Bijlage - Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023 - 2027
Tekst van het document
•
Sinds de inwerkingtreding van de Waterwet is de gemeente de frontoffice voor de aanvraag van een Watervergunning. Iedere aanvraag voor een Watervergunning kan bij de gemeente worden ingediend, ongeacht of de gemeente bevoegd gezag is. De gemeente dient er zorg voor te dragen dat de aanvraag of melding doorgestuurd wordt naar het desbetreffende bevoegd gezag (Rijkswaterstaat, Provincie of Waterschap). In het kader van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) is het de bedoeling dat er één loket bij de gemeente komt, waar de burger terecht kan voor al zijn vergunningsaanvragen. De gemeente koppelt haar werkwijze voor de aanvraag van een Watervergunning (afvalwatervergunning, maar ook voor hemelwater- en grondwateronttrekking-vergunning) aan de Wabo-loketfunctie. Voor water gerelateerde vergunningen vereist dit samenwerking met Wetterskip Fryslân of Provincie Fryslân.
•
De waterwet stelt de gemeenten verplicht, daar waar zich overlast voordoet met grond- en of hemelwater aan te kunnen tonen wat en hoeveel de overlast is. De gemeente Súdwest-Fryslân neemt iedere melding en klacht serieus en zoekt uit wat de oorzaak kan zijn van de problematiek. Hiervoor is een telefonische en digitale meldlijn en app beschikbaar. De gemeente gaat gebruik maken van de gegevens van het te realiseren meetnet (maatregel 15, 16 en 17).
6.3.5
Anticiperen op droogte
Als gevolg van klimaatverandering zullen er naar verwachting vaker langere perioden van droogte voorkomen in Nederland. In stedelijk gebied heeft dit een dalende grondwaterstand tot gevolg. Het peilbeheer van het oppervlaktewater is in handen van het Wetterskip Fryslân. De grondwaterstand wordt in een groot deel van de gemeente beïnvloed door de oppervlaktewaterstanden. Desalniettemin kunnen wij als gemeente en inwoners ons steentje bijdragen aan het tegengaan van verdroging door zo min mogelijk oppervlak te verharden (ook ontharden en de aanleg van groen) en het hemelwater zo veel mogelijk lokaal vast te houden en waar mogelijk te infiltreren. Genoemde maatregelen worden al getroffen met het oog op het reduceren van het risico op wateroverlast tijdens extreme neerslag. Het tegengaan van verdroging is een van de criteria bij de afweging en bepaling van maatregelen in het kader van een klimaatadaptieve inrichting van de openbare ruimte. Op gevoelige locaties voor plaatselijk zakkende grondwaterstanden zullen kansen aangegrepen worden om water zoveel mogelijk vast te houden en hemelwater lokaal te infiltreren. Het tegengaan van verdroging is een neveneffect dat in het kader van de toenemende droogteproblematiek steeds belangrijker wordt. Een van
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
48
de mogelijke gevolgen van dalende grondwaterstanden is zettingen van het maaiveld, waardoor (ongelijke) verzakkingen33 en scheuren kunnen ontstaan. De gemeente monitort de grondwaterstand middels het grondwatermeetnet (maatregel 15 en 16). Afkoppeling en vergroenen van tuinen wordt gestimuleerd (maatregel 6, 9, 13, 14 en 25).
6.4 Duurzaamheid en circulaire economie Ontwikkelingen moeten de bodem, het water, het klimaat en de luchtkwaliteit minder belasten. Ook mogen natuurlijke grondstoffen niet opraken. (Niet) afbreekbaar afval is niet gewenst. Hoe kun je dat voorkomen als de ontwikkeling aan het einde van zijn gebruiksperiode/verouderd is? Deze vraag speelt bij de start van een ontwerp en bij de inpassing van nieuwe ontwikkelingen. Is verwijdering of (makkelijk) opnieuw gebruiken mogelijk? Súdwest-Fryslân vindt duurzame rechtvaardigheid belangrijk. Ontwikkelingen vragen om een eerlijke verdeling van de lusten, lasten en zeggenschap. Bijvoorbeeld bij het inpassen van de maatschappelijke opgaven. Súdwest-Fryslân past in het algemeen bij alle ontwikkelingen de milieubeginselen toe uit artikel 3.3 van de Omgevingswet. Dat zijn: • • • •
het voorzorgsbeginsel preventief handelen bestrijding aan de bron de vervuiler betaalt
Súdwest-Fryslân verwacht dit ook van ontwikkelaars. Bijdrage aan energievoorziening en circulaire economie Súdwest-Fryslân staat open voor samenwerking ten aanzien van duurzaamheid, circulariteit en de energietransitie. Mogelijke voorbeelden zijn warmte uit gezuiverd afvalwater van het waterschap hergebruiken voor een warmtenet in de woonwijk en de mogelijkheid van riothermie 34. De toepassing van dit soort maatregelen kan plaatsvinden in afstemming met de gemeente. Knelpunt is vaak een rendabele toepassing. Het terugwinnen van grondstoffen en de aanwezigheid van hormonen en medicijnresten in afvalwater (of het voorkomen daarvan) zijn eveneens aandachtspunten. Het benutten van eventuele kansen is een mooie bijverdienste die bijdraagt aan de duurzaamheidsambities en een circulaire economie. Jaarlijks wordt er een budget beschikbaar gesteld voor innovaties en pilots op het gebied van een duurzame en circulaire waterketen (maatregel 10). In de wijk Noorderhoek in Sneek is het WaterSchoon (www.waterschoon.nl) project gerealiseerd. Bij dit project is de technologie van Decentrale Sanitatie en Hergebruik (Desah) toegepast. Het project is het eerste in de wereld op deze schaal en een sprekend voorbeeld van Súdwest-Fryslân als pilotgemeente.
33
In 2018-2019 verzakten en ontstonden scheuren in wegen als gevolg van de droogte. Riothermie is het terugwinnen van warmte uit afvalwater. Circa 70% van al het afvalwater van huishoudens dat in het riool terechtkomt is warm en kan als alternatieve warmtebron gebruikt worden. 34
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
49
De woningen zijn uitgerust met ultra waterbesparende vacuümtoiletten die zijn aangesloten op een decentrale thermofiele vergister. Hiermee worden grondstoffen teruggewonnen én wordt drinkwater bespaard:
900.000 nieuwe woningen, drinkwater is niet vanzelfsprekend, 16 maart 2022 [bron: Vewin]
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
50
7. Uitvoeringsprogramma Nr.
Omschrijving
Exploitatie, onderzoeken en maatregelen 1 Jaarlijkse financiële verantwoording in jaarprogramma 2 Tussenevaluatie Watertakenplan halverwege planperiode 3 Implementeren nieuwe grondslag rioolheffing (model VNG) 4 Foutaansluitingen: controle en handhaving Fumo 5 Lozingsregels vastleggen in Omgevingsplan onderzoek 6 Klimaatconsulent: waterconsulent / communicatie (Water- en klimaatbewustzijn intern en extern vergroten) 7 SSW Sneek 8 SSW jaarlijkse deel van de kernen 9 Uitwerken, samenvoegen subsidieregeling/-verordening 10 Innovatie, pilots (duurzaam en circulair) 11 Document riolering op particulier terrein bij nieuw en verbouw 12 Communicatie / beleid riolering en pompen/gemalen op particulier terrein 13 Inwonerparticipatie: gez. particuliere initiatieven klimaatadaptatie. Verwerkt in budget maatregel 25. 14 Startnotitie hemelwaterverordening opstellen 15 Grondwatermeetnet opzetten (50 peilbuizen en divers) 16 Monitoring en b&o meetnet 17 Toegankelijk maken data meetnet 18 Personele uitbreiding directievoerder en administratieve ondersteuning 19 Beheer en onderhoud duikers (in exploitatie) 20 Zwerfafval opruimen, onderdeel van straatreiniging (gedeeltelijk toerekenen, ophogen doorbelasting) 21 Pompen en gemalen beheer en onderhoud functionele fonteinen (onderdeel van reguliere exploitatie) Nr.
Omschrijving
Investeringen 22 Rioolvervanging en relining (25%) 23 24
25 26 27 28 29
Uitvoeringsprogramma / aanpak wateroverlastlocaties (investeringen) Klimaatadaptieve maatregelen (wateroverlast en droogte) (jaarlijkse investeringskrediet DPRA-klimaatadaptieve inrichting, in planperiode 10% investeringsniveau rioolvervanging) Klimaatsubsidie: subsidie afkoppeling, regenton e.d. (ook voor steenbreek, etc.) Pompen en Gemalen elektromechanische vervanging Pompen en Gemalen bouwkundige vervanging Persleidingen vervanging (pas vanaf circa 2033)
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
Jaar/frequentie
Kosten (per jaar)
jaarlijks 2025 2023 Jaarlijks 2025 Jaarlijks
(-) (-) (-)
2023 Jaarlijks 2023 Jaarlijks 2023 Jaarlijks Jaarlijks 2023 2024 Jaarlijks 2024 Jaarlijks
150.000
Jaarlijks Jaarlijks Jaarlijks
-
Jaar/frequentie
Kosten (per jaar)
2023-2025 2026-2030 Jaarlijks 2023-2025 2026-2027 2028-2050 Jaarlijks Jaarlijks Jaarlijks Jaarlijks -
-
51
De volgende tabel geeft nadere informatie over de projecten (investeringen) die de komende jaren uitgevoerd worden. De benodigde investeringsbedragen maken onderdeel uit van de maatregelen 22-29. Nieuwe werken
Gauw de Skalter Raerd Slotsdyk Sneek wijk Hemdijk Sneek Middelzeelaan Stavoren Voorstraat Vervangen duikers (jaarlijks) Relining (jaarlijks)
(Hemelum Hegewei) Scharnegoutum Lange Achte e.o. Sneek wijk Noordoosthoek Sneek Jachthavenstraat Workum Bascohof Vervangen gemalen (jaarlijks) Voorbereidingskredieten
IJlst Meintlân Sneek Groenedijk (Sneek wijk Sperkhem) (Sneek Veemarktplein) (Overstorten op boezem) Telemetrie (jaarlijks)
Wateroverlast: Heeg divers Sneek wijk Domp
Koudum divers Algemeen - diverse locaties
Sneek Alexanderstraat
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
52
8. Financiën en personele middelen 8.1 Inleiding In dit hoofdstuk worden de lasten en inkomsten uit de rioolheffing behandeld. Er wordt ook aandacht besteed aan de spaarvoorziening. Naast de financiën, moet ook de personele kant niet uit het oog verloren worden. In hoofdstuk 8.5 wordt de theoretisch benodigde en de daadwerkelijk aanwezige formatie voor riolerings- en stedelijk waterbeheer belicht. De Commissie Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) stelt dat de rioolheffing maximaal kostendekkend mag zijn. Binnen Súdwest-Fryslân is de rioolheffing 100% kostendekkend, waarmee derhalve alle lasten van de afvalwater-, hemelwater- en grondwaterzorgplicht gedekt worden, zowel op de korte als de lange termijn. De inkomstenzijde wordt gevormd door de baten uit de rioolheffing. Onze gemeente kent een eigenaren- en een gebruikersheffing, waarbij vanaf 2023 onderscheid aangebracht wordt in woningen en niet-woningen, in een basistarief en een tarief indien er een directe of indirecte rioolaansluiting aanwezig is. De inkomstenkant is de exponent van de uitgavenzijde. In hoofdstuk 8.3 wordt daarop ingezoomd. In het kostendekkingsplan is de periode tot en met 2075 in ogenschouw genomen, waardoor geanticipeerd kan worden op toekomstige lastenontwikkelingen. 8.2 Uitgangspunten Voorziening binnen het GRP De tarieven mogen op begrotingsbasis niet meer dan 100% kostendekkend zijn.
De kosten en opbrengsten moeten dus zo correct mogelijk ingeschat worden. Op basis van de richtlijnen commissie Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) moeten investeringen in het riool worden geactiveerd, het gaat om investeringen met economisch nut (artikel 59 BBV). In het vast te stellen tarief mogen spaarbedragen voor toekomstige vervangingsinvesteringen worden meegenomen. Bij realisatie van de vervangingsinvesteringen worden deze voor het volle bedrag geactiveerd. Het bedrag voor toekomstige vervangingsinvesteringen in de rioolvoorziening kan op het te activeren bedrag in mindering worden gebracht (afboeking in de balanssfeer). Wanneer na het afboeken een boekwaarde resteert, hoeft hierop niet te worden afgeschreven maar kunnen bedragen voor vervanging die in latere begrotingsjaren worden ontvangen, op de boekwaarde worden afgeboekt. Er kan echter ook worden besloten om de kapitaallasten van de resterende boekwaarde in het tarief op te nemen. In dit kostendekkingsplan is het uitgangspunt dat de gemeente zoveel mogelijk investeringen gaat dekken uit het (gespaarde) saldo in de vervangingsvoorziening. Als op een bepaald moment de voorziening onvoldoende is om een investering te dekken, dan blijft het restant geactiveerd en wordt dat deel afgeschreven conform de in de financiële verordening vastgelegde termijnen.
De lasten De totale lasten van het kostendekkingsplan voor het vGRP zijn bepaald voor de periode tot en met 2075. In deze periode worden de kosten van alle vervangingen meegenomen. De investeringen en exploitatielasten zijn zoveel mogelijk gespecificeerd. De eenheidsprijzen voor rioolvervanging en relining zijn gebaseerd op de prijzen van Stichting RIONED (prijspeil 2021). Vervangen versus groot onderhoud Voor het onderscheid is het belangrijk aan te geven wat in dit kader onder groot onderhoud wordt verstaan. Hieronder valt bijvoorbeeld het relinen van een gedeelte van het riool (voor zover dit de levensduur van het gehele rioolstelsel niet verlengt) en wortelfrezen. Deze investeringen van groot onderhoud mogen niet geactiveerd worden. Wanneer in de toekomst groot onderhoud nodig is zullen de investeringsbedragen dus direct gedekt moeten worden uit de voorziening.
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
53
De baten (systematiek vanaf 2023) De baten worden gevormd door de rioolheffing (artikel 228a gemeentewet). In de kostendekkingsparagraaf is voor 2023 uitgegaan van de nieuwe systematiek. Dit bestaat uit een eigenarenheffing, onderverdeeld in een basistarief voor woningen en niet-woningen en een tarief voor aangesloten woningen en niet-woningen. Daarnaast is er een gebruikersheffing, bestaande uit een basistarief voor woningen, een tarief voor aangesloten woningen en een tarief voor aangesloten niet-woningen. Vanuit de eigenarenheffingen worden 62% van de baten verkregen en vanuit de gebruikersheffingen circa 38%. aftrek van de kwijtschelding. Procentueel vindt een gelijke ontwikkeling van alle heffingsonderdelen plaats. De heffing is alleen te gebruiken ter bestrijding van de in artikel 228a genoemde activiteiten zijnde de zorgplicht voor stedelijk afvalwater, de zorgplicht voor afvloeiend hemelwater (waaronder maatregelen om wateroverlast te voorkomen) en de zorgplicht voor grondwater (Taakveld Riolering). Het netto aantal aansluitingen zal de komende planperiode groeien met naar verwachting jaarlijks gemiddeld 269 stuks conform de harde woningbouwprognoses (1.127 woningen in de periode 2024-2027). In de kostendekkingsberekeningen is rekening gehouden met deze groei tot en met 2027.
De totale prognoses het verschil van 835 woningen in de periode 2028-2032 gerealiseerd wordt, overeenkomend met 167 woningen per jaar. Voor 2023 is het totaal aantal aansluitingen geraamd op 49.129 woningen en niet-woningen (basistarief eigenarenheffing). Om de ontwikkeling van de rioolheffing goed te kunnen vergelijken met de huidige heffing, wordt in de berekeningen geen rekening gehouden met indexatie (inflatie). De rioolheffing dient om deze reden ieder jaar nog gecorrigeerd te worden op basis van de werkelijke inflatie. Overige uitgangspunten Voor de berekening van de kostendekking zijn onderstaande uitgangspunten gehanteerd: •
Interne rekenrente bedraagt 1,49% (vanaf 2022).
•
-12-2022. Dit is het saldo na aftrek van alle openstaande kredieten, maar voor de dotatie van 2023.
•
De voorziening wordt ingezet om de geplande vervangingsinvesteringen daaruit te dekken (afboeken in de balanssfeer).
•
Als blijkt dat het saldo van de voorziening niet toereikend is om de vervangingsinvestering te dekken wordt het restant geactiveerd conform de in de financiële verordening vastgestelde termijnen. Uitgangspunt is dat het saldo plus de dotaties gedurende de gehele beschouwde periode (tot en met 2075) in evenwicht is met de onttrekkingen (investeringen); hiermee wordt een ideaalcomplex bereikt, waarbij geen nieuwe kapitaallasten ontstaan (en lopende kapitaallasten na verloop van tijd verdwijnen).
•
Gestreefd wordt naar een gematigde en gelijkmatige ontwikkeling van de rioolheffing. Het saldo van de voorziening kan daaraan bijdragen.
•
BTW is conform de Gemeentewet (artikel 228a lid 3) opgenomen in de kostendekkings-berekeningen.
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
54
•
Op basis van het huidige afschrijvingsbeleid is gekozen om uit te gaan van de gebruikelijke (lineaire, financiële) afschrijvingstermijnen: o o o o
Vrijverval rioolbuizen en persleidingen: Rioolgemalen, mechanisch/elektrisch: Rioolgemalen, civieltechnisch: Telemetrie:
40 jaar 15 jaar 30 jaar 5 jaar
Inflatie De huidige inflatie is hoog (zomer 2022). Het is onduidelijk hoe dit zich in de (nabije) toekomst zal ontwikkelen. Voor rioolvervangingen is de eenheidsprijs verhoogd met 18,5% conform de gewogen gemiddelde stijging van de prijzen van Stichting RIONED. Dit betreft prijspeil 2021. De benodigde investeringsbedragen voor pompen en gemalen en overige vervangingen en investeringen zijn actueel en/of afdoende gebleken. Deze zijn derhalve niet geïndexeerd. Indien budgetten/kredieten in de nabije toekomst ontoereikend blijken, zullen deze opgehoogd (geïndexeerd) worden bij de tussenevaluatie van dit Watertakenplan. Acute meerkosten (investeringensfeer) kunnen opgevangen worden vanuit het saldo in de vervangingsvoorziening; dit saldo dient als buffer. Om aansluiting te krijgen bij de begroting voor 2023 zijn de exploitatielasten eenmalig met 3% geïndexeerd. Hiermee is het prijspeil voor de exploitatielasten aangepast naar 2022.
8.3
Lasten
Exploitatielasten De jaarlijkse exploitatielasten bedragen in 2023 gemeenten) enkel de BTW aan de rioolheffing toe van de BTW-plichtige onderdelen van de exploitatielasten. In bijlage B8-1 zijn de exploitatielasten (exclusief BTW en kapitaallasten) weergegeven.
Tabel 2 Exploitatielasten Taakveld Riolering, exclusief kapitaallasten, dotatie aan voorziening en BTW over de investeringen Exploitatie Taakveld Riolering 2023 2024 Ingeleend personeel € 15.000 € 15.000 Onderhoud Rioleringen € 1.027.875 € 1.027.875 Schoonmaak € 13.977 € 13.977 Inkomensoverdrachten overige inst. en personen € 5.594 € 5.594 Onderhoud Rioolgemalen € 384.679 € 384.679 Gas, electra en water € 220.524 € 220.524 Telefoonkosten € 82.439 € 82.439 Overige goederen en diensten€ 170.829 € 170.829 Onderhoud Verbrede Watertaken € 142.664 € 142.664 Grondwatermeetnet opzetten, monitoren, beheer en onderhoud € 100.000 Pompen en gemalen B&O fonteinen met functie zuurstoftoevoer, in reguliere exploitatie € € Verbrede watertaken onderzoeken en maatregelen € 142.500 € 60.000 Contributies, lidmaatschappen en abonnementen € 9.145 € 9.145 Belastingen - salarissen en sociale lasten € 52.039 € 52.039 Openbare werken - salarissen en sociale lasten € 570.000 € 570.000 Openbare Werken - sal. en soc. lasten - formatie uitbreiding € 150.000 € 150.000 Personele uitbreiding directievoerder en admin.
ondersteuning € 150.000 € 150.000 Klimaatconsulent: waterambassadeur / communicatie € 60.000 € 60.000 (Water- en klimaatbewustzijn intern en extern vergroten) Belastingen (VPb, motorr..zuiv.heff.) € 1.914 € 1.914 Duurzame goederen € 6.223 € 6.223 Onderhoud Bedrijfsmiddelen Riolering € 3.598 € 3.598 Motorbrandstoffen € 3.648 € 3.648 Subtotaal € 3.212.648 € 3.230.148
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
2025 2026 vanaf 2027 € 15.000 € 15.000 € 15.000 € 1.027.875 € 1.027.875 € 1.027.875 € 13.977 € 13.977 € 13.977 € 5.594 € 5.594 € 5.594 € 384.679 € 384.679 € 384.679 € 220.524 € 220.524 € 220.524 € 82.439 € 82.439 € 82.439 € 170.829 € 170.829 € 170.829 € 142.664 € 142.664 € 142.664 € 15.000 € 15.000 € 15.000
BTW btw btw btw btw btw btw btw btw btw btw
€ € € € € € €
72.500 9.145 52.039 570.000 150.000 150.000
btw btw btw -
€
60.000 €
€ 1.914 € 6.223 € 3.598 € 3.648 € 3.157.648
€ € € € € € €
€ € € € € € €
60.000 9.145 52.039 570.000 150.000 150.000
60.000 €
60.000
60.000 9.145 52.039 570.000 150.000 150.000
€ 1.914 € 6.223 € 3.598 € 3.648 € 3.145.148
€ 1.914 € 6.223 € 3.598 € 3.648 € 3.145.148
btw btw btw
55
kwijtschelding, verwerkt als gederfde inkomsten (neg. baten) team Financiën + overhead (kwijtschelding, uren) straatreiniging straatreiniging - extra doorbelasting: zwerfafval opruimen salarissen overhead Subtotaal Indexatie correctie (2022-2023)
€
€ €
26.327 247.428 50.000 403.346 727.101 €
26.327 247.428 50.000 403.346 727.101 €
26.327 247.428 50.000 403.346 727.101 €
26.327 247.428 50.000 403.346 727.101 €
26.327 247.428 50.000 403.346 727.101
€
118.192 €
118.717 €
116.542 €
116.167 €
116.167
Exploitatie exclusief BTW, kap lasten en dotatie € 4.057.942 € 4.075.967 € 4.001.292 € 3.988.417 € 3.988.417 BTW toerekening exploitatie inclusief indexatiecorrectie '22-'23 € 482.067 € 485.852 € 470.170 € 467.466 € 467.466
Onderbouwing toerekening straatveegkosten: Súdwest-Fryslân rekent 1/3e deel van de straatveegkosten toe aan het taakveld Riolering. De onderbouwing van de kosten is als volgt: • • •
Kosten derden: Doorberekende salarissen: Tractie etc.
Daarnaast is het plastic zwerfafval dat veelal in het water en de riolering komt een toenemend probleem; het veroorzaakt verstoppingen en komt uiteindelijk in de oceaan terecht. We willen structureel het zwerfafval gaan opruimen (werkvoorzieningsschap). Een deel van de kosten kan gedekt worden uit de rioolheffing. Het betreft 50% van de additionele kosten als ophoging van de doorbelasting van de straatveegkosten aan het taakveld riolering. Fonteinen De kosten gelieerd aan het beheer en onderhoud en de vervanging van fonteinen en waterobjecten mogen toegerekend worden aan het taakveld riolering indien deze een rol vervullen ten aanzien van de afvalwater, hemelwater en/ of grondwaterzorgplicht. Denk aan beluchten/ het op peil houden van het zuurstofgehalte in waterpartijen die gevoed worden door een hemelwaterstelsel o.i.d. Bovenstaande betreft in onze gemeente zes fonteinen. Deze kosten maken onderdeel uit van de reguliere exploitatie (onderhoud). Kosten voor sierfonteinen zijn niet toe te rekenen aan de rioolheffing. Sociaal beleid Kwijtschelding Inwoners met een inkomen onder een bepaalde norm en zonder vermogen kunnen kwijtschelding krijgen van mindering gebracht op de berekende baten. Het bedrag stijgt procentueel mee met de ontwikkeling van de rioolheffing.
BTW toerekening Op basis van artikel 228a, lid 3, van de Gemeentewet wordt onder de kosten die mogen worden meegenomen an de Wet op het Vanaf 2003 worden de investeringen exclusief BTW geactiveerd. Dit betekent dat in de kapitaallasten (dus zowel rente als afschrijving) geen BTW als last is meegenomen, omdat de kapitaallasten worden berekend over de investering exclusief BTW. De omzetbelasting die ingevolge de Wet op het BTW compensatiefonds recht geeft op een bijdrage uit het fonds mag als last worden meegenomen om het tarief van het GRP te berekenen en op deze wijze worden gedekt. Concreet wordt de BTW over investeringen (21% van de De BTW-
n eveneens toegerekend.
Dotatie Naast de in de tabel opgenomen exploitatielasten doteert de gemeente jaarlijks een begroot bedrag aan de vervangingsvoorziening om het ontstaan van nieuwe kapitaallasten te voorkomen. De hoogte van het bedrag
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
56
Kapitaallasten verleden gedane investeringen.
Figuur 19 (Af)lopende kapitaallasten (afschrijving en rente) van geactiveerde investeringen in het (recente) verleden
Kosten van vervanging en maatregelen De vervangingen zijn voor de berekening gerubriceerd naar vrijvervalriool, bouwkundige componenten van gemalen en randvoorzieningen (meestal BBB), mechanisch/elektrische componenten van gemalen, telemetrie en persleidingen. De geraamde vervangingsinvesteringen vrijvervalriolering gedurende de planperiode 2023-2027 komen in totaal o In de planperiode zijn de kosten voor de vervanging van bouwkundige onderdelen van de gemalen geraamd randvoorzieningen (bouwkundig) en persleiding is in de planperiode niet voorzien. Voor vervanging van 10,7 miljoen. reserveerd voor het
In totaliteit brengt dit het investeringsvo De hiervoor genoemde lasten, tezamen met eventuele nieuwe kapitaallasten van vervangingen en de dotatie, zijn gelijk aan de inkomsten. Hiermee wordt een 100% kostendekkend tarief bereikt. Daarnaast wordt er gespaard voor (toekomstige) vervangingen. 8.3.1
Afboeken in de balanssfeer
Gezien het relatief gunstige saldo in de vervangingsvoorziening Riolering en de keuze om nieuwe kapitaallasten zoveel als mogelijk te voorkomen, is berekend hoe de rioolheffing zich zal moeten ontwikkelen zonder dat er nieuwe kapitaallasten ontstaan. De bestaande vervangingsvoorziening wordt hierbij enkel ingezet voor vervangingen van riolering, van (rand)voorzieningen en pompen & gemalen (zowel elektrisch mechanisch, als bouwkundig). De huidige buffer, alsmede jaarlijkse dotaties kunnen direct ingezet worden zodat investeringen niet behoeven te worden geactiveerd. Het gunstige gevolg is dat de nieuwe kapitaallasten beperkt of voorkomen kunnen worden. De voorziening ademt hierdoor mee met de hoogte van de investeringen.
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
57
In onderstaande tabel toont de totale lasten van het scenario waarin geen nieuwe kapitaallasten verkregen worden.
Figuur 20 Totale lasten taakveld inclusief begrote dotatie aan de vervangingsvoorziening
De rioolheffing zal zich in dat geval in de periode tot en met 2050 als volgt ontwikkelen:
Figuur 21 Ontwikkeling rioolheffing, exclusief jaarlijkse indexatie van de tarieven
Als de heffing in de jaren 2024 2027 jaarlijks met 1,0% stijgt (exclusief indexatie), vanaf 2028 gedurende 12 jaar met 2,6% per jaar en vervolgens 9 jaar 3,9%, dan kan 100% van de vervangingsinvesteringen direct betaald (blijven) worden en ontstaan er geen nieuwe kapitaallasten. Daarnaast wordt, op basis van de huidige uitgangspunten (waaronder het huidige rentepercentage), berekend dat er vanaf 2049 geen verdere stijging van de rioolheffing benodigd is (zelfs een daling) en alle investeringen direct afgeboekt kunnen blijven worden.
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
58
8.3.2
Slotopmerkingen financiën
Interpretatie/herziening berekeningen In dit rapport is aangegeven hoeveel inkomsten per jaar gegenereerd moeten worden uit de rioolheffing. tot en met 2027 zullen de inkomsten volgens de berekeningen met 1,0% per jaar, excl. indexatie, moeten stijgen. Bij de interpretatie van de resultaten van de kostendekking berekeningen moet rekening gehouden worden met fluctuatie in de kosten. Voor de korte termijn geeft de berekening een goed beeld van de gewenste ontwikkeling van de rioolheffing (opbrengst). Voor de middellange en lange termijn zijn de resultaten indicatief. De indicaties zijn bedoeld om tendensen weer te geven. Het is nodig om de kostendekking berekening periodiek te herzien. Voorzien is om halverwege de planperiode een (financiële) actualisatie uit te voeren (maatregel 1 en 2). Inflatie Om de stijging van de rioolheffing goed te kunnen vergelijken, wordt in de berekeningen geen rekening gehouden met inflatie. De rioolheffing dient om deze reden ieder jaar nog gecorrigeerd te worden op basis van de werkelijke inflatie. 8.4 Risicoparagraaf • Stijgende prijzen. Op geanticipeerd door de eenheidsprijzen voor rioolvervanging en relining te actualiseren op basis van de cijfers van Stichting RIONED: 18,5% prijsstijging doorgevoerd (prijspeil 2021). Zie tevens hoofdstuk 8.3.2. •
Vertraging door leveringsproblemen en te weinig mankracht. Hierdoor kunnen projecten uitlopen en kan het saldo van de voorziening (tijdelijk) hoger uitvallen dan geraamd. Het Taakveld Riolering is echter een gesloten financieel circuit. Eventuele tijdelijke overschotten blijven in de voorziening en zullen voor hetzelfde doel ingezet blijven worden.
•
Risico op asbesthoudende voegenkit kan leiden tot hogere project (uitvoerings)kosten en vertraging. Gemeente is op de hoogte van het risico en zal daar waar nodig adequaat reageren en hierop anticiperen.
•
Integraal werken kan leiden tot her prioritering en vertraging. Risico op uitval riolen bij lange vertragingen. Wordt op geanticipeerd door urgente ingrepen (risico op veiligheid en/of volksgezondheid) desnoods separaat en niet integraal uit te voeren.
• kunnen we de juiste mensen vinden voor onze vacatures.
•
Klimaatontwikkeling, met name het tempo en de invloed daarvan op te treffen maatregelen (investeringshoogte) en de planning daarvan.
8.5 Formatiescan De theoretisch benodigde formatie is berekend met de volledig herziene formatiescan van Stichting RIONED, waarbij op basis van inwoneraantallen, de assets (aantallen en lengtes) en het uitbestedingspercentage per onderdeel bepaald wordt welke omvang de formatie dient te hebben. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in verschillende functieprofielen.
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
59
Uit de analyse blijkt dat de aanwezige formatie binnen de gemeente in de huidige situatie onvoldoende is om alle kerntaken uit te kunnen voeren. Hierdoor dienen basistaken uitbesteed te worden die nodig zijn om een bepaalde mate van kennis in huis te houden. Het betreft de volgende activiteiten: Onderdeel
Kerntaak
huidige versus gewenste werkwijze
Tactisch
Raamcontractvorming
zelf uitvoeren (nu 80% uitbesteed)
Meten
Bestek/werkinstructie maken en aanbesteden
50% zelf uitvoeren (nu 80% uitbesteed)
Beoordelen
Toestandsbeoordeling objecten (m.u.v. vrijvervalriolering) en beoordeling systeemfunctioneren
zelf uitvoeren (nu 20% uitbesteed)
Investeringen
Advies bij Voorlopig en definitief ontwerp maken, Vergunningen aanvragen, controleren op algemene regels, Bestek maken en aanbesteden, Toezicht houden, Communicatie met inwoners, afstemmen met derden
zelf uitvoeren (nu 80% uitbesteed)
Communicatie
Algemene voorlichting en communicatie
zelf uitvoeren (nu 90% uitbesteed)
Vergunning verlening
(Advisering bij) vergunningverlening, subsidies en handhaving
zelf uitvoeren (nu 50% uitbesteed)
(nieuwbouw) Investeringen
zelf uitvoeren (nu 75% uitbesteed)
(vervanging)
Tabel 3 Kerntaken waarbij gemeente momenteel meer uitbesteed dan geadviseerd (Formatiescan Stichting RIONED, 2022)
Daarnaast wil de gemeente het gegevensbeheer zelf uitvoeren (verwerken revisies) dat momenteel voor 80% uitbesteed wordt en wordt een grotere rol geambieerd in de projecten, ten aanzien van: • • • •
vergunningen aanvragen, controleren op algemene regels bestek maken en aanbesteden toezicht houden communicatie met inwoners en afstemmen met derden
Deze activiteiten worden momenteel voor circa 65% uitbesteed. Uitbreiding formatie Om het geconstateerde capaciteitstekort op te vangen is een uitbreiding van de formatie noodzakelijk. Geconcludeerd wordt dat de formatie te beperkt is om de huidige activiteiten en de minimaal benodigde kerntaken uit te voeren. Daar wordt op geanticipeerd middels de volgende acties: •
Uitstaande vacature beheerder (vakspecialist meldingen, wateroverlast, databeheer, directievoering). Met het invullen van deze vacature wordt het tekort bij de functieprofielen beheerder en gegevensbeheerder deels opgevangen.
•
Communicatie binnen projecten en met actoren wordt steeds belangrijker. De capaciteit wordt vergroot van 0,2 naar 0,5 FTE. Hiermee neemt het tekort bij functieprofiel beheerder verder af (onderdeel van maatregel 18).
•
Een vacature wordt opgesteld voor een voltijds directievoerder, waarmee het tekort voor het functieprofiel projectleider, werkvoorbereider, toezichthouder ingevuld wordt.
•
Het tekort op het functieprofiel beleidsmedewerker wordt gereduceerd door het aantrekken van een klimaatconsulent in het kader van dit Watertakenplan (maatregel 6).
•
In de exploitatie wordt daarnaast structurele ruimte gebudgetteerd voor een aanvullende uitbreiding van de formatie met 2 FTE.
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
60
In totaliteit wordt rekening gehouden met een uitbreiding van de formatie met 4 FTE en het aantrekken van een waterconsulent. Het tekort bij de buitendienst blijft aanwezig en zal gereduceerd kunnen worden door nog eens kritisch te kijken naar de balans zelf doen versus uitbesteden. Competenties Naast de hoeveelheid aan taken dat toeneemt, neemt ook de complexiteit en integraliteit toe. Er moet derhalve niet enkel naar de kwantitatieve aspecten gekeken worden, ook de kwalitatieve aspecten (competenties) moeten in ogenschouw genomen worden. De komende jaren zal ingezet worden op het investeren in het kennisniveau van onze mensen middels training, opleiding en kennisuitwisseling/ kennisdagen bijwonen
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
61
Bijlagen Bijlage B1-1 Verklarende woordenlijst Basisrioleringsplan (BRP) Een BRP geeft inzicht in het hydraulische en milieutechnische functioneren van het rioolstelsel. Hierin worden alle gegevens van de rioolstelsel van het betreffende gebied of van de betreffende stad opgenomen en doorgerekend. Het gaat om de opbouw van het rioolstelsel in lengtes, diameters, jaar van aanleg, verhard oppervlak, etc. Op basis van deze gegevens worden in het BRP voorstellen gedaan hoe het stelsel te laten voldoen aan de gestelde eisen. De in het BRP aangegeven noodzakelijke veranderingen worden in het vGRP opgenomen en verwerkt. Bergbezinkbassin Een bergbezinkbassin, vaak afgekort als BBB, is een bak achter een overstort van een rioolstelsel. Bij een overstorting stroomt het BBB vol met water. Pas als het BBB vol is stort het water over vanuit het BBB op het oppervlaktewater. Na een overstorting wordt het water uit het BBB teruggebracht in het rioolstelsel, zodat het naar de RWZI kan stromen. Het BBB is bedoeld om vuilemissie via overstortingen te reduceren. BTW compensatiefonds Als gemeenten en provincies diensten of goederen extern inkopen, betalen zij daarover btw. In tegenstelling tot bedrijven kunnen zij die btw niet terugvorderen van de Belastingdienst. Extern ingekochte diensten zijn daarom al snel duurder dan intern uitgevoerde activiteiten.
Sinds 2003 kunnen gemeenten en provincies met het BTW compensatiefonds toch de btw terugvragen (onder voorwaarden) die ze hebben betaald over uitbesteed werk. Bui08 en Bui09 Theoretische standaard toegepaste buien: •
Bui08 heeft een omvang van 19,8 mm, een piekintensiteit van 110 l/s per ha en komt gemiddeld eens in de 2 jaar voor,
•
Bui09 heeft een omvang van 29,4 mm, een piekintensiteit van 160 l/s per ha en komt gemiddeld eens in de 5 jaar voor (Leidraad Riolering, Stichting RIONED)
minuten
minuten
Droogweerafvoer (dwa) Dwa is de afvoer van afvalwater van huishoudens en bedrijven. In tegenstelling tot rwa (regenwaterafvoer) is er altijd sprake van dwa, ongeacht de weersomstandigheden. Dwa bestaat vrijwel volledig uit vuil water, doordat in droge perioden geen neerslag wordt afgevoerd. In gemengde rioolstelsels is het debiet (afvoerhoeveelheid) tijdens droog weer zeer gering ten opzichte van de maximum afvoercapaciteit.
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
Drukriolering Drukriolering bestaat uit leidingen met een kleine diameter waardoor het afvalwater onder druk wordt afgevoerd. Elke aansluiting is voorzien van een pompunit die het afvalwater in het drukriool pompt. Om grotere afstanden en/of hoogteverschillen te overbruggen worden tussengemalen toegepast. Het afvalwater wordt afgevoerd naar de rwzi of naar het gemengd rioolstelsel, van waar het water onder vrij verval naar de rwzi stroomt. Drukriolering wordt voornamelijk toegepast in het buitengebied, waar percelen op relatief grote afstand van elkaar liggen. Groot onderhoud Onderhoud van ingrijpende aard dat op een groot deel van het object wordt uitgevoerd en na een langere gebruiksperiode moet worden verricht, ook wel lang-cyclisch onderhoud genoemd. Gemengd (riool)stelsel In een gemengd rioolstelsel wordt overtollig hemelwater en afvalwater van huishoudens en bedrijven door hetzelfde buizenstelsel afgevoerd. Bij droog weer is er alleen afvalwater van huishoudens en bedrijven (dwa). Tijdens neerslag mengt het regenwater (rwa) zich met het vuile water. Dit heeft twee grote nadelen. Ten eerste wordt het relatief schone regenwater gemengd met vuil water en dan naar de rwzi afgevoerd om te worden gezuiverd. Ten tweede wordt de riolering overbelast bij extreme neerslag. Het met vuil water vermengde regenwater komt dan via overstorten ongezuiverd in het oppervlaktewater terecht.
Dit zorgt voor vervuiling van het oppervlaktewater en de waterbodem. Gescheiden (riool)stelsel In een gescheiden rioolstelsel zijn aparte buizenstelsels aangelegd voor vuil water (dwa) en regenwater (rwa). De dwa wordt naar de rwzi getransporteerd. De rwa wordt veelal afgevoerd naar nabijgelegen oppervlaktewater. Het nadeel van gescheiden stelsels is dat het regenwater soms tot vervuiling van het oppervlaktewater leidt. Dit is met name het geval als na droge perioden het vuil van wegen en andere oppervlakken met het regenwater in de riolering spoelt. Dit nadeel wordt grotendeels ondervangen in verbeterd gescheiden stelsels (vgs). Kaderichtlijn Water (KRW) De KRW is een Europese richtlijn om het water in de Europese Unie te beschermen en duurzaam gebruik te bevorderen. De KRW gaat uit van een stroomgebiedbenadering, waarbij chemische en ecologische kwaliteitsdoelen worden gesteld. De KRW houdt een resultaatverplichting in per 2015. Dit wordt momenteel in Nederlandse regelgeving vertaald, onder andere door middel van de Provinciale waterplannen en de vernieuwde waterbeheersplannen van de waterschappen. Nationaal bestuursakkoord water (NBW) In 1999 is de Commissie Waterbeheer 21e eeuw ingesteld. Aanleiding waren de hoge rivierstanden in 1993 en 1995, de overlast door extreme neerslag in 1998 en de verwachte klimaatverandering.
Het advies van deze commissie staat aan de basis van het Nationaal Bestuursakkoord dat in 2003 door Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen is ondertekend. Uitvoering van het akkoord moet er toe leiden dat het watersysteem in 2015 op orde is. De belangrijkste onderdelen van dit akkoord zijn: 1. 2. 3. 4. 5. 6.
waterbeleid moet gebaseerd zijn op de stroomgebiedbenadering de watertoets is een verplicht onderdeel van ruimtelijke planprocedures -bergengebiedseigen (neerslag)water zo lang mogelijk vasthouden neerslagwater zo veel mogelijk in eigen gebied bergen alleen overtollig water (zo traag mogelijk) afvoeren
Openbare hemelwaterstelsels Openbare (gemeentelijk) hemelwaterstelsels zijn voorzieningen voor de inzameling, transport en verdere verwerking van uitsluitend afvloeiend hemelwater. Daaronder vallen de rwa-riolen (regenwaterafvoer) van (verbeterd) gescheiden stelsels, infiltratievoorzieningen, doorlatende verharding en retentievijvers. Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
Openbare ontwateringsvoorzieningen Ontwateringstelsels (voor grondwater) zijn voorzieningen waarmee structurele grondwateroverlast wordt voorkomen. Onder openbare ontwateringsvoorzieningen vallen onder andere: oppervlaktewateren (zoals greppels, sloten, kanalen en vijvers), drainagenetwerken en IT-riolen (infiltratie en transport) waarbij de gemeente verantwoordelijk is voor het beheer. Ontwateringsvoorzieningen kunnen ook omgekeerd werken en in droge tijden water aanvoeren om grondwaterstanden op peil te houden. Openbare vuilwaterstelsels Een openbaar vuilwaterriool is een voorziening in beheer bij de gemeente voor het inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater; dat wil zeggen het afvalwater geproduceerd door huishoudens en al het water dat hier mee gemengd is zoals bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater en/of grondwater. Onder het openbare vuilwaterstelsel vallen gemengde riolen, dwa-riolen (droogweerafvoer), drukriolering en (vrijwel) alle transportleidingen. Overstort Een overstort is een (nood)uitlaat van een rioolstelsel. Overstorten treden in werking als de capaciteit van het gemengde rioolstelsel onvoldoende is om alle neerslag te verwerken. Randvoorziening Om de omvang en schade van riooloverstortingen te verminderen zijn diverse randvoorzieningen aangelegd bij de riooloverstorten.
De randvoorzieningen zijn uitgevoerd als bergbezinkbassin of bergbezinkleiding. Dit is een grote betonnen bak of leiding waarin afvalwater tijdelijk wordt geborgen. Als de bui is overgetrokken en het riool niet meer vol is, stroomt het hemelwater en het vervuilde slib terug het rioolstelsel in naar de zuivering. Door deze extra inhoud aan het rioolstelsel toe te voegen, daalt het aantal riooloverstortingen. Daarnaast is de voorziening zo ontworpen dat het verontreinigde slib zo veel mogelijk bezinkt. Het water dat alsnog overstort vanuit de randvoorziening op oppervlaktewater is relatief schoon. Relinen Het renoveren van een riool middels (bijvoorbeeld) een met kunsthars geïmpregneerde kous. Na reiniging wordt de kous in de te repareren streng aangebracht. Door of lucht of water in te pompen wordt het doek tegen de leidingwand gedrukt, waarna het doek aan de wand hecht. Bij deze methode behoeft de straat niet te worden opgebroken, wat een (kosten)voordeel oplevert ten opzichte van traditionele rioolvervanging. De restlevensduur van het op deze wijze gerepareerde riool is hoog. Regenwaterafvoer (rwa) Rwa is de afvoer van overtollig hemelwater. In tegenstelling tot dwa is er alleen sprake van rwa tijdens en na regenbuien. In gemengde rioolstelsels is het debiet (afvoerhoeveelheid) tijdens rwa-omstandigheden zeer groot t.o.v. de droogweerafvoer.
Hierdoor kan het rioolstelsel overbelast worden, hetgeen leidt tot overstortingen op oppervlaktewater en in extreme situaties tot waterhinder of zelfs -overlast. Rioolwaterwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) Het ingezamelde afval- en hemelwater wordt via rioolgemalen en persleidingen afgevoerd naar de rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI) in voor Sneek, Sloten, Bolsward, Harlingen en Balk en Warns. Hier wordt het rioolwater gezuiverd. Stichting RIONED Stichting RIONED is de koepelorganisatie voor de riolering en het stedelijk waterbeheer in Nederland. In RIONED participeren alle partijen die bij de rioleringszorg betrokken zijn: overheden (gemeenten, waterschappen, rijk en provincies), bedrijven (leveranciers, adviesbureaus, inspectiebedrijven en aannemers) en onderwijsinstellingen. Zij zijn de begunstigers van RIONED. Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
De belangrijkste taak van Stichting RIONED is het beschikbaar stellen van kennis aan de vakwereld. Dit doet RIONED door onderzoek, het bundelen van bestaande kennis en het op vele manieren informeren en bij elkaar brengen van professionals. RIONED signaleert problemen in de dagelijkse praktijk van de rioleringsbeheerder en kaart deze aan bij bestuurders en beleidsmakers. Ook informeert Stichting RIONED het brede publiek. Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) Het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) is sinds 2020 de opvolger van het (verbrede) Basisrioleringsplan (BRP) voor alle gemeentelijke watertaken, met daarin een beschrijving van de stedelijke watersystemen en het functioneren daarvan en een evaluatie van de gemeentelijke watertaken. Telemetrie Letterlij gebruikt voor het geheel aan apparatuur en communicatieverbindingen waarmee gegevens en signalen van kunstwerken (zoals pompen, schuiven en overstorten) worden doorgegeven. De meest bekende toepassing is het automatisch doorgeven van storingen die in rioolgemalen kunnen optreden. Telemetrie kan worden gebruikt voor storingsmeldingen (signalering en alarmering), verzameling van meetgegevens en voor besturing. Verbeterd gescheiden (riool)stelsel (vgs) Een verbeterd gescheiden stelsel is een gescheiden rioolstelsel waarbij het vuilwaterstelsel is gekoppeld met het regenwaterstelsel.
Bij gescheiden stelsels komt meegespoeld vuil van wegen en andere oppervlakken in het oppervlaktewater terecht. dit gebeurt met name aan het begin van een regenbui, na een droge periode. naar het vuilwaterriool en vandaar naar de rwzi. De koppeling is zo gemaakt dat alleen water van het regenwaterstelsel naar het vuilwaterstelsel kan stromen en niet andersom. Nadeel van verbeterd gescheiden stelsels is dat (op jaarbasis) relatief veel schoon regenwater wordt vermengd met vuil water en naar de RWZI wordt getransporteerd om te worden gezuiverd. Verbreed Gemeentelijk Riolering Plan (vGRP) Het vGRP beschrijft de beleidsvoornemens en bijbehorende maatregelen voor inzameling, transport en verwerking van stedelijk afval-, hemel- en grondwater voor een periode van 4 à 5 jaar. Het vGRP vertaalt de maatregelen in een kostendekkingsplan en geeft aan welke gevolgen dit heeft voor de rioolheffing. Het vGRP wordt ter vaststelling voorgelegd aan de raad. Vrijvervalrioolstelsel In de meeste rioolstelsels wordt water onder vrij verval afgevoerd. Dit betekent dat het water door de zwaartekracht van hoog naar laag stroomt. De term vrijvervalrioolstelsel wordt vaak gebruikt in tegenstelling tot drukrioolstelsels, waarbij het water wordt afgevoerd door pompen. WOZ-waarde De WOZ waarde is de waarde die wordt gegeven aan een woning of bedrijfsruimte.
Op de gemeentelijke belastingaanslag staat voor eigenaren vermeld wat de WOZ waarde van een pand is.
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
Bijlage B2-1 Tussenevaluatie GRP 2018-2022
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
Bijlage B2-2 Maatregelentabel GRP 2018-2022 Stand van zaken (januari 2022)
Nr. Omschrijving Afvalwaterzorgplicht A1 Aandachtsgebieden reiniging vastleggen op kaart en separaat reinigingsregime opstellen A2 Pompen en gemalen: beleid frequentie NEN keuringen, conformeren aan BRL en het aanstellen van een installatieverantwoordelijke A3 Riolering op particulier terrein: doel formuleren, pilot en beslismoment A4 Rioolvervanging en relining (inclusief eventueel extra RWA riool) Hemelwaterzorgplicht H1 Inventariseren gevoelige locaties voor wateroverlast (regionale klimaatstresstest) H2 Particuliere verantwoordelijkheden ten aanzien van scheiden van hemelwater en afvalwater meenemen in de voorlichting en (exploitatie) overeenkomsten. H3 Afkoppeling bij rioolvervanging H4 Specifieke maatregelen anticiperen op klimaatverandering (volgend uit H1).
Op basis van BRP, meldingen en registratie H5 Herberekeningen uitvoeren (indien daar aanleiding toe is) H6 Vastleggen afgekoppelde gebieden/ verharding H7 Communicatie over hemelwater op drukriolering H8 Ombouw verbeterd gescheiden stelsels naar gescheiden stelsels in woonwijken (onderzoek en maatregelen): Oer de Dolte (Workum), De Iendracht (IJlst), Burgwerd-Zuid (Burgwerd) H9 Gezamenlijk onderzoek KAS en het eventueel invoeren van een hemelwaterverordening H10 Maatregelen wateroverlast Bolsward H11 Maatregelen wateroverlast Heeg H12 Maatregelen wateroverlast Woudsend H13 Vervangen/relinen duikers Grondwaterzorgplicht G1 Monitoren (en bijplaatsen) peilbuizen bij meldingen/klachten G2 Monitoring grondwaterstanden m.b.t. relining G3 Beheer en onderhoud drainage G4 Maatregelen (structurele) grondwateroverlast G5 Meeleggen (cunet)drainage bij rioolvervanging Algemeen ALG1 (Financiële) tussenevaluatie GRP 2018-2022 ALG2 Jaarlijkse evaluatie / voortgangsnotitie rioleringszorg, zowel gepleegde investeringen, uitgevoerd werk als onderhouds- en beheerinspanningen. ALG3 Onderzoek naar consequenties bodemdaling op rioolvervanging ALG4 Klimaatbestendig en water robuust inrichten als integraal onderdeel van een gemeentelijke visie Klimaatadaptatie.
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
Jaar uitvoering
Status
2018
In uitvoering
2018
Moet nog worden opgepakt
2018-2019
Afgerond
2018-2022
Jaarlijks
2017-2018
Afgerond
planperiode planperiode 2018-2022
Jaarlijks
2018-2022 2018 2018-2019 2019
In behandeling In behandeling
planperiode
Risicodialoog en uitvoeringsprogramma Uitgevoerd Afgerond In behandeling Jaarlijks
2018-2020
Uitgevoerd
structureel structureel structureel structureel structureel
incidenteel Jaarlijks Jaarlijks Jaarlijks
2020 jaarlijks
Afgerond Jaarlijks
planperiode 2018-2019
onderdeel programma
Bijlage B2-3 Life-IP NAS project Life-IP NAS project Met het advies van 2 maart 2021 heeft het college ingestemd met de deelname van SWF aan het project LifeIP NAS. In dit advies is met betrekking tot de financiële aspecten aangegeven dat de gemeentelijke bijdrage (grotendeels) kan worden ingevuld met projecten. Life-IP is het programma van de Europese Unie voor de ontwikkeling en uitvoering van het Europese natuuren milieubeleid. De ministeries van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en van Infrastructuur en Waterstaat zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van LIFE in Nederland. Het programma ondersteunt ontwikkelings-, implementatie-, monitoring-, evaluatie- en communicatieprojecten op het gebied van onder meer natuur en biodiversiteit en klimaatadaptatie. Life-IP is een zogenaamd integraal project (IP) gericht op het versnellen (acceleratie) van klimaat adaptieve activiteiten. Deelname aan het Life IP NAS project betekent voor Súdwest-Fryslân een subsidiebijdrage vanuit de EU van ca. 4 ton Euro. Met de deelname krijgt SWF ook de mogelijkheid om deskundigheid op het gebied van klimaatadaptatie te bevorderen en te versterken. Het project heeft de volgende doelen: • • • •
Kennisdoorwerking en tools Bewustwording en besef van urgentie Governance en integrale aanpak Financiering en businessmodellen
De LIFE IP-aanpak biedt voor SWF goede mogelijkheden om concreet mee te doen in een Europese subsidieaanpak, met ook een breed scala aan nationale partners waar (zo nodig) samenwerking kan worden gezocht. Het sluit ook aan bij de gedachte om als SWF meer m.b.t. Europese projecten te profileren.
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
Bijlage B3-1
Wat wordt bekostigd uit de rioolheffing
Welke maatregelen bekostigt de gemeente uit de rioolheffing? Doel van de rioolheffing is om geld vrij te maken voor onder meer de inzameling en afvoer van afvalwater, de afvoer van hemelwater en het beheer van het grondwaterpeil. Met het oog op deze wettelijke gemeentetaken [zorgplichten] kunnen gemeenten belasting heffen voor: •
De inzameling en het transport van huishoudelijk- en bedrijfsafvalwater;
•
De zuivering van huishoudelijk afvalwater (zuiveringslasten worden door het Wetterskip geïnd);
•
De inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater, waaronder maatregelen op het gebied van DPRA-thema wateroverlast (zie hoofdstuk 4.2);
•
Het treffen van maatregelen om nadelige gevolgen van de grondwaterstand te voorkomen en te beperken voor de aan de grond gegeven bestemming, waaronder maatregelen op het gebied van DPRAthema droogte (zie hoofdstuk 4.2).
heffing niet aan te tonen. Het gaat om de kosten van de voorzieningen die worden verhaald bij maatregelen die de gemeente bij het realiseren van het GRP (Watertakenplan) onderneemt. De maatregelen hebben een collectief of individueel karakter. De gemeente moet aannemelijk (kunnen) maken dat de maatregelen van belang zijn voor het nakomen van de [Toelichting op de Modelverordening Riool- en Waterzorgheffing, VNG, september 2021].
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
Bijlage B3Klimaatverandering Door klimaatverandering ontstaat er een extra druk op het landschap. Het speelt een grote rol in de verandering van landschappen. Landschapszones schuiven erdoor op naar hogere breedte. Planten en diersoorten kunnen zich niet gemakkelijk aanpassen aan deze klimaatverandering. Dat verandert het landschap wezenlijk. En er zijn nog meer gevolgen van de opwarming van de aarde. In Súdwest-Fryslân hangt deze opgave onder ande kuststrook van de gemeente. Goed beheer van de waterkwantiteit en -kwaliteit is daarom van levensbelang voor het gebied. Dat geldt voor de veiligheid, gezondheid, leefbaarheid en duurzaamheid. Water is daarmee een belangrijke factor op sociaal, zoetwaterfunctie is daarnaast belangrijk. Dat in stand houden is een belangrijke, nationale opgave. De kwaliteit van het water Er mogen zo weinig mogelijk verontreinigingen in het water terechtkomen. En de ecologie in het water moet op orde zijn. Een evenwichtige plantengroei die past bij de functie en een gezonde en gevarieerde visstand versterken de landschappelijke kwaliteit. Dus ook de belevingswaarde van het water. Door klimaatverandering ontstaat er meer behoefte aan verkoeling op en aan het water. Ecologisch gezonde wateren zijn beter in staat weersextremen zoals hittestress op te vangen. Daardoor treden er minder snel problemen op zoals blauwalgengroei en botulisme in warme perioden.
Súdwest-Fryslân kijkt bij de klimaatopgaven voor het stedelijk gebied goed hoe om te gaan met het regenwater. Doel is dat dit zoveel mogelijk schoon in de grond of in het oppervlaktewater terechtkomt. Er geldt zoveel mogelijk een beperking voor gemengde riool overstorten. Wat betreft het vuilwater van de recreatievaart werkt Súdwest-Fryslân actief aan het verhogen van het bewustzijn van het omgaan met afvalwater. Bijvoorbeeld door het stimuleren van een betere inzamelstructuur voor afvalwater van de recreatievaart. De waterkwaliteit staat onder druk. Dat komt onder meer door verontreinigingen met medicijnresten, microverontreinigingen en zwerfafval (plastic soep). Súdwest-Fryslân wil samen met derden onze wateren schoonhouden. Via onze afvalinzamelingstaak leveren we een grote bijdrage. Dat vraagt ook iets van de inwoner. Met onze verantwoordelijkheid voor de bodem beschermt Súdwest-Fryslân de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater. Bijvoorbeeld door toe te zien op de naleving van regels voor opslag. Dat voorkomt lekkage naar het grond- en oppervlaktewater. De kwantiteit van het water Súdwest-Fryslân heeft in 2050 een robuust watersysteem. Dat is een systeem dat weinig hulp nodig heeft om te kunnen draaien. Het water is schoon, veilig en er is voldoende van. Verstedelijking en klimaatverandering vormen integrale taken voor waterbeheer.
Súdwest-Fryslân pakt die samen met andere opgaven (leefbaarheid, bodemdaling en gezondheid) op. Dit integraal oppakken is een uitdaging die kansen biedt. Daar hebben we elkaar voor nodig. Een heftige bui die theoretisch gemiddeld een keer in de vijf jaar voorkomt? Daarvan wil Súdwest-Fryslân op de (middel)lange termijn geen wateroverlast hebben. Bij zo'n bui mag er dan alleen sprake zijn van water op straat. In Súdwest-Fryslân scheiden we stromen afvalwater van stomen hemelwater. Dat gebeurt bij nieuwbouw en in gebieden waar ze hemelwater afkoppelen. Dat water gaat vaak via regenwaterriolen naar het oppervlaktewater. Wateroverlast voorkómen Daarnaast houdt Súdwest-Fryslân de inrichting van de openbare ruimte tegen het licht. Er zijn kansen voor verhouding goedkoop. Dit zorgt dan voor een flinke afname van het risico op wateroverlast. De gemeente liet als eerste stap hiertoe al Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
analyses uitvoeren met oppervlakkige afstroming. Die maken op basis van hoogteligging inzichtelijk wat de gevoelige plekken binnen de kernen zijn. Súdwest-Fryslân wil wateroverlast voorkómen. Die garantie daarop bestaat echter niet in alle (extreme) gevallen. Hoe versterk je de waterstructuur nog meer? Door de bergingscapaciteit uit te breiden met extra waterverbindingen en nieuw open water. Dit kan eventueel in combinatie met de ontwikkeling van nieuwe, natte graslanden. Bijvoorbeeld als onderdeel van de transitieopgave voor landbouw en natuur, rekening houdend met landschappelijke waarden. Hierbij is ook ruimtelijk beleid belangrijk. Hoe versterkt je water, natuurwaarden en economisch dragers zoals landbouw en recreatie? Door functies te combineren. Of juist door voldoende ruimte te geven voor verschillende functies. Súdwest-Fryslân geeft dus inhoud aan zowel de belevingswaarde, gebruikswaarde en toekomstwaarde van het water. Bijvoorbeeld door meer aandacht voor schoon en veilig water, door in te spelen op de klimaatopgaven, het versterken van de biodiversiteit, maar bijvoorbeeld ook door oevers openbaar te houden en te maken. Weerbaarheid De effecten van klimaatverandering zijn heel uiteenlopend en sterk afhankelijk van de plek op aarde. In Nederland leidt klimaatverandering tot hogere temperaturen, meer(extreme) neerslag, drogere zomers en een stijgende zeespiegel.
Het gaat daarbij niet alleen om geleidelijke veranderingen. Extreem weer, zoals hittegolven en forse regen- en hagelbuien, komt steeds vaker voor. Dat leidt tot meer schade en slachtoffers dan voorheen het geval was. Klimaatverandering heeft effect op de kernen, het landelijke gebied en de mensen die er wonen. Als we niets doen, neemt de schade toe. Súdwest-Fryslân gaat met betrokken partijen (zoals het Wetterskip Fryslân) aan de slag met een klimaatbestendige en water robuuste inrichting. Samen werken we aan een strategie. Die richt zich op het voorkomen van overlast van water en het voorkomen van hittestress en droogte. Uiteraard heeft de gemeente lang niet op alle factoren invloed. Voorkomen overlast van water wateroverlast om gebeurtenissen van beperkte omvang, zoals extreme regenbuien. Die kunnen wel plaatselijk grote hinder veroorzaken. Door de zeespiegelstijging komen de huidige zeekust-, IJsselmeer- en Waddenzeenatuur onder druk te staan. Dat betekent dat leefgebieden voor dieren en planten aantasten of verdwijnen. Daarnaast is er sprake van verzilting van landbouwgrond in combinatie met bodemdaling. Dat vraagt om het beperken en zo mogelijk voorkomen van overstroming en de gevolgen daarvan. Rijkswaterstaat en het Wetterskip Fryslân zijn verantwoordelijk voor het onderhouden en functioneren van de dijken en waterkeringen.
Zij zorgen er ook voor dat er voldoende water is in het gebied. Súdwest-Fryslân zorgt voor de juiste afvoer van het vuilwater en het overtollige regenwater. Zo zetten we met elkaar in op een robuust en veerkrachtig watersysteem voor 2050. Zie onder andere het Nationaal Water Programma 2022. Voorkomen van hittestress en droogte Binnen de grotere kernen en steden is het gemiddeld één graad warmer dan in een landelijke omgeving. Inwoners van steden hebben hierdoor meer last van hitte. De verwachting is dat de zomers alleen maar warmer worden. Door hitte kan de luchtverontreiniging toenemen. Mensen ervaren overlast van hitte en slapen. Kwetsbare groepen, vaak ouderen, hebben hier vaak extra last van. Ook uitval van arbeidskrachten, toename van ziektes en vervroegde sterfte zijn gevolgen van de warmte en slaaptekort. En wat denk je van de invasie van de eikenprocessierups? Over overlast gesproken. Die gedijt goed in het warmere klimaat. Súdwest-Fryslân heeft voor Sneek en Bolsward het effect van hitte in kaart gebracht. Hierbij valt op dat Bolsward gevoeliger is voor hittestress dan Sneek. De oorzaak hiervan is dat Bolsward op sommige plekken dichtere bebouwing kent dan Sneek.
Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027
Andere problemen als gevolg van toenemende hitte zijn de verdroging van natuurgebieden en een verminderde landbouwproductie. Extreme droogte kan zorgen voor een tekort aan zoet water. En ook aan verzilting aan de kust en tot ver in het land. Ook dit probleem is een belangrijk onderdeel van de strategie waaraan Súdwest-Fryslân samenwerkt met het Wetterskip. Omgevingsprogramma Klimaatadaptatie Aan de slag: leidende principes, strategieën en rollen Het werken aan een klimaatbestendig Súdwest-Fryslân in 2050 Om de genoemde ambitie en doelstellingen te halen, gaan we aan de slag aan de hand van de volgende vijf strategieën: 1.
Water- en klimaatbewustwording vergroten, zowel in- als extern.
2.
In de praktijk brengen van klimaatadaptatie door te werken aan de opgaven in onze gemeente. Integraal werken, zowel intern tussen teams als extern met verschillende partners.
3.
Verankeren van klimaatadaptatie in gemeentelijk beleid en handelen waardoor klimaatadaptatie een integraal onderdeel wordt van afwegingen.
4.
Participatie bevorderen. Met samenwerkingspartners en burgers werken aan (regionale) opgaven. Rolbewustheid is hier onderdeel van. Elk gebied heeft zijn eigen specifieke kenmerken, die leidend moeten zijn in de keuzes die we maken ten aanzien van klimaatadaptatie en de integrale afwegingen.
5.
Het benutten en versterken van de cyclus van kennis en monitoring.
Leidende (ontwerp) principes in ruimtelijke (her)ontwikkelingen Om invulling te geven aan bovengenoemde strategieën gebruiken we de volgende leidende (ontwerp) principes in ruimtelijke (her)ontwikkelingen:
•
Blauw en groen. Het behouden en versterken van bestaande groen / blauwe structuren;
•
Meervoudig ruimtegebruik gaat voor enkelvoudig. Om klimaatbestendige oplossingen die meer ruimte vragen mogelijk te maken;
•
Bergen duurzaam omgaan met hemelwater is dit de volgorde in afnemende voorkeur. Een afgeleide hiervan is de DroogteVoorraad vormen
•
Integrale aanpak. Wij handelen vanuit het leidende principe dat klimaatadaptatie integraal meegewogen wordt in keuzes over ruimtelijke ontwikkelingen, renovaties, gebruik van de bodem, etc.
•
Waterneutraal (en klimaatbestendig) bouwen bij nieuwe ontwikkelingen
Welke rollen kiest de gemeente in klimaatmaatregelen? Als gevolg van de hoge snelheid van klimaatverandering en de toenemende extremen zijn publieke en private partijen vaak onvoldoende voorbereid. Gevolg hiervan is een potentieel hoge maatschappelijke schade. De mate waarin de gemeente die zelf kan reduceren versus de rol die de gemeente kan vervullen als samenwerkingspartner voor andere partijen sluit aan op de acties en maatregelen in het programma. Hierin onderscheiden we voor onszelf vijf rollen: Stimuleren: Via voorlichting werken we aan bewustwording, Samenwerken (participatie): we gaan actief in gesprek met andere partijen, Faciliteren: we ondersteunen maatschappelijke initiatieven, bijvoorbeeld met kennis en subsidies, Regisseren: we nemen zelf maatregelen in de openbare ruimte of voert nader onderzoek uit en Reguleren: we stellen kaders (omgevingsplan) of dwingen maatregelen af (verordening). Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027