2021-03-18 IC6 - Voortgangsrapportage Economie 2021

Voortgangsrapportage en actieprogramma

2019-2021

Beleid Economie Terneuzen Economie en

1

Inhoudsopgave Inhoudsopgave............................................................................................................................ 2 1. Inleiding................................................................................................................................ 3 2. Voortgangsrapportage 2019 - 2020 ...................................................................................... 4 2.1 Missie, visie, strategische doelstellingen ............................................................................ 4 2.2 Coalitieakkoord 2018-2022 ................................................................................................ 6 2.3 Gebiedsontwikkeling Kanaalsprong ................................................................................... 7 3. Wat hebben we gedaan in 2019 en 2020 ............................................................................. 9 3.1 Gebiedsontwikkeling Kanaalsprong............................................................................... 9 3.2 Bedrijventerreinen ....................................................................................................... 14 3.3 Industrie ......................................................................................................................

16 3.4 Landbouw en visserij ................................................................................................... 16 3.5 Detailhandel ................................................................................................................ 17 3.6 Verknopen en verkopen / leefbaarheid kernen ............................................................ 20 3.7 Stimuleren ondernemerschap ..................................................................................... 22 3.8 Infrastructuur ............................................................................................................... 27 3.9 Toerisme en Leisure.................................................................................................... 27 3.10 Promotie en acquisitie ................................................................................................. 29 3.11 Deelnemingen ............................................................................................................. 32 4. Waar staan we nu? ............................................................................................................ 33 4.1 Economische situatie ..................................................................................................

33 4.2 Prestatie-indicatoren ................................................................................................... 33 5. Hoe gaan we nu verder? .................................................................................................... 34 5.1 Actieprogramma Economie en Toerisme 2021 ............................................................ 34

2

1. Inleiding Inleiding We brengen elk jaar verslag uit over de uitvoering van het beleidsplan Economie Terneuzen. De hierin vermelde acties zijn de activiteiten die we doen vanuit het beleidsveld economie en toerisme. Meestal gaat het om activiteiten die zich richten op het midden- en kleinbedrijf (MKB) en de dienstverlening van de gemeente. Vanuit andere beleidsvelden, projecten en partijen worden er natuurlijk ook activiteiten ontplooid die economische ontwikkelingen stimuleren. Om een integraal beeld te krijgen hebben wij de voortgangsrapportage Economie en toerisme, Gebiedsontwikkeling Kanaalsprong en Verknopen en Verkopen samengevoegd tot 1 integrale rapportage. In deze voortgangsrapportage beschrijven we welke concrete acties wij in 2019 en 2020 hebben uitgevoerd. We informeren u ook over eventuele nieuwe acties. Deze rapportage bevat een geactualiseerd actieprogramma voor 2021 en verder. Impact corona Begin 2020 is de coronapandemie begonnen. Deze pandemie heeft ook gevolgen gehad voor de acties die we hadden uitgestippeld voor 2020. In dit verslag geven we aan welke acties we hadden gepland die niet meer door konden gaan. We melden ook welke niet-geplande acties we hebben ondernomen.

3

2. Voortgangsrapportage 2019 2019 - 2020 2020 In dit verslag kijken we terug op 2019 en 2020. We beschrijven wat we hebben gedaan. Ook geven we een doorkijk naar de periode hierna.

2.1 Missie, visie, visie, strategische doelstellingen In het beleidsplan Economie zijn de volgende missie, visie en strategische doelstellingen opgenomen.

Missie Economie en Toerisme Terneuzen is het centrum van werkgelegenheid in Zeeuws-Vlaanderen

Visie Economie en Toerisme In Terneuzen ligt de economische kracht in een gezonde bedrijvendynamiek, een hoogwaardige woon- en leefomgeving met een cultuur van sociale verbondenheid, een magneetwerking als regionaal economisch centrum met een attractief winkelaanbod in Terneuzen stad en een toeristische aantrekkingskracht door de ligging aan het water en innovatieve (soms gecombineerde) zorg- en recreatievoorzieningen.

Strategische doelstellingen Economie en Toerisme De strategische doelen zijn: 1. aantrekken nieuwe bedrijven; 2. faciliteren reeds gevestigde bedrijven; 3. verbeteren dienstverlening aan bedrijven.

We denken Terneuzen duidelijker te profileren en bij te dragen aan het realiseren van de visie door een strategie die uiteenvalt in vier speerpunten: blauw Terneuzen, dienstverlenend Terneuzen, groen Terneuzen en gastvrij Terneuzen.

Recreatieve mogelijkheden op het (binnen) water

Ontwikkeling Scheldeboulevard

Blauw Terneuzen

De band met het water

Portaal van Vlaanderen

Focus op Terneuzen als havenstad

4

Goed vestigingsklimaat; scheppen van de juiste (fysieke) randvoorwaarden Bij elkaar brengen van creativiteit en ondernemerschap

Diensten op maat (bedrijfscontactfunctionarissen) Dienstverlenend Terneuzen

Faciliteren van nieuwe en bestaande bedrijven en instellingen

Aanbieden en revitaliseren van bedrijventerreinen

Stimuleren van ondernemerschap Verjonging (vergroening), behoud en selectieve uitbreiding van groen Focus op biobased economie

Duurzaam ondernemen Groen Terneuzen Aantrekken van bezoekers

Glastuinbouw ‘Rode loper’ Uitrollen voor potentiële nieuwe bedrijven en bezoekers

Nieuwe economische dragers in de landbouw Gastvrij Terneuzen

Aantrekken van ondernemers, bedrijven en talenten

Citymarketing

Versterken stadscentrum en toerisme

5

Om onze strategische doelstellingen te realiseren, zetten we in op: 1. het intensiveren van de inzet op acquisitie en relatiebeheer; 2. het intensiveren van de inzet op economische leefbaarheid, zorg- en vrijetijdseconomie; 3. het continu profileren van de bedrijfscontactfunctionaris.

2.2 Coalitieakkoord 20182018-2022 Het coalitieakkoord 2018-2022, met de titel ‘Sterk, betrokken en vitaal’, beschrijft de ambities en uitgangspunten van de huidige coalitie. Voor het onderwerp Economie is het volgende vastgelegd in het coalitieakkoord: ONZE AMBITIE: inzetten op duurzaamheid, op nieuwe bedrijvigheid en op vitale kernen, wijken en winkelgebieden. Wat gaan we daarvoor doen: We willen ontwikkelingen in de Kanaalzone of voor de Kanaalsprong stimuleren en benutten: • als gemeente de regierol pakken in de ruimtelijke ontwikkeling van de westelijke Kanaalzone; • samenwerken met marktpartijen om de Kanaalzone economisch te ontplooien; • partijen die een rol spelen in de ontwikkelingen in de Kanaalzone met elkaar verbinden. • subsidies verkrijgen voor het ontwikkelen van de Kanaalzone; We willen de economische ontwikkeling van de gemeente Terneuzen stimuleren: • meer aandacht besteden aan bedrijfscontacten; • een hogere prioriteit geven aan acquisitie door de gemeente; • een goed vestigingsklimaat creëren; • meer ruimte creëren voor de wensen van het bedrijfsleven in de gemeentelijke planvorming.

Wij willen herstructurering van bestaande winkelgebieden en vitale kernen en wijken: • kijken naar eventuele nieuwe functies van bestaande winkelgebieden; • tijdelijke of permanente oplossingen vinden voor leegstand in bestaande winkelgebieden; • het centrum van de stad Terneuzen toekomstbestendig maken; • wijken en kernen vitaliseren door middel van gerichte acties; Wij willen een duurzaam ruimtegebruik op bedrijventerreinen: • gemeentelijke bedrijventerreinen opknappen en opwaarderen; • toerisme en de plattelandsontwikkeling versterken door het creëren van hotspots: • beter aansluiten bij initiatieven die particulieren, bedrijven of andere overheden nemen. Wij vinden dat arbeidsmigranten goed moeten kunnen wonen en integreren: • het thema arbeidsmigratie samen met het bedrijfsleven oppakken; • voor oplossingen zorgen op de korte én op de langere termijn. Wij willen de economische ontwikkelingen en leefbaarheid versterken via duurzame mobiliteit en infrastructuur: • het transport van stoffen door buisleidingen tussen diverse fabriekscomplexen stimuleren en planologisch faciliteren; • het autodelen bij bedrijven en in kernen bevorderen.

Wij onderschrijven het belang van schone en duurzame industriële ontwikkeling in de Kanaalzone: • een gezamenlijke aanpak ondersteunen, waarbij ieders verantwoordelijkheid behouden blijft; • dit nader uitwerken in het bestemmingsplan Kanaalzone plus.

Om de strategische doelen uit het beleidsplan te kunnen behalen, voeren we acties uit. Deze acties sluiten aan bij de ambities en uitgangspunten uit het coalitieakkoord 2018-2022.

6

2.3 Gebiedsontwikkeling Kanaalsprong Inleiding De gemeente Terneuzen wil een aantrekkelijk woon- en leefklimaat realiseren en duurzame economische groei bevorderen. Een belangrijk instrument om dat doel te bereiken is het project ‘Kanaalsprong’. De Kanaalsprong staat voor een drietal ‘sprongen’ die de gemeente met belangrijke stakeholders de komende jaren wil maken: • De sprong over de grens. Grensoverschrijdend denken en werken is nodig om mensen en bedrijven in het grensgebied duurzaam perspectief te bieden. • De sprong in economische ontwikkeling. Er is al veel bedrijvigheid en innovatie, maar de potenties zijn zoveel groter. • De sprong in netwerkontwikkeling. Niet alleen overheden willen dit. Ook maatschappelijke partners zien dat denken en acteren op grensoverschrijdende schaal voor draagvlak onder voorzieningen en economische groei kan zorgen. De gemeente kan dit doel alleen bereiken door in te spelen op nieuwe ontwikkelingen en mogelijkheden. Die kunnen bijvoorbeeld voortvloeien uit de aanwijzing van de Kanaalzone als NOVI-gebied. Of uit de vorming van het District als kader voor samenwerking met het Havenbedrijf North Sea Port. Of uit de visieontwikkeling die de gemeente met de buurgemeenten oppakt voor de gehele Zeeuws-Vlaamse regio. Ook initiatieven van het bedrijfsleven of verkiezingen voor de Tweede Kamer in 2021 bieden kansen.

De boodschap is dat de gemeente alert moet zijn op de kansen en mogelijkheden die zich voordoen. Met alle partijen (stakeholders) willen we in gesprek komen om wensen en ideeën te inventariseren en te bundelen. Het resultaat is dan een concreet actieprogramma voor de komende jaren met projecten om de genoemde ambitie en doelen van de Kanaalsprong te realiseren.

Nieuwe Sluis Terneuzen 7

Hieronder het schema met de ambitie en de doelen. Dit schematisch overzicht is voor het proces het uitgangspunt bij het uitrollen van activiteiten.

8

3. Wat hebben we we gedaan in 2019 2019 en 2020 2020 In dit hoofdstuk staan de acties die we in de periode 2019 en 2020 hebben uitgevoerd. Ook kijken we vooruit, naar acties die we in de komende periode gaan uitvoeren. De acties voor de volgende periode worden in hoofdstuk 5 weergegeven in tabel 1. De foto’s zoals opgenomen in deze rapportage zijn deels genomen voor het aanbreken van de coronapandemie.

3.1 Gebiedsontwikkeling Kanaalsprong

De afgelopen tijd hebben we gewerkt aan de Nieuwe Sluis en aan het geven van een vervolg aan de onderzoeken naar de aanleg van Rail Ghent-Terneuzen. Inmiddels ligt er een concept intentieverklaring, die binnenkort getekend wordt, die de overgang naar een volgende fase met concrete uitwerking inluidt. Daarnaast hebben de Economic Board Zeeland, de provincie Zeeland en de Zeeuwse gemeenten een Regiodeal gesloten met het Rijk. Hiermee wil de Rijksoverheid de kracht van de regio versterken. Een deal waarin de gemeente Terneuzen een belangrijke rol speelt als verantwoordelijke voor de uitvoering er van. Samen met de provincie hebben wij ons verder ingezet om de Zeeuws-Vlaamse Kanaalzone aan te wijzen als NOVI-gebied (NOVI staat voor Nationale Omgevingsvisie). Ook hebben we meegewerkt aan het opstellen van een Omgevingsagenda voor Zuid-West Nederland. Parallel daaraan speelt de vorming van een grensoverschrijdend North Sea Port District. De havenfusie heeft de samenwerking in dit gebied niet alleen versterkt, maar ook uitgebreid met de gemeenten Vlissingen en Borsele. In 2020 heeft de gemeente Terneuzen namens de zes betrokken gemeenten en de twee provincies, opdracht gegeven aan het bureau Architecture Workroom Brussels om de eerder gemaakte grensoverschrijdende ‘werkagenda’ verder uit te diepen.

In dit jaar is ook de wens uitgesproken om te komen tot een grensoverschrijdend werkgebied North Sea Port District genaamd. Met het oog op de landelijke verkiezingen in 2021 heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten een position paper opgesteld voor staatssecretaris Knops over de toekomst van grensoverschrijdende samenwerking in relatie tot de ontwikkeling van grensregio’s. Deze staatssecretaris heeft in de zomer van 2020 een werkbezoek gebracht aan onze gemeente. Tijdens dit bezoek is gesproken over het grensinformatiepunt (gip) en grensarbeiders, 9

ondernemers en de TOZO-regeling en de samenwerking binnen de zorg in tijden van de coronapandemie. Verder hebben wij de Terneuzense belangen ingebracht in het compensatiepakket voor de Marinierskazerne. Ook is er aandacht geweest voor het verder vorm geven van de landschapsontwikkeling. Dit is een belangrijk onderdeel van de leefbaarheid binnen de Kanaalzone. Daarnaast is verder gewerkt aan de regionale samenwerking. We zijn aangesloten bij de samenwerking van de vier Zeeuwse grote steden (Z4) en het regiobureau OZO (overleg Zeeuwse overheden, werkgroep economische versnelling en toerisme). Voorts hebben wij met de Stad Gent veelvuldig overleg over zaken die spelen in de sfeer van ruimtelijke ordening, volkshuisvesting, mobiliteit en economie. Tot slot noemen we hier het vormgeven van vernieuwingen en transities binnen en van de economische structuur. Dit loopt via diverse sporen. Via Structuurversterking Zeeland, de Economic Board en via het platform Smart Delta Resources. Uiteraard staat hierbij centraal het bedrijfsleven zelf. Het verduurzamen van de bestaande economie is hierbij een belangrijk aandachtspunt. Actieprogramma 2021 Kanaalsprong Een belangrijk aspect voor de komende periode is het vestigingsklimaat. Het vestigingsklimaat stopt niet aan de grens. Langs vele lijnen is er aandacht voor dit voor Terneuzen belangrijke onderwerp.

Evenals bij de andere grensoverschrijdende onderwerpen handelen we hierbij van uit het brede perspectief van de agglomeratie Gent Terneuzen. Recent is de notitie van de commissie Donner-Berx verschenen. De commissie heeft onderzoek verricht naar de (on-)mogelijkheden voor grensoverschrijdende samenwerking in het havengebied. De rapportage is inmiddels aangeboden aan de Tweede Kamer. We volgen de voortgang van de rapportage. Als hier aanknopingspunten in zitten voor Terneuzen worden deze opgenomen in het actieprogramma voor 2021. Verder zien we op vele terreinen middelen beschikbaar komen voor economische transitie en leefbaarheid. Denk hierbij aan het Nationaal Groeifonds, EU subsidiemogelijkheden via Just Transition Fund, OP Zuid en RIS3 (Regionale Innovatie Strategie Slimme Specialisatie voor programma's Europese fondsen). Tal van subsidiemogelijkheden. Zaak om de vinger aan de pols te houden en de mogelijkheden te benutten voor het bedrijfsleven, de gemeente, dan wel een triple helix samenwerking. Als voorbeelden noemen wij het waterstofproject dat een aantal grote bedrijven in de Kanaalzone heeft ingediend voor het Groeifonds en de ontwikkeling van personenvervoer op het toekomstige spoor Gent Terneuzen als een verlenging van de huidige Vlaamse Lijn 204.

Met de verkiezingen voor de komende Tweede Kamer in het voorjaar van 2021 proberen we ook de kansen te benutten om Terneuzen daar op het netvlies te krijgen. Dit zal in samenspraak met andere Zeeuwse partijen gebeuren.

10

Haven Gent - spoorlijn 204

Focus en speerpunten actieprogramma 2021 Kanaalsprong Als concretisering van doelstellingen wil de gemeente de komende tijd aan de slag met de volgende inhoudelijke speerpunten: - Een goede verbinding met de stad Gent. Als speerpunt in de gebiedsontwikkeling en als belangrijke voorwaarde om nieuwe bewoners te kunnen aantrekken. Met als belangrijke mijlpaal besluitvorming over de aanleg van het spoor Gent Terneuzen en het reizigersvervoer daarop en opname daarvan in het Mirt (meerjarenprogramma infrastructuur en transport); - Formulering van concrete projecten bij de landschapsontwikkeling met gebruikmaking van landelijke en provinciale uitvoeringsprogramma’s; - Het met de CEO’s van de grote bedrijven bevorderen van grensoverschrijdende samenwerking en oplossen van knelpunten. Dit, op basis van de adviezen van de commissie-Donner-Berx. Met als mogelijke mijlpaal de verwerving van een experimentele status; - Realiseren van concrete afspraken over een gemeenschappelijke agenda van de gemeenten Gent en Terneuzen. Dat betreft de bredere visieontwikkeling op het gehele gebied, maar ook aandacht voor aanpak van grensoverschrijdende knelpunten. Met als mijlpaal de aanpak van knelpunten op terrein van de arbeidsmarkt: het slechten van de mismatch tussen de werkloosheid in Gent en omstreken en de behoefte aan personeel in Zeeuws-Vlaanderen.

- Handen en voeten geven aan de vernieuwende economie (circulair, elektrificatie, waterstof, e.d.) door hergebruik van grondstoffen, CO2-reductie en aanpak stikstof te stimuleren. Hoe kan een concreet initiatief vanuit de grote bedrijven langs het Kanaal eruit zien? Al deze speerpunten hangen met elkaar samen. Elk speerpunt is deels een apart project, deels ook onlosmakelijk verbonden met de andere projecten en initiatieven. Deze speerpunten kan de gemeente niet op eigen kracht realiseren. 11

Context Kanaalsprong Een belangrijk onderdeel van de Kanaalsprong is daarom het uitbouwen van het netwerk. Om dit in beeld te brengen hebben we onderstaand context overzicht gemaakt. Dit overzicht geeft de belangrijkste verbindingen vanuit de Kanaalsprong weer..

Al met al kunnen we concluderen dat de gemeente betrokken is bij vele ontwikkelingen, soms sturend (spoor) soms faciliterend (bouwgrond), soms stimulerend (SDR), soms verbindend (NSPD) en soms volgend (Seine Schelde ontwikkeling). In deze netwerkbenadering is een belangrijk onderdeel het contact met stakeholders in de Kanaalzone. Dit zijn vele partijen. Het afgelopen jaar hebben we vele partijen geïnterviewd. Hieruit hebben we een mooie melange van uitspraken opgetekend.

12

3.1.1

Energietransitie

De duurzaamheidsambitie voor 2030 richt zich op een duurzame ontwikkeling in brede zin: economisch, ecologisch en sociaal. Voor de gemeente zijn er twee belangrijke onderwerpen. Het eerste is het verder ontwikkelen en ondersteunen van goederentransport per spoor of per binnenvaartschip. Het tweede is het transport van stoffen via ondergrondse buisleidingen. Hiervoor onderschrijven ook wij de relevante ambities uit de duurzaamheidsvisie Duurzaamheid Werkt! van de Zeeuwse Havens voor 2030. Klimaatakkoord Op 28 juni 2019 heeft het kabinet het landelijk Klimaatakkoord gepresenteerd. Door dit akkoord moeten we voor twee dingen zorgen. Het eerste is het maken van een energiestrategie voor de regio. Het tweede is het opstellen van een gemeentelijke transitievisie warmte. Al in mei 2020 heeft de gemeenteraad de Regionale Energiestrategie Zeeland (RES Zeeland) vastgesteld. We zijn in 2020 ook begonnen met het maken van de gemeentelijke transitievisie warmte. Dit is een warmteplan op wijkniveau. Het plan geeft de route aan naar aardgasloze en energieneutrale wijken en kernen in onze gemeente in 2050. De transitievisie warmte wordt in december 2021 ter vaststelling aan de raad aangeboden. Uiteindelijk gaat de transitievisie warmte onderdeel uitmaken van de gemeentelijke omgevingsvisie.

Beleid voor Duurzame Energie Voor zonneparken heeft de gemeenteraad een planologisch toetsingskader en een structuurvisie vastgesteld. We gaan verder met het plaatsen van nieuwe oplaadpalen voor elektrische auto’s. Samen met de Stichting Duurzame Mobiliteit Zeeland onderzoeken we de mogelijkheden voor autodelen. De gemeente Terneuzen werkt ook samen met Impuls Zeeland en de HZ University. Tussen 2020 en 2022 nemen we budgetneutraal deel aan het OP Zuidproject Zero Emissie Transport. In dit project wordt onderzoek gedaan naar veel onderwerpen. Denk hierbij aan Zero Emissie Stadslogistiek, groene waterstof voor logistiek, elektrisch rijden, onderhoud van wagenparken en laad- en tankinfrastructuur. Voor de nieuwe spoorlijn in de Kanaalzone worden verschillende tracés bestudeerd. 13

3.2 Bedrijventerreinen 3.2.1

Bedrijventerreinenprogramma Zeeuws-Vlaanderen

Samen met de gemeenten Hulst en Sluis hebben we het bedrijventerreinenprogramma 2016-2025 voor de regio vastgesteld. Het regionale bedrijventerreinenprogramma beschrijft het aanbod aan bedrijventerreinen in de regio en de vraag naar deze terreinen. In het programma geven we aan waar we uitbreidingen in de regio willen. We onderbouwen nieuwe uitbreidingen van (droge) bedrijventerreinen. Er staat ook in waar we aanbod weggehalen en waarom. Om overaanbod te voorkomen, moeten het aanbod en de behoefte in evenwicht zijn. De provincie Zeeland heeft in 2019 een nieuwe behoefteraming van bedrijventerreinen voor Zeeland laten maken. De resultaten van dit onderzoek zijn in 2020 bekend geworden. De nieuwe raming is vertaald in het regionale bedrijventerreinenprogramma. De vaststelling van dit geactualiseerde programma verwachten we het eerste kwartaal van 2021. 3.2.2

Herstructureringsopgave voor (droge) bedrijventerreinen

Een van de acties uit het coalitieakkoord is het opknappen en opwaarderen van gemeentelijke bedrijventerreinen. De uitvoering van herstructureringsmaatregelen op Handelspoort en Terneuzen Zuid sluit hier goed op aan. De herstructureringsmaatregelen op deze locaties zijn gerealiseerd. De gemeente Terneuzen heeft voor deze bedrijventerreinen een bijdrage gevraagd uit het Fonds Impuls Bedrijventerreinen (FIB). De provincie Zeeland heeft voor beide terreinen subsidie toegekend. 3.2.3

Uitgifte bedrijventerreinen Handelspoort-Zuid en Terneuzen Zuid

Het voldoende beschikbaar hebben van bedrijfsterrein is een voorwaarde voor een goed vestigingsklimaat. De gemeente Terneuzen heeft nog grond voor bedrijven te koop op twee terreinen: Handelspoort-Zuid en Terneuzen Zuid. In 2019 hebben we percelen verkocht op zowel Handelspoort-Zuid als Terneuzen Zuid. Op Handelspoort-Zuid en op Terneuzen-Zuid hebben we in 2020 verschillende gronden in optie gegeven. In 2020 heeft dit voor Terneuzen-Zuid geleid tot de uitgifte van 1,3 ha. De coronacrisis heeft gevolgen voor de uitgifte van bedrijfsgronden. Er is nog steeds belangstelling voor bedrijfsgronden. Maar door de coronacrisis gaan bedrijven nog niet over tot verlenging van hun optie of tot aankoop. Daarom is half 2020 besloten om voor reeds lopende opties op bedrijfsgronden tijdelijk geen optievergoeding meer in rekening te brengen. Daarmee verlengen we opties eigenlijk zonder dat een optievergoeding verschuldigd is. Deze maatregel geldt voorlopig tot 1 april 2021. 14

3.2.4

Keurmerk Veilig Ondernemen Bedrijventerreinen (KVO-B)

het creëren van een goed vestigingsklimaat;

Door samenwerking met partijen helpen we mee aan het creëren van een goed vestigingsklimaat. De veiligheid op en het onderhoud van bedrijventerreinen zijn hierbij belangrijk. In 2019 en 2020 zijn we verder gegaan met het Keurmerk Veilig Ondernemen voor Bedrijventerreinen (KVO-B) Handelspoort-Haarmanweg. De gemeente werkt hiervoor samen met verschillende partijen. Dit zijn het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV), ondernemersvereniging Terneuzen Zuid-West (TZW), de bedrijven in het gebied, de politie en de Veiligheidsregio Zeeland (VRZ). We hebben het plan van aanpak 2017-2019 uitgevoerd. We hebben het Certificaat Continu Samenwerken (5de hercertificering) behaald op 15 november 2019. In het nieuwe plan van aanpak is het KVO-B gebied uitgebreid met het Maintenance Value Park. We gaan door met het KVO-B Handelspoort-Haarmanweg-Maintenance Valuepark in de periode 2020 tot en met 2022. 3.2.5

Groen op bedrijventerrein

We willen zorgen voor meer biodiversiteit op en rondom bedrijven. We hebben hier samen met onze partners aan gewerkt. Dat zijn de Zeeuwse natuur- en milieufederatie (ZMf), de Stichting Landschapsbeheer Zeeland (SLZ) en grondeigenaren. Zo hebben we meer kennis gekregen en uitgewisseld. In de Koegorspolder hebben we het project De Groene Koegors uitgevoerd. Hier is een groene rand met meer biodiversiteit langs het bedrijventerrein ontstaan. Rondom het bedrijventerrein Terneuzen-Zuid hebben we (tijdelijke) natuur aangelegd. Het project maakte deel uit van de Interreg call 2B connect. Het project De Groene Koegors is klaar. 3.2.6

Landschapsuitvoeringsplan voor de Kanaalzone (groen voor rood)

In 2011 hebben de provincie Zeeland en de gemeente Terneuzen het Landschapsuitvoeringsplan (LUP) voor de Kanaalzone vastgesteld. We willen de kwaliteit van het landschap en van de natuur verbeteren. We streven naar een betere samenhang tussen ruimtelijke en landschappelijke plannen. En we willen de leefbaarheid in de Kanaalzone vergroten. Nu vind je in de Kanaalzone rondom Terneuzen prachtige groene gebieden. Je kunt ze te voet of per fiets ontdekken. In 2019-2020 hebben we verder gewerkt aan de landschappelijke inrichting van het Kanaaleiland in Sas van Gent. Inmiddels zijn een natuurspeeltuin, een bloemenweide, een tiny forrest en een bootcamp aangelegd. De accentuering van het voormalige bolwerk Nassau en de herinrichting van de camperplaats volgen nog. In de periode tot en met 2023 wordt uitvoering gegeven aan projecten in de omgeving van Hoek, zoals is opgenomen in het Landschapsuitvoeringsplan. Dit mede op vraag van de dorpsraad Hoek. Op dit moment ligt er nog geen concreet project. We zullen ook samen met de dorpsraad Hoek bekijken welk project wenselijk en uitvoerbaar is.

15

3.3 Industrie 3.3.1

Biopark Terneuzen/Bio Base Europe

Wij werken samen met partijen om de Kanaalzone economisch te ontplooien en we verbinden partijen. Dit doen wij onder meer door te participeren in Biopark Terneuzen. Dit is een samenwerkingsverband tussen een groot aantal partíjen, waaronder bedrijven, overheden en kennisinstellingen. Het doel ervan is om activiteiten te koppelen tussen bestaande en níeuwe agro- en industriële bedrijven in de Kanaalzone.

3.4 Landbouw en visserij 3.4.1

Glastuinbouw

Wij nemen deel aan de werkgroep Glastuinbouw Zeeland. Op verzoek van de ondernemers hebben we de samenstelling van deze werkgroep eind 2019 verbreed. De Werkgroep Glastuinbouw Zeeland bestaat uit vertegenwoordigers van de provincie Zeeland, de gemeenten Kapelle, Reimerswaal, Schouwen-Duiveland, Tholen en Terneuzen en de ondernemers in de glastuinbouw. Ook zijn de ZLTO en Glastuinbouw Nederland erbij betrokken. We houden elkaar op de hoogte van actualiteiten en belangrijke ontwikkelingen. Daarnaast willen we de sector versterken door samen te werken. 3.4.2

Zeeuwse Land- en Tuinbouw Organisatie (ZLTO)

Wij hebben jaarlijks overleg met het bestuur van ZLTO Terneuzen. Hierin bespreken we actuele onderwerpen die onze aandacht vragen. Daarnaast bezoeken wij hun jaarvergadering en minimaal één bestuursvergadering per jaar. Samen met ZLTO Terneuzen proberen wij zicht te houden op wat er leeft en speelt in de gemeente. Door de coronacrisis staan veel ondernemers in de agrarische sector onder sociaaleconomische druk. Zo heeft de sector te kampen met beperkingen in de afzetmogelijkheden. Ook hebben de ondernemers moeite met het vinden van voldoende personeel. 3.4.3

Europese subsidie voor plattelandsontwikkeling

Onderdeel van het Gemeenschappelijk (= Europees) Landbouwbeleid is het Plattelandontwikkelingsprogramma-3 (POP3) inclusief LEADER. LEADER heeft subsidie beschikbaar waarmee lokale (Zeeuwse) initiatieven en goede ideeën die de leefbaarheid op het platteland vergroten, 16

ondersteund kunnen worden. Binnen dit programma zijn gemeenten en de provincie als overheden onderdeel van de Lokale Actie Groep (LAG) Zeeuws-Vlaanderen. De hoofdthema’s voor Zeeuws-Vlaanderen zijn: Producten uit Zeeuws-Vlaanderen, Lerend werken en Zorg voor de streek. In december 2018 is de nieuwe doorlopende openstellingsronde voor LEADER gestart tot en met 2020. We hebben in 2020 cofinanciering beschikbaar gesteld voor het project ‘ZVL Friet’.

3.5 Detailhandel 3.5.1

Heroriëntatie op de winkelstructuur in het stadscentrum van Terneuzen

De economische crisis, ander consumentengedrag, de opkomst van online winkelen, een veranderende demografie en sinds kort de coronapandemie... Ze brachten grote veranderingen met zich mee voor de binnenstad van Terneuzen. De vraag naar klassiek winkelen nam af. We zien ook dat er meer leegstand is. We willen een vitale binnenstad! Voor middelgrote steden zoals Terneuzen zijn grote veranderingen nodig. Verandering van functies biedt hiervoor de meeste kansen. Denk hierbij aan wonen in plaats van winkelen, of aan cultuur, onderwijs, werken, zorg en horeca. Al deze functies moeten zo goed mogelijk tot hun recht komen in het centrum van de stad. In 5 stappen naar een vitaal winkelgebied (Kadaster traject) We hebben het Kadaster gevraagd om dit proces als neutrale partij te begeleiden. Sinds 2018 hebben we de vijf stappen uit het stappenplan van het Kadaster doorlopen. Het eindrapport van het Kadaster bevat aanbevelingen voor de gemeente. Het rapport is op 27 oktober 2020 gepresenteerd in een webinar (https://youtu.be/EFESrDV9uk). Met de meeste aanbevelingen uit het rapport zijn we al aan de slag gegaan: • aanbeveling 1: geef richting, stel een masterplan op voor het centrum van Terneuzen; Een visiekaart is gepresenteerd. We zijn gestart met het in beeld brengen van de plancapaciteit van de detailhandel in de gemeente Terneuzen.

We stellen een strategische visie en uitvoeringsplan voor de gehele binnenstad van Terneuzen op. • aanbeveling 2: verbind, richt een informeel platform op; We hebben een denktank vastgoed opgericht. Hierin nemen acht eigenaren van vastgoed in het centrum van Terneuzen zitting. Samen bezitten zij ongeveer 70% van al het vastgoed in het centrum. Namens de gemeente wordt de denktank vastgoed begeleid door bureau Ik Onderneem. De denktank heeft een manifest opgesteld. Ze geven hierin aan hoe zij de toekomst van het centrum van Terneuzen zien. Een concept van het manifest is in september 2020 besproken met de gemeente. Discussiepunten zijn onder begeleiding van Ik Onderneem in december 2020 besproken met elkaar. Een definitief manifest zal in de eerste helft van 2021 breed worden gedeeld onder alle vastgoedeigenaren om draagvlak voor het manifest te krijgen. Dit moet leiden tot een compacter kernwinkelgebied Terneuzen. • aanbeveling 3 reguleer, richt een pandenbank op; Hieraan is op dit moment nog geen gevolg gegeven. • aanbeveling 4: stimuleer, creëer financiële speelruimte voor ondernemers. 17

De Subsidieverordening verbetering kwaliteit winkelgebied centrum Axel en kernwinkelgebied Terneuzen 2020 is in maart 2020 door de gemeenteraad vastgesteld (zie hierna voor meer informatie).

3.5.2

Pilot subsidieverordening verbetering kwaliteit winkelgebied centrum Axel en kernwinkelgebied Terneuzen 2020

Met deze subsidieverordening lopen we vooruit op keuzes die we in de toekomst moeten maken. Die keuzes gaan over een compact winkelhart in het centrum van de stad Terneuzen. Met een subsidie geven we ondernemers en pandeigenaren een steuntje in de rug. Tegelijk moedigen we ze aan om de kwaliteit van de winkelgebieden te verbeteren. Er zijn vier verschillende subsidiemogelijkheden: • subsidie voor gevelverbetering • subsidie voor actie 'verf je gevel' • subsidie voor tijdelijke initiatieven • subsidie voor transformatie van de functies in het winkelgebied centrum Axel Deze subsidies kunnen apart en in combinatie met elkaar worden aangevraagd. In totaal hebben negen ondernemers uit Axel en zestien ondernemers uit Terneuzen gebruik gemaakt van de subsidie. We hebben in totaal € 158.522,83 subsidie verstrekt. Er was 2 ton beschikbaar. Alle ondernemers doen met deze subsidie een totale investering in de verbetering van de kwaliteit van de winkelgebieden van Axel en Terneuzen van € 355.000,-. Met het restant budget van ongeveer € 41.000 kunnen nog een aantal subsidieaanvragen in 2021 worden gehonoreerd. De pilot is succesvol verlopen. Echter, er is geen budget beschikbaar in de begroting van 2021 om een vervolg te geven aan deze subsidieverordening. 3.5.3

Leegstandsoverleg Terneuzen en Axel

In Terneuzen en in Axel vindt een aantal keer per jaar een leegstandsoverleg plaats. Dit is een overleg tussen de gemeente, ondernemers en vastgoedsector om informatie uit te wisselen over de leegstand in de stadscentra. De deelnemers zoeken in onderling overleg naar oplossingen voor de leegstand. 3.5.4

Professionalisering ondernemersverenigingen Bizzy Stad Terneuzen en Axclusief

We hebben aan het bureau Ik Onderneem de opdracht gegeven om Bizzy Stad Terneuzen en Axclusief te begeleiden in de professionalisering van beide ondernemersverenigingen. Het betreft drie concrete projecten, die we hierna kort toelichten. Regietraject en vervolgtraject Bizzy De belangrijkste uitdaging was het creëren van een actieve ondernemersvereniging in het centrum van Terneuzen, met een agenda die het hele centrum bedient. Hier hebben ze tijdens vier bijeenkomsten aan gewerkt. De resultaten hebben ze in januari 2020 voorgelegd aan de algemene ledenvergadering van ondernemersvereniging Bizzy Stad Terneuzen. Het vervolgtraject bestond oorspronkelijk uit het opstarten van diverse werkgroepen met ondernemers. Zij zouden samen een activiteitenplan voor het centrum maken. Maar door de coronapandemie konden de werkgroepen niet fysiek bij elkaar komen. In overleg met Bizzy en Ik Onderneem hebben we besloten om de opdracht om te vormen. We hebben gewerkt aan de realisatie van een online platform voor ondernemers. Het platform is inmiddels online: 18

https://warenhuis.stadterneuzen.nl/. De uitbouw van het digitale platform moet in 2021 verder worden voortgezet. Profiel nieuwe stadsmanager Er is sinds 2019 een tijdelijke stadsmanager actief in het centrum van Terneuzen. Samen met bureau In Je Kracht (IJK) hebben de gemeente, Citymarketing Terneuzen en Bizzy Stad Terneuzen in 2020 een profiel opgesteld voor een nieuwe stadsmanager. Het aantrekken van een nieuwe stadsmanager moet in 2021 zijn beslag krijgen. Begeleiding van Axclusief Axclusief en Ik Onderneem hebben samen de mogelijkheden op een rij gezet om meer omzet te genereren tijdens de coronacrisis. Daarnaast hebben ze bekeken hoe Axclusief verder geprofessionaliseerd kan worden. Hierbij draait het vooral om de vraag hoe zij de kansen die er zijn, in korte tijd kunnen benutten. Ook de website van Axclusief, axel.nl, wordt verbeterd. 3.5.5

Z4 binnensteden - retailagenda

De provincie Zeeland zet in op binnensteden. Dit blijkt uit het feit dat de provincie in 2016 de provinciale Retaildeal heeft ondertekend. De gemeenten Goes, Vlissingen, Middelburg en Terneuzen, de ‘Zeeuwse 4’, trekken sindsdien samen op met de provincie als het gaat om binnensteden. Zo vindt er in Z4-verband afstemming plaats. Ook delen we best practices. Inmiddels schuift de gemeente Hulst ook regelmatig aan. Hulst heeft namelijk ook een retaildeal getekend. Workshops In het voorjaar van 2018 hebben we een gezamenlijk programma ontwikkeld van workshops om de retailer te ondersteunen. De laatste bijeenkomst van deze serie vond in februari 2019 plaats. Tijdens deze workshops hebben we gepeild waar behoefte aan is bij de ondernemers in de winkelgebieden. Er bleek behoefte te zijn aan meer samenwerking. Om die reden hebben we in september 2019 een bijeenkomst gehouden om de gewenste samenwerking verder te ontwikkelen. Er was ook behoefte aan een vervolg hierop. De ondernemers uit Vlissingen zouden hiermee verder gaan, maar door corona is dit nog niet gebeurd. Prestatieonderzoek Zeeuwse winkelgebieden (Provincie Zeeland) De provincie Zeeland heeft het prestatieonderzoek Zeeuwse winkelgebieden uitgevoerd in Zeeland. Ze werkte hiervoor samen met Ik Onderneem!, Rabobank en Platform De Nieuwe Winkelstraat.

Het onderzoek biedt ons meer inzicht in het economisch presteren van winkelgebieden. Denk maar aan onderwerpen als bedrijfsgezondheid, vloerproductiviteit en detailhandelsomzet. Ook komen we meer te weten over het koopgedrag van de bezoekers, bijvoorbeeld bestedingspatronen, klantenbinding en koopstromen. Die informatie is gebaseerd op big data, zoals pintransacties, chartale stortingen, jaarcijfers, leegstandscijfers en mobiele telefoon gegevens. Het onderzoek zoomt steeds dieper in op het economisch functioneren van de regio, van de gemeente en van de onderzoeksgebieden. Per gemeente is maatwerk 19

mogelijk. Het maatwerkrapport gaat standaard over drie postcodegebieden, wij hebben gekozen voor zes postcodes. Het definitieve rapport van het prestatieonderzoek moet nog verschijnen. 3.5.6

Winkeltijdenverordening

In 2018 heeft de raad een nieuwe winkeltijdenverordening vastgesteld. In 2020 hebben wij van twee supermarkten een aanvraag ontvangen voor winkelopenstelling op Goede Vrijdag na 19.00 uur. Het college heeft hiervoor toestemming gegeven vanwege de coronapandemie. Voor één keer mochten de winkels op 10 april 2020 tot 22.00 uur open zijn. Dit hielp mee om het bezoek van hun klanten zo veel mogelijk over de dag heen te verspreiden. 3.5.7

Bedrijveninvesteringszone (BIZ) Binnenstad Terneuzen

Eind 2015 heeft de raad de BIZ-verordening 2016 tot en met 2020 vastgesteld. Aan de hand van een jaarplan worden de acties uitgevoerd die uit dit ondernemersfonds worden betaald. Bizzy beheert en verantwoordt de BIZ-gelden. Half 2020 heeft Bizzy ons laten weten een nieuwe BIZ te willen voorbereiden voor de periode 2021-2025. We hebben het bureau Ik Onderneem opdracht gegeven om Bizzy te begeleiden in de voorbereiding van de nieuwe BIZ. De raad heeft de Verordening BIZ centrum Terneuzen 2021-2025 in december 2020 vastgesteld. In de loop van 2021 moeten we een draagvlakmeting houden onder ondernemers. Als er van voldoende draagvlak sprake is, treedt de nieuwe BIZ-verordening met terugwerkende kracht tot 1 januari 2021 in werking. 3.5.8

Ondersteunen ambulante handel

Om de weekmarkten overeind te houden, moet er iets gebeuren. We hebben de Stichting De Markt van Morgen gevraagd om dit nader te onderzoeken. De Markt van Morgen heeft aangegeven op welke manier de weekmarkten in Terneuzen zouden kunnen verzelfstandigen. Uit een draagvlakmeting is gebleken dat verreweg de meeste marktkooplui op dit moment tegen verzelfstandiging van de weekmarkten in Terneuzen zijn. Een paar marktondernemers hebben wel stappen gezet om nauwer samen te gaan werken.

3.6 Verknopen en verkopen / leefbaarheid kernen In dit hoofdstuk geven wij een stand van zaken aan van de activiteiten uitgevoerd in 2020, die gericht zijn op het vergroten van de belevingskwaliteit van het stadscentrum van Terneuzen (verknopen en verkopen) en de kernen van de gemeente Terneuzen (leefbaarheid kernen). 3.6.1

Verknopen en verkopen: vitalisering en leefbaarheid stadscentrum Terneuzen

We hebben activiteiten uitgevoerd om het kernwinkelgebied van Terneuzen op te waarderen. Deze activiteiten maken de binnenstad aantrekkelijker voor inwoners en bezoekers: • we hebben een schetsplan en een voorlopig ontwerp gemaakt voor de loopkade aan de Herengracht en omgeving; de insteek is het vergroten van de belevingswaarde van het gebied; we pakken dit verder op in relatie tot de herinrichting van de Axelsedam en Beurtvaartkade; • we hebben door Vincent van Leeuwen (Vrouwvanrinus) een schildering laten aanbrengen in het Brugpad en in de Brouwerijstraat (achterkant Stretch) in het centrum van Terneuzen; 20

• •

• • •

• •

• • •

•

• • • • • •

We hebben door Vincent van Leeuwen bestickering laten aanbrengen op een pand in de Brouwerijstraat passend bij de boekhandel in het pand; we hebben op de sluizenroute (looproute Noordstraat – Jozinastraat – stadspark Koning Willem I – sluizencomplex) nieuwe openbare LED-verlichting aangebracht met een blauwe accentring; we hebben LED-verlichting aangebracht op het bruggetje aan de Herengracht; we hebben een plan gemaakt voor het vergroenen van het woongedeelte van de binnenstad; de uitwerking hiervan vindt plaats in 2021; we hebben hanging baskets opgehangen aan de entrees van het kernwinkelgebied: aan het Stadhuisplein (5 stuks) en aan de Axelsedam (2 stuks); zomerbloemen, wintergroen en kerstverlichting zijn de drie variaties van de hanging baskets doorheen het jaar; we hebben de openbare ruimte bij restaurant ’t Zusje opnieuw ingericht; we hebben in de Noordstraat een cortenstalen bankje met groen geplaatst tegenover Bristol en we hebben twee ronde cortenstalen bankjes met groen geplaatst op het ABCpleintje in de Noordstraat; samen met de ondernemers uit de Nieuwstraat in Terneuzen hebben we een opruimactie gehouden; we hebben een financiële bijdrage geleverd aan het project Spelen in de binnenstad; we hebben twee extra persafvalbakken aangeschaft en alle persafvalbakken in het centrum gewrapt met foto’s van Terneuzen; de foto’s zijn via participatie door de burgers van

onze gemeente gekozen; We hebben de ondernemersvereniging Bizzy Stad Terneuzen ondersteuning geboden in de professionalisering van de vereniging, o.a. door de inzet van het bureau Ik Onderneem; we hebben de reling aan de Axelsedam laten vervangen en geschilderd; we hebben de openbare ruimte ter hoogte van De Pit opgewaardeerd met groen; we hebben het burgerinitiatief TER-neuzen van de wijkraad binnenstad betaald; we hebben bijgedragen aan het project kunstwerken op muren in het buurthuis de Zeemeeuw; we hebben aan PiblW de opdracht gegeven om de etalages van de leegstaande panden in het centrum van Terneuzen tweemaandelijks schoon te maken; we hebben bestickering ’75 jaar bevrijding’ laten aanbrengen op de ramen van het stadskantoor;

Corona De coronacrisis heeft invloed gehad op de uitvoering van activiteiten. Zo hebben we het plan om het beheer en onderhoud in het centrum van de stad Terneuzen naar niveau A+ te tillen vanwege de coronacrisis moeten uitstellen tot 2021. We hebben het beschikbare budget voor Winterfever (rolschaatsbaan) in 2020 ingezet voor alternatieve activiteiten Sint en Kerst in het centrum van Terneuzen. 3.6.2 Leefbaarheid kernen We hebben activiteiten uitgevoerd om een bijdrage te leveren aan de leefbaarheid van de kernen van de gemeente Terneuzen. De activiteiten zijn door participatie met burgers en overleg met onze medewerkers van wijkcontacten tot stand gekomen. • •

samen met de ondernemers uit de Noordstraat in Axel hebben we een opruimactie gehouden; we hebben de persafvalbakken op het Szydlowskiplein in Axel laten wrappen met foto’s van Axel; de foto’s zijn gekozen door de burgers van Axel in samenwerking met ondernemersvereniging Axclusief; 21

• • • • • •

in Sas van Gent hebben we bijgedragen aan de realisatie van de wandelrondjes (Promoplan Sas van Gent); we hebben een kunstschildering laten aanbrengen op de gevel van de Leutfabriek in Sas van Gent; we hebben een plaquette aangebracht op het oorlogsmonument in Hoek; we hebben een haan laten plaatsen op de kerktoren van Koewacht; we hebben bijgedragen aan het opknappen van de kiosk op het Philipsplein in Philippine; we hebben bijgedragen aan de realisering van de nieuwe welkomstborden in Zaamslag.

Corona Fysieke participatie (samenwerken met omwonenden) is in het gedrang gekomen door corona. Zo hebben we het 8-puntenplan in Sluiskil en het Plan van Aanpak Schoon Schip Triniteit in Terneuzen niet (volledig) kunnen uitvoeren. 3.6.3

Financieel

Het budget verknopen en verkopen bedraagt € 200.000,00 in 2020. Hiervan is € 199.664,15 besteed aan de in 3.6.1 genoemde activiteiten. Het budget leefbaarheid kernen bedraagt € 75.774,00 in 2020. Hiervan is € 52.894,14 besteed aan de in 3.6.2 genoemde activiteiten. 3.6.4 Doorkijk 2021 Ook in 2021 zullen we nog de invloed van de coronacrisis voelen in de uitvoering van activiteiten. De voortgang van verknopen en verkopen / leefbaarheid kernen ligt echter wel op koers en de inzet van het budget blijft zijn dienst doen als “smeermiddel”. We willen er wel voor waken dat het budget te versnipperd wordt ingezet en dat dit ten koste gaat van de effecitiviteit. Dit vormt een aandachtspunt voor het komende jaar.

3.7 Stimuleren ondernemerschap 3.7.1

Profileren bedrijfscontactfunctionarissen

Er zijn vier bedrijfscontactpersonen actief. De verdeling is gemaakt op basis van sectoren: 1. retail, horeca en dienstverlening 2. de agrarische sector 3. (industriële) bedrijven 4. de toeristische sector Ondernemers kunnen met allerlei vragen bij onze bedrijfscontactpersonen terecht. De bedrijfscontactpersonen zoeken de ondernemers ook zelf op. Ze bezoeken bijvoorbeeld ledenvergaderingen en netwerkbijeenkomsten. De bedrijfscontactpersonen onderhouden samen met de portefeuillehouder de contacten 22

met de besturen van de ondernemersverenigingen binnen onze gemeente. De afgelopen periode hebben ze veel ondernemers ondersteund, gefaciliteerd en begeleid. Daarnaast hebben ze in 2019 en 2020 bij speciale gelegenheden regelmatig attenties gestuurd naar ondernemers. Denk hierbij aan de opening van een bedrijf, een bedrijfsjubileum, verhuizing van een bedrijf of een nieuwe bedrijfsnaam. We willen de bedrijven en ondernemers in onze gemeente goed leren kennen. De portefeuillehouder legt gemiddeld elke week een bedrijfsbezoek af. Een van de bedrijfscontactpersonen bereidt deze bezoeken voor en vergezelt hem tijdens het bezoek. Naast een kennismaking biedt een bezoek ons de mogelijkheid om inzicht te krijgen in producten of diensten van het bedrijf. We horen graag hoe ze het ondernemersklimaat in Terneuzen en de gemeentelijke dienstverlening ervaren. Ook kijken we waar we de samenwerking met de gemeente nog kunnen verbeteren. Door de coronamaatregelen zijn de werkbezoeken in 2020 tijdelijk stopgezet. De komende periode zal er, zoals opgenomen in het coalitieakkoord, nog meer aandacht zijn voor bedrijfscontacten. Acquisitie krijgt meer prioriteit. We hebben onze bedrijfscontactpersonen in diverse artikelen in verschillende media onder de aandacht gebracht.

En natuurlijk presenteren de bedrijfscontactpersonen zich ook online: https://www.terneuzen.nl/Ondernemers/Contact/Contact_ondernemers In 2019 hebben de bedrijfscontactpersonen meegedaan aan workshops van het Business Bootcamp. Het doel hiervan was op een goede en effectieve manier zichtbaar te zijn. Ook wilden ze in contact komen en blijven met ondernemers en stakeholders in de branches waarin de bedrijfscontactpersonen actief zijn. Het resultaat van hun inspanningen is een handzame en praktische online aanpak voor social selling en personal branding, door de inzet van content marketing. Coronacrisis We zijn nauw betrokken bij de uitvoering van steunmaatregelen voor ondernemers. Het Rijk heeft onder meer de Tozo (Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers) opengesteld. Deze regeling geldt voor ondernemers die fors in inkomen achteruit gegaan zijn of geen inkomen meer hebben. De regeling gaat uit van het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz). Medewerkers Economie en van het team W&I en het WerkServicePunt (WSP) hebben alle aanvragers nagebeld. We konden zo onze betrokkenheid laten zien. Het gaf ons ook een beter inzicht in de reden voor de aanvragen. We hebben gemerkt dat deze (zelfstandig) ondernemers het persoonlijke contact met de gemeente op prijs stelden. We hebben veel aandacht gegeven aan het communiceren van de steunmaatregelen voor ondernemers.

Kort na de corona-uitbraak hebben we de eerste digitale nieuwsbrief voor ondernemers verzonden. Dat hebben we tijdens de eerste lockdown elke week gedaan. 23

Na de lockdown verscheen er een nieuwsbrief als er nieuwe informatie was om te delen. Ook hebben we naar alle ondernemers in de gemeente Terneuzen een online vragenlijst gestuurd. We wilden zo een beeld krijgen van de gevolgen van corona voor ondernemers. Veel ondernemers hebben de vragenlijst ingevuld. We hebben deze enquête nogmaals herhaald in december 2020. De resultaten van beide enquêtes zijn via de Zeeuwse Bestuurlijke Taakgroep Economie naar de Veiligheidsregio Zeeland gestuurd. De Veiligheidsregio gebruikt de resultaten mede als input voor de FAQ op hun website. De resultaten van de enquêtes hebben we ook gedeeld op https://www.terneuzen.nl/Ondernemers/ Coronavirus/Coronavirus_en_ondernemers Na elke persconferentie van premier Rutte hebben we een mail gestuurd naar de horecaondernemers om de maatregelen van de landelijke overheid te vertalen naar gemeentelijk niveau. Het was nodig om allerlei zaken rondom corona en ondernemers op Zeeuws niveau op elkaar afstemmen. Hiervoor hebben we samengewerkt met de Bestuurlijke Taakgroep Economie. Ondernemers en ondernemersorganisaties kregen zo hetzelfde antwoord op hun vragen. Verdere digitalisering van de dienstverlening aan ondernemers Keer op keer verbeteren we het aanbod aan digitale informatie. We hebben ons ondernemersplatform in 2020 vernieuwd.

Hier staat informatie voor bedrijven die zich willen vestigen in onze gemeente. Ook bedrijven die hier al gevestigd zijn, kunnen op deze website terecht via www.terneuzen.nl/ondernemers. Bezoekers van www.ondernemeninterneuzen.nl worden vanzelf doorgelinkt naar www.terneuzen.nl/ondernemers. De informatie op www.terneuzen.nl/ondernemers is ook te bereiken via het Zeeuws-Vlaams ondernemersplatform www.ondernemeninzvl.nl . Dit portal is sinds 2019 gekoppeld aan Ondernemersplein.nl. Hier staat alle nuttige informatie op een rij. Denk hierbij aan informatie van de Kamer van Koophandel, de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, de RDW, de Belastingdienst, het Centraal Bureau voor de Statistiek en de VNG. Zo vinden ondernemers wat ze zoeken snel op één plek. Ze krijgen antwoord op hun vragen. Ze kunnen ook kijken welke webinars ze willen volgen. Of welke evenementen ze kunnen bijwonen en welke subsidies je als ondernemer kan aanvragen. 3.7.2

Keurmerk Veilig Ondernemen Winkelgebieden (KVO-W)

KVO-W Centrum Terneuzen (*** sterren) De werkgroep KVO-W voor het winkelgebied Terneuzen-centrum is een samenwerking tussen verschillende organisaties. Dit zijn: de gemeente Terneuzen, de ondernemersvereniging Bizzy Stad Terneuzen, het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV), de politie Zeeland, de Veiligheidsregio Zeeland en ondernemers. In juni 2019 heeft het KIWA een audit uitgevoerd. We hebben toen de derde CCV-ster behaald. De uitreiking vond plaats tijdens een ondernemersontbijt in de Week van de Veiligheid. In de KVO-periode 2019-2022 nemen we weer veel maatregelen om het centrum van Terneuzen schoon, heel en veiliger te maken. Zo zijn ondernemers al voorgelicht over hoe om te gaan met criminaliteit in de winkel. Twee keer per jaar lopen we een schouw. We hebben nieuwe persafvalbakken (big belly’s) geplaatst in het kernwinkelgebied. Leegstaande winkelpanden in het centrum laten we op gezette tijden schoonmaken en bestickeren. Ook 24

hebben we de Bizzy Telegram appgroep voor ondernemers opgezet. Dit is een groot succes. De ondernemers houden elkaar via de app op de hoogte van wat er in het kernwinkelgebied gebeurt. KVO-W Axel en Sas van Gent (* ster) In de werkgroep KVO-W voor de winkelgebieden van Axel en Sas van Gent werkt de gemeente samen met een aantal organisaties. Dit zijn de ondernemersvereniging Axclusief, de Stichting Ondernemers Kanaalzone Zuid (OKZ), het Centrum voor Criminaliteitsbestrijding en Veiligheid (CCV), de politie Zeeland en de Veiligheidsregio Zeeland (VRZ). We hebben de eerste CCV-ster voor de uitvoering behaald. In februari 2020 is overleg geweest over de nieuwe KVO-periode: 2020-2024. We werken verder aan een schoon, heel en veilig winkelgebied Axel en Sas van Gent. Op 15 oktober hebben we een online cybercrime infoavond georganiseerd (https://youtu.be/UzAltDYC-2E) Aan dit webinar hebben 130 ondernemers deelgenomen. Het centrum van Axel heeft extra AED-toestellen gekregen. We werken de toegangsborden naar bedrijventerrein Drieschouwen bij. Het promoplan Sas van Gent wordt uitgevoerd. De persafvalbakken in het centrum van Axel hebben een wrapping gekregen. De inwoners van Axel hebben de keuze van de wrappings bepaald via de Facebookpagina van de ondernemersvereniging Axclusief.

KVO-W Winkelcentrum Zuidpolder In 2019 en 2020 hebben we verder gewerkt aan het Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO-W) in winkelcentrum Zuidpolder. De werkgroep Samenwerkingsverband KVO winkelcentrum Zuidpolder Terneuzen bestaat naast de gemeente uit ondernemers in Zuidpolder, de politie Zeeland en de Veiligheidsregio Zeeland (VRZ). De werkgroep voert acties uit om het winkelgebied Zuidpolder schoon, heel en veilig te houden. In 2020 is vooral aandacht besteed aan de overlast van fietsers in het winkelcentrum. De boa’s en de politie hebben verschillende handhavingsacties gehouden. 3.7.3

Regionale starters-/ondernemersdag

In samenwerking met Zeeland Business hebben de drie Zeeuws-Vlaamse gemeenten in 2019 een ondernemersdag georganiseerd. Afhankelijk van hoe de coronapandemie zich ontwikkelt, zal deze nu in de eerste helft van 2021 waarschijnlijk online plaatsvinden. De ondernemersdagen zijn niet alleen bedoeld voor ZZP’ers en small business ondernemers, maar ook voor starters. Natuurlijk zijn onze bedrijfscontactpersonen ook aanwezig. Zij geven voorlichting aan de aanwezigen en beantwoorden vragen. 3.7.4

Zomerondernemer Zeeland 2019/2020

Zomerondernemer Zeeland is een project van de Stichting The New Entrepreneur. Deze stichting werkt hiervoor samen met onder andere de provincie Zeeland, de Zeeuwse gemeenten en de Rabobank. In de zomer van 2019 hebben negentien jonge ondernemers in spé deelgenomen aan het project Zomerondernemer Zeeland. Uit de gemeente Terneuzen kwamen zes deelnemers. Boris Odinot uit Zierikzee is de Zomerondernemer van 2019 geworden met zijn bedrijf Freerunning Zeeland. In verband met de coronapandemie is Zomerondernemer 2020 in eerste instantie uitgesteld naar de herfstvakantie. Helaas bleek het ook toen niet haalbaar.

25

3.7.5

Subsidieregeling voor ondernemersverenigingen

In 2019 heeft het college twee van de drie subsidieaanvragen goedgekeurd. In 2020 hebben we de twee ingediende aanvragen afgewezen. De voorgestelde activiteiten waren niet nieuw of vernieuwend. De volgende vijf jaar is de subsidie ook bedoeld voor empowerment (het vergroten van eigen kracht en capaciteiten). Met de subsidie kunnen ondernemersorganisaties zich verder professionaliseren. Want mensen met ervaring, wensen en talenten die zich voor ondernemers willen inzetten, zijn hard nodig. 3.7.6

Dag van de Ondernemer

In 2019 hebben we als gemeente Terneuzen invulling gegeven aan de Dag van de Ondernemer. We hebben bedrijfsbezoeken gebracht en daarbij de ondernemers in het zonnetje gezet. In november 2020 was het in verband met de coronamaateregelen lastig was om fysiek bedrijfsbezoeken te organiseren. Daarom hebben we gekozen om aandacht te geven aan de Dag van de Ondernemer door middel van een videoboodschap. 3.7.7

Business Boot Camp

Business Bootcamp is een initiatief van lokale ondernemers. De eerste editie vond plaats in mei 2019, in Bio Base Terneuzen. Liefst 150 deelnemers volgenden op één middag 11 workshops over (online) marketing en communicatie. In korte tijd hebben ze kennis en inspiratie opgedaan, die ze meteen kunnen toepassen. Als gemeente hebben we ook meegedaan, en geholpen met de organisatie. Zo zorgen we ervoor dat ondernemers aandacht geven aan meer kennis en vaardigheden van hun medewerkers. Een van de workshops ging over employer branding. Dit is een manier om je als werkgever te laten zien aan geschikte werknemers. Dit is extra belangrijk als er veel vraag is naar personeel. 3.7.8

Prinsjesdag event TZW

Ook in 2019 hebben we een bijdrage geleverd aan het Prinsjesdag event van ondernemersvereniging Terneuzen Zuid-West. In 2020 is het event helaas niet doorgegaan door de coronamaatregelen.

26

3.8 Infrastructuur Infrastructuur 3.8.1

Stimuleren aanleg breedband internet in buitengebied

We willen dat iedereen in het buitengebied een snelle internetverbinding heeft. Daarom hebben we hier subsidie voor gegeven. We hebben aanvragen ontvangen voor in totaal 130 adressen. De subsidie bedraagt 200 euro per adres. De provincie Zeeland gaf 100 euro en wij ook. De internetprovider heeft de internetverbindingen gerealiseerd. De digitale infrastructuur blijft een belangrijk onderwerp voor ons. Op dit moment zetten we in op het realiseren van een 5G-netwerk. We willen ook glasvezel in de gemeente.

3.9 Toerisme en Leisure 3.9.1

Recreatieve vaarroutes

Cruisevaart Voor de bouw van de nieuwe sluis ontving het sluizencomplex een kleine honderd cruiseschepen per jaar. Sinds 2018 ontvangen we nog ongeveer vijf riviercruiseschepen per jaar. Door de coronapandemie ligt de riviercruisevaart in 2020 bijna helemaal stil. Dutch Delta Cruise Port werkt samen met de sector aan oplossingen. 3.9.2

Kleinschalige verblijfsrecreatie (B&B, camper-erven)

Camperbeleid In maart 2019 heeft de gemeenteraad het camperbeleid vastgesteld. In de zomer van 2020 hebben we verblijf tegen betaling ingevoerd op de gemeentelijke camperplaatsen. We moeten nog een exploitant voor de camperlocatie Sas van Gent vinden. Daarnaast hebben we in 2019 samen met stakeholders nieuw beleid beschreven voor kamperen in de gemeente Terneuzen. In november 2019 heeft de raad nieuw kampeerbeleid vastgesteld. 27

3.9.3

VVV Zeeland

Begin 2019 werd duidelijk dat het erg slecht gaat met de VVV Zeeland. De gemeente Terneuzen heeft in overleg met andere betrokken partijen nog naar een oplossing gezocht. Het is niet gelukt om de VVV te behouden: de VVV stopt per 1 januari 2021. Het directe contact met toeristen wordt gezien als een taak van de gemeenten door de provincie Zeeland. Het VVVinspiratiepunt in de Noordstraat wordt door de VVV beeindigd en wordt niet door de gemeente Terneuzen overgenomen. We zoeken een nieuwe locatie in Terneuzen waarbij sprake is van een combinatie van functies. Ook hebben we besloten niet langer het VVV logo te voeren voor de toeristische informatievoorziening. We werken aan een betere invulling van het toeristisch gastheerschap in onze gemeente. Het inspiratiepunt in de Noordstraat is opgezegd. De nieuwe Zeeuwse Marketing Organisatie gaat in 2021 een deel van de provinciale VVV-taken uitvoeren. Ook denken we na over een betere promotie en vermarkting van toeristisch Terneuzen.

3.9.4

Verbeteren informatievoorziening

LED-informatiezuilen In 2019 hebben we nieuwe LEDinformatiezuilen geplaatst. De gemeente en Citymarketing vullen (gratis) ongeveer een derde van de zendtijd van deze reclamezuilen. De rest van de zendtijd is te koop. Plaatsen toeristische bewegwijzeringspalen Begin 2019 hebben we vier extra toeristische bewegwijzeringspalen geplaatst. Twee ervan hebben we vlakbij de Scheldeboulevard geplaatst. Ze vormen de start van de bewegwijzering van de Scheldeboulevard naar het centrum van de stad. De andere twee bewegwijzeringspalen hebben we geplaatst op de winkelroute. Die loopt vanaf Kennedylaan West via de Axelsedam naar het centrum van de stad. Half 2019 zijn alle toeristische bewegwijzeringspalen in het centrum van Terneuzen voorzien van paaldoppen in de vorm van de Vliegende Hollander. 3.9.5

Strategische agenda Toerisme voor Zeeland 2020-2023

De Zeeuwse gemeenten, de provincie Zeeland en de partners van de Toeristische Uitvoeringsalliantie (TUA) werken nauw samen aan de kwaliteit van het toerisme in Zeeland. De TUA bestaat uit Economische Impuls Zeeland, de VVV Zeeland en het Kenniscentrum Kusttoerisme. De Zeeuwse visie op toerisme tot 2030 staat in de Strategische Agenda Toerisme Zeeland 2020-2030 van de TUA. Op het vlak van toeristische promotie en marketing werken we samen binnen de Z4. Voorbeelden hiervan zijn de Zeeuwse erfgoedlijnen, digitalisering, focus op cultuurbeleving van de stad en routestructuren.