Bijlage V - Risico-inventarisatie
Tekst van het document
Regionaal Risicoprofiel 2022-2025 Veiligheidsregio Fryslân Bijlage a. Risico-inventarisatie
Copyright© Veiligheidsregio Fryslân
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, door middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevensbestanden of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Risico-inventarisatie Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Fryslân 2021
Inhoud 1.
2.
Inleiding ................................................................................................................. 7 1.1.
Doel ................................................................................................................. 7
1.2.
Methode .......................................................................................................... 7
Natuurlijke omgeving ............................................................................................. 8 2.1
2.1.1.
Mogelijke incidenttypen ............................................................................. 8
2.1.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................... 8
2.1.3.
Toekomstverwachting ................................................................................ 9
2.1.4.
Conclusie .................................................................................................. 9
2.2
Natuurbranden ............................................................................................... 10
2.2.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 10
2.2.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 10
2.2.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 10
2.2.4.
Conclusie ................................................................................................ 10
2.3
Extreem weer ................................................................................................. 11
2.3.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 11
2.3.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 11
2.3.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 14
2.3.4.
Conclusie ................................................................................................ 14
2.4
Aardbevingen ................................................................................................. 14
2.4.1.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 14
2.4.2.
Toekomstverwachting .............................................................................. 15
2.4.3.
Conclusie ................................................................................................ 16
2.5
Plaag en ongedierte ....................................................................................... 16
2.5.1.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 16
2.5.2.
Toekomstverwachting .............................................................................. 17
2.5.3.
Conclusie ................................................................................................ 17
2.6
Ziektegolf in geval van dierziekte .................................................................... 17
2.6.1.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 18
2.6.2.
Toekomstverwachting .............................................................................. 19
2.6.3.
Conclusie ................................................................................................ 19
2.7 3.
Overstromingen ............................................................................................... 8
Conclusie ....................................................................................................... 19
Gebouwde omgeving ........................................................................................... 21 3.1
Brand in kwetsbare objecten ........................................................................... 21
3.1.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 21
3.1.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 21
3.1.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 22
3.1.4.
Conclusie ................................................................................................ 22
3.2
3.2.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 22
3.2.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 22
3.2.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 23
3.2.4.
Conclusie ................................................................................................ 23
3.3 4.
Conclusie ....................................................................................................... 23
Technologische omgeving ................................................................................... 24 4.1
Incidenten met brandbare-/ explosieve stof in open lucht................................. 25
4.1.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 25
4.1.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 25
4.1.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 25
4.1.4.
Conclusie ................................................................................................ 26
4.2
Incidenten met giftige stof in open lucht .......................................................... 26
4.2.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 26
4.2.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 26
4.2.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 26
4.2.4.
Conclusie ................................................................................................ 26
4.3
Kernincidenten ............................................................................................... 27
4.3.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 27
4.3.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 27
4.3.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 28
4.3.4.
Conclusie ................................................................................................ 28
4.4 5.
Instorting in grote gebouwen en kunstwerken .................................................. 22
Conclusie ....................................................................................................... 28
Vitale infrastructuur ............................................................................................. 31 5.1.
Verstoring energievoorziening ........................................................................ 31
5.1.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 31
5.1.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 31
5.1.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 31
5.1.4.
Conclusie ................................................................................................ 32
5.2.
Verstoring drinkwatervoorziening .................................................................... 32
5.2.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 32
5.2.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 32
5.2.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 32
5.2.4.
Conclusie ................................................................................................ 32
5.3.
5.3.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 33
5.3.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 33
5.3.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 33
5.3.4.
Conclusie ................................................................................................ 33
5.4.
Verstoring telecommunicatie en ICT: uitval spraak- en datacommunicatie ........ 33
5.4.1.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 34
5.4.2.
Toekomstverwachting .............................................................................. 34
5.4.3.
Conclusie ................................................................................................ 34
5.5.
Verstoring/ uitval afvalverwerking ................................................................... 34
5.5.1.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 34
5.5.2.
Toekomstverwachting .............................................................................. 35
5.5.3.
Conclusie ................................................................................................ 35
5.6.
Verstoring voedselvoorziening: uitval distributie .............................................. 35
5.6.1.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 35
5.6.2.
Toekomstverwachting .............................................................................. 35
5.6.3.
Conclusie ................................................................................................ 35
5.7. 6.
Verstoring rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering .......................................... 33
Conclusie ....................................................................................................... 36
Verkeer en vervoer ............................................................................................... 37 6.1.
Luchtvaartincidenten ...................................................................................... 37
6.1.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 37
6.1.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 37
6.1.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 37
6.1.4.
Conclusie ................................................................................................ 38
6.2.
Incidenten op of onder water .......................................................................... 38
6.2.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 38
6.2.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 38
6.2.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 39
6.2.4.
Conclusie ................................................................................................ 39
6.3.
Verkeersincidenten op land ............................................................................ 39
6.3.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 39
6.3.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 39
6.3.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 39
6.3.4.
Conclusie ................................................................................................ 39
6.4.
6.4.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 40
6.4.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 40
6.4.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 40
6.4.4.
Conclusie ................................................................................................ 40
6.5. 7.
Conclusie ....................................................................................................... 40
Gezondheid .......................................................................................................... 42 7.1.
Bedreiging volksgezondheid ........................................................................... 42
7.1.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 42
7.1.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 42
7.1.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 43
7.1.4.
Conclusie ................................................................................................ 43
7.2.
Ziektegolf ....................................................................................................... 43
7.2.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 43
7.2.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 43
7.2.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 43
7.2.4.
Conclusie ................................................................................................ 44
7.3. 8.
Incidenten in tunnels ...................................................................................... 39
Conclusie ....................................................................................................... 44
Sociaal maatschappelijke omgeving ................................................................... 45 8.1.
Paniek in menigten, tijdens grote festiviteiten, concerten en demonstraties ...... 45
8.1.1.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 45
8.1.2.
Toekomstverwachting .............................................................................. 46
8.1.3.
Conclusie ................................................................................................ 46
8.2.
Verstoring openbare orde ............................................................................... 46
8.2.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 46
8.2.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 46
8.2.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 47
8.2.4.
Conclusie ................................................................................................ 47
8.3.
Terrorisme/ ernstige criminaliteit ..................................................................... 47
8.3.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 47
8.3.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 47
8.3.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 48
8.3.4.
Conclusie ................................................................................................ 48
8.4.
Persoon verward gedrag ................................................................................ 48
8.4.1.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 48
8.4.2.
Toekomstverwachting .............................................................................. 48
8.4.3.
Conclusie ................................................................................................ 48
8.5.
Conclusie ....................................................................................................... 48
1. Inleiding In dit document worden aan de hand van de maatschappelijke thema’s de risico’s binnen de regio Fryslân geïnventariseerd. Deze maatschappelijke thema’s zijn: 1. Natuurlijke omgeving 2. Gebouwde omgeving 3. Technologische omgeving 4. Vitale infrastructuur en voorzieningen 5. Verkeer en vervoer 6. Gezondheid 7. Sociaal-maatschappelijke omgeving Per veiligheidsthema wordt op basis van een uitgebreide inventarisatie het risicobeeld weergegeven. De inventarisatie heeft plaatsgevonden aan de hand van de landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel. Het gaat in dit hoofdstuk om de vraag: Wat kan ons overkomen? Welke soorten branden, rampen en crises kunnen zich in de regio en omliggende gebieden voordoen? Welke risicovolle situaties zijn er in de regio e n omliggende gebieden aanwezig? Welke toekomstige ontwikkelingen kunnen zich daarin voordoen? Het gaat hierbij alleen om een overzicht van risicovolle situaties met de daarbij behorende kwetsbaarheden die kunnen leiden tot een ramp, crisis of grote brand. Overige brandrisico’s, zoals ook is geadviseerd vanuit het landelijke project, vallen buiten het regionaal risicoprofiel. Deze risico’s zijn in een ander traject in beeld gebracht (Incidentrisicoprofiel Fryslân) en worden ook binnen dat kader verder dooron twikkeld.
1.1.
Doel
Bepalen welke crisis- en incidenttypen voor Friesland relevant zijn.
1.2.
Methode
1: Met behulp van indicatoren bepalen of het crisis-/ incidenttype voor Fryslân relevant is. 2: Door inzichtelijk te maken of er demografische en ruimtelijke ontwikkelingen de aankomende 4 jaar te zijn verwachten.
2. Natuurlijke omgeving De provincie Fryslân kenmerkt zich door haar uitgestrekte weidegronden, bossen, landbouwgronden, duingebieden en natuurlijk de Waddenzee , het IJsselmeer en de kenmerkende Friese Meren. De natuurlijke omgeving is dus een belangrijk aspect in deze open en groene provincie, zowel in het dagelijks leven als voor bijvoorbeeld toerisme. Binnen dit thema worden een zestal crisistypen onderscheiden. Hieronder z ullen deze typen één voor één kort omschreven worden.
2.1
Overstromingen
Een overstroming ontstaat als een onbeheersbare hoeveelheid water het land instroomt. Dit water kan overal vandaan komen, uit zee of uit binnenwateren zoals meren, vaarten of rivieren. Een zeedijk of een boezemkade kan bezwijken, een duin kan wegslaan of h et (zee)water kan bij een hevige storm over de dijken heenslaan. Bijkomende gevaren en problemen van een overstroming zijn de kans op uitval van bijvoorbeeld elektriciteit of gas en de mogelijkheid dat ziektes zich via het water gaan verspreiden. De impact van een (grote) overstroming is enorm. Het grondgebied is voor langere tijd niet bruikbaar, zeker als het een overstroming uit zee betreft. Van de Friese bevolking zal een groot gedeelte getroffen worden, waarbij onderscheid gemaakt kan worden tussen mensen die direct betrokken zijn en in ondergelopen gebied wonen tot mensen die op droge gronden wonen en familie/ kennissen hebben in het ondergelopen gebied. Bijkomend aspect voor hen die op droge gronden wonen is dat waarschijnlijk een beroep gedaan zal worden op allerlei vormen van onderdak. Ook de milieuschade zal aanzienlijk zijn. Bij een overstroming vanuit zee dient ook rekening gehouden te worden met de gevolgen in de regio Groningen. 2.1.1.
Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan overstromingen zijn: • Overstromingen uit zee; • Vollopen van de polder/ dijkdoorbraak; • Overstromingen door hoge rivierwaterstanden. 2.1.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is de faalkans per jaar op een overstroming in beeld gebracht. Uit de LIWO-kaart met de overstromingskansen blijkt dat een groot deel van Friesland kans loopt om te overstromen. Een groot gedeelte van de regio ligt op namelijk gelijke hoogte met, of net onder de zeespiegel. Fryslân heeft daarnaast ook een aantal buitendijkse gebieden. Rivieren van relevante grootte zijn niet aanwezig in de regio.
2.1.3. Toekomstverwachting Volgens het IPCC stijgt de zeespiegel tussen 2001 en 2100 met 26 tot 82 centimeter. Hierdoor wordt meer overloopgebied verwacht. De stijging is het gevolg van d e oplopende temperatuur, waardoor zeewater uitzet en ijs smelt. Regionale veranderingen in de zeespiegel kunnen sterk afwijken van het wereldgemiddelde. Ook de toekomstige veranderingen als gevolg van de opwarming van het klimaat zullen niet overal even groot zijn. Satellietmetingen laten zien dat het zeeniveau niet overal even hard stijgt. Langs de Nederlandse kus t heeft het zeeniveau de afgelopen eeuw gelijke tred gehouden met het wereldgemiddelde. 2.1.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttypen ‘overstroming uit zee’ en ‘vollopen van de polder/ dijkdoorbraak’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.
2.2
Natuurbranden
In Friesland zijn meerdere gebieden die aangemerkt kunnen worden als ‘natuurbrand gevoelig’. Het gaat dan met name om de gebieden in het zuidoosten van de provincie als ook om de Waddeneilanden. 2.2.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan natuurbranden zijn: • Bosbranden; • Heide, veen en duinbranden. 2.2.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is gekeken naar de onderstaande indicatoren. • Gebieden met gemengde bos en naaldbos; • Gebieden met Hoogveen en duingebied; • Natuurgebieden (bos/ heide/ duin) met een minimale (aaneengesloten) grootte van 100 hectare; • Slechte bereikbaarheid vanaf de vaste wal in relatie tot een hoge score in de Risico Inventarisatie Natuurbranden (RIN). Samen met de Friese natuurbeheerders zijn er 13 natuurgebieden in Friesland aangewezen die een verhoogd risico op een natuurbrand hebben en waarvan de exacte hoogte van het risico met de Risico Inventarisatie Natuurbranden (RIN) bepaald wordt. Deze gebieden worden in beperkte mate bepaald door heide, veen en duinen. 2.2.3. Toekomstverwachting Naar verwachting zullen er de komende vier jaar geen grote veranderingen plaatsvinden in de (omvang van) de grote natuurgebieden in de regio. Wel wordt bij deze 13 gebieden een gebiedsgerichte aanpak natuurbrandbeheersing uitgevoerd vanuit Brandweer Fryslân.
Deze heeft als doel om het aanwezige risico op natuurbrand te verkleinen. Tot slot is droogte relevant, omdat het de kans op een natuurbrand vergroot. Het KNMI stelt dat er een kans aanwezig is dat het in de toekomst droger wordt. In twee van de vier klimaatscenario’s uit 2014 wordt Nederland droger. De andere twee scenario’s geven niet of nauwelijks toename van droogte. Er wordt momenteel veel onderzoek gedaan om meer inzicht te krijgen in de kans op drogere zomers in de toekomst. Wat zeker is, is dat Zuid Europa droger wordt en Noord-Europa natter. Nederland zit daar precies tussenin en het kan nog beide kanten op gaan. 2.2.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttype ‘bosbranden’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.
2.3
Extreem weer
De impact van extreem weer varieert van een toenemend aantal sterfgevallen bij extreme hitte of kou terwijl door langdurige mist of ijzel delen van het dagelijks leven stil kunnen komen te liggen. Storm kan de gehele regio treffen, terwijl een windhoos vrij plaatselijk kan zijn. Bij zowel extreme kou als bij storm zijn effecten op de infrastructuur te verwachten die een verstoring van het dagelijks leven tot gevolg kunnen hebben. Een hittegolf kan ook effect hebben op de watervoorziening en mogelijk ook voor de landbouw (beperking sproeiwater). 2.3.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan extreem weer zijn: • Een koudegolf, sneeuw en ijzel; • Een hittegolf; • Storm en windhozen; • Aanhoudende laaghangende mist. 2.3.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren in beeld gebracht: • Aantal sneeuwdekdagen per jaar; • Aantal vorstdagen per jaar; • Aantal ijsdagen per jaar; • Aantal tropische dagen per jaar; • Aantal hittegolven per jaar. Voor aanhoudende laaghangende mist is nog geen goede indicator beschikbaar. Uit de indicatoren gerelateerd aan een koudegolf, sneeuw en ijzel blijkt dat het aantal witte dagen flink afneemt. De laatste jaren ligt het aantal dagen onder de 10. Ook is de trend dat het aantal vorstdagen en ijsdagen per jaar afneemt.
Uit zowel een grafiek met daarin het aantal hittegolven per jaar (≥ 5 dagen met ≥ 25 graden) als de grafiek met daarin het aantal tropische dagen valt af te lezen dat het aantal hittegolven toeneemt.
Kijkende naar het incidenttype storm en windhozen valt op dat in het verleden soms jaren voorkwamen met op 4 dagen een officiële zware storm. Dit aantal dagen zien we tegenwoordig niet meer, maar het aantal zware stormen neemt niet af.
2.3.3. Toekomstverwachting Klimaatverandering is een continu (langzaam) proces . De komende vier jaar worden er echter geen grote veranderingen verwacht en is het aannemelijk dat de geschetste trend aanhoudt. 2.3.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttypen ‘koudegolf, sneeuw en ijzel’, ‘hittegolf’ en ‘storm en windhozen’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.
2.4
Aardbevingen
Tot een magnitude van 5 zal een aardbeving weinig schade tot gevolg hebben. Het kan zijn dat je het gevoel hebt dat er een vrachtwagen langs rijdt en in sommige ge vallen zullen lichte voorwerpen bewegen. Als de aardbeving krachtiger wordt dan magnitude 5, dan zullen de gevolgen groter zijn in de vorm van schade en slachtoffers. Door een aardbeving kunnen gebouwen behoorlijk beschadigd raken. Bij kleine aardbevingen kunnen er scheurtjes in muren ontstaan, of kleine delen van het gebouw afbreken. Als de aardbeving groter wordt, dan kunnen grote scheuren in muren ontstaan, de schoorsteen kan afbreken en dakpannen kunnen wegglijden. Als de aardbeving erg sterk is, dan kunnen constructieve onderdelen van daken en vloeren het begeven of het gebouw kan helemaal instorten. Buiten de directe schade aan gebouwen kan het ook zijn dat er brand ontstaat (bijvoorbeeld door een gebroken gasleiding), of dat het gebouw onder water komt te staan als een waterleiding breekt. 2.4.1. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is het aantal aardbevingen uit het verleden binnen Fryslân in beeld gebracht (bron: NAM).
Aantal aardbevingen tussen 1986 en 2021
Aantal aanbevingen in friesland 3
2
1
2020
2018
2016
2014
2012
2010
2008
2006
2004
2002
2000
1998
1996
1994
1992
1990
1988
1986
0
Af te lezen valt dat het aantal bevingen is toegenomen, maar dat deze niet systematisch voorkomen. Bijna alle bevingen hadden een kracht tussen de magnitude 1,0 en 2,0. Eén aardbeving had een kracht van magnitude 2,8. Vanaf magnitude 1,5 is de aardbeving voelbaar. Vanaf magnitude 2,0 zullen hoogstens enkele (zeer) lichte objecten kunnen bewegen, maar vrijwel nooit is er enige vorm van schade. Om deze redenen is dit crisistype voor Fryslân niet relevant. 2.4.2. Toekomstverwachting Het crisistype aardbeving zou in de toekomst mogelijk relevant kunnen worden voor de regio. Er worden al aardbevingen gemeten in Fryslân. Dit zou in de toekomst door kunnen zetten. Aardbevingen kunnen namelijk veroorzaakt worden door gaswinningen. Dit is ook de oorzaak van de vele aardbevingen in Groningen. Ook in Fryslân zijn er gasvelden en gaswinlocaties aanwezig. Bij de gemeente Smallingerland ligt zelfs een groot veld. In de onderstaande afbeeldingen zijn in lichtgroen de aardgasvelden aangegeven.
2.4.3. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype voor het risicoprofiel van Fryslân niet relevant.
2.5
Plaag en ongedierte
Gezien het landelijke en open karakter van de provincie waarbij een groot deel van het grondgebied wordt gebruikt in de landbouw en veeteelt kan ongedierte voor behoorlijke overlast zorgen. Binnen dit incidenttype worden overlast van onder andere ratten, boktorren en eikenprocessierupsen gewogen. Van dier op mens overdraagbare (dier)ziekten worden binnen het thema ‘gezondheid’ nader uitgewerkt. De impact van ongedierte kan verschillen. Van (lokale) overlast van bijvoorbeeld de eikenprocessierups tot wijdverspreide schade door toedoen van muizen of ratten aan akkers en landerijen. Met name de processierups is de laatste jaren aan een gestage opmars door Nederland bezig en leidt steeds vaker tot o ngemak. Contact met de brandharen van de rups kan leiden tot irritatie van de huid, ogen, keel en luchtwegen. Ook kunnen er ontstekingen van het slijmvlies van de neus, keel en luchtwegen ontstaan. 2.5.1. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is gekeken naar het aantal meldingen eikenprocessierups. Hierdoor krijg je een goed beeld van waar de problemen met de processierups het grootst zijn (bron: zorgwijzer.nl).
Tot op heden zijn het aantal voorvallen in Friesland nog beperkt. Ook omdat de impact van de processierups zich beperkt tot ongemak, is deze vorm van ‘plaag en ongedierte’ niet relevant. 2.5.2. Toekomstverwachting Er is in 2019 sprake van een enorme toename van het aantal eikenprocessierupsen in vergelijking tot voorgaande jaren. En in de opvolgende zal het aantal rupsen (en de overlast) waarschijnlijk nog hoger zijn, verwachten biologen. Rupsen verpoppen zich namelijk tot vlinder. Iedere vlinder die paart, zet in een nazomer 20 tot 50 stukken eipakketten af op de boom. Deze overwinteren op de takken van de eiken. In het voorjaar komen de eitjes met nieuwe rupsen uit. De populatie rupsen groeit op deze manier nog sneller. Daarnaast zijn er nog veel oude nesten van processierupsen. De brandharen die in de nesten liggen kunnen nog jarenlang voor overlast bl ijven zorgen. Op lange termijn gaat de processierups niet meer weg. Er is veel tijd en geld nodig om de rups te bestrijden. Er moet het hele jaar gewerkt worden aan preventieve bestrijding. Ook de processievlinders moeten aangepakt worden, zodat deze geen nieuwe eitjes kunnen leggen. 2.5.3. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype voor het risicoprofiel van Fryslân niet relevant.
2.6
Ziektegolf in geval van dierziekte
Ook wanneer een dierziekte niet direct overdraagba ar is op de mens, kan de impact van een wijdverspreide dierziekte in de regio impact hebben op de inwoners. Hierbij valt te denken aan economische schade voor veebedrijven en leveranciers, maar ook aan het
afsluiten van wegen en gebieden voor (gemotoriseer d) verkeer. De impact is relatief beperkt. 2.6.1. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn ten eerste de CBS-gegevens over het aantal veebedrijven en stuks (pluim)vee in de provincie inzichtelijk gemaakt. De trend van de afgelopen jaren is dat de aantallen afnemen.
Kijkende naar de dierziekten die die in Nederland/ Fryslân een rol hebben gespeeld zijn de varkenspest, de vogelgiep, Q-koorts, BSE en MKZ relevant. De vogelgriep is een dierziekte dat op dit moment (2021) nog binnen Fryslân voorkomt. Dit blijkt uit de onderstaande kaart met daarop de bedrijven waarbij in 2020 vogelgriep is geconstateerd. Sinds 22 oktober 2020 zijn er op verschillende plaatsen met vogelgriep besmette vogels gevonden. Sinds 23 oktober 2020 moeten bedrijven pluimvee binnenhouden (ophokplicht).
Ook de Q-koorts, een infectieziekte voor mensen met als bron melkgeiten en melkschapen, komt nog regelmatig in Nederland voor. 2.6.2. Toekomstverwachting Momenteel dreigt de Afrikaanse varkenspest (AVP). Zowel gehouden varkens als wilde zwijnen worden ziek en sterven. In verschillende Europese landen, waaronder Polen en Roemenië is de ziekte aangetroffen en zijn duizenden varkens het slachtoffer. Ook Nederland bereidt zich voor op de komst van AVP, die een grote impact zou kunnen betekenen voor de Nederlandse varkens. Mensen zijn niet vatbaar voor de ziekte, maar kunnen het virus wel verspreiden. Er is nog geen vaccin voor deze variant van het virus (bron: Compassion in world farming). 2.6.3. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype voo r het risicoprofiel van Fryslân niet relevant.
2.7
Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de onderstaande crisis- en incidenttypen voor het risicoprofiel van Fryslân relevant . Een aantal incidenttypen zal niet nader uitgewerkt worden door een beperkte aanwezigheid van indicatoren of beperkte impact op de regio in verhouding ten opzichte van de andere incidenttypen. Crisistype
Overstromingen
Incidenttype Overstroming door hoge rivierwaterstanden Overstroming vanuit zee Overstroming polder
Scenario Nee, geen rivieren van voldoende omvang in de regio Ja, zeer relevant Ja, zeer relevant
Bosbrand Natuurbranden Heide, veen- en duinbrand Koudegolf, sneeuw en ijzel Hittegolf Extreem weer
Storm, windhozen Aanhoudend laaghangende mist
Plagen
Ongedierte
Dierziekten
Ziektegolf
Ja, natuurgebieden aanwezig Nee, relatief beperkte aanwezigheid/ impact Ja, relevant Ja, relevant Nee, relatief beperkte impact Nee, relatief beperkte impact Nee, relatief beperkte impact Nee, relatief beperkte impact
3. Gebouwde omgeving Bij de crisistypen die vallen onder de gebouwde omgeving, gaat het om grote incidenten in gebouwen met daaraan gekoppeld het aantal aanwezigen (of de mate van zelfredzaamheid van de aanwezigen). Bij deze incidenttypen is het ook van belang om te kijken naar het grote oppervlakte/ uitgestrektheid van Fryslân en de aanwezigheid van de Waddeneilanden, omdat de aard en omvang van de effecten van een incident ook een relatie kan hebben met de uitgestrektheid en de bereikbaarheid (geïsoleerde ligging en moeilij ke bereikbaarheid).
3.1
Brand in kwetsbare objecten
Dit crisistype gaat over branden en incidenten met veel rookontwikkeling of giftige dampen in gebouwen waarbinnen zich veel mensen kunnen bevinden. De impact van een (grote) brand in een kwetsbaar object strekt zich verder uit dan alleen de (in)direct getroffenen die bij dit object betrokken zijn, zoals bijvoorbeeld bewoners van zorginstellingen en hun families. Een grote brand in bijvoorbeeld een zorginstelling kan regionale of zelfs landelijke gevolgen hebben al naar gelang de oorzaak/ effecten van de brand. Landelijk is er een tendens te zien in het ontstaan van steeds meer branden in gebouwen met verminderd- of niet-zelfredzame personen, welke volgens de definities uit het Bouwbesluit 2012 niet vallen onder de ‘woonfunctie voor zorg’. Volgens deze definitie vallen hieronder alleen de woonfuncties waarbij aan de bewoners professionele zorg wordt verleend met een vanuit het zorgaanbod georganiseerde koppeling tussen wonen en zorg en een daarvoor bestemde en uitgeruste woning. 3.1.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan branden in kwetsbare objecten zijn: • Brand in gebouwen met niet of verminderd zelfredzame personen; • Brand in gebouwen met een grootschalige publieksfunctie; • Brand in dichte binnensteden; • Brand in bijzonder hoge gebouwen (>25 meter) of ondergrondse bebouwing. 3.1.2.
Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren in beeld gebracht: • # gebouwen met niet of verminderd zelfredzame personen; • # gebouwen met een grootschalige publieksfunctie; • # binnensteden, bepaald volgens de methodiek dekkingsplan 2.0; • # bouwwerken > 25 meter. Op het moment zijn er circa 1.000 gebouwen in Fryslân met niet of verminderd zelfredzame personen. Het aantal gebouwen met een grootschalige publieksfunctie zit op 600, met circa 20 gebouwen waar meer dan 1.000 mensen in kunnen. Binnen Fryslân zijn
13 (oude) binnensteden. Er is maar slechts 1 bijzonder hoog gebouw in Fryslân aanwezig. Het incidentrisicoprofiel van Brandweer Fryslân heeft een specifieke uitwerking van het gebouwbrandrisico. 3.1.3. Toekomstverwachting Op korte termijn (4 jaar) worden geen grote veranderingen verwacht op dit thema. Voor de lange termijn is de toenemende vergrijzing een aandachtspunt. 3.1.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttypen ‘brand in gebouwen met niet of verminderd zelfredzame per sonen’, ‘brand in gebouwen met een grootschalige publieksfunctie’ en ‘brand in dichte binnensteden’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.
3.2
Instorting in grote gebouwen en kunstwerken
Bij dit incidenttype ligt de nadruk op het aanwezig zijn van mensen tijdens het instorten van gebouwen. De oorzaak kan divers zijn (van aardschokken en gaslekkages tot terroristische aanslagen). Daarnaast valt op dat er de laatste jaren een stijgende lijn waarneembaar lijkt in moedwillige gaslekkages in woningen. Bij derg elijke incidenten dreigen bewoners bijvoorbeeld met zelfmoord/ een explosie. De impact van de instorting van een gebouw zijn groot. Afhankelijk van de omvang van het gebouw en de functie ervan kan de impact een regionale of zelfs landelijke schaal krijgen. 3.2.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan instortingen z ijn: • Instorting door explosies; • Instorting door gebreken in de constructie of fundering. 3.2.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren in beeld gebracht: • Brand in gebouwen met niet of verminderd zelfredzame personen; • Brand in gebouwen met een grootschalige publieksfunctie; • Brand in bijzonder hoge gebouwen (>25 meter) of ondergrondse bebouwing. Op het moment zijn er circa 1.000 gebouwen in Fryslân met niet of verminderd zelfredzame personen. Het aantal gebouwen met een grootschalige publieksfunctie zit op 600, met circa 20 gebouwen waar meer dan 1.000 mensen in kunnen. Er is maar slechts 1 bijzonder hoog gebouw in Fryslân aanwezig.
Deze gebouwen hebben een extra relevantie ten aanzien van dit crisistype (BAG gegevens 2020). Omdat de voorbeelden zoals beschreven in de inleiding van dit crisistype ook in en rond Fryslân plaatsgevonden hebben de laatste jaren, is ervoor gekozen instorting door explosies specifiek te benoemen in het risicoprofiel.
3.2.3. Toekomstverwachting Er zijn geen aanwijzingen die duiden op grote veranderingen de komende jaren. 3.2.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttype ‘instorting door explosie’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.
3.3
Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de onderstaande crisis- en incidenttypen voor het risicoprofiel van Fryslân relevant. Een aantal incidenttypen zal niet nader uitgewerkt worden door een beperkte aanwezigheid van indicatoren of beperkte impact op de regio. Crisistype
Branden in kwetsbare objecten
Incidenttype Brand in gebouw met niet of verminderd zelfredzame personen Brand in gebouw met een grootschalige publieksfunctie Brand in bijzonder hoge gebouwen of ondergrondse bebouwing Brand in dichte binnensteden
Instorting in grote gebouwen en kunstwerken
Instorting door explosie Instorting door gebreken constructie of fundering
Scenario Ja, meer dan 1.000 relevante objecten Ja, veel publieksgebouwen/ evenementen Nee, met 1 gebouw slechts zeer beperkt relevant Ja, aantal dichte binnensteden Nee, minder relevant Nee, minder relevant
4. Technologische omgeving Onder de technologische omgeving vallen risico’s die horen bij inrichtingen met gevaarlijke stoffen en transport van gevaarlijke stoffen (bijvoorbeeld explosiegevaar of ontsnappen toxische stoffen) van. Voor het risicobeeld zijn alle inrichtingen en transportroutes geïnventariseerd die op de (professionele) risicokaart zijn opgenomen. Niet Bevi-inrichtingen zijn dus ook meegenomen bij deze risico-inventarisatie. De ondergrens van de inventarisatie is dan ook het Registratiebesluit. Het Friese risicoprofiel met betrekking tot de technologische omgeving is weergegeven in de onderstaande tabel. Op de (professionele) risicokaart is de ligging van deze risicobronnen weergegeven. In de Bijlage ‘Uitwerking risicobeelden per gemeente en gebieden’ is een nadere specificatie opgenomen per gemeente.
Stationaire inrichtingen: # BRZO-inrichtingen: # LPG-tankstations: # opslagen van verpakte gevaarlijke stoffen: # overige risicovolle objecten (brandbaar/ explosief): # defensie-inrichtingen (munitie etc.): # vuurwerkinrichtingen: Transport van gevaarlijke stoffen over de weg:
Transport van gevaarlijke stoffen over het water:
Transport van gevaarlijke stoffen over het spoor:
Er zijn stationaire inrichtingen met een plaatsgebonden risicocontour 10 -6 in Fryslân aanwezig. Aanwezig Aanwezig Aanwezig Aanwezig Aanwezig Aanwezig Er is een basisnet weg in Fryslân aanwezig. Er is geen plaatsgebonden risicocontour 10 -6 aanwezig rondom de weg. De kans is daarmee laag. Er is een basisnet water in Fryslân aanwezig op het Prinses Margrietkanaal en langs de Noordzeekust (de TEN-T route). Er is geen basisnet spoor in Fryslân aanwezig. Vervoer kan echter incidenteel voorkomen op het traject Meppel-LeeuwardenGroningen als het traject MeppelGroningen niet gebruikt kan worden. Er is geen plaatsgebonden risicocontour 10 -6 aanwezig
Transport van gevaarlijke stoffen in buisleidingen:
4.1
rondom het spoor. De kans is daarmee laag. Er zijn hogedruk transportleidingen voor aardgas in Fryslân aanwezig. Er zijn plaatsgebonden risicocontouren 10 -6 aanwezig.
Incidenten met brandbare-/ explosieve stof in open lucht
Dit crisistype omvat incidenten met explosieve en brandbare stoffen voor zover daarbij buiten de directe plaats incident slachtoffers kunnen vallen. Het gaat hierbij om incidenten in de open lucht. Een dergelijk incident met brandbare en/of explosieve stoffen kan leiden tot een aanzienlijk aantal slachtoffers. Dit is afhankelijk van de locatie en het tijdstip van het incident. Ook wordt schade aan milieu en gebouwen in deze niet uitgeslote n. 4.1.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan brandbare-/ explosieve stof zijn: • Incident vervoer weg; • Incident vervoer water; • Incident spoorvervoer; • Incident transport buisleidingen; • Incident stationaire inrichting. 4.1.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is gekeken naar het risicoprofiel dat is opgenomen in de inleiding van dit hoofdstuk. Hieruit blijkt dat er in Fryslân stationaire inrichtingen aanwezig zijn en er transport in buisleidingen plaatsvindt met brandbare/ explosieve stoffen. Beiden hebben een plaatsgebonden risico, hetgeen betekend dat er een kans aanwezig is. 4.1.3. Toekomstverwachting In de nabije toekomst worden kleine verschuivingen in het aantal risicobronnen verwacht . Mogelijk zal het gebruik van alternatieve brandstoffen een verandering met zich mee kunnen brengen.
Door de energietransitie komen er steeds meer bedrijven die alternatieve brandstoffen maken en opslaan. Hierbij valt te denken bijvoorbeeld waterstof en LNG. Daarnaast wordt waterstof meer en meer als energiebron gebruikt. Zowel voor particulieren (voertuigen) als private partijen (industrie) wordt een toename in het gebruik verwacht. De productie, transport en opslag brengt risico’s met zich mee. Daarnaast is er sprake van een trend dat energie gebufferd moet worden. Opgewekte energie door wind en zon die niet direct gebruikt wordt, kan worden opgeslagen in (buurt)batterijen of in andere energiedragers. Voorbeeld hierbij is dat door elektrolyse waterstof wordt geproduceerd met zon of windenergie en opgeslagen voor gebruikt op een ander (piek)moment.
4.1.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttype n ‘incident transport over het water’ en ‘incident stationaire inrichting’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.
4.2
Incidenten met giftige stof in open lucht
Bij dit crisistype gaat het om incidenten met giftige stoffen die zich (snel) via de lucht kunnen verspreiden. Het gaat hierbij expliciet niet om incidenten in besloten ruimten, omdat de effecten daarvan anders zijn. Een dergelijk incident met toxische stoffen in de open lucht kan leiden tot een aanzienlijk aantal slachtoffers. Dit is afhankelijk van d e locatie en het tijdstip van het incident. Ook wordt schade aan milieu in deze niet uitgesloten. 4.2.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan een giftige stof zijn: • Incident vervoer weg; • Incident vervoer water; • Incident spoorvervoer; • Incident transport buisleidingen; • Incident stationaire inrichting. 4.2.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is gekeken naar het risicoprofiel dat is opgenomen in de inleiding van dit hoofdstuk. Hieruit blijkt dat er in Fryslân stationaire inrichtingen met giftige stoffen aanwezig zijn en die een plaatsgebonden risicocontour hebben. 4.2.3. Toekomstverwachting In de nabije toekomst worden kleine verschuivingen in het aantal risicobronnen verwacht. Grote veranderingen zijn echter niet waarschijnlijk. Mogelijk zal het gebruik van alternatieve brandstoffen een verandering met zich mee kunnen brengen.
Ook het gebruik van (Lithium-ion) accu’s zal groter worden in de toekomst doormiddel van buurtbatterijen, bij het instabiel raken hiervan zullen er veel giftige stoffen vrijkomen. 4.2.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttype ‘incident stationaire inrichting’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.
4.3
K ernincidenten
Een kernincident is een ongeval waarbij radioactieve stoffen en/of ioniserende straling vrijkomen. Bij een bijzonder ernstig ongeval, waarbij de gezondheid van grote aantallen mensen in een aanzienlijk gebied rond de installatie in gevaar komt, spreekt men van een kernramp. Een kernongeval kan verschillende vormen aannemen, onder meer: • een kernsmelting; • onbedoeld vrijkomen van radioactieve stoffen bij transport daarvan; • onbedoeld kritisch worden van een (reactor)opstelling of materiaal in een opwerkingsfabriek; • onbedoelde blootstelling aan een radioactieve bron. Bij blootstelling aan ioniserende straling bestaan er gezondheidsrisico's. Dit komt doordat de ioniserende werking van straling in lichaamscellen DNA-schade kan veroorzaken. 4.3.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke kernincidenten zijn: • Incident A-objecten: met of nabij centrales | ongeval scheepvaart met kernenergie en nucleair defensiemateriaal; • Incident B-objecten: vervoer grote eenheden radioactief materiaal | overige nucleaire faciliteiten brandklasse i | nucleaire faciliteiten brandklasse ii | overig vervoer en gebruik nucleaire materialen; • Incident militair terrein en transporten nucleaire materiaal. 4.3.2.
Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is allereerst gekeken naar het aantal A-objecten (= kernreactoren) en de daarbij horende evacuatie- en schuilzone. Deze zijn in Fryslân niet aanwezig. Wel ligt het in een voorbereidingszone van de kerncentrale in Emsland. Binnen dergelijke zones voorziet de overheid in bijvoorbeeld in een jodiumdistributieplan, waardoor er altijd voldoende jodiumpillen van tevoren uitgedeeld kunnen worden als er iets met deze kernenergiecentrale aan de hand is.
Ook is gekeken naar het aantal B-objecten in de regio. B-objecten zijn bedrijven en inrichtingen die gebruik maken van radioactieve bronnen voor industriële processen of toepassingen, die radioactieve bronnen opslaan of die radioactieve bronnen gebruiken voor onderzoeksdoeleinden. Ook ziekenhuizen behoren tot de categorie B -objecten, vanwege het radioactief materiaal dat daar gebruikt wordt voor de behandeling van patiënten en het stellen van diagnoses. In Fryslân zijn er ziekenhuizen aanwezig waar met dergelijke materiaal wordt gewerkt. De scenario’s bij de ziekenhuizen zijn echter dermate klein dat deze niet relevant zijn voor het regionaal risicoprofiel. Er is een kleine hoeveelheid vergunde B-objecten in de regio aanwezig. Er zijn geen (grote) inrichtingen aanwezig waar gewerkt wordt met radioactief materiaal. 4.3.3. Toekomstverwachting Naar verwachting vinden er de komende jaren geen grote veranderingen plaats in het kader van gebruik van radioactief materiaal in de regio. 4.3.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttypen voor het risicoprofiel van Fryslân niet relevant.
4.4
Conclusie
Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de onderstaande crisis- en incidenttypen voor het risicoprofiel van Fryslân relevant . Een aantal incidenttypen zal niet nader uitgewerkt worden door een beperkte aanwezigheid van
indicatoren of beperkte impact/ relevantie op de regio in verhouding tot andere incidenttypen. Crisistype
Incidenten met brandbare/explosieve stoffen in de open lucht
Incidenttype Incident transport over de weg Incident transport over het water Incident transport over het spoor Incident transport buisleidingen Incident stationaire inrichtingen Incident transport over de weg Incident transport over het water
Incidenten met giftige stoffen in de open lucht
Kernincidenten
Incident transport over het spoor Incident transport buisleidingen Incident stationaire inrichtingen Incident A-objecten: centrales Incident A-objecten: nabije centrales grensoverschrijdend Incident A-objecten: scheepvaart met kernenergie en nucleair defensiemateriaal Incident B-objecten: vervoer grote eenheden radioactief materiaal Incident B-objecten: overige nucleaire faciliteiten brandklasse i Incident B-objecten: nucleaire faciliteiten brandklasse ii Incident B-objecten: overig vervoer en gebruik nucleaire materialen
Scenario Nee, kleine kans Ja, relevant. Nee, kleine kans (alleen incidenteel vervoer mogelijk) Nee, kleine kans Ja, relevant. Nee, kleine kans Nee, kleine kans Nee, kleine kans (alleen incidenteel vervoer mogelijk) Nee, kleine kans Ja, relevant. Nee Nee (wel preparatiezone)
Nee
Nee
Nee Nee (hoewel wel kleine hoeveelheden vergund bij o.a. ziekenhuizen) Nee (slechts kleine hoeveelheden vergund)
Incident militair terrein en transporten nucleaire materiaal
Nee onbekend
5. Vitale infrastructuur Bij vitale infrastructuur gaat het om producten, diensten en de onderliggende processen die, als zij uitvallen, maatschappelijke ontwrichting kunnen veroorzaken. Dat kan zijn, omdat er sprake is van veel slachtoffers en grote economische schade, dan wel wa nneer het herstel zeer lang gaat duren en er geen reële alternatieven voorhanden zijn, terwijl deze producten en diensten onmisbaar zijn. In dit hoofdstuk komen de zes crisistypen aan bod die te maken hebben met de vitale infrastructuur binnen Fryslân.
5.1.
V erstoring energievoorziening
Uitval van elektriciteitsvoorzieningen kan gevolgen hebben, variërend van maatschappelijke ontwrichting tot fysieke gevolgen voor kwetsbare groepen binnen de samenleving. Vaak blijft de uitval van elektriciteit beperkt tot wijk en, dorpen en soms enkele gemeenten. Zelden worden er grote landsdelen getroffen, daarnaast is de uitval van elektriciteit vaak van korte duur. De uitval van olie - en gasvoorzieningen komt maar zelden voor. De impact van uitval van energievoorzieningen hebben te maken met de duur van de uitval. Korte uitval van energievoorzieningen (minder dan 4 uren) komen relatief veel voor en hebben een relatief kleine impact. Wanneer er sprake is van een langere uitval, is de impact groter. Hierin speelt ook de tijd van het jaar een grote rol. 5.1.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan verstoring in de energievoorziening zijn: • Uitval olievoorziening; • Uitval gasvoorziening; • Uitval elektriciteitsvoorziening. 5.1.2. Mate van relevantie in Fryslân Voor dit crisistype zijn geen goede indicatoren beschikbaar om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is. Fryslân wordt daartegen wel van de genoemde energievormen voorzien en de incidenttypen zijn daarom wel een mogelijkheid.
De uitval van de olievoorziening is een incidenttype dat een nationaal probleem zal zijn en waarvan geen ernstige incidenten vanuit het verleden bekend over zijn. 5.1.3. Toekomstverwachting Er zijn de komende beleidsperiode geen grote veranderingen te verwachten op dit thema.
5.1.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttypen ‘uitval gasvoorziening’ en ‘uitval elektriciteitsvoorziening’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.
5.2.
Verstoring drinkwatervoorziening
Binnen dit crisistype gaat het om een verstoring van de levering of kwaliteit van het drinkwater binnen Fryslân. Het bedrijf Vitens is verantwoordelijk voor de drinkwatervoorziening en zorgt voor de zuivering. Drinkwater is een primaire levensbehoefte voor de mens. Daarnaast wordt drinkwater gebruikt voor andere huishoudelijke doeleinden, bluswater, proceswater en consumptiewater voor dieren. Uitval van de drinkwatervoorziening kan een behoorlijke impact hebben op de samenleving wanneer het van langere duur betreft. In het meest extreme geval kunnen mensen erdoor komen te overlijden als gevolg van uitdroging. Uitval van de drinkwatervoorziening wanneer het van korte duur betreft, kan problemen opleveren in de continuïteit van bedrijven als ziekenhuizen en scholen. 5.2.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan verstoring van de drinkwatervoorziening zijn: • Uitval drinkwatervoorziening; • Problemen waterinname; • Verontreiniging in drinkwaternet. 5.2.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren in beeld gebracht: • # productielocaties met bijbehorende waterwingebieden . Bij dit crisistype wordt geen gebruik gemaakt van de waterwingebieden binnen Fryslân, omdat deze niet te verenigen zijn met de grenzen van Fryslân. In Fryslân wordt grondwater verwerkt tot drinkwater.
Er is dus geen directe relatie tussen de kwaliteit en kwantiteit van het oppervlaktewater en die van het drinkwater In Fryslân zijn 9 productielocaties met bijbehorende waterwingebieden (Vitens, 2020). 5.2.3. Toekomstverwachting Er zijn geen verwachtingen dat er grote veranderingen gaan plaats vinden in de toekomst op dit gebied. 5.2.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttype ‘verontreiniging in het drinkwaternet’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.
5.3.
Verstoring rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering
De uitval van rioolwater‐ en afvalwaterzuivering bestaat uit een stelsel van zuiveringsinstallaties, gemalen en leidingen. Verstoring van rioolwaterafvoeren en afvalwaterzuivering heeft vooral impact op het verslechteren van het oppervlaktewater. Ook zaken als verslechtering van het (water)milieu en gezondheidsrisico’s voor mens en dier zijn risico’s van een verstoring in de rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering. 5.3.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan verstoring van rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering zijn: • Uitval rioleringssysteem; • Uitval afvalwaterzuivering. 5.3.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren in beeld gebracht: • # persgemalen; • # kilometers persleidingen; • # rioolzuiveringsinstallaties; • # slibontwateringsinstallaties. Fryslân heeft 275 persgemalen en 826 kilometer aan persleidingen. In Fryslân zijn 27 rioolwaterzuiveringsinstallaties en er is een centrale slibontwateringsinstallatie in Heerenveen (Wetterskip Fryslân, 2020). De uitval van het gehele systeem van zuivering wordt daarmee zeer onwaarschijnlijk. 5.3.3. Toekomstverwachting Op het moment van schrijven worden geen grote veranderingen verwacht op dit thema. 5.3.4.
Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttypen ‘uitval afvalwaterzuivering’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.
5.4. Verstoring telecommunicatie en ICT: uitval spraak - en datacommunicatie Totale uitval van telecommunicatie heeft een groot effect op het openbare leven en het bedrijfsleven. Vele processen zullen bij een uitval tot stilstand komen. Storingen en uitval van het telefoonnetwerk kan (gedeeltelijk) worden verholpen door het plaatsen van hulpzenders. Dergelijke zenders worden ook bij grote evenementen gebruikt waar de waarschijnlijkheid van overbelasting groot is. ICT is een andere kwetsbare dienst die uit kan vallen. Dataverkeer en veel bedrijfsprocessen zijn gekoppeld aan ICT, waardoor het voor velen een groot probleem zal opleveren. Uitval van ICT kan worden opgevangen door gebruik te maken van fall-back procedures, back-up programma’s en door bijvoorbeeld gebruik te maken van meerdere gelijkwaardige servers. Daarnaast behoren ook piketregelingen, gegarandeerde opkomsttijden, juiste contracten in DVO/SLA (dienstverleningsovereenkomst/ service-level-agreement) tot mogelijke oplossingen.
Cybercrime kan een aanleiding zijn tot uitval ICT. Iedereen kan ook te maken krijgen met cybercrime, omdat het digitale domein sterk is verweven binnen de samenleving. Cyberaanvallen kunnen hierdoor ook snel worden verspreid en de aard en omvang hiervan is moeilijk in te schatten. Zogenaamde DDoS aanvallen komen steeds vaker en in grotere mate voor. Totale uitval van telecommunicatie heeft een groot effect op het openbare leven en het bedrijfsleven. Vele processen zullen bij een uitval tot stilstand komen. Middels cybercrime kan er vertrouwelijke informatie worden gelekt en fysieke systemen worden platgelegd, dit kan een behoorlijke impact op de samenleving hebben al naar gelang het soo rt systeem dat wordt geraakt. 5.4.1. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren in beeld gebracht: • # aanwezigheid ervan; • # verstoringen in het verleden. Telecommunicatie en ICT zijn in het dagelijkse leven niet meer weg te denken. V anwege de aanwezigheid ervan zijn verstoringen daarom mogelijk. Dit is eerder ook al gebleken; op 24 juni 2019 was er van 15.34 tot 18.52 uur een storing op het telefonienetwerk van KPN, waardoor het alarmnummer 1-1-2 niet meer bereikbaar was. Ook hebben zich meerdere hackeraanvallen voorgedaan, o.a. gericht op Nederlandse gemeenten en het Medisch Centrum Leeuwarden. 5.4.2.
Toekomstverwachting De ontwikkelingen op dit terrein gaan snel. De continuïteit van de samenleving is een aspect dat daarbij een belangrijke rol speelt. 5.4.3. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.
5.5.
V erstoring/ uitval afvalverwerking
Bij uitval van afvalverwerking kan leiden tot een gevaar voor de volksgezondheid, omdat er een opeenhoping en verspreiding van afval zal ontstaan. Dit zal met name in stedelijk gebied zijn. De effecten van dit crisistype zal in de eerste periode vooral overlast inhouden. Langdurige uitval kan leiden tot een grotere kans op infectieziekten, al wordt een dergelijke uitval niet snel verwacht. 5.5.1. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is de onderstaande indicator in beeld gebracht:
• • •
# afvalverwerkers; # afvalverbrandingsinstallaties; Het niveau waarop de crisis zich voordoet.
In Fryslân zijn diverse afvalverwerkers gevestigd. Ook is er een afvalverbrandingsinstallatie aanwezig. Indien een bedrijf uitvalt, zijn er diverse opvangmogelijkheden in het land aanwezig en is de kans nihil dat een verstoring in Fryslân zal resulteren tot een crisis. 5.5.2. Toekomstverwachting Het ligt niet in de lijn der verwachting dat in de komende vier jaar grote veranderi ngen zullen plaatsvinden. 5.5.3. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype niet relevant voor het risicoprofiel van Fryslân.
5.6.
V erstoring voedselvoorziening: uitval distributie