Document · PDF

Bijlage - Programmabegroting 2022 en meerjarenraming 2023-2025

Raadsvergadering 11 november 2021, gemeente Sudwest FryslanBij agendapunt: Programmabegrutting 2022 en mearjierrenrûzing 2023-202542.412 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

O21.001884

O21.001884*

Programmabegroting 2022 en meerjarenraming 2023-2025 12 oktober 2021

Colofon Gemeente Súdwest-Fryslân Postbus 10.000 8600 HA Sneek (0515) 48 90 00 www.sudwestfryslan.nl

Pagina 2 van 133

O21.001884

Leeswijzer De gemeenteraad geeft ieder jaar voor alle taken en activiteiten in een begroting aan welke financiële middelen hiervoor beschikbaar zijn (baten) en hoe we deze middelen inzetten (lasten). De begroting bestaat uit een aantal onderdelen:

Bestuurlijke hoofdlijnen

We benoemen waar we de komende tijd op in willen zetten. We besteden specifiek aandacht aan de bestuurlijke ambities gericht op Vitaal wonen, werken en genieten. Verder geven we een financieel beeld van de Programmabegroting 2022.

Beleidsprogramma

Er is een opdeling in het programmaplan en de paragrafen:  Programmaplan. Er zijn drie programma’s. We geven de ambities en per programma de speerpunten en kosten aan. We gebruiken hiervoor de drie W-vragen: “Wat willen we bereiken?”, “Wat gaan we daarvoor doen?”, “Wat mag het kosten?”. Ook vermelden we per programma de richtinggevende beleidsdocumenten. Daarnaast geven we per programma weer welke concrete aanpassingen er zijn verwerkt. Verder geven we een toelichting op onder andere de onderdelen Algemene dekkingsmiddelen en Overhead en de Mutaties in de reserves. Het zijn verplichte onderdelen van de begroting.  Paragrafen We geven in de paragrafen op specifieke onderdelen een toelichting. Het gaat hier om: lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderhoud kapitaalgoederen, financiering, bedrijfsvoering, verbonden partijen en grondbeleid. Het zijn verplichte onderdelen van de begroting.

Financiële begroting

In aanvulling op overzichten die al in het programmaplan en de paragrafen zijn opgenomen, geven we aanvullende financiële overzichten en lichten dit toe. Voor een deel nemen we overzichten in de bijlagen op. De overzichten zijn in veel gevallen verplichte onderdelen van de begroting.

Bijlagen

Er zijn meerdere bijlagen opgenomen. Het gaat hier om de geprognostiseerde balans, de berekening van het EMU-saldo, het investeringsprogramma, overzichten van de reserves en voorzieningen, de baten en lasten per taakveld, de subsidieontvangers, de indicatoren en een meerjarenoverzicht van de algemene uitkering.

Pagina 3 van 133

O21.001884

Pagina 4 van 133

O21.001884

Inhoudsopgave Leeswijzer ..................................................................................................................................................... 3 Inhoudsopgave ............................................................................................................................................. 5 Aanbiedingsbrief........................................................................................................................................... 7

Bestuurlijke hoofdlijnen ....................................................................................................................... 8 1.1

Bestuurlijke ambities .................................................................................................................... 8

1.2

Financieel beeld van de Programmabegroting 2022.................................................................. 13

Beleidsbegroting ................................................................................................................................. 17 2.1

Vooraf ......................................................................................................................................... 17

2.2

Programmaplan .......................................................................................................................... 17

2.2.1

Programma 1: Sociaal ......................................................................................................... 19

2.2.2

Programma 2: Ruimte......................................................................................................... 34

2.2.3

Programma 3: Bestuur........................................................................................................ 49

2.2.4

Overzichten......................................................................................................................... 55

2.2.5

Mutaties reserves ............................................................................................................... 64

2.3

Paragrafen .................................................................................................................................. 65

2.3.1

Paragraaf 1 Lokale Heffingen.............................................................................................. 66

2.3.2

Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................... 73

2.3.3

Paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen ......................................................................... 78

2.3.4

Paragraaf 4 Financiering ..................................................................................................... 89

2.3.5

Paragraaf 5 Bedrijfsvoering ................................................................................................ 95

2.3.6

Paragraaf 6 Verbonden partijen ......................................................................................... 98

2.3.7

Paragraaf 7 Grondbeleid................................................................................................... 106

Pagina 5 van 133

O21.001884

Financiële begroting ......................................................................................................................... 110 3.1

Vooraf ....................................................................................................................................... 110

3.2

Overzicht van baten en lasten en de toelichting ...................................................................... 110

3.3

Uiteenzetting van de financiële positie en de toelichting ........................................................ 112

3.4

Overzicht van geraamde baten en lasten per taakveld ............................................................ 112

Bijlagen ............................................................................................................................................. 113 Bijlage A

Geprognosticeerde balans bij de Programmabegroting 2022 ......................................... 114

Bijlage B

Berekening en meerjarenoverzicht EMU-saldo................................................................ 115

Bijlage C

Investeringsprogramma ................................................................................................... 116

Bijlage D

Overzicht reserves en voorzieningen ............................................................................... 120

Bijlage E

Overzicht van de baten en lasten per taakveld ................................................................ 125

Bijlage F

Overzicht subsidieontvangers .......................................................................................... 126

Bijlage G

Indicatoren naar programma en paragrafen .................................................................... 130

Bijlage H

Meerjarenoverzicht algemene uitkering 2022-2025 ........................................................ 132

Pagina 6 van 133

O21.001884

Aanbiedingsbrief Een sluitende begroting in het laatste jaar Hierbij leggen wij de raad de Programmabegroting 2022 voor. De laatste begroting van deze bestuursperiode presenteren we met een sluitend financieel beeld. Dat beschouwen we als een heel mooi resultaat in tijden die financieel onzeker en uitdagend zijn. De financiële stromen vanuit het Rijk blijven onvoorspelbaar en dynamisch. Ook de nasleep van het Corona herstel zal nog de nodige effecten in de samenleving krijgen. Rekening houdend met vele factoren en ontwikkelingen slagen we er wel in om aan de raad een sluitende meerjarenbegroting voor te leggen. Hiervoor hebben we koers gehouden en keuzes gemaakt Op basis van het hoofdlijnenakkoord en daarop volgende kadernota’s, koersnota’s en programmabegrotingen hebben we de afgelopen bestuursperiode koers gehouden. De kwaliteit van onze gemeente als vitaal woon- en beleefgebied wordt erkend. Juist in de huidige context voegen we daar meer prominent ‘positieve gezondheid’ aan toe. In dialoog met de raad hebben we ook dit jaar keuzes gemaakt. Zo gaan we er bij investeringen op het terrein van Klimaat en Omgevingswet vanuit dat het Rijk hierin volledige compensatie biedt. Net als bij de arbitrage uitspraak van de Jeugdzorg.

De beloofde extra middelen voor Klimaat hebben we nu eerst als reservering opgenomen en vanuit reeds beschikbare middelen kan de uitvoering van de Klimaatagenda onverminderd doorgaan. Deze behoedzaamheid is nodig om de risico’s beheersbaar te houden. Daarnaast hebben we in het Sociaal Domein enkele ombuigingen kritisch tegen het licht gehouden en kunnen temperen. Waardoor ons huishoudboekje in balans blijft Zo hebben we ervoor gezorgd dat alle inkomsten en alle uitgaven in de begroting met elkaar in balans blijven. Hieronder kunt u in één oogopslag zien waar het geld vandaan komt en hoe we het inzetten.

INKOMSTEN (€ 287,5 miljoen)

UITGAVEN (€287,5 miljoen)

En we met een krachtig Ontwikkelfonds kunnen blijven investeren in ‘Wonen, Werken en Genieten’ We hebben de Global Goals vertaald in onze missie: een gemeente waar het goed wonen, werken en genieten is. Súdwest-Fryslân is een echte ontwikkelgemeente. We ontwikkelen samen met partijen allerlei projecten en initiatieven. Met de Ontwikkelmachine en een Strategisch Ontwikkelfonds willen we sneller kunnen handelen en lopende projecten en initiatieven meer zichtbaar maken. Zowel fysiek, in een ontvangstruimte van het gemeentehuis, als digitaal op onze website. Hierdoor kunnen we partners ontmoeten, bij elkaar brengen en samen nieuwe kansrijke thema’s en projecten in gang zetten. Samen slagvaardig investeren in ‘Vitaal Wonen, Werken en Genieten’. Sneek, 12 oktober 2021 Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân

Pagina 7 van 133

O21.001884

Bestuurlijke hoofdlijnen

1.1

Bestuurlijke ambities

Dit jaar hebben wij u de Koersnota 2022 aangeboden: Best speciaal omdat het de laatste koersnota van deze bestuursperiode is. In de boodschap en inzet zijn we koersvast: investeren in de kracht en de balans van het vitaal Wonen, werken en genieten in onze gemeente: brede welvaart. Als gemeente onderscheiden we ons door de goede balans die we hebben tussen wonen, werken en genieten in een uniek en divers landschap met steden en dorpen. Daar zijn we trots en zuinig op en het geeft ons ook de kans om van betekenis te zijn. Met het investeren in de specifieke kenmerken en kwaliteiten die onze gemeente rijk is, in combinatie met de kracht van de gemeenschap (Mienskip), kan Súdwest-Fryslân een waardevolle bijdrage leveren aan transities en opgaven op grote schaal. Súdwest-Fryslân als voorbeeldregio voor leef kwaliteit….. We staan daarbij wel voor grote uitdagingen en opgaven die vragen om een integrale en innovatieve aanpak en bovenal ontwikkelkracht. Na de zware coronaperiode zien we weer volop kansen. We zijn er nog lang niet maar herstel laat zich duidelijk zien. In een nieuw sociaal economisch herstelplan willen we juist ook gaan voor die kansen en een structurele economische versterking. De woningmarkt is qua vraag-aanbod en prijzen volledig uit balans en bedreigt daarmee ook de sociale leefbaarheid in onze gemeente.

We gaan daarom vol voor het versnellen en aanjagen: er moet gebouwd worden! De klimaatopgave blijft van groot belang voor nu en voor de toekomst omdat we niet anders kunnen om onze aarde te behouden voor de toekomst. We zullen de weg naar een duurzamere en meer circulaire maatschappij en economie met z’n allen moeten doorlopen. Daar gaan we als gemeente vol voor maar hebben we het Rijk ook heel hard nodig om onze doelen te verwezenlijken. In de koersnota hebben we gezondheid meer prominent naar voren gebracht. Dat zien we breed en stellen het concept “positieve gezondheid” centraal. Dit is een bredere kijk op gezondheid; het gaat om veerkracht, dat iedereen mee kan doen in de maatschappij, en over de omgeving waarin we leven. We willen werken aan een sterke sociaal-economische structuur en voorzieningenbasis als belangrijke pijler voor positieve gezondheid. Zoals gezegd vragen al deze opgaven om een integrale aanpak en ontwikkelkracht. We gaan voor een aanpak waarin we ook echt een brede impact hebben. Lokaal pakken we dat op door een krachtige gebiedsgerichte en all inclusive aanpak en agendavorming. Daarmee kunnen we de kracht van de Mienskip optimaal benutten. Maar we willen ook meer slagkracht organiseren door het verder doorwerken van de ontwikkelagenda naar een ontwikkelmachine.

Daarmee kunnen we efficiënter krachten en middelen bundelen en koppelen aan de majeure opgaven die er liggen. Zo maken we ook beter de verbindingen met de Europese doelen (SDG’s) en middelen. Omdat deze omslag wat ons betreft cruciaal is voor de kansen op succes gaan we daar hieronder nog specifieker op in.

Pagina 8 van 133

O21.001884

SDG’s en Europese doelstellingen Onze missie voor vitaal wonen werken en genieten staat niet op zichzelf. Deze speelt zich af in een mondiaal speelveld waarin brede welvaart en een gezondere, duurzamere toekomstbestendige koers steeds meer de boventoon voert. Om onze missie te kunnen vervullen is het van belang dat we met onze opgaven en programma’s aanhaken op de belangrijke Europese thema’s en uitdagingen die met name staan beschreven in de SDG’s (zie inzet). We betrekken de SDG’s nu al beleidsmatig in onze programma’s, opgaven en projecten en dat wordt ook erkend. We gaan in 2022 voor een verdere implementatie van de SDG’s in onze werkwijze en stellen kaders op voor het maken van integrale keuzes op basis van SDG’s.

Sustainable development goals Súdwest-Fryslân is SDG gemeente. Met de SDG doelen is een wereldwijde ambitie geformuleerd om een einde te maken aan extreme armoede, ongelijkheid, onrecht en klimaatverandering. De SDGs bevorderen een integrale aanpak van een brede welvaart.

In lijn van onze Europastrategie (2021) is het wenselijk in ons beleid, programma’s, opgaven en projecten ook veel sterker aan te haken op de NoordNederlandse RIS III strategie. De RIS III is het noordelijke “antwoord” op de SDG doelen en legt de basis voor subsidiemogelijkheden voor noordelijke projectaanvragen.

Van Ontwikkelagenda naar Ontwikkelmachine Aanleiding Vanaf 2017 werken we in de gemeente met de Ontwikkelagenda. Een aanpak met vijf subagenda’s: Sneek, Bolsward, Friese IJsselmeerkust, Út de Mienskip en Duurzame Ontwikkeling. Financiering van de Ontwikkelagenda bestaat uit 2 delen:  Een structurele voeding waarmee te kapitaliseren uitgaven kunnen worden gefinancierd. (investeringsvolume van € 2.000.000 per jaar).  Een incidenteel deel waaruit overige kosten kunnen worden gefinancierd. (€ 500.000 per jaar). De afgelopen jaren hebben we vanuit de Ontwikkelagenda een aantal mooie initiatieven mogelijk kunnen maken. Zo hebben we met deze middelen de basis gelegd voor de samenwerking in de IJsselmeerkust, hebben we onze 6 van de 11 fonteinen gefinancierd, de basis gelegd voor De Hemmen III en hebben we als letterlijk hoogtepunt natuurlijk de Tiid kunnen realiseren. Voor deze projecten is een aantal uitgangspunten leidend geweest. Met de Ontwikkelagenda:  Stralen we uit dat SWF Ontwikkelgemeente is!  Gaan we voor gezamenlijkheid en commitment met inwoners en (externe) partners!  Zijn multiplier en cofinanciering voorwaardelijk! Na 10 jaar SWF is het tijd voor de volgende stap in de Ontwikkelagenda. Hierbij staat een meer actiegerichte benadering en meer slagkracht voorop. Van Ontwikkelagenda naar Ontwikkelmachine… Súdwest-Fryslân is een echte ontwikkelgemeente.

We ontwikkelen samen met partijen binnen en buiten onze gemeente projecten waarmee we onze ambities realiseren. Met de volgende stap in de Ontwikkelagenda willen we deze ambitie structureel inrichten met onze Ontwikkelmachine. Onze Ontwikkelmachine bestaat in eerste instantie uit: Een krachtig Ontwikkelfonds (zie volgende paragraaf). Kennisontwikkeling binnen en buiten de organisatie door deelname aan het Europe Ready Fryslân programma. Actieve inzet op projectontwikkeling van inhoudelijke en gebiedsgerichte programma’s. Een fysieke omgeving waarin we projecten in onze gemeente zichtbaar maken.

Pagina 9 van 133

O21.001884

In de Europa-strategie (door de Raad vastgesteld in april 2021) hebben we hiervoor al een aanpak en inhoudelijke kansen beschreven. De volgende stap is om ook onze financiering en organisatie hierop af te stemmen. Op provinciale schaal wordt gewerkt aan de 'Friese Projectenmachine'. Met dit initiatief wil de provincie, samen met gemeenten en kennisinstellingen, projectideeën uitwerken tot succesvolle aanvragen voor Europese fondsen. Het Europe Ready Fryslân programma is hiervan een onderdeel. In onze actieve info van juni 2021 hebben we u geïnformeerd over dit initiatief en over onze voorgenomen deelname hieraan. Onze deelname is alleen zinvol en succesvol als we erin slagen om voldoende projecten vanuit onze gemeente aan te dragen en in staat zijn cofinanciering beschikbaar te stellen. Met onze Ontwikkelmachine zijn we in staat hiervoor initiatieven op te halen, uit te werken en cofinanciering beschikbaar te stellen. Projectontwikkeling doen en kunnen we als gemeente niet alleen. Hiervoor hebben we partijen van binnen en buiten onze gemeente nodig. Een belangrijk samenwerkingsvehikel hiervoor is de samenwerking in het Gebied Zuidwest-Fryslân, met de provincie, het Wetterskip en de gemeente de Fryske Marren.

In deze samenwerkingsagenda wordt gewerkt langs de lijnen Stedelijke Zone, IJsselmeerkust, Vitale Kernen, Natuurinclusief en klimaatadaptief platteland en Duurzame ontwikkeling. Thema’s waarbinnen ook onze maatschappelijke opgaven zich afspelen. Met de ontwikkelmachine willen we onder andere lopende projecten en initiatieven in onze gemeente meer zichtbaar maken. Zowel fysiek, in een ontvangstruimte op het gemeentehuis, als digitaal op onze website. Hierdoor kunnen we initiatieven en uitvoerende partners beter bij elkaar brengen. In deze fysieke ruimte kunnen we bijvoorbeeld bijeenkomsten organiseren rondom kansrijke thema's met als doel samenwerking tussen partijen tot stand te brengen. In onze Europa-strategie hebben we dergelijke kansrijke thema's in beeld gebracht. Ondersteund door een krachtig Ontwikkelfonds Het ontwikkelfonds moet de basis vormen van onze eigen Ontwikkelmachine. We willen de huidige middelen onder de Ontwikkelagenda omvormen naar een breed en integraal ontwikkelfonds waarmee we concrete resultaten kunnen bereiken voor onze gemeente. Dat betekent dat we afscheid nemen van de geografische verdeling van middelen over de verschillende sub-agenda's (ontschotten). De geografische insteek was bij de start van de Ontwikkelagenda een logisch vertrekpunt voor ons als herindelingsgemeente.

Nu we 10 jaar bestaan is het tijd voor een volgende slag waarin voor ons de opgaven voorop staan. Om ons heen in provinciaal, Noordelijk en Europees beleid zien we ook steeds meer dat de integrale maatschappelijke opgaven of transities leidend worden. Deze opgaven vinden wel allemaal weer plaats in een gebied, maar de omvang van dit gebied verschilt steeds per opgave. Soms is dat en wijk, soms een kern of een gebied. Per onderwerp kijken we naar natuurlijke en logische gebieden. Hierdoor kunnen we adequater inspelen op de projectkansen die op ons af komen. Naast (co)financiering van projecten kost de ontwikkeling van projecten die in aanmerking kunnen komen voor (Europese) subsidies tijd en capaciteit. Voor een goede voorbereiding van projecten zullen we ook financiering nodig hebben. Met het verhogen van de incidentele voeding van het ontwikkelfonds kunnen we krachtiger en slagvaardiger anticiperen op ontwikkelingen en kansen. We geven onze gedachten over de inrichting van het Ontwikkelfonds mee aan een nieuw college. In de begroting nemen we alvast een voeding van het Ontwikkelfonds op van € 500.000. Besluitvorming hierover laten we over aan de nieuwe raad in de volgende bestuursperiode. We willen in 2022 echter wel volop verder met de concrete acties die we het afgelopen jaar hebben ingezet.

Daarbij houden we focus op de ontwikkeling van Sneek en hebben we volop aandacht voor de kansen die de opbrengsten van het Windpark bieden in het programma IJsselmeerkust. We hebben hiervoor een afwegingskader geformuleerd dat we kunnen hanteren om te financieren projecten uit het Ontwikkelfonds aan te toetsen.

Pagina 10 van 133

O21.001884

Inhoudelijke kaders Natuurlijk kunnen we niet zonder inhoudelijk kader projecten financieren. In de eerste plaats zijn de Sustainable development goals (SDG's) hiervoor richtinggevend. Bij ieder initiatief brengen we in beeld wat de verwachte effecten zijn op de SDG's. Dit kunnen positieve en negatieve effecten zijn. Niet alle initiatieven zullen altijd alleen maar positief uitpakken op alle SDG's. Door dit vooraf goed in beeld te krijgen kan een goede afgewogen beslissing worden genomen. Wij hebben de SDG's vertaald in onze missie: het realiseren van een gemeente waar het goed wonen, werken en genieten is. Onderdelen die we in samenhang met elkaar willen bekijken. Dit komt telkens terug in het door ons vastgestelde beleid. Daarnaast hebben we in onze omgevingsvisie thema's benoemd waar we als gemeente aan willen werken:  Gezonde vitale mensen in een veilige omgeving  Sterke kernwaarden: cultureel erfgoed, natuur, weids en waterrijk landschap  Veerkrachtige en leefbare wijken, dorpen en steden  Vitaal en aantrekkelijk landschap  Duurzaam, energieneutraal en klimaatadaptief We toetsen projecten op de mate waarin ze bijdragen aan deze thema’s. Vitale stedelijke zone, vitale kernen en vitale omgeving We willen onze middelen niet meer gelijkmatig over de gebieden verdelen, maar zetten de opgave voorop. Niet ieder gebied behoeft immers exact dezelfde investering.

Daarbij vinden we het natuurlijk wel belangrijk dat we met de te financieren projecten recht doen aan de verschillende ruimtelijke kenmerken van onze gemeente. We zijn een unieke gemeente. Onze 89 kernen, verspreid over een groot grondgebied met een sterke stedelijke zone en een uitgestrekt landschap met hoge groene en blauwe omgevingskwaliteit zijn ons belangrijkste instrument. De stedelijke zone en de omliggende kernen in het landschap hebben elk hun eigen uitdagingen, maar ze hebben elkaar nodig. De stedelijke zone is de motor van de gemeente met het overgrote deel van de inwoners en de banen. Het is de leverancier van regionale en bovenregionale voorzieningen en de trekpleister van de gemeente. Het unieke landschap daar omheen met het IJsselmeergebied, de grote hoeveelheid unieke kleine kernen en het uitgestrekte landschap zorgen voor de hoge mate van brede welvaart in onze regio. Leefbaarheid en een duurzaam voorzieningenniveau zijn daarbinnen belangrijke thema’s. Ook in dit landschap komen verschillende opgaven bij elkaar. Dit vraagt om een integrale aanpak. De basis voor de gebiedsgerichte aanpak hebben we gelegd in de Omgevingsvisie. De ambities uit de Omgevingsvisie werken we de komende periode verder uit en laten besluitvorming hierover over aan het nieuwe college. We toetsen projecten aan de mate waarin ze bijdragen aan de thema’s uit de Omgevingsvisie.

Multiplier Net zoals tot nu toe het geval is willen we met de middelen uit ons Ontwikkelfonds meer middelen genereren. Dit kan door projecten te financieren, samen met andere subsidieverstrekkers of door private investeringen in onze gemeente los te trekken. Uitgangspunt is dat we nooit alleen projecten financieren.

Pagina 11 van 133

O21.001884

Integraliteit Integraal werken houdt in dat we maatschappelijke vraagstukken in onze gebieden in samenhang benaderen: samenhang tussen ruimtelijke, sociale en bestuurlijke aspecten. We pakken dit op samen met onze partners. Deze manier van kijken naar kansen en problemen in een gebied heeft verschillende voordelen:   

Het gaat om een samenhangende aanpak tussen ruimtelijke, sociale en bestuurlijke opgaven en kansen. Er is er veel ruimte voor bewoners (agendavorming, inspraak, uitvoering). Er wordt met respect voor ieders verantwoordelijkheden en bevoegdheden constructief samengewerkt tussen alle partijen die belanghebbend zijn, zowel binnen als buiten de gemeente(n), nadrukkelijk ook met het bedrijfsleven en fondsen. Door samen te investeren komen we verder en gebeurt er meer.

Mooie voorbeelden daarvan zijn al gaande, denk aan Het Eiland in Sneek waar we de warmtetransitie in samenhang met sociale en ruimtelijke opgaven bekijken. Dit betekent ook dat dataverzameling op gebiedsniveau steeds belangijker wordt. Data-gedreven werken wordt dan ook een fundamenteel element van onze aanpak. Bij te financieren projecten bekijken we dus steeds hoe we deze slimme combinaties kunnen maken, zonder dat zaken onnodig lang op elkaar moeten wachten. Governance en sturing We willen als Ontwikkelgemeente ondernemend zijn! Met het Ontwikkelfonds en de Ontwikkelmachine willen we flexibel kunnen inspelen op actuele ontwikkelingen en kansen. Dit vraagt flexibiliteit van onze organisatie, van ons college en van de raad als het gaat om inzet van middelen en mensen. We zijn er van overtuigd dat we kansen laten liggen wanneer we onszelf te veel ‘opsluiten’ in budgetten. We zullen dan ook gezamenlijk moeten ontdekken hoe we hier zo innovatief en creatief mogelijk in kunnen handelen.

Pagina 12 van 133

O21.001884

1.2

Financieel beeld van de Programmabegroting 2022

Inleiding In deze paragraaf beschrijven we de aanpassingen die leiden tot de Programmabegroting 2022.  We beginnen met de stand zoals weergegeven in de Programmabegroting 2021. Door de raadsbehandeling van de Programmabegroting 2021 is deze beginstand nog aangepast.  Daarna geven we op programmaniveau een overzicht van de verschillende aanpassingen die leiden tot de Programmabegroting 2022.  Tot slot laten we zien wat het effect is op de algemene reserve.

Geactualiseerde beginstand voor de Programmabegroting 2022 De basis voor de Programmabegroting 2022 is de eindstand van de Programmabegroting 2021. Dit is de stand van de tabel die in de Programmabegroting 2021 is opgenomen in paragraaf 2.2 op pagina 12. Hier zijn nog aanpassingen op gekomen, als gevolg van besluitvorming over de Centrale Huisvesting. Bij de aanpassingen maken we onderscheid in aanpassingen met structurele effecten en in aanpassingen met incidentele effecten. Dit leidt tot onderstaande beginposities. Financieel overzicht op hoofdlijnen (bedragen x € 1.000)

2022

2023

2024

2025

Eindpositie structureel volgens Programmabegroting 2021

-1.632

119

-897

Aanpassing: Centrale Huisvesting (cf. Erratum bij PB2021)

Aanpassing: Centrale Huisvesting (cf. Berap sept, okt 2020)

-8

Beginpositie structureel 2022

-1.624

127

-889

Eindpositie incidenteel volgens Programmabegroting 2021

-1.752

-301

-343

Beginpositie incidenteel 2022

-1.752

-301

-343

Begroot jaarsaldo (in samenhang)

-3.375

-251

151

-1.231

Onttrekking/toevoeging aan de algemene reserve

3.375

251

-151

1.231

Totaal

Nieuw in deze tabel is de jaarschijf 2025. Ten opzichte van 2024 is deze jaarschijf circa € 1,4 miljoen nadeliger. Dit komt vooral doordat t/m 2024 twee zaken uit de begroting zijn gehaald, te weten de Doordecentralisatie VO (€ 0,5 miljoen) en de voeding van de Ontwikkelagenda (€ 0,5 miljoen). Deze komen in de jaarschijf 2025 weer terug, wat tot een hogere last leidt. Daarnaast zijn er nog hogere kapitaallasten van circa € 0,4 miljoen.

Pagina 13 van 133

O21.001884

Overzicht voorgestelde aanpassingen in de Programmabegroting 2022 Onderstaande tabel geeft per programma (Sociaal, Ruimte, Bestuur) en de Overzichten aan wat de voorgestelde aanpassingen in de begroting zijn. In hoofdstuk 2.2 (Programmaplan) worden deze aanpassingen nader toegelicht per programma. Ook in onderstaande tabel zijn de aanpassingen uitgesplitst in structureel en incidenteel. Voorgestelde aanpassingen in de Programmabegroting 2022 (bedragen x € 1.000)

2022

2023

2024

2025

Startpositie structureel

-1.624

127

-889

Mutaties Programma Sociaal

-8.660

-5.629

-4.507

-4.242

Mutaties Programma Ruimte

-1.045

-624

-752

-861

Structureel

Mutaties Programma Bestuur

-3.520

-3.370

-3.272

-3.328

Mutaties Overzichten

14.942

10.338

9.033

9.635

764

629

315

Eindpositie structureel Incidenteel Startpositie incidenteel

-1.752

-301

-343

Mutaties Programma Sociaal

Mutaties Programma Ruimte

-425

-300

-400

-550

Mutaties Programma Bestuur

Mutaties Overzichten

-19

-695

-1.530

-500

Eindpositie incidenteel

-2.196

-1.296

-1.906

-1.393

Begroot jaarsaldo (in samenhang)

-2.102

-532

-1.277

-1.078

Onttrekking/toevoeging aan de algemene reserve

2.102

532

1.277

1.078

Totaal

Voorgaande tabel geeft aan dat er in alle jaarschijven een structureel overschot is begroot. Incidenteel zijn er tekorten in de jaren 2022 tot en met 2025. De verschillende jaarsaldi verrekenen we met de algemene reserve. In de volgende paragraaf laten we zien welke invloed dit heeft op de stand van onze algemene reserve.

Pagina 14 van 133

O21.001884

Ontwikkeling van de algemene reserve In 2021 starten we met een stand van € 17,8 miljoen. Door verschillende mutaties daalt de stand van de algemene reserve naar verwachting naar € 16,2 miljoen per einde 2021. In latere jaren neemt dit nog verder af naar een stand van € 11,2 miljoen in 2025. Dat is € 2,9 miljoen boven het vastgestelde niveau van het weerstandsvermogen.

Ontwikkeling Algemene reserve (bedragen x € 1.000)

2021

2022

2023

2024

2025

1. Stand per 31/12/2020 volgens JR 2020

17.797

16.160

14.059

13.526

12.249

2. Af: Begroot resultaat 2021 volgens PB2021

-2.795

12-11-2020

-75

17-12-2020

3. Af: Voortzetten exploitatie zwembad Vitaloo 4. Af: Onderzoek Empatec

Datum Raad

-150

08-03-2020

5. Af: Coronacompensatie maatschap. Inst. 2021

-1.800

08-03-2020

6. Af: Voortzetten exploitatie zwembad Vitaloo

-90

29-04-2021

7. Af: Europa strategie (investeringsagenda)

-150

29-04-2021

8. Bij: Coronacompensatie Decembercirc. 2020

800

03-06-2021

132

03-06-2021

10. Bij: Resultaat 2022 volgens Jaarstukken 2020

9. Bij: Resultaat Berap jan, feb, mrt 2021

4.709

03-06-2021

11. Af: Resultaatbestemmingen 2020

-4.303

03-06-2021

12. Af: Voorstel woningbouwopgave

-500

03-06-2021

13. Af: Voorstel Ontwikkelagenda

-700

08-07-2021

14. Af: Resultaat Berap april 2021

-184

08-07-2021

15. Bij: Resultaat Berap juli, augustus 2021

540

berap ja

16. Af: Voorstel Verduurzaming Dorpshuizen e.d.

-200

inv.agenda

17. Bij: Restant coronacompensatie 2020

800

verwacht

18. Af: Empatec

-517

berap so

19. Bij: Meicirculaire compensatie Jeugd

1.597

berap so

20. Bij: Nota reserves en voorzieningen

500

nota rv

21. Bij: Resultaat Grondexploitaties

300

jaarrek.

22. Af: Structurele nadelen uit Jaarrekening

-827

berap so

23. Bij: Septembercirculaire 2021

1.276

berap so

24.

Verwacht resultaat 2021-2024 structureel

764

629

315 zie hiervoor

25.

Verwacht resultaat 2021-2024 incidenteel

-2.196

-1.296

-1.906

-1.393 zie hiervoor

Verwachte stand per 31/12

16.160 14.059 13.526 12.249 11.171

> Niveau weerstandsvermogen

8.300

Vrij besteedbaar

7.860

5.759

5.226

3.949

2.871

Toelichting In de laatste kolom is aangegeven wanneer besluitvorming in de gemeenteraad heeft plaatsgevonden/zal plaatsvinden. Hierna lichten we de diverse posten kort toe. 1: Stand per 31/12/2020 is de stand volgens de Jaarrekening 2021, pagina 84. 2 t/m 14: Dit zijn mutaties die al door de raad akkoord zijn bevonden. 15: Dit is het resultaat van de Berap juli, augustus 2021, te behandelen in de gemeenteraad op 18 november 2021. 16: Dit is een nog resterend post vanuit de investeringsagenda. Er wordt nu gewerkt aan een opgave waarin onder andere de nieuwe subsidieregeling groot onderhoud (per 2023) en verduurzaming van ontmoetingsplaatsen samenkomen. 17: Dit betreft het verwachte restant van de regeling coronacompensatie 2020 voor maatschappelijke instellingen.

Pagina 15 van 133

O21.001884

18: 19: 20: 21: 22: 23: 24: 25:

Betreft hogere bijdrage aan Empatec. Verwacht in de Berap september, oktober 2021. Betreft uitkomsten Meicirculaire 2021. Verwacht in de Berap september, oktober 2021. Betreft uitkomsten van de Nota reserves en voorzieningen. Verwacht: raad december 2021. Betreft het voorlopige verwachte resultaat van de Grondexploitaties volgens de Berap juli, augustus 2021. Definitief resultaat komt in de Jaarrekening 2021. Dit betreft de structurele nadelen uit de Jaarrekening 2020 en de Bestuursrapportages Van 2020. Wordt verwacht in de berap september, oktober 2021. Dit betreft het resultaat van de Septembercirculaire 2021. Dit betreft het verwachte structurele resultaat volgens paragraaf 1.2 van deze begroting. Dit betreft het verwachte incidentele resultaat volgens paragraaf 1.2 van deze begroting.

Niveau weerstandsvermogen Het niveau weerstandsvermogen is door de raad vastgesteld op € 8,3 miljoen. In de paragraaf Weerstandsvermogen van deze begroting is de benodigde weerstandscapaciteit opnieuw berekend. Er zijn enkele mutaties in de risico’s. Daarmee rekening houdende is de benodigde weerstandscapaciteit nu berekend op € 6,5 miljoen. Dit is lager dan het vastgestelde niveau. Ook vorig jaar lag het vastgestelde niveau van het weerstandsvermogen al ruim boven de berekende benodigde weerstandscapaciteit.

Financieel vooruitzicht na 2022 De financiële vooruitzichten na 2022 lijken gunstig. We verwachten enkele ontwikkelingen die we nu nog niet in de begroting mogen opnemen, maar die elk positief voor ons kunnen uitpakken. Het betreft het volgende: Herijking gemeentefonds: Op dit moment is Súdwest-Fryslân een voordeelgemeente bij de herverdeling. Dit loopt op van € 1,4 miljoen in 2023 naar € 5,4 miljoen in 2026. De herverdeling is nog niet definitief en kan nog wijzigen. Ook de planning kan nog wijzigen. Opschalingskorting: Voor het derde jaar achtereen is de opschalingskorting bevroren. Wellicht is dit een voorbode van het volledig laten vervallen van deze korting. Omdat wij de geplande opschalingskorting voor de jaren 2022 tot en met 2025 al in onze begroting hebben verwerkt zou het schrappen van de korting ons een voordeel opleveren oplopend naar € 3,5 miljoen in 2025. 25% van de compensatie jeugdzorg: In onze meerjarenraming mochten we 75% van de bedragen voor compensatie jeugdzorg opnemen. Een deel van 25% hebben we dus nog niet begroot. Dit varieert de komende jaren tussen een bedrag van € 2 tot € 1 miljoen. Dat hebben we dus nog in het vooruitzicht. Maatregelen jeugdzorg: Er zit een daling in de compensatie jeugdzorg, omdat het Rijk er van uitgaat dat diverse maatregelen tot kostenreductie leiden.

Er is gerekend met een daling van € 1 miljoen in 2022 oplopend naar € 5 miljoen in 2026. Het is nog onduidelijk wat werkelijk gerealiseerd zal worden. Aangegeven is dat wanneer de maatregelen niet de beoogde effecten sorteren, dit aanleiding is om de compensatiebedragen opnieuw te beoordelen. Een eventuele daling van de kosten hebben we nog niet begroot, dus dat kan nog een voordeel geven. Niet al de bovenstaande voordelen komen ten goede van de algemene middelen. Eventuele voordelen bij de jeugdzorg zullen waarschijnlijk nodig zijn binnen het Sociaal Domein. Al het voorgaande is nog onzeker en daarom mogen we het nog niet opnemen in de Programmabegroting. Wel is er voor Súdwest-Fryslân bij alle punten sprake van een mogelijk voordeel. We mogen dus verwachten dat er wel iets aan voordeel aan zit te komen. We kijken dan ook met vertrouwen naar de toekomst.

Pagina 16 van 133

O21.001884

2. Beleidsbegroting 2.1

Vooraf

In het hoofdstuk Beleidsbegroting gaan we in op de volgende onderdelen:  Programmaplan  Paragrafen

2.2

Programmaplan

In het Programmaplan gaan we in op de volgende onderdelen:  Programma Sociaal  Programma Ruimte  Programma Bestuur  Overzichten  Mutaties reserves

Opbouw van dit hoofdstuk De begroting heeft drie programma’s (Sociaal, Ruimte en Bestuur). In de navolgende hoofdstukken geven we per programma de speerpunten weer. In de Bestuursrapportages van 2022 en in de Jaarrekening 2022 zullen we rapporteren over deze speerpunten. Ook vermelden we per programma de richtinggevende beleidsdocumenten, zoals die eerder door de raad zijn vastgesteld. We geven per programma en per taakveld aan wat alles mag kosten. Een groot aantal taken, opgaven en werkzaamheden zijn jaarlijks terugkerend. Deze vormen financieel verreweg het grootste deel van de begroting. Ze worden echter niet specifiek in deze begroting genoemd. We volstaan per programma met een overzicht van de taakvelden. Tot slot geven we een overzicht van de concrete aanpassingen per programma. Naast de programma’s zijn er de Overzichten (met name algemene dekkingsmiddelen en overhead). Ook voor de overzichten geven we waar van toepassing bovenstaande zaken aan.

Presentatie structureel begrotingssaldo Vooruitlopend op de verdere toelichting op de diverse onderdelen geven we hier een overzicht van het structurele begrotingssaldo van de programmabegroting en de meerjarenraming. Presentatie van het structurele begrotingssaldo (bedragen x € 1.000)

Begroot 2022

Begroot 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

-733

366

127

-283

Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves

-1.369

-898

-1.404

-795

Begrotingssaldo

-2.102

-532

-1.277

-1.078

Waarvan incidentele baten en lasten (saldo)

-2.196

-1.296

-1.906

-1.393

764

629

315

Saldo baten en lasten

Structureel begrotingssaldo

Pagina 17 van 133

O21.001884

De jaarschijf 2022 kunnen we als volgt specificeren: Overzicht baten en lasten 20221 (bedragen x € 1.000) Programma 1 - Sociaal Programma 2 - Ruimte Programma 3 - Bestuur Totaal van de programma's

Lasten

Baten

Saldo

164.569 64.510 15.677 244.756

41.846 33.616 1.447 76.910

-122.723 -30.894 -14.230 -167.846

Algemene dekkingsmiddelen Overhead Heffing VPB Bedrag onvoorzien Saldo van baten en lasten

2.006 36.550 30 1.899 285.240

206.566 1.032 0 0 284.508

204.560 -35.518 -30 -1.899 -733

Mutatie reserves Programma 1 Mutatie reserves Programma 2 Mutatie reserves Programma 3 Mutatie reserves Overzichten Geraamd resultaat

18 860 1.153 205 287.476

471 377 0 18 285.375

453 -483 -1.153 -187 -2.102

Waarvan: Incidentele baten en lasten Structureel begrotingssaldo

2.611

415

-2.196 94

In een grafiek ziet het er als volgt uit:

Het begrotingstotaal is € 287,5 miljoen.

Pagina 18 van 133

O21.001884

2.2.1

Programma 1: Sociaal

1. Hoofdtaakvelden

1. Wat willen we bereiken? We vinden het belangrijk dat inwoners van jong tot oud zo lang mogelijk in de vertrouwde omgeving kunnen mee doen aan het maatschappelijk leven. Fysieke ontmoetingsplaatsen zoals dorpshuizen/ wijkgebouwen en MFC’s zijn essentieel voor vitaal wonen. We vinden het belangrijk dat deze voorzieningen toekomstbestendig zijn. Dit geven we samen met de inwoners vorm. Meedoen kan op verschillende manieren. Goede gezondheid is hiervoor cruciaal. Daarom hebben we er voor gekozen om gezondheid aan onze missie wonen, werken en genieten toe te voegen. Hierbij staat het concept positieve gezondheid centraal, waarbij het gaat om veerkracht, meedoen in de maatschappij, betekenisvol leven en de omgeving waarin je leeft. We denken dat het goed is om de gezondheidsvraagstukken vanuit een breed perspectief op te pakken. Hiervoor kiezen we voor een domein overstijgende samenwerking op provinciaal niveau tussen het sociale (gemeente) en het medische domein. We willen graag dat onze inwoners gezonder gaan leven en gezondere keuzes maken. Daarom gaan we een visie ontwikkelen op sport en bewegen in de openbare ruimte. Cultuur zorgt ook voor de vergroting van de leefbaarheid, de aantrekkelijkheid van onze gemeente en de vitaliteit van onze inwoners. We vinden het belangrijk dat het sport- en cultuurbeleid goed aansluit bij de behoeftes van de inwoners en de andere opgaves.

We denken dat het juist nu goed is om te blijven inzetten op participatie. Mochten inwoners niet/ of niet volledig op eigen kracht kunnen participeren dan bieden wij hen maatwerk. Hierbij staat centraal dat we niet zorgen voor, maar zorgen dat zij kunnen mee doen. Dit doen we met onze aanpak Súdwest-Werkt werkt door, maar ook door het bieden van bijvoorbeeld begeleiding/dagbesteding. Tevens begeleiden we jongeren en jongvolwassenen die thuiszitten weer naar school, een baan of een traject van leren en werken. We vinden het belangrijk dat onze inwoners met een laag inkomen ook kunnen meedoen. Mocht dat niet lukken dan kunnen zij hiervoor ook een beroep doen op ons minimabeleid. Daarnaast zijn er inwoners die minder goed kunnen participeren door financiële problemen. We willen deze problemen bijvoorbeeld op het gebied van energie zo vroeg mogelijk signaleren, zodat we onze inwoners snel en goed kunnen helpen. Dit sluit ook aan bij aan onze ambities van de klimaatagenda die benoemd staan bij programma 2: ruimte. Binnen programma Sociaal geven we met name lokale invulling aan een aantal wereldwijde SDG’s: Geen armoede, goede gezondheid en welzijn, goed onderwijs voor iedereen en het verminderen van ongelijkheid. Onze inzet zal vooral op deze 4 punten impact moeten maken.

Pagina 19 van 133

O21.001884

1. Wat gaan we daarvoor doen? Hoofdtaakveld: Onderwijs 1.

Versterken van de Integrale Kindaanpak We willen dat alle kinderen in onze gemeente gelijke kansen krijgen om hun talenten te ontplooien en opgroeien tot actieve en betrokken burgers. Om kinderen deze kansen te bieden moeten opvang, onderwijs en zorg voor kinderen goed op elkaar aansluiten. Samen met de partners uit het veld werken we aan een Integrale Kindaanpak waarbij we op gebiedsniveau samenwerken. Plannen worden van onderop, vanuit het gebied, opgesteld. We gaan deze integrale Kindaanpak de komende jaren versterken en uitrollen. De inzet van schoolmaatschappelijk werkers vanuit het gebiedsteam gaan we intensiveren, omdat uit de evaluatie is gebleken dat dit een succesvolle aanpak is om preventief en laagdrempelig zorg en ondersteuning te bieden aan jeugdigen en ouders.

Hoofdtaakvelden: Voorliggend veld en Sport 2.

Nieuwe visie ontwikkelen op sport en bewegen in de openbare ruimte en ontwikkeling nieuw sportbeleid. We vinden het belangrijk dat onze inwoners van jong tot oud kunnen sporten en bewegen in de openbare ruimte. We gaan hiervoor een nieuwe visie sport en bewegen in de openbare ruimte ontwikkelen. Sporten, spelen en bewegen zijn belangrijk voor de leefbaarheid in onze gemeente en de vitaliteit en gezondheid van onze inwoners. Wij willen in het nieuwe meerjarig sportbeleid onze prioriteiten herijken en samen met inwoners, verenigingen en instellingen nieuwe doelen stellen. Dit beleid krijgt zijn beslag in het college van de bestuursperiode 2022 – 2026.

Uitvoering geven aan de nieuwe gezondheidsnota 2022-2026 Het gezondheidsbeleid, zoals verwoord in de gezondheidsnota, voor de komende periode zal zich richten op gezondheidsvraagstukken waarop de grootste ziektelast wordt verwacht en onderwerpen waarmee de grootste gezondheidswinst voor kwetsbare groepen kan worden gerealiseerd. Het gaat om de volgende thema’s: gezondheid in de fysieke en sociale omgeving, het verkleinen van de gezondheidsachterstanden, de druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen en vitaal ouder worden. We zetten daarmee voort wat we de afgelopen jaren ontwikkeld hebben (bijvoorbeeld het programma Cool Súdwest) en hebben aandacht voor actuele vraagstukken. We hebben dit gekoppeld aan de levensloopbenadering uit ons preventie akkoord en sluiten we aan bij lokale én landelijke ontwikkelingen. Deze ambities zijn in de lijn met de landelijke nota ‘Gezondheid breed op de agenda” van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Extra inzet op gezond oud worden en uitvoering van het meerjarige preventieakkoord Preventie is één van de speerpunten van onze focusopgaves “de transformatie sociaal domein”. We willen extra investeren in preventie, omdat het aantal mensen dat zorg nodig heeft blijft toenemen en mensen bovendien steeds ouder worden. Dit past ook bij het principe van curatief naar preventief. De gezondheidsverschillen tussen mensen met een hoge- en lage sociaal economische status zijn de afgelopen jaren, ondanks flinke inspanningen, niet of nauwelijks veranderd. Wie rijker en hoger opgeleid is, leeft langer en in betere gezondheid. We willen extra investeren op de aanpak van de achterliggende oorzaken van de ongelijkheid van gezondheid. We willen de basisvoorwaarden: gezonde leefstijl, gezonde vaardigheden, waardevolle relaties, financieel gezond en een gezonde omgeving versterken. Onze aanpak van het meerjarige preventieakkoord sluit aan bij de Friese Preventieaanpak. In onze gemeente is sprake van een (dubbele) vergrijzing. Deze (dubbele) vergrijzing is in onze gemeente sterker in vergelijking met het Fries gemiddelde. Dit is een belangrijk argument om te investeren in gezond ouder worden. Ook al zijn de meeste mensen boven de 65 nog vitaal, er komen in de toekomst steeds meer ouderen met een chronische aandoening. Daarnaast stijgt het aantal mensen met dementie de komende jaren.

Vanwege de toename van het aantal ouderen willen we in 2022 extra inzetten op het project “gezond oud worden in Súdwest-Fryslân”. Dit programma wordt uitgevoerd door het Sociaal Collectief samen met verschillende partners zoals de NHL Stenden Hogeschool, GGD Fryslân en De Friesland.

Pagina 20 van 133

O21.001884

Opstellen en uitvoeren provinciale samenwerkingsagenda De vernieuwing van het zorglandschap is ook één van de speerpunten van de focusopgave “de transformatie van het sociaal domein”. In het zorglandschap zijn er naast de gemeente nog verschillende partijen die zorg aan onze inwoners leveren. We vinden het belangrijk om te investeren in de domeinoverstijgende samenwerking tussen het sociale (gemeente) en het medische domein (zorgverzekeraar, zorgkantoor, huisartsen en verpleegkundigen). Met als doel dat we de ondersteuning voor onze inwoners nog beter ontschot organiseren. In dit kader stellen we een samenwerkingsagenda op. In deze agenda staan de ambities/doelen tot en met 2025 van de verschillende partijen op de thema’s: ouderen, jongeren, preventie en GGZ. Afhankelijk van het onderwerp worden de daaruit voortvloeiende acties provinciaal of lokaal opgepakt. Dit sluit aan bij de landelijke opdracht van VNG en Zorgverzekeraars Nederland aan de regio’s om structureel samen te werken op deze thema’s. Naast de provinciale aanpak starten we in 2022 ook met de verkenning voor een lokale samenwerkingsagenda tussen het sociale en het medische domein. Deze agenda is voor ons een belangrijke basis voor het formuleren van onze ambitie voor een toekomstbestendige zorg. Hierbij zoeken wij ook de aansluiting bij de RIS III strategie.

Toekomstbestendige ontmoetingsplaatsen Ontmoetingsplaatsen (dorpshuizen, wijkgebouwen en MFC’s) zijn vaak het middelpunt van een dorp/wijk. Het is dé plaats waar inwoners elkaar ontmoeten en er ruimte is voor jong en oud, gezond en kwetsbaar voor allerlei activiteiten. Ontmoetingsplaatsen zijn relevant voor alle speerpunten binnen de transformatie Sociaal Domein, en raakt met name de speerpunten Kracht van de Samenleving & Preventie. Als deze voorzieningen in het voorliggend veld krachtig en toekomstbestendig zijn/worden, dan levert dat de inwoners een laagdrempelige nabije voorziening op, en een versterking van het voorliggend veld. Dat is een wenselijke win-win situatie. In 2022 wordt het plan van aanpak ‘Toekomstbestendige ontmoetingsplaatsen’ uitgevoerd. In het kader van deze aanpak wordt in samenspraak met de besturen het huidige subsidiebeleid geëvalueerd en worden de wensen voor het nieuwe beleid geïnventariseerd. Dit gaan we doen met de verschillende partijen in werkateliers. Het nieuwe beleid richt zich naast het groot onderhoud van de gebouwen -waaronder verduurzaming-, op het realiseren van toekomstbestendige ontmoetingsplaatsen.

Hoofdtaakveld: Cultuur 7.

Opstellen nieuw cultuurbeleid Cultuur is een belangrijk onderdeel voor de leefbaarheid en draagt door gerichte inzet in wijken, buurten en op scholen bij aan onze ambitie vitale en gezonde inwoners. Door deelname aan culturele activiteiten ervaren onze inwoners plezier, leren (nieuwe) vaardigheden en doen mee. Kunst en Cultuur heeft een positieve invloed op hoe inwoners en toeristen genieten in en van onze gemeente en daarmee bevorderen we een positief vestigingsklimaat. In 2022 starten we met nieuw cultuurbeleid waarin we onder andere nadrukkelijker aansluiting zoeken bij de Global Goals en het voorliggend veld van het Sociaal Domein. Dit betekent dat we met culturele interventies een bijdrage willen leveren aan het verminderen van kansenongelijkheid of het verminderen van taalachterstanden. Ook zal het bredere thema preventie een grote(re) rol spelen in het nieuwe beleid. Zo kunnen we door middel van het rijke verenigingsleven het netwerk van sociale contacten vergroten. Maar preventie gaat ook over creatief denken in mogelijkheden in plaats van beperkingen. Zo dragen we bij aan het oplossen van problemen van alledag en het versterken van de veerkracht. Maar cultuur betekent natuurlijk ook plezier en ontspanning en dat geeft energie/levenslust. Verder onderzoeken we mogelijkheden om cultuur binnen andere beleidsterreinen vanzelfsprekender te integreren.

De komende jaren steken we energie in het culturele herstel na een periode van corona, die voor deze sector grote gevolgen heeft gehad.

Pagina 21 van 133

O21.001884

Hoofdtaakvelden: Lichte- en specialistische ondersteuning 8.

Uitvoering geven aan “Súdwest-Werkt werkt door” We vinden het belangrijk dat iedereen kan meedoen. Als je kunt werken: in een (part-time) betaalde baan. Lukt dat niet meteen dan kunnen we begeleiding bieden in de vorm van reintegratietrajecten. Ook is het soms mogelijk eerst een opleiding te volgen zodat je kansen op de arbeidsmarkt verbeteren. Ieder jaar zijn er veel mensen die in- en uitstromen uit de uitkering. We onderhouden met iedereen contact en we streven er naar dat het aantal uitstromers groter is dan het aantal instromers, zodat het totaal aantal mensen met een uitkering daalt. Ook in 2022 gaan we uitvoering geven aan deze aanpak “Súdwest-Werkt werkt door”.

Ontwikkeling van het Werkleerbedrijf Aan de slag in een betaalde baan is niet voor iedereen zonder meer mogelijk. Heeft een inwoner meer begeleiding nodig, dan werken we samen met het werkleerbedrijf. Het SWbedrijf Empatec transformeert de komende jaren verder tot werkleerbedrijf. Naast werk voor mensen met een WSW-indicatie biedt het werkleerbedrijf verschillende mogelijkheden voor mensen met een wat grotere afstand tot de arbeidsmarkt, zoals. begeleiding bij regulier werk of beschut werk binnen het werkleerbedrijf. Hoe het aanbod van het werkleerbedrijf er precies uit komt te zien wordt in 2022 uitgewerkt op basis een businesscase die in 2021 is gemaakt in opdracht van de GR Fryslân-west.

4. Richtinggevende beleidsdocumenten (vastgesteld door de raad) Hoofdtaakveld

Beleidsdocument

Besluitvorming gemeenteraad

Algemeen

Koersnota 2022 Naar een veerkrachtig sociaal domein Koersnota Veerkracht in het sociale domein Beleidsplan Sturing, inkoop en financiering Beleidsplan Veerkracht in het sociaal domein

8 juli 2021 28 februari 2013 30 januari 2014 5 juni 2014 13 november 2014

Onderwijs

Integraal Huisvestingsplan (IHP)

5 oktober 2017

Sport

Kadernota Sport en Bewegen 2012-2020 Notitie ‘toekomst zwembaden SWF: een sprong in het diepe?’ Beleidsnota Sport en Bewegen 2017-2020 Mulieronderzoek “Ruimte voor sport in Súdwest-Fryslân’ Notitie ‘Kunstgrasvelden voor voetbal in Súdwest-Fryslân’

23 februari 2012 19 februari 2015 6 april 2017 14 juni 2018 22 januari 2015

Cultuur

Kultuerbelied Súdwest-Fryslân 2017 – 2021 Aanwijzing lokale media-instelling 2017-2020 Legacy 2018 Nota Museumbeleid 2013-2016 Bibliotheekbeleid gemeente Súdwest-Fryslân 2015-2020 Frysk en mear! Taalbelied gemeenten SWF 2020-mei 2024)

14 november 2017 6 april 2017

Voorliggend veld

Nota Lokaal Gezondheidsbeleid 2014 – 2017 Verlenging Gezondheidsbeleid 2014 – 2019 Wijziging gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Fryslân Evaluatie Kernenbeleid Notitie harmonisatie beleid dorpshuizen, MFC’s en wijkgeb. Ketenbeleid

3 juli 2014 17 mei 2018 4 oktober 2018 6 maart 2014 2 januari 2018 22 januari 2015

Gebiedsgericht werken

Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein Fryslân 2018

20 juli 2017

Lichte ondersteuning

Beleidsplan schulddienstverlening 2017-2020 ‘Samen – Werken aan schulden!’

15 december 2016

Specialistische ondersteuning

Regiovisie veilig thuis

18 december 2014

28 februari 2013 22 januari 2015 28 mei 2020

Naast bovenstaande beleidsdocumenten zijn er door de gemeenteraad diverse verordeningen vastgesteld. Voor een actueel overzicht van geldende verordeningen verwijzen we naar de website www.overheid.nl. Een link naar deze website is te vinden op onze eigen website, via de zoekterm “Verordeningen”.

Pagina 22 van 133

O21.001884

5. Wat mag het kosten? Saldo programma in meerjarenperspectief (bedragen x € 1.000)

Rekening 2020

Onderwijs Sport Cultuur Voorliggend veld Gebiedsgericht werken Lichte ondersteuning Specialistische ondersteuning Totaal saldo baten en lasten

7.897 6.031 8.102 8.492 7.280 40.185 41.021 119.008

Begroot 2021 na Wijziging 9.387 6.214 8.675 9.239 7.113 47.069 37.547 125.243

Begroot 2022

Begroot 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

8.595 5.943 8.817 9.216 10.558 36.735 42.858 122.723

8.793 5.948 8.536 8.661 8.034 32.385 44.800 117.157

8.840 5.780 8.481 8.546 7.785 32.420 43.391 115.243

8.852 5.759 8.462 8.451 8.916 32.496 41.844 114.780

Begroot 2022 per taakveld (bedragen x € 1.000) Onderwijs Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingenzaken

Lasten

Baten

Saldo

11.319 135 5.784 5.401

2.724 0 637 2.088

8.595 135 5.147 3.313

Sport Sportbeleid en activering Sportaccommodaties

7.095 1.323 5.772

1.152 144 1.008

5.943 1.179 4.764

Cultuur Cultuurpresentatie, -productie en -particip. Musea Media

9.211 6.012 919 2.280

394 389 5 0

8.817 5.623 914 2.280

Voorliggend veld Samenkracht en burgerparticipatie Volksgezondheid

9.380 4.952 4.428

165 165 0

9.216 4.788 4.428

Gebiedsgericht werken Wijkteams

10.598 10.598

40 40

10.558 10.558

Lichte ondersteuning Inkomensregelingen Arbeidsparticipatie Maatwerkvoorzieningen (WMO) Maatwerkdienstverlening 18+ Maatwerkdienstverlening 18-

73.827 44.267 2.510 4.381 11.964 10.705

37.092 36.383 3 13 612 81

36.735 7.884 2.507 4.368 11.352 10.624

Specialistische ondersteuning Geëscaleerde zorg 18+ Geëscaleerde zorg 18Begeleide participatie Totaal saldo baten en lasten

43.138 11.223 15.538 16.376 164.569

280 280 0 0 41.846

42.858 10.943 15.538 16.376 122.723

Pagina 23 van 133

O21.001884

6. Aanpassingen programma Sociaal In dit programma hebben we diverse aanpassingen verwerkt. Hieronder geven we ze weer in een overzicht. Daarna geven we een toelichting op de verschillende posten. De volgende aanpassingen komen aan bod:  Aanpassingen die al eerder in de Jaarrekening 2020 zijn toegelicht.  Aanpassingen als gevolg van Circulaires of Rijksbijdragen.  Aanpassingen als gevolg van eerder genomen besluiten. Ook de tegenvallende ombuigingen uit voorgaand jaar nemen we hier mee.  Aanpassingen als gevolg van nieuwe voorstellen. Vanwege de leesbaarheid worden sommige aanpassingen in het programma toegelicht waar ze thematisch het beste passen, terwijl ze soms (ook) betrekking hebben op andere programma’s. Bijvoorbeeld de loonsomontwikkeling. Deze wordt in de tekst alleen toegelicht in Programma Bestuur, maar cijfermatig heeft dit ook betrekking op de programma’s Sociaal en Ruimte en op de Overzichten. Nadelen zijn steeds met een minteken (-) aangegeven en voordelen met een plusteken (+). De vetgedrukte subtotalen komen steeds terug in het totaaloverzicht van paragraaf 1.2.

Aanpassingen programma Sociaal (bedragen x € 1.000)

2022

2023

2024

2025

1. Energielasten sportaccommodaties

-19

2. Individuele inkomenstoeslag

-15

Structureel Jaarrekening

3. Individuele studietoeslag

-5

4. Rolstoelvoorzieningen

-24

5. Scootmobielen

-30

-459

-552

6. Wmo HH Subtotaal Circulaires / Rijksbijdragen 7. Taakmutaties uit de Meicirculaire 2021

-929

-893

-886

-882

-3.540

-1.015

-766

-1.897

-4.469

-1.908

-1.652

-2.779

9. Regeling Topsportfonds Súdwest-Fryslân

-25

10. Exploitatie Zwembad Vitaloo te Bolsward

-242

11. Effect aanbesteding inkoop Wmo

-777

-240

518

1.327

12. Verhoging gemeentelijke bijdrage aan GR Fryslân-West

-487

-462

-440

-407

-1.043

-1.368

-2.574

-2.337

-1.557

-715

8. Beschikbaar voor jeugdzorg Subtotaal Genomen besluiten en bestaande ombuigingen

13. Temperen ombuigingen Sociaal Domein Subtotaal

Pagina 24 van 133

O21.001884

Nieuwe voorstellen 14. Uitstel doordecentralisatie VO t/m 2025

500

15. Spelen, sporten en bewegen in de openbare ruimte

-25

16. Verlenging budget Versterken Artistiek Klimaat (LF2028)

-38

-14

17. Het realiseren van 10 schoolorkesten in de gemeente 18. Vergoeding MFC De Útherne te IJlst

-45

19. Inkomsten COA begroten

107

20. Goede gezondheid en Welzijn

-325

-175

-75

-25

21. Wet Inburgering 2022

-30

22. Indexering Sociaal Domein, Wmo

-310

23. Indexering Sociaal Domein, Jeugd

-400

Subtotaal

-1.066

-833

-747

-197

Subtotaal structureel

-8.660

-5.629

-4.507

-4.242

Subtotaal

Subtotaal incidenteel

Incidenteel Geen mutaties

Toelichting Jaarrekening 1. t/m 6. Diverse structurele nadelen uit de Jaarrekening 2020 Dit betreffen structurele budgetoverschrijdingen die eerder zijn toegelicht in de Jaarrekening 2020. De gesignaleerde tekorten zijn in 2021 opnieuw beoordeeld. Dit heeft in enkele gevallen geleid tot andere inschattingen van het benodigde deel van het budget dat moet worden aangevuld: (bedragen in €)

Omvang gesignaleerd tekort

Ingeschatte benodigde aanvulling

Voorgestelde structurele budgetverhoging

Energielasten sportaccommodaties

74.000

25%

18.500

Individuele inkomenstoeslag

58.000

25%

14.500

Individuele studietoeslag

21.000

25%

5.250

Rolstoelvoorzieningen

120.000

25%

30.000

Scootmobielen

97.000

25%

24.250

Wmo HH

459.000

100%

459.000

Omschrijving

Totaal

Met bovenstaande voorstellen corrigeren we de afwijkingen, waardoor we de budgetten meer in lijn brengen met de werkelijke verwachting. Het betreft geen beleidswijzigingen.

Pagina 25 van 133

O21.001884

551.500

Circulaires / Rijksbijdragen 7. Taakmutaties uit de Meicirculaire 2021 Op 31 mei is de Meicirculaire 2021 verschenen. Via de Notitie Meicirculaire 2021 is de raad geïnformeerd over de uitkomsten van deze circulaire (actieve informatie in week 25). De gevolgen voor de jaren 2022 tot en met 2025 nemen we op in deze begroting. Het betreft voor Programma Sociaal de navolgende zaken. (Bedragen in €)

2022

2023

2024

2025

Rijksvaccinatieprogramma meningokokken

21.000

Versterking gemeentelijke antidiscriminatievoorziening

36.000

Prenataal huisbezoek door jeugdgezondheidszorg

23.000

Inburgering (IU)

53.000

27.000

17.000

5.000

Armoedebestrijding kinderen (DU)

22.000

Participatie WSW (IU)

435.000

425.000

428.000

436.000

Participatie nieuwe doelpgroepen

11.000

Voogdij/18+ (IU)

328.000

929.000

893.000

886.000

882.000

Totaal

Toelichting: Rijksvaccinatieprogramma meningokokken Met ingang van 1 januari 2021 wordt de uitvoering van de vaccinatie tegen meningokokken overgedragen aan de gemeenten. Omdat de GGD voor ons het Rijksvaccinatieprogramma uitvoert, zal de GGD (Veiligheidsregio Fryslân) waarschijnlijk een claim op deze middelen leggen. Versterking gemeentelijke antidiscriminatievoorziening In 2009 is de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen (Wga) in werking getreden. Het doel van deze wet is een landelijk dekkend stelsel van meldpunten voor onafhankelijke bijstand aan slachtoffers van discriminatie en de registratie van klachten over discriminatie. Alle gemeenten zijn verplicht te voorzien in een ADV. Voor de uitvoering van de Wga is in 2009 een bedrag toegevoegd aan de algemene uitkering. Uit onderzoeken blijkt dat deze huidige financiering voor de uitvoering van de Wga-taken al enige jaren tot knelpunten leidt. De meeste ADV’s zijn op dit moment zeer krap bemeten en bij het grotere publiek relatief onbekend. Om die reden wordt er vanaf 2021 structureel ruim € 6,9 miljoen extra aan de algemene uitkering toegevoegd, zodat de ADV’s ruimere budgetten kunnen krijgen om meer activiteiten uit te voeren. Deze structurele extra bijdrage komt neer op meer dan een verdubbeling van de middelen.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10661578/1