Bijlage - Ontwerpbestemmingsplan

eeuwse voorganger, vrijwel evenwijdig aan het hoofdpad wordt gebouwd. Ook in functioneel opzicht verandert er gedurende de 19de eeuw weinig binnen het dorp. Ambachten en kleine nijverheid blijven bestaan naast agrarische functies. Met de bouw van een school, de opening van een herberg en de bouw van een doopsgezinde kerk bereikt het voorzieningenniveau rond het midden van de 19e eeuw een relatief aanzienlijke hoogte. Toch neemt als gevolg van het sterk teruglopende belang van het vervoer over water het aantal ambachten en nijverheden vanaf de eeuwwisseling sterk af. Het aantal inwoners binnen het dorp wordt geleidelijk kleiner, waardoor de school in 1934 sluit. Sinds de laatste twee decennia is deze tendens tot staan gebracht doordat het dorp een functie krijgt als woonplaats voor forensen. De recente bouw van zes woonhuizen aan de oostkant van het dorp ondersteunt deze ontwikkeling. Een ruimtelijke verandering die voor het dorp grote gevolgen heeft, vormt de aanleg van de Harstawei ten noorden van het dorp. Een gevolg hiervan is dat het doorgaande verkeer buiten het dorp wordt omgeleid. In samenhang met deze wegaanleg wordt de verkaveling van de gronden tussen de weg en het dorp sterk gewijzigd. De tot dan kenmerkende agrarische bestemming van de kavels verdwijnt en wordt overgenomen door een deels recreatieve functie.

De herinrichting tot grasvelden en de aanleg van een korte verbindingsweg tussen de Harstaweg en de dorpskern betekenen een structurele-, functionele en ruimtelijke verandering van het gebied direct ten noorden van het dorp. Huidig ruimtelijk karakter en te beschermen waarden De nederzetting Poppingawier bestaat uit een kleine, lage en zeer intensief bebouwde terp en enige lintbebouwing langs de weg naar Rauwerd, die aan de oostkant op de terp aansluit. Mede omdat uitbreidingen van het dorp vrijwel achterwege zijn gebleven heeft de terp haar vrije ligging grotendeels behouden. Het voor het dorp uiterst kenmerkende contrast tussen de kleine, dicht bebouwde dorpskern en de openheid van het omringende land is hierdoor tot in de huidige tijd blijven bestaan. Een ander opvallend kenmerk binnen de nederzetting vormt de functionele en ruimtelijke samenstelling van de bebouwing op de terp. Hierin vormen, naast de dichte rechthoekige structuur van kleinschalige woonhuizen, een aantal omvangrijke boerderijen een bijzonder aspect. In de ligging van deze

boerderijen direct naast de woonbebouwing op de terp is de oorspronkelijke functie die de terp heeft gehad als vestigingsplaats voor de agrarische bebouwing goed te herkennen. Het contrast tussen de drie vrijgelegen grootschaliger boerderijen en de sterk geconcentreerde kleinschalige woonhuizen kan worden aangemerkt als een voor Poppingawier mede beeldbepalende karakteristiek. De structuur op de terp is zeer eenvoudig. De opzet bestaat uit een kleine vierkante nagenoeg onbebouwde 'kerkring' met langs de zuidzijde het lineaire hoofdpad de Binnenbuorren. Slechts een smal dwarspad, de Skoalsteech kan als een verdichting van het bebouwingspatroon worden aangemerkt. Alle bebouwing alsook de kerkring liggen binnen een van de Binnenbuorren afgeleide rechthoekige opzet. Ook de verlengde opvaart, die de terp aan de zuidzijde begrenst, ligt parallel aan de Binnenbuorren. Alleen de begrenzing van de terp aan de noordzijde wijkt in tegenstelling tot de oudere situatie met een lichte kromming af van de rechthoekige nederzettingsstructuur, die langs de weg duidelijk is af te lezen uit de wel binnen dit patroon gelegen rij panden aan de zuidkant van de weg. In deze afwijking is de relatief late aanleg van de huidige Buitenbuorren als onderdeel van doorgaande weg Rauwerd - Terzool duidelijk te herkennen.

Een gevolg hiervan is dat tussen de weg en de woningen diepe voortuinen liggen, waarin de terphelling herkenbaar is. Binnen het nederzettingspatroon vertoont de situering van de panden langs de Binnenbuorren een aantal kenmerkende verschillen. Ten oosten van de kerkring ligt langs het pad aan beide zijde bebouwing, terwiji ten westen van de kerkring langs het pad, dat als gevolg van een verspringing hier op veel kortere afstand van de opvaart ligt, alleen aan de noordzijde bebouwing is gesitueerd. Deze enkelzijdige situering, de zeer kleine schaal van de genoemde rij panden en de ligging van deze huizen direct tegen de boerderij ten westen van de kerkring, duiden op een latere invulling van de bebouwing binnen een dan reeds bestaand bebouwingspatroon. De verspringing, een open ruimte die wordt begrensd door beplanting en een woning aan de zuidkant van het water vormt een ruimtelijke overgang tussen beide structuurdelen.

De bebouwing op de terp is opgebouwd uit een uit baksteen opgetrokken beganegrondlaag met een schildkap of zadeldak en dateert overwegend uit de 19de eeuw. De aaneengesloten langs een rechte rooilijn gesitueerde panden liggen of direct langs de paden of kennen stoepen met daarlangs in veel

gevallen hekwerken. De dubbelzijdig bebouwde delen van de paden kennen hierdoor een uitgesproken steenachtig karakter, in tegenstelling tot het westelijk deel van de Binnenbuorren waar tussen het pad en het water overtuintjes liggen met op de erfgrenzen hekwerken of beplanting. Het steenachtig karakter van een deel van de dorpskern vormt een tegenstelling met het open, grotendeels onbebouwde kerkterrein dat is ingericht als begraafplaats. Langs de zuidrand van het kerkterrein dat wordt omgeven door een hekwerk staat een rij middelhoge bomen die een scheiding vormt met de Binnenbuorren. Ook de op ruime kavels gelegen lintbebouwing langs de weg naar Rauwerd contrasteert met de steenachtige dorpskern op de terp. Een stelpboerderij, een 19de-eeuwse dorpscafe en een tiental woonhuizen vormen aan de oostzijde van het dorp een geleidelijke overgang naar het open land. Hierbij vormt het volumineuze, twee bouwlagen met kap tellende cafe een ruimtelijke beeindiging van de Binnenbuorren. Ook aan de westzijde van het dorp is van een geleidelijke overgang sprake door de ligging van een met erfbeplanting omgeven boerderij aan de weg naar Terzool en enkele panden langs de opvaart. Aan de zuidzijde van het dorp vormt de opvaart een scherp afleesbare begrenzing.

De kenmerkende vrije ligging aan het open land is aan deze kant van het dorp alsmede aan de zuidoost- en zuidwestkant goed bewaard gebleven. Een verzwakking van deze vrije ligging heeft aan de noordkant plaats gevonden door de aanleg van de Harstawei. Door de herverkaveling en herinrichting van de voormalige weidegronden tussen de Buitenbuorren en de Harstawei tot deels voor recreatie bestemde grasvelden en het aanbrengen van beplanting is de kenmerkende relatie tussen de terp en de weidegronden hier voor een deel verbroken. De brede profilering van de Harstawei en de verbindingsweg met het dorp, betekenen een versnippering binnen het gebied en een barriere in de ruimtelijke beleving van het open weidelandschap vanaf de terp. Begrenzing van het aangewezen gebied Het gebied waarop de aanwijzing van Poppingawier als beschermd dorpsgezicht betrekking heeft, omvat de bebouwingsstructuur op de terp alsmede dat onderdeel van de lintbebouwing langs de weg naar Rauwerd dat een ruimtelijke eenheid vormt met de terpnederzetting. Vanwege de voor het dorp kenmerkende vrije ligging binnen het

aangrenzende open weidelandschap, is ook een stuk open weidegebied ten zuiden van de terp binnen de begrenzing opgenomen. De begrenzing van het beschermde dorpsgezicht is weergegeven op de bijgevoegde kaart (Rijksdienst voor de Monumentenzorg, nummer 252). Rechtsgevolg aanwijzing Ter effectuering van de bescherming van het aangewezen dorpsgezicht moet ingevolge artikel 37, lid 8 van de Wet op de Ruimtelijke Ordening een bestemmingsplan worden ontwikkeld. De toelichting op de aanwijzing als beschermd dorpsgezicht kan daarbij wat het beschermingsbelang betreft als uitgangspunt dienen. Doel van de aanwijzing is, de karakteristieke met de historische ontwikkeling samenhangende structuur en ruimtelijke kwaliteit van het gebied te onderkennen als zwaarwegend belang bij de verdere ontwikkelingen binnen het gebied. De aanwijzing beoogt op die wijze een basis te geven voor een ruimtelijke ontwikkeling, die inspeelt op de aanwezige kwaliteiten, daarvan gebruik maakt en daarop voortbouwt.

Geraadpleegde literatuur: Aa, A.J. van der. Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden. dl. 8. Gorinchem, 1846. Boeles, P.C.J.A. Friesland tot de 11 de eeuw. 2de dr. 's-Gravenhage, 1951. Boersma, J. W. (samenstelling). Terpen, mens en milieu. Haren, 1970. Glazema, P. Gewijde plaatsen in Friesland. Meppel, 1948. Halbertsma, H. Terpen tussen Vlie en Eems. Groningen, 1963. Klok, R.H.J. 'Terpen zullen ons een zorg zijn'. Groningse Volksalmanak, (19741975)129-167. Rienks, K.A. en Walther, G.L. Binnendiken en Slieperdiken yn Fryslan. Boalsert, 1954.

Colofon: Uitgave van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist. Historisch-geografisch en stedebouwkundig onderzoek: Ir. J . Metz, Zeist. Foto's: Dienst van het Kadaster en de Openbare Registers, Apeldoorn (afb.2); Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist (afb. 1,3,4); Topografische Dienst, Emmen (omslag). Kaart: Studio Ineke van der Burg, Bilthoven. Verkoopprijs f 10,-. Deze publikatie is schriftelijk of telefonisch te bestellen bij het Distributiecentrum DOP Postbus 20014 2500 EA 's-Gravenhage. Telefoon: 070-78 98 80. Onder vermelding van bestelnummer of ISBN 90346 1475 1. Druk: Staatsdrukkerij, 's-Gravenhage.

Fotobijlage

Afb. 1. B. Schotanus a Sterringa, Uitbeeldinge van de Heerlijkheit Friesland, 1970 (facsimile herdruk van 1718), grietenij Ftauwerderhem, fragment.

5

Afb. 3. Topographische en Militaire Kaart van het Koningrijk der Nederlanden, 1973 (facsimile herdruk van 1854), blad 11, fragment.

7

PROVINCIE

G E M E E NTE

FRIESLAND

R A T W K It I) K R H K M .

rjitjare Tan Imio Sui-nignr t<r Lemnmrara

18C5 J*.90 Bundrrs.

2R0O

inmonrrs.

Afb. 4. J . Kuyper, Gemeente-atlas van Nederland, 1865, provincie Friesland, gemeente Rauwerderhem.

8