak aangetroffen en 1 keer een kruis. Op de grafsteen van Petrus Adrianus Neeteson en zijn vrouw Aaltje Anna Bongers (graf D-28) zijn twee ringen opgenomen als symbool van hun verbintenis. Alleen bij het grafmonumenten voor dit echtpaar is een beroep of rol achterhaald. Neeteson was ereburger van Sas van Gent en heeft veel voor de stad en Zeeland betekend. Hij zorgde ervoor dat de glasindustrie in Sas van Gent bleef en dat later ook andere fabrieken naar Zeeland en Brabant kwamen. Hij was daarnaast actief in lokale verenigingen en besturen.

Afb. 35. De granieten stèle op het graf voor Neeteson en zijn vrouw.

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

82 van 100

7.9 Groslijst gemeentelijke begraafplaats Nieuwe Kerkstraat, Sluiskil Plaats

Vak

Regel Nr.

Sluiskil

A

2

5 en 6

Sluiskil

A

2

3 en 4

Sluiskil

A

2

1 en 2

Sluiskil

A

3

3

Sluiskil

A

3

19

Sluiskil

B

5

Sluiskil

B

Sluiskil

Begraven personen

Staat

Grafbedekking

Materiaal

Kolijn, Wilhelmina Drongelen, Jan van Kielman, Constantinus P. Dieleman, Maria J. Wechgelaar, Theodoor Zanden, Hendrika van Adriaansen, Catharina C.

Jaar Beroep/rol (oorzaak) overlijd. 1971 1986 1967 Landbouwer 1968 1967 Arts 1978 1957

G

Opstand

Hardsteen

Symbool, afbeelding Geen

G

Opstand

Hardsteen

Geen

G

Opstand

Hardsteen

Geen

G

Stèle tussen palen, bloembak, rand met grind

Hardsteen, marmer

Fotoportret, palmtakken

1976 1986 1955

G

Stèle, rand met grind

Hardsteen

Geen

2

Cadsand, Jacobus F. van Tollenaar, Cornelia C. Kielman, Francina, Levina

G

Hardsteen

Zon

5

15

Goossen, Antje

1957

G

Kunststeen

Palmtak

B

5

19

G

Hardsteen

Geen

B C C D

9 21 21 3

16 18 19 294

1958 1973 1976 1969 1969 1953

Machinist

Sluiskil Sluiskil Sluiskil Sluiskil

Klaassen, Frans Faas, Janna M. Destombes, Johannes L. Dieleman, Abraham A. Oostdijk, Jan Hoeve, Anna Jacomina van

Arbeider, timmerman Timmerman

G G G G

Stèle tussen palen, rand met grind Opstand op basement, rand met palen Stèle tussen blok en paal, rand met grind Stèle, beplanting Stèle Stèle Stèle tussen blok en paal, rand met beplanting

Hardsteen Hardsteen Hardsteen Hardsteen

Geen Geen Kruis Palmtak

Sluiskil

D

4

107

Lucieer, Jacob J.C.

1926

G

Stèle tussen palen

D

4

124

Pikaart, Willem Pieter

1931

M

Stèle op basement, rand met palen en kettingen, grind

Hardsteen, kunststeen Hardsteen

Geen

Sluiskil

Kleermaker (verdronken) Schipper

Sluiskil

D

6

154

Andriessen, Gerard Jacobus

1937

Medewerker Cokesfabriek

S

Grafkast

Kunststeen

Fotoportret

Winkeljuffrouw

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

83 van 100

Aantekening

Typografie

Moderne vormgeving Typografie

Typografie

Fotoportret, palmtak Bijzonder monument

Toelichting groslijst gemeentelijke begraafplaats Nieuwe Kerkstraat, Sluiskil Op de begraafplaats van Sluiskil zijn 15 grafmonumenten op 19 graven geïnventariseerd. De geïnventariseerde grafmonumenten zijn verspreid over de begraafplaats te vinden. Bij ruim 81% van de geïnventariseerde grafmonumenten is sprake van de toepassing van hardsteen als hoofdmateriaal. Daarnaast komt bij ruim 12% kunststeen voor en nog eens in 6% marmer. Gezien de geringe aantallen betekent dat laatste dat marmer maar bij 1 grafmonument is aangetroffen. Het kunststeen betreft in dit geval twee grafmonumenten waaronder één heel bijzondere, namelijk een kast die ooit bedoeld was voor een grafkrans. Het betreft hier het grafmonument voor Gerard Jacobus Andriessen (graf D-6-154). Andriessen was een medewerker van de Cokesfabriek in Sluiskil en stierf op relatief jonge leeftijd. Naast deze bijzondere grafkast betreft ruim 67% een stéle en bijna 27% een opstand Van de 15 geïnventariseerde grafmonumenten verkeert bijna 87% in goede staat. Zo’n 7% (1 grafmonument) verkeert in matige staat terwijl de overige 7% (1 grafmonument) slecht te noemen is. Dat betreft de grafkast waarvan het beton veel sporen van betonrot vertoont. Verhoudingsgewijs is er op het kerkhof weinig symboliek gevonden. In 4 gevallen kwam een palm- en/of looftak voor, terwijl bij 3 grafmonumenten een fotoportret werd aangetroffen.

Verder nog een kruis en 1 keer een zon. Een drietal grafmonumenten is geïnventariseerd en opgenomen op de lijst vanwege de typografie. Het betreft in twee gevallen een typografie die goed past bij de jaren zeventig van de twintigste eeuw en in Nederland weinig voorkomt. Wel kan deze typografie veel aangetroffen worden in Vlaanderen in België. Voor 9 grafmonumenten is een of meerdere keren een beroep of rol achterhaald waarvan de meeste in de categorie Industrie, arbeid en landbouw. Naast 2 timmermannen, 1 schipper, 1 landbouwer, 1 kleermaker, en 1 winkeljuffrouw zijn er nog 2 arbeiders Afb. 36. Dit monument op graf B-9-16 is opgenomen vanwege de aangetroffen en een machinist. Daaruit typografie. komt niet echt het industriële karakter van Sluiskil naar voren, maar wel een gemengd karakter. Verder is uit de categorie Notabelen en bestuur nog een arts aangetroffen die redelijk bekend was en veel betekend heeft in het ziekenhuis van Sluiskil. Op de begraafplaats ligt nog een aantal vakken die geheel begroeid zijn waar mogelijk nog interessante kindergraven te vinden zijn. Vooralsnog konden deze niet meegenomen worden in de inventarisatie.

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

84 van 100

7.10 Groslijst gemeentelijke begraafplaats Bellamystraat, Terneuzen Plaats

Hoofd- Vak afd. Terneuzen I A

Regel Nr. 1

1H

Terneuzen I

A

1

2H

Terneuzen I

A

1

3H

Terneuzen I

A

1

4H

Terneuzen I

A

1

5H

Terneuzen I

A

1

6H

Terneuzen I

A

1

7H

Terneuzen I

A

1

8H

Terneuzen I

A

1

9H

Terneuzen I

A

1

11H

Terneuzen I

A

1

13H

Terneuzen I

A

1

14H en 15H

Begraven personen

Jaar Beroep/rol overlijd. (oorzaak) Ribbens, Lieuwe 1954 Vertegenwoordiger (ongeval) Berge, Leendert Marinus 1955 Directeur van den Postkantoor Feijter, Eva de 1899 Feijter, Pieter de 1902 Landbouwer Scheele, Reinier Jan 1933 Arbeider Feijter, Cornelia de 1925 Klaassen, Andries 1944 Apotheker Jacobus 1943 Klaassen-Will, Joh. H. 2008 Klaassen, Elisabeth Maria L. Guequierre, Iman 1952 Loodgieter Kuijk, Dirkje 1956 Klaassen, Jacobus 1958 Directeur, farmaceut Andries Vinke, Neeltje 1943 Koeijer, Karel de 1944 Landbouwer Fraaijenhove, Elisabeth 1925 van 1950 Landbouwer Hoeve, Krijn van Jzn. Strien, Pieter Johannes 1948 Winkelier Koning, Johanna de 1948 Boersma, Veronica 1955 Tellegen, Pieter Helenus 1977 Burgemeester W.F. (1936-1941/19451960) Ribbens-Meulenberg, 1942 Jansje C. 1953 Handelaar Rijnberg, Louis Willem 1958 Welleman, Joost Bruijne, Levinus de 1955 Architect, Tatenhove, Maria 1946 bouwkundige Willemina van

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

Staat Grafbedekking Materiaal G

Zerk

Hardsteen

Symbool, afbeelding Geen

G

Zerk

Hardsteen

Geen

G

Stèles (twee)

Hardsteen

Geen

G

Stèle

G

Stèle

Hardsteen, marmer Hardsteen

Bloemmotief, palmtak Palmtak

G

Stèles (twee)

Hardsteen

Looftak

G

Stèles (twee)

Hardsteen

Palmtakken

G

Stèle tussen blokken

Hardsteen

Klimop

G

Hardsteen

Palmtak

R

Stèle tegen paal Stèle

Hardsteen

Geen

G

Stèles (drie)

Hardsteen

Krans, palmtak, ster, zon

G

Opstand

Kunststeen

Embleem, Willemsorde

85 van 100

Aantekening

Plaats

Hoofd- Vak afd. Terneuzen I A

Regel Nr.

Terneuzen I

A

1

Terneuzen I

A

1

Terneuzen I

A

1

Terneuzen I

A

1

Terneuzen I

A

1

1

Terneuzen I

A

1

Terneuzen I

A

1

Terneuzen I

A

1

Terneuzen I Terneuzen I

A A

1 1

Terneuzen I

A

1

Terneuzen I

A

1

Terneuzen I

A

1

Begraven personen

Jaar Beroep/rol overlijd. (oorzaak) 16H Pauw, Marcel Norbert de 1954 Loof, Maria 1958 17H Langevelde, Adriaan 1954 Arbeider Pieter van 1956 Langevelde-De Kubber, Adriana van 76H Loof, Wim 1960 Lasser

Staat Grafbedekking Materiaal G

Stèles (twee)

Hardsteen

Symbool, afbeelding Zon

G

Stèle tussen blokken

Hardsteen

Palmtak

G

Stèle tussen Hardsteen paal en blok op basement Stèle Hardsteen

Palmtak

18H Dey, Jan Dieleman, Janna 19H Dieleman, Ebrina Dieleman, Jan Lzn. 20H Dieleman, Pieternella L.D. Regt, Maarten de 21H Hamelink, Simon Cornelis Gilde, Elena 't 22H Kaan, Frans Jan en Verlinde Elisabeth 23H Suzanna 24H Leunis-Harms, Elizabeth Anna 25H Scheele, Sara 26H Geelhoedt, Cornelia Adriana Wijck, Jacobus van 27H Stevens, Roeltje Dees, Aarnout Kraker-Van der Meer, Johanna J. 28H Eelderink, Martinus Johannes Pooter-Neels, Leuntje de 29H Donze-Loekemeijer, en Elizabeth R.M. 30H Donze, Jan Adriaan

G

Stèle tussen paal en blok Stèle op basement

Hardsteen

Klimop

Hardsteen

Klaver

1947 1990 1955 1958 1922 1927

Architect

1953 1956

Waterklerk

G

Stèle tussen blokken

Hardsteen

Zon

1944 1953

Winkelier

G

Stèle (breed)

Hardsteen

Palmtak

1957

G

Stèle

Hardsteen

Palmtak

1926 1958 1949

G G

Stèle Stèles (twee)

Hardsteen Hardsteen

Palmtak Klimop

G G Landbouwer

Kruis

Graanhandelaar

1939 1957 1960

Kind Arbeider

G

Stèles (drie)

Hardsteen

Palmtak

1952 1958

Schoolhoofd

G

Stèles (twee)

Hardsteen

Zon

G

Stèle (breed) op basement

Hardsteen

Palmtak

1943 1948

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

Aantekening

86 van 100

Zakelijke stijl

Plaats

Hoofd- Vak afd. Terneuzen I A

Regel Nr.

Terneuzen I

A

2

Terneuzen I

A

2

Terneuzen I

A

2

Terneuzen I

A

1

2

Begraven personen

31H Roo-Visser, Janny de Roo, Abraham Mattheus de 36H Driel, Pieternella van Wijck, Jan van 37H Velde, Cornelis L. van der Faas, Maria M. 38H Jansen, Maatje Pieternella Kubber, Cornelis de 39H Provoost, Sara Paulina Polderman, Willem Hollander, Cornelia den

Jaar Beroep/rol overlijd. (oorzaak) 1944 (bombardement) 1944 Kantoorchef (bombardement) 1957 1960 1944 Arbeider 1947

Staat Grafbedekking Materiaal

1940 1952

G

1943 1952 1951

Stèle (breed) op basement

G

Stèle tussen Hardsteen blokken Stèle tussen Hardsteen paal en blok op basement Stèle Hardsteen

Zon

G

Stèle tussen Hardsteen paal en blok op basement, zerk

Geknakte bloem, Zakelijke stijl zon

G

Stèle tussen blokken op basement Stèle tussen blokken op basement Stèle (klein) tegen paal Stèle

Hardsteen

Palmtak

Hardsteen

Palmtak

Hardsteen

Palmtak

Hardsteen

Palmtak

Palmtak

Oorlogsdoden (2)

Zakelijke stijl

Klimop

Landbouwer

Handelaar

Terneuzen I

A

2

40H Leege, Pieter de Krijger, Pieternella S.

1938 1954

Terneuzen I

A

2

41H Donze, Jac. Joh.

1955

Terneuzen I

A

2

43H Simons, Maarten

1947

Kind

G

Terneuzen I

A

2

66

1935 1940

Landbouwer

G

Terneuzen I

A

2

67

Dekker, Johannes Dekker-Wolfert, Geertruida Regt, Hermanus Leendert de

1949

Landbouwer

G

Terneuzen I

A

2

1960 2001

Vertegenwoordiger

G

Terneuzen I

A

2

68H Winckel, Jozias Cornelis van de Winckel-Neve, Maria Rosalia van de 70H Faas, Arie Faas, Dirk Faas-Schoonakker, S.

1943 1956 2014

Arbeider

Terneuzen I

A

2

72H Verschelling, Anthonie Marinus Verschelling, Reinier

1944 1948

Timmerman Aannemer

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

Aantekening

G

G

Hardsteen

Symbool, afbeelding Palmtak

Werkman

G

Stèle tussen Hardsteen paal en blok op basement Stèle tussen Hardsteen, blokken marbriet

Zon

G

Stèles (twee)

Hardsteen

Zon

G

Stèles (twee) tussen paal en blok

Hardsteen

Zon

87 van 100

Palmtakken

Plaats

Hoofd- Vak afd. Terneuzen II A

Regel Nr.

Begraven personen

1

10

Terneuzen II

A

1

24

Terneuzen II

A

1

25

Niehüser, Theresa Maria 1985 A.

Terneuzen II Terneuzen II

A B

2 2

40 74

Bruggeman, Elisa S. Neve, Tonny

Terneuzen II

B

4

Terneuzen II

F

-

102 Cortvriendt, Bernardus Bonte, Theresia 1a Verkaar, Marinus tm Cammaert, Judocus 4a Kerstens, Franciscus Bogers, Gustaaf

Terneuzen II

F

-

Terneuzen II

F

-

5a en 6a 34a

Terneuzen II

V

40

1

Terneuzen II

V

40

2

Terneuzen II

V

40

3

Terneuzen II

V

40

Terneuzen II

V

Terneuzen II

V

Moens, Adolf Celest Verstraeten, Leonie Koulen, Franklin Alwin Bruele, Vera van den

Jaar overlijd. 1944 1965 1985 2013

1982 1945

Beroep/rol (oorzaak) Klompenmaker (beschieting) Caféhouder, marinier

Staat Grafbedekking Materiaal

Bestuurslid ziekenhuis, kinderarts

G

Hardsteen

Symbool, afbeelding Kruis

Aantekening

Straat vernoemd

G

Stèle

G

Stèle, rand met Hardsteen dekplaat en beplanting Stèle Hardsteen

Geen

Hardsteen Hardsteen

Kruis Kruis

Hardsteen

Kruis

Oorlogsdode (1)

Kruis

Kind

G G

1877 1905 1846 1870 1914 1918

Landbouwer

G

Stèle Stèle op basement Stèle

Priester Priester Priester Priester

G

Stèle

Hardsteen

Kruis

Meulemeester, Joseph de Campen, Joseph van Ouwens, Lambert Segers, J.

1951 1960

Priester Priester

G

Stèle

Hardsteen

Kruis

1983 1985

Priester Priester

G

Stèle

Hardsteen

Kruis

Verbrugge, Servaas Cornelis P. Nieuwenhuijse, Marinus

1944

G

Figuur

Oorlogsslachtoffer

Zandsteen

Figuur

Oorlogsslachtoffer

1944

Zandsteen

Figuur

Oorlogsslachtoffer

4

1944

Ingenieur, lid verzet

G

Zandsteen

Figuur

Oorlogsslachtoffer

40

5

Bert, Izaäk Jacobus de

1944

Monteur, lid verzet

G

Zandsteen

Figuur

Oorlogsslachtoffer

40

28

Peijl, Govert F.P. van der 1955 Hoeve, Cornelia van der 1971

Directeur Steen- en betonfabriek De Hoop

G

Opstand op rand Opstand op rand Opstand op rand Opstand op rand Opstand op rand Stèle

Zandsteen

Hoolsema, Pieter Tiemon Groenewegen, Michiel

Sluiswachter, lid verzet Sluisknecht, lid verzet Ingenieur

Hardsteen

Geen

1944

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

G G

88 van 100

Toelichting groslijst gemeentelijke begraafplaats Bellamystraat, Terneuzen Op de gemeentelijke begraafplaats van Terneuzen zijn 54 grafmonumenten op 58 graven geïnventariseerd. Daarvan zijn de meeste grafmonumenten op twee aparte regels aangetroffen waar overgebrachte graven liggen van de oude begraafplaats, Java genaamd. Bij bijna 86% van de grafmonumenten is hardsteen het hoofdmateriaal. Verder is bij 5 graven zandsteen aangetroffen, maar dit betreft het monument voor verzetslieden uit de Tweede Wereldoorlog. Daarnaast is nog een aantal grafmonumenten van kunststeen aangetroffen en is in 1 geval marbriet en 1 geval marmer aangetroffen. Al met al weinig variatie. In bijna 84% van de grafmonumenten gaat het om een stèle, terwijl 11% een opstand betreft en 5% een zerk.

Afb. 37. De twee rijen met de van Java overgebrachte graven.

Het merendeel van de geïnventariseerde grafmonumenten op de begraafplaats van Terneuzen verkeert in goede staat, ruim 98%. De rest, dat betreft in dit geval 1 monument verkeert in redelijke staat. Over het algemeen is de verwachting dat de staat van de grafmonumenten in de komende jaren stabiel blijft. De aard van de grafmonumenten is redelijk eenvoudig en de kwaliteit van de gebruikte natuursteen blijkt over het algemeen goed. Wat symboliek betreft, wordt het beeld in Terneuzen bepaald door palm- en/of looftak. Een dergelijk symbool komt in 40% van de gevallen voor. Bij 18% is sprake van een zon als symbool terwijl ook bij 18% een kruis voorkomt. In enkele gevallen vinden we een bloem, geknakt of in een motief verwerkt. In 8% komt klimop als symbool voor en in 1 geval ook de eerdergenoemde klaver. Ook hier geen verwijzingen naar funeraire symboliek. Bij 46 grafmonumenten kon een beroep of rol achterhaald worden, vaak meerdere tegelijk. De meeste kwamen uit de categorie Industrie, landbouw en arbeid, zoals 8 landbouwers, 5 arbeiders, 3 directeuren, waaronder die van betonfabriek De Hoop, 3 handelaren, 2 winkeliers en een met de haven verbonden functie van waterklerk. Een waterklerk vormt een verbinding tussen schip en haven en komt derhalve ook alleen in grotere havens voor als beroep.

In deze categorie ook een aantal verzetslieden die als ingenieur, sluiswachter, sluisknecht en monteur probeerden de ondermijnde sluizen te redden. Zij moesten hun daad met de dood bekopen. In de categorie Notabelen en bestuurders vinden we ook een aantal beroepen vertegenwoordigd waaronder 8 priesters, 1 kinderarts, 1 burgemeester en 1 directeur van een postkantoor. Als bijzonder geval kan het grafmonument van Bernardus Cortvriendt († 1877) aangemerkt worden. Dit betreft een van de oudste verwijzingen naar een begraving, maar dan wel elders in de stad. Van veel functies kon weinig informatie gevonden worden. Wel bestaat er veel informatie over Franklin Alwin Koulen die in 1985 overleed en naar wie een straat vernoemd is in Terneuzen. Bij de inventarisatie zijn 9 graven van kinderen opgenomen. INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

89 van 100

7.11 Groslijst gemeentelijke begraafplaats Veerstraat, Zaamslag Plaats

Vak

Regel Nr.

Zaamslag Zaamslag

A A

1 2

Zaamslag Zaamslag

A A

34 39 40 42

Begraven personen Knottnerus-Lokerse, Adriana Willemse, Pouwlina Mul, Willem de Mul, Abraham de Mul, Cornelia Adriana de Regt, Pauline de Dieleman, Francois Bruijne, Meeuwis de Mul, Willemina J. de Riemens, Marinus Mul, Arij Pieter de Dieleman, Paulina Liere, Maria van Feijter, Johannes de

Jaar overlijd. 1895 1901 1924 1902 1907 1907 1908 1909 1909 1912 1914 1917 1929 1941

Beroep/rol (oorzaak)

Staat Grafbedekking

Materiaal

R R

Zerk Zerk

Hardsteen Hardsteen

Symbool, afbeelding Geen Geen

R G

Zerk Zerk

Hardsteen Hardsteen

Geen Geen

Kind Landbouwer Landbouwer

G M

Stèle Zerk

Hardsteen Hardsteen

Bloemmotieven Geen

Landbouwer Landbouwer

M R

Zerk Zerk

Hardsteen Hardsteen

Geen Geen

Zerk op roef op verhoging

Hardsteen

Geen

Hardsteen

Palmtak

Hardsteen

Geen

Landbouwer Landbouwer

Zaamslag Zaamslag

A A

2 2 en 3 3 3

Zaamslag Zaamslag

A A

3 3

45 47

Zaamslag

A

4

50

Zaamslag

A

5

52

Dis, Govert van Dis-Duvekot, Christina

1936 1947

Zaamslag

A

5

55

A

6

56

1939 1951 1944 1955

Bestuurder, gemeentesecretaris Landbouwer (beschieting)

G

Zaamslag

G

Zerk op roef

Hardsteen

Palmtakken

Zaamslag Zaamslag Zaamslag

B B B

1 1 1

1 2 3

Stolk, Jacobus Blom, Johanna Martina Elizabeth Scheele, Johannes Scheele-De Feijter, Magdalena Eva Fercken, Adrianus Pienbroek, Thomas van Berrevoets, Janna Dees, Abraham

Opstand tussen palen op rand, grind Zerk op roef

1858 1883 1843 1851

Kind Geneesheer

G G G

Zerk Zerk op roef Zerk

Hardsteen Hardsteen Hardsteen

Geen Geen Geen

Mul, Jan de Koster, Adriana Vessem, Jan van Wisse, Pieternella

1889 1868 1867 1870

Dijkgraaf, R landbouwer Burgemeester (1851- M 1861), raadslid

Zerk

Hardsteen

Geen

Zerk

Hardsteen

Geen

43 44

Zaamslag

B

1

4

Zaamslag

B

2

6

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

G Burgemeester (19111935) Predikant G

Burgemeester (18371851), dijkgraaf

90 van 100

Aantekening

Oorlogsdode (1)

Plaats

Vak

Regel Nr.

Zaamslag

B

2

11

Zaamslag

B

3

12

Zaamslag

B

3

Zaamslag

B

Zaamslag Zaamslag

Begraven personen

Staat Grafbedekking

Materiaal

Laare, Cornelia van Riemens, Jan Dieleman, Andries Dieleman, Christiaan Feijter, Maria de

Jaar Beroep/rol overlijd. (oorzaak) 1870 1882 Landbouwer 1875 Landbouwer 1899 Landbouwer 1906

R

Zerk op roef

Hardsteen

R

Hardsteen

Bloem, krans, vaas

16

Huijssen, Cornelis Huijssen, Janna C.

1844 1846

Onderwijzer, catechiseermeester, krankenbezoeker

G

Opstand op basement, zerk op roef, rand met palen Zerk

Hardsteen

Geen

4

19

Geen

20 21

Burgemeester (1861- M 1886), dijkgraaf M G

Hardsteen

4 4

1886 1894 1881 1885

Zerk

B B

Dixhoorn, Leendert van Dekker, Debora Wolfert, Cornelia Dees, Johanna Debora

Zerk (klein) Stèle

Hardsteen Hardsteen

Geen Geen

Zaamslag

B

4

22

Zerk

Hardsteen

Geen

B B

5 5

23 24

Kind

M G

Zerk Zerk

Hardsteen Hardsteen

Geen Geen

Zaamslag

B

5

25

1922 1925 1890 1886 1886 1855 1880 1883

R

Zaamslag Zaamslag

Dixhoorn, Neeltje van Dees, Jacobus Moes, Maria Tanneke Moes, Leendert Kryn Moes, Leendert Pienbroek, Jacobus van Smidt, Jacoba de Pienbroek, Pieternella J.

Geneesheer

R

Zerk

Hardsteen

Geen

Zaamslag

B

6

28

G

Zerk

Hardsteen

Geen

B

6

29

1880 1890 1905 1926

Landbouwer

Zaamslag

Dees, Jan Riemens, Neeltje Dekker, Dirk Dees, Janna C.

Zerk

Hardsteen

Geen

Zaamslag

B

6

30

Bokx, Cornelis de Visser, Elizabeth de

1895 1904

Dijkgraaf, M landbouwer, president-kerkvoogd Burgemeester (1886- R 1895), dijkgraaf, landbouwer

Zerk

Hardsteen

Geen

Zaamslag Zaamslag

B B

6 6

31 32

Wolfert, Daniël E. Dees, Abraham Maria Adriana de Kraker

1892 1894 1908

Landbouwer Landbouwer

Stèle Zerk

Hardsteen Hardsteen

Geen Geen

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

R M

91 van 100

Symbool, afbeelding Geen

Aantekening

Steen is eerder hersteld

Burgemeester is onder verdachte omstandigheden omgekomen Platgelegd?

Plaats

Vak

Regel Nr.

Zaamslag

C

2

Zaamslag

C

Zaamslag Zaamslag

Begraven personen Overdulve-De Feijter, Magdalena Overdulve, Gelein

3

34 en 35 61

Jaar overlijd. 1964 1981

Vos, Pieter de

1965

G

C D

5 5

109 122

Goosen, Pieternella A. Dobbelaar, Theo

1967 1977

G G

Zaamslag

E

3

6

Hamelink, Francois

1939

Zaamslag

E

3

18

Blaeij, Elisabeth de

1940

Zaamslag

E

4

15

Kosten, Jacob

1941

Schoolhoofd

R

Zaamslag

E

4

22

Jonge, Cornelis de

1941

Arbeider

G

Zaamslag

E

4

30

Koster, Sara

1942

G

Zaamslag

E

7

3

Pienbroek, C.D. van

1868

G

Zaamslag

E

7

26

Wissel, Hendrik Cornelis

1945

Controleur

G

Zaamslag

E

-

134

Oppe, Cornelis Pieter

1944

Wagenmaker (artilleriebeschieting)

G

Zaamslag

E

-

135

Smallegange, Willem

1944

Weger (artilleriebeschieting)

G

Zaamslag

E

-

136

Jonge-Van Cadsand, P.M. de

1944

(artilleriebeschieting)

G

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

Beroep/rol (oorzaak)

Betonvlechter (doodgeschoten) Gemeentebode

Staat Grafbedekking

Materiaal

G

Stèle op rand

Hardsteen

Symbool, afbeelding Palmtak

Stèle tussen palen Stèle op rand Stèle tussen palen Stèle op basement Stèle

Hardsteen

Zon

Hardsteen Hardsteen

Zon Fotoportret, palmtak Palmtak

G R

Stèle op basement, rand met grind Stèle op basement Stèle op basement Stèle Stèle op basement, rand met grind Stèle op rand, palen met kettingen en grind Stèle op rand, palen met kettingen en grind Stèle op rand, palen met kettingen en grind -

92 van 100

Hardsteen Hardsteen, marbriet Hardsteen

Aantekening

Hardsteen

Aedicula, palmtak Geometrische motieven, palmtak Palmtak, ringen

Hardsteen

Palmtak

Hardsteen

Geen

Hardsteen

Krans

Hardsteen

Palmtak

Oorlogsdode (1)

Hardsteen

Palmtak

Oorlogsdode (1)

Hardsteen

Palmtak

Oorlogsdode (1)

Steen staat buiten rij?

Plaats

Vak

Regel Nr.

Begraven personen

Jaar Beroep/rol overlijd. (oorzaak) 1944 Landarbeider (artilleriebeschieting)

Staat Grafbedekking

Materiaal

Zaamslag

E

-

137

Feijter, Willem de

G

Zaamslag

E

-

138

Maas, Neeltje

1944

Dienstbode (artilleriebeschieting)

G

Zaamslag

E

-

139

Putter, Cornelis de

1944

Landarbeider (artilleriebeschieting)

G

Zaamslag

E

-

145

Allan, Joseph

1944

Chauffeur

G

Zaamslag

E

-

146

Gooch, Derrick George

1944

Luitenant RASC

G

Zaamslag

E

-

147

Snelling, Ronald

1944

Lance Serjeant RE

G

Zaamslag

F

4

24

Hooft, Cornelis van der

1951

Zaamslag Zaamslag

G G

3 4

27 109

Meertens, Adriana Florussen, Jan

1957 1959

Zaamslag

G

4

110

Hoofd, Sara M. van den

1959

G

Zaamslag

G

4

111

Dieleman, Pieter

1971

G

Zaamslag

G

4

115

Hamelink, Aarnout

1960

Arbeider

G

Zaamslag

G

4

210

Dieleman, Krijn

1963

Timmerman

G

Zaamslag

G

4

212

Koster, Andries Abraham

1963

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

R

Arbeider

G G

G

Stèle op rand, palen met kettingen en grind Stèle op rand, palen met kettingen en grind Stèle op rand, palen met kettingen en grind Opstand op rand, palen met kettingen, grind Opstand op rand, palen met kettingen, grind Opstand op rand, palen met kettingen, grind Stèle tussen blokken, rand met grind Stèle Stèle op rand tussen palen Stèle op rand, tussen blokken Stèle op rand, tussen blokken Stèle op rand, tussen blokken Stèle op rand tussen palen Stèle tussen palen

93 van 100

Aantekening

Hardsteen

Symbool, afbeelding Palmtak

Hardsteen

Palmtak

Oorlogsdode (1)

Hardsteen

Palmtak

Oorlogsdode (1)

Hardsteen

Embleem

CWWG

Hardsteen

Embleem

CWWG

Hardsteen

Embleem

CWWG

Hardsteen

Geen

Hardsteen Hardsteen

Palmtak Zon

Hardsteen

Zon

Hardsteen

Zon

Hardsteen

Palmtak

Hardsteen

Palmtak

Hardsteen

Palmtak

Oorlogsdode (1)

Plaats

Vak

Regel Nr.

Zaamslag Zaamslag Zaamslag Zaamslag Zaamslag

H H H H H

2 3 5 7 7

35 3 36 13 25

Jansen, Krina Deurwaarder, Jozias Jan Florussen, Cornelia Voorde, Helena van de Dees, Jan Az.

Zaamslag Zaamslag

J J

1 1

3 4

Riemens, Catharina Scheele, Jan

Zaamslag Zaamslag

J J

1 1

13 40

Verstrate, Adriaan Putter, Levinus de

Zaamslag

J

1

42

Zaamslag

J

2

Zaamslag

Zaamslag

Zaamslag

J

J

J

2

2

2

Begraven personen

Staat Grafbedekking

Materiaal

G G G R G

Hardsteen Hardsteen Hardsteen Beton Hardsteen

G G

Stèle Stèle Stèle Stèle Stèle op basement Stèle Stèle

Symbool, afbeelding Palmtak Geen Palmtak Geen Krans

Hardsteen Hardsteen

Acroteria Geen

G G

Stèle Stèle

Hardsteen Hardsteen

Geen Palmtak

Jonge, François de

Jaar Beroep/rol overlijd. (oorzaak) 1927 1928 Kind, leerling 1933 1935 1936 Landbouwer, secretaris 1899 1899 Landbouwer, voorzitter waterschap 1902 Winkelier 1923 Arbeider (zelfdoding, 17 jaar) 1923 Landbouwer

G

Stèle

Hardsteen

50 en 51

Regt, Suzanna de Riemens, Adriaan

1906 1908

G

Stèle

Hardsteen

Acroteria, palmet, palmtakken Acroteria

73 en 74 76 en 77

Visser, Dina Scheele, Jozias

1914 1919

G

Stèle

Hardsteen

Geen

Wolfert, Pieternella Ruijter, François de

1917 1935

G

Stèle

Hardsteen

Geen

96 en 97

Bruijne, Neeltje de Scheele, Willem

1916 1929

G

Stèle

Hardsteen

Klaver

G

Stèle

Hardsteen

Geen

G G

Zerk op roef Stèle

Hardsteen Palmtak Kunststeen Bloemmotief

Zaamslag

J

3

101

Klerk, Egbert Jan de

1917

Zaamslag Zaamslag

J J

3 3

110 113

Tollenaar, Adriaan Feijter, Magdalena Janna de

1918 1920

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

Aantekening

Dijkgraaf, landbouwer, president-kerkvoogd Typografie

Landbouwer

Dijkgraaf, landbouwer, voorzitter waterschap, wethouder Bestuurslid, landbouwer, raadslid

Landbouwer, secretaris Landbouwer Kind

94 van 100

Bestuurslid Eerste Nederlandse Coöp. Suikerfabriek

Plaats

Vak

Regel Nr.

Zaamslag Zaamslag Zaamslag Zaamslag

J J J J

3 3 3 4

118 120 126 150

Zaamslag

J

4

Zaamslag

J

Zaamslag

J

Begraven personen

Staat Grafbedekking

Dieleman, Eva Dekker, Willem Scheele, Jozina Deurwaarder, Maria

Jaar Beroep/rol overlijd. (oorzaak) 1920 Kind 1921 Landbouwer 1921 1930

G G G G

Stèle Stèle (in beton) Stèle Stèle

154

Dieleman, Ebrina

1931

G

Stèle op basement

4

155

Jonge, François de

1934

Landbouwer

G

Stèle op basement

4

Knijff-Alberts, Gerrigje Knijff, Johannes

1931 1932

G Koperslager

Bokx, Cornelis de Hamelink, Christina Elizabeth

1933 1942

Winkelier

G

Stèle op basement, rand met grind Stèle op basement

Putter, Pieter Marinus de

1937

Landbouwer

G

Zaamslag

J

4

Zaamslag

J

4

156 en 157 162 en 163 180

Zaamslag

J

5

192

Geluk, Pieternella Cornelia

1938

Zaamslag

J

5

196

Verpoorte, Jan Haak, Tanneke M.

1939 1956

Landbouwer

G

Zaamslag

J

5

204 en 205

Tatenhove, Willem van Willemsen, Elizabeth

1939 1947

Landbouwer

G

Zaamslag

J

5

211 en 212

Ree, Jacobus Levinus van de Putter, Adriana de

1940 1943

Landbouwer

G

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

G

Materiaal

Symbool, Aantekening afbeelding Kunststeen Bloemmotief Hardsteen Looftak Hardsteen Geen Hardsteen, Geknakte boom marmer Hardsteen, Eikenloof, marmer geometrische motieven, ringen Hardsteen, Eikenloof, marmer geometrische motieven, ringen Hardsteen Guirlande

Hardsteen

Klimop, looftak, palmet

Stèle tussen palen op basement, rand met grind Stèle op rand

Hardsteen, marmer

Geometrische motieven

Hardsteen

Stèle tussen palen op rand, dekplaat Opstand tussen palen op basement, rand met palen en kettingen, grind Opstand tussen palen, rand met grind

Hardsteen

Geometrische motieven Bloemen, drievoudig snoer, palmtak Eikenloof, palmtak

95 van 100

Hardsteen

Hardsteen

Bloemmotieven, Jugendstildrievoudig achtig snoer, geom. motieven

Plaats

Vak

Regel Nr.

Zaamslag

J

5

223 en 224

Zaamslag

J

5

Zaamslag

J

Zaamslag

Staat Grafbedekking

Materiaal

Putter, Francois de Dekker, Maria

Jaar Beroep/rol overlijd. (oorzaak) 1942 Landbouwer 1976

G

Opstand tussen palen, rand met grind

Hardsteen

228

Scheele, Suzanna Dina

1942

G

Hardsteen

5

234

Sollie

1942

Stèle op basement, rand met grind Stèle

Symbool, Aantekening afbeelding Bloemmotieven, Jugendstildrievoudig achtig snoer, geom. motieven, palmtakken Krans, ster

Hardsteen

Zon

J

5

235 en 236

Dieleman, Petrus Driel, Jeleintje van

1943 1958

Hardsteen

Klimop, krans

Zaamslag

J

6

242

Dieleman, Cornelia Jacomina

1943

G

Opstand tussen palen op basement, rand met grind Stèle op rand

Hardsteen

Zaamslag

J

6

245

Haak, Jacomina

1944

G

Hardsteen

Zaamslag

J

6

247

Sollie, Isaac Auke

1944

Kind

G

Zaamslag

J

6

250 en 251

Deurwaarder, Jan Deurwaarder, Jan

1944 1944

Molenaar (bombardement) Kind (bombardement)

G

Zaamslag

J

6

Hamer, Anna Johanna den Overdulve, Andries

1945 1957

Koopman

Schuitvlot, Pieternella Bareman, Pieter

1945 1945

Winkelier

Stèle op basement, rand met blok, grind Stèle tussen palen op basement, rand met blokken en grind Stèle tussen palen op basement, rand met grind Stèle op basement, rand met grind Stèle op basement

Bijbel, palmtak, ringen Palmtak

Ree, Elisabeth van de

1947

Los, Jacoba L.

1973

Stèle op rand, grind Stèle op rand, grind

Zaamslag

J

6

253 en 254 256 en 257 270

Zaamslag

J

6

271

Zaamslag

J

6

Begraven personen

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

Kind (levenloos geboren) Landbouwer

G G

G

G

G Onderwijzeres

G

96 van 100

Fraai frijnwerk

Hardsteen, marmer

Geen

Hardsteen

Palmtakken

Hardsteen

Aedicula, klimop, palmtak

Hardsteen

Krans, ster

Hardsteen

Palmtakken

Zakelijke stijl

Hardsteen

Palmtakken

Zakelijke stijl

Oorlogsdoden (2)

Plaats

Vak

Regel Nr.

Zaamslag

M

1

424

Zaamslag

M

1

Zaamslag

M

Zaamslag

Zaamslag

Begraven personen

Staat Grafbedekking

Materiaal

Wisse, Joris J. Houg, Hendrina c.

Jaar Beroep/rol overlijd. (oorzaak) 1963 Bestuurslid, slager 1965

G

Hardsteen

428

Zegers, Marinus

1963

G

1

436

G

3

373

1964 1988 1958 1973

Arbeider

M

Antwerpen, Nicolaas van Vos, Jacoba C. de Verlinde, Jan Cornelis Vlaander, Neeltje Aldertha

Smid

G

M

4

450 en 451

Koster, Abraham Scheele, Neeltje Maria

1965 1995

Landbouwer, verzet

G

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

Opstand tussen palen (twee) op basement, rand met blokken, grind Stèle op sokkel, rand met grind Opstand op rand, grind Opstand tegen balk op rand, palen met kettingen, grind Opstand tussen balken op rand, grind

97 van 100

Symbool, afbeelding Geen

Aantekening

Kunststeen Fotoportret Marmer, hardsteen Hardsteen

Geen

Marmer, hardsteen

Geen

Zakelijke stijl

Palmtakken

Zakelijke stijl

Toelichting groslijst gemeentelijke begraafplaats Veerstraat, Zaamslag Op de gemeentelijke begraafplaats van Zaamslag zijn 107 grafmonumenten op 130 graven geïnventariseerd. Vooraf was door vrijwilligers van Zaamslag Geleefd een overzicht gegeven van enkele tientallen grafmonumenten die naar hun mening behouden dienen te blijven. Los daarvan is over een aantal personen aangegeven wat hun belang is voor Zaamslag of wat er met hen gebeurd is. Van de aangeleverde lijst zijn door Bureau Funeraire Adviezen 29 grafmonumenten opgenomen bij de inventarisatie. De meeste grafmonumenten werden geïnventariseerd op vak J (37 grafmonumenten) maar ook op grafvak B werden 20 grafmonumenten geïnventariseerd. De overige grafmonumenten zijn verdeeld over de andere vakken. Bij bijna 90% van de grafmonumenten is hardsteen het hoofdmateriaal of komt het voor naast een ander materiaal. In ruim 6% komt marmer uit de inventarisatie naar voren en verder nog 3% marmer en 1% marbriet. Graniet is in het geheel niet geïnventariseerd omdat het niet is aangetroffen. De meeste grafmonumenten betreffen stèles (61%), gevolgd door zerken met bijna 27%. De rest, 12% van de grafmonumenten betreft een opstand. Het merendeel van de geïnventariseerde grafmonumenten in Zaamslag verkeert in goede staat, ruim 78%. Zo’n 14% is in redelijke staat, terwijl ruim bijna 8% in matige staat verkeert.

In sommige gevallen kon echter de toestand van banden niet vastgesteld worden omdat die overgroeid waren. Aangenomen mag worden dat hier ook nog wel wat breuk of verzakkingen voorkomen. Wat symboliek betreft, komen we bijna 100 voorbeelden tegen van zo’n 20 typen symboliek of afbeeldingen. Meest voorkomend is de palm- en/of looftak met bijna 38%. Bloemen en bloemmotieven komen ook een aantal keer voor (waaronder als geknakte bloem), bij zo’n 13%. Daarnaast treffen we in ruim 7% geometrische motieven aan, vaak met bijpassende vormgeving. De krans komt met ruim 6% voor net als de zon, in verschillende motieven. Wat alleen in Zaamslag is aangetroffen is het drievoudig snoer (3%). Dit zijn drie strepen op een grafmonument die verwijzen naar het boek Prediker, hoofdstuk 4: twee mensen, die met elkaar een verbond aangaan en daarin een derde (God) betrekken- het zogenaamde drievoudige snoer, dat niet snel weer verbroken wordt. Noemenswaardig is het grafmonument op graf B-3-12 dat onder meer een omfloerste urn bevat. Dit uit de Griekse dodencultuur overgenomen symbool staat voor het afdekken of bedekken van het leven. In totaal is voor 78 grafmonumenten een of meerdere beroepen en/of rollen gevonden. Het aantal beroepen en rollen het grootst in de categorie Industrie, arbeid en landbouw (57%). Wel ligt nu de verhouding tussen de gevonden beroepen wat meer op het agrarische karakter.

Dat blijkt onder meer uit de 33 landbouwers die gevonden zijn, terwijl ook nog 7 arbeiders aangetroffen werden, vaak boerenknechten. Verder een aantal beroepen die je kunt verwachten in een dorp als Zaamslag, zoals timmerman (1), wagenmaker (1), smid (1), molenaar (1) en een dienstbode. In de categorie Notabelen en bestuurders is ook een behoorlijk aantal beroepen of rollen gevonden (21%). Onder hen bevinden zich 7 dijkgraven, 5 burgemeesters, 2 presidenten-kerkvoogd, 2 raadsleden, 1 wethouder en 1 predikant. Sommige personen vertegenwoordigen meerdere beroepen zoals Cornelis de Bokx († 1895) die naast burgemeester ook dijkgraaf en van huis uit landbouwer was. Verder is in de categorie Slachtoffers Tweede Wereldoorlog nog een aantal rollen gevonden met van burgerslachtoffers uit 1944 die omkwamen bij bombardementen rond de bevrijding. Ook drie Engelse soldaten liggen hier begraven. In de categorie Onderwijs, sport en wetenschap zijn vier rollen of beroepen gevonden, met name 2 onderwijzers, een schoolhoofd en een leerling. Verder zijn er in de categorie bijzondere gevallen nog enkele noemenswaardige graven gevonden. Zoals dat voor Theo Dobbelaar († 1977) die op jonge leeftijd per ongeluk werd doodgeschoten door zijn vriend. Ook een bijzonder geval is het grafmonument voor het levenloos geboren dochtertje van de familie Sollie uit 1942.

Pas later werd op grafmonumenten voor jonggestorven kinderen een naam geplaatst. Vak K bevat met name kindergraven en is in die zijn in zijn geheel behoudenswaardig. Los daarvan zijn 9 graven geïnventariseerd waarin kinderen begraven zijn.

INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

98 van 100

7.12 Totaal aantal geïnventariseerde grafmonumenten en kenmerken Van de 14 begraafplaatsen die geïnventariseerd zijn, is het volgende aantal grafmonumenten/graven opgenomen in de groslijsten: Begraafplaats Axel, Burchtlaan Axel, Westsingel Biervliet Hoek, Begoniastraat Hoek, Molendreef Philippine Sas van Gent Sluiskil Terneuzen Zaamslag

Aantal grafmonumenten 91 4 38 41 1 4 3 15 54 107 358

Aantal graven 107 6 47 42 1 6 3 19 58 130 419

De meeste grafmonumenten zijn in kaart gebracht op de gemeentelijke begraafplaats van Zaamslag, gevolgd door de begraafplaats in Axel aan de Burchtlaan. Dat is gezien de grootte van de begraafplaatsen geen voor de hand liggende uitkomst. Hier geeft echter de ouderdom van de begraafplaatsen de doorslag en die van Axel en Zaamslag zou nu eenmaal van begin negentiende eeuw. De verdere verschillen in aantallen laten zich vooral verklaren door die ouderdom. De jongere begraafplaatsen zoals die in Axel-Westsingel, Hoek-Molendreef en Sas van Gent zijn anno 2021 cultuurhistorisch nog weinig interessant. Een blik op de groslijsten leert dat er op alle begraafplaatsen 230 stèles, 54 zerken, 49 opstanden en 25 kruisen. Verder vinden we nog 2 zuilen, 1 grafpalen, 1 grafkast, een kei en een tekstplaat als grafmonumenten. Voor de 358 grafmonumenten die geïnventariseerd zijn, is ook gekeken naar het type materiaal dat gebruikt is. Daarvan is hier een overzicht gegeven van het gebruikte primaire materiaal. Er komen ook grafmonumenten voor waarin meerdere materialen naast elkaar zijn gebruikt: Materiaal Graniet Hardsteen Kalksteen Kunststeen Marmer Tufsteen Zandsteen

Aantal 2 285 24

% 0,6% 79,6% 6,7%

33 5 1 8 358

9,2% 1,4% 0,3% 2,2%

Het meest toegepaste materiaal in de geïnventariseerde grafmonumenten is Belgisch hardsteen. Dat is in bijna 80% van alle grafmonumenten toegepast. Normaal gesproken is graniet een goede tweede bij inventarisaties, maar dat is hier niet het geval. Kunststeen komt op de tweede plaats met ruim 9% terwijl de derde plaats voor kalksteen is met bijna 7%, wat vooral te maken heeft met de 22 grafmonumenten voor de Poolse soldaten in Axel Burchtlaan. Zonder deze stèles zou het aantal slechts 2 bedragen. Zandsteen komt op de vierde plaats met iets meer dan 2% en dan volgt marmer. Het is bijzonder dat nauwelijks ouder graniet is aangetroffen op de begraafplaatsen. Dat hardsteen het meest voorkomt, is een gegeven op veel oudere Nederlandse begraafplaatsen. Maar naast INVENTARISATIE OPVALLENDE EN HISTORISCHE GRAFBEDEKKINGEN

99 van 100

het feit dat geen graniet is aangetroffen is ook de afwezigheid van bijvoorbeeld baksteen, hout of metaal noemenswaardig. In die zin wijken de gegevens in de gemeente Terneuzen af van wat gemiddeld op Nederlandse begraafplaatsen wordt aangetroffen. Qua vormgeving geven de geïnventariseerde grafmonumenten een breed en uitgebreid beeld van de grafcultuur uit de periode 1850-1980. Deze lange periode toont enerzijds een beeld zoals gebruikelijk was in de Nederlandse grafcultuur van de negentiende en twintigste eeuw maar wijkt wel af. Met name veel van de stèles uit de eerste helft van de twintigste eeuw hebben een afwijkende uitbeelding van tekst en symboliek. Daarnaast toont een aantal jongere grafmonumenten niet alleen de overgangsperiode in de grafcultuur, waarin hier vooral met nieuwe vormen werd gewerkt, maar is duidelijk een Belgische invloed aanwezig. Die invloed laat zich gelden in typografie, maar ook in de strakke zakelijke samenstelling van de grafmonumenten (opstanden). Dit beeld is goed zichtbaar in Sluiskil, maar ook in Zaamslag en Axel. Kijken we nog even naar de staat van alle geïnventariseerde grafmonumenten, dan komt het volgende beeld naar voren: Staat Goed